# نبت — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%AA/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%A8%D8%AA/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%AA.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: نبت

باب التاء والنون والباء معهما
ت ب ن، ب ن ت، ن ب ت مستعملات
تبن:
التِّبْنُ: يُروي العشرين وهو أعظمُ الأَقْداحِ، ثمّ الصَّحْنُ، مقاربٌ له، ثمّ العُسُّ يُروي الثّلاثةَ وأربