# نبب — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%A8%D8%A8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نبب

نب التيس، ينب بالكسر، نبا ونبيبا، ونبابا بالضم في الأخير، ونببب: صاح عند الهياج والسفاد. قال عمر لوفد أهل الكوفة، حين شكوا سعدا: ليكلمني بعضكم، ولا تنبوا عندي نبيب التيوس  أي: لا تضجوا. يقال: نب عتوده: إذا تكبر وتعاظم ، وقال الفرزدق:
  وكنا إذا الجبار نب عتوده ضربناه تحت الأنثيين على الكرد عن ابن سيده: الأنبوب، أي بالضم، أطلقه اعتمادا على الشهرة، من القصب والرمح كعبهما، كالأنبوبة بالهاء. وقال الليث: الأنبوب، والأنبوبة: ما بين العقدتين من القصب والقناة. ومثله في الصحاح، إلا أنه قال فيه: والجمع أنبوب، وأنابيب. فظاهر عبارة المصنف أن الأنبوب واحد، وما بعده لغة فيه. والمفهوم من الصحاح أن الأنبوبة واحد وأن جمعه أنبوب، بغير هاء، وجمع الأنبوب أنابيب، فهو جمع الجمع ؛ وأنشد ابن الأعرابي:
  أصهب هدار لكل أركب                      بغيلة تنسل بين الأنبـب يجوز أن يعني بالأنبب أنابيب الرئة كأنه حذف زوائد أنبوب، فقال: نب ؛ ثم كسره على أنب، ثم أظهر التضعيف. وكل ذلك للضرورة. ولو قال: بين الأنبب، بضم الهمزة لكان جائزا. وهو مراد المصنف بقوله: ولعله مقصور منه، أي: من الأنبوب، صرح به أبو حيان، ونقله الصاغاني. ويسوغ حينئذ أن يقول: بين الأنبب، وإن كان يقتضي  بين  أكثر من واحد لأنه أراد الجنس، فكأنه قال: بين الأنابيب. من المجاز: ذهب في كل أنبوب، وهو من الجبل الطريقة النادرة فيه، هذلية، قال مالك بن خالد الخناعي:
  في رأس شاهقة أنبوبها خصـر                      دون السماء لها في الجو قرناس

  من المجاز: له أنبوب، أي السطر من الشجر وغيره. الأنبوب: الأرض المشرفة إذا كانت رقيقة مرتفعة، والجمع أنابيب. عن الأصمعي يقال: الزم الأنبوب، وهو الطريق، والزم المنحر، وهو القصد. من المجاز: أنابيب الرئة، وهي مخارج النفس منها، على التشبيه بأنابيب النبات. والنبة: الرائحة الكريهة، والبنة، بتقديم الموحدة: الرائحة الطيبة، نقله ابن دريد هكذا. وتنبب الماء من كذا: تسيل منه، وفي بعض النسخ: تسايل ، ومنه أنبوب الحوض لسيل مائه أو على التشبيه بأنبوب القصب، لكونه أجوف مستديرا. ونبنب: إذا طول عمله في تحسين، عن أبي عمرو. من المجاز نبنب الرجل إذا حمحم، وهذي عند الجماع، عنه أيضا ؛ وهو على التشبيه بنبيب التيوس. ونبب النبات تنبيبا: إذا صارت له أنابيب، أي كعوب. ونببت العجلة كذلك، وهي بقلة مستطيلة مع الأرض. وأنبابة ظاهر إطلاقه الفتح، وهكذا ضبطه الصاغاني أيضا، وقال ياقوت، بالضم: ة بالري بالقرب منها من ناحية دنباوند. انتهى. أنبابة: قرية أخرى بمصر من الجيزة على شاطئ النيل، منها المحدث الصوفي إسماعيل بن يوسف الأنصاري الخرزجي. وقد زرت مقامه بها مرارا، روى شيئا من الحديث، وغلب عليه التنسك، وقد حدث بعض ولده. ومما يستدرك عليه: أنبوب القرن: ما فوق العقد إلى الطرف. ومن المجاز: شرب من أنبوب الكوز. وتقول: إني أرى الشر قصب، وشعب، ونبب، وكعب. ونب فلان نبيبا: طلب النكاح. وأنبه طول العزبة. ونقل شيخنا عن بعض الحواشي، كالمستدرك على المصنف: وفي الحديث:  من أشكل بلوغه، فالإنباب دليله  . قال: هو مصدر أنبب إنبابا، إذا نبتت عانته. قلت: هو تصحيف منه، والصواب: الإنبات، بالفوقية. انتهى. قلت: ويمكن أن يكون المراد بالإنباب هو هيجانه وحمحمته للجماع، فيكون دليلا على بلوغه، والله أعلم.

### Türkçe

**نب**: teke; **ينب** (kesre ile), **نبا** ve **نبيبا**; ve sonda (yani âhirde) damme ile **ونبابا**; ve **نببب**: kızışma ve çiftleşme esnasında bağırdı. Ömer, Kûfe ehlinin heyetine, Sa‘d’ı şikâyet ettikleri vakit dedi ki: “Bana bazınız konuşsun; yanımda tekelerin **نبيب**’i gibi **تنبوا** etmeyin”; yani: gürültü etmeyin. Denilir: **نب عتوده**: büyüklendi ve kibirlendiği zaman. Ferazdak dedi ki:
  “Ve biz, zorba **نب عتوده** ettiği vakit, onu iki testisin altından, **الكرد** üzerine vururduk.”

İbn Sîde’den: **الأنبوب**; yani damme ile; onu şöhrete dayanarak mutlak söyledi; kamıştan ve mızraktan ikisinin de topuklarıdır; **الأنبوبة** (ه ile) gibi. Leys dedi ki: **الأنبوب** ve **الأنبوبة**: kamış ve mızrakta iki boğum arasındaki şeydir. Sıhâh’ta da bunun benzeri vardır; ancak onda şöyle dedi: “Çoğulu **أنبوب** ve **أنابيب**’tir.” Öyleyse musannifin ibaresinin zahiri, **الأنبوب**’un bir tek olduğu; ondan sonrasının onda bir lügat olduğudur. Sıhâh’tan anlaşılan ise **الأنبوبة**’nin bir tek olduğu; onun çoğulunun, ه olmaksızın, **أنبوب** olduğu; **الأنبوب**’un çoğulunun **أنابيب** olduğu; o da çoğulun çoğuludur. İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
  “Kızıl, gür sesli; her binen için;
  bir **بغيلة** (katır) ki **الأنبـب** arasında süzülür.”

**الأنبب** ile akciğerin **أنابيب**’lerini kastetmesi caizdir; sanki **أنبوب**’un zevâidini hazfetti de “**نب**” dedi; sonra onu “**أنب**” üzere kırdı; sonra da şeddeli kılmayı izhar etti. Bütün bunlar zaruret içindir. Eğer “**بين الأنبب**” deseydi, hemzenin dammesiyle, caiz olurdu. Bu, musannifin “Ve belki de ondan maksurdur” sözüyle muradıdır; yani **الأنبوب**’dan. Ebû Hayyân bunu tasrih etti; Sâğânî de onu nakletti. O vakit “**بين الأنبب**” demesi caiz olur; her ne kadar birden fazlası arasını gerektirse de; çünkü cinsi murad etti; sanki “**بين الأنابيب**” dedi.

Mecazdan: “Her **أنبوب** içinde gitti”; o, dağdan, onda nadir olan yoldur; Huzeylîdir. Mâlik b. Hâlid el-Hınâ‘î dedi ki:
  “Yüksek bir zirvenin başında; onun **أنبوب**’u ince-bel;
  gökte onun için, havada bir **قرناس** vardır.”

Mecazdan: “Onun bir **أنبوب**’u vardır”; yani ağaç ve başkasından satır (çizgi). **الأنبوب**: ince, yükselmiş olduğu vakit yüksekçe (müşrif) arazi; çoğulu **أنابيب**. Asma‘î’den: denilir: “**الزم الأنبوب**”; o yoldur. “**والزم المنحر**”; o da kast (doğru yöneliş)tir. Mecazdan: akciğerin **أنابيب**’leri; o, nefesin ondan çıktığı çıkış yerleridir; bitkinin **أنابيب**’lerine benzetme üzere. **النبة**: kötü koku. **البنة**, muvahhadenin (ب) öne alınmasıyla: güzel koku. İbn Düreyd bunu böyle nakletti. “Su, şundan **تنبب** etti”: ondan aktı. Bazı nüshalarda: “**تسايل**”. Ondan: havuzun **أنبوب**’u; suyunun akması için; yahut kamışın **أنبوب**’una benzetme üzere; çünkü o, içi boş, yuvarlak (müstedîr)dir. Ebû Amr’dan: **نبنب**: onu güzelleştirmede işini uzattığı zaman. Mecazdan: adam **نبنب** etti: kişnedi; ve cima esnasında hezeyan etti; ondan da (yani Ebû Amr’dan) ayrıca; bu, tekelerin **نبيب**’ine benzetme üzeredir. Bitki **نبب** etti, **تنبيبا**: ona **أنابيب**ler, yani topuklar olduğu zaman. **العجلة** (bir ot) da böyle **نببت**; o, yerle birlikte uzayan bir ottur. **أنبابة**: zahiri, fethayı mutlak kılmasıdır; Sâğânî de onu böyle ضبط etti. Yâkût dedi ki: damme ile; “**أنبابة**”: Rey’de, ona yakın, Dembâvend tarafında bir köydür. Bitti. **أنبابة**: Mısır’da, Cîze’den, Nil kıyısında başka bir köydür; ondan, sûfî muhaddis İsmâ‘îl b. Yûsuf el-Ensârî el-Harazcî’dir. Onun makamını orada defalarca ziyaret ettim. Hadisten bir şey rivayet etti; ona zühd galip geldi; onun bazı evladı da hadis rivayet etti.

Ve ona (yani musannife) istidrâk olunanlardandır: boynuzun **أنبوب**’u: boğumun üstünden uca kadar olan şey. Mecazdan: testinin **أنبوب**’undan içti. Ve dersin ki: “Ben şerri, kamış, dal, **نبب**, ve topuk görüyorum.” Falan **نب** etti, **نبيبا**: nikâhı talep etti. Ve **أنبه**: bekârlığın uzaması. Şeyhimiz, bazı hâşiyelerden, musannif üzerine müstedrek gibi, nakletti: Hadiste: “Buluğa erişmesi müşkil olan kimse için, **الإنباب** onun delilidir.” Dedi ki: o, **أنبب**’in masdarıdır: **إنبابا**; avreti kıllandığı zaman. Ben derim ki: bu, ondan bir tashîftir; doğrusu: **الإنبات**, fevkiyye (ت) ile. Bitti. Ben derim ki: **الإنباب** ile murad, cima için kızışması ve kişnemesi olabilir; böylece buluğuna delil olur. Allah daha iyi bilir.
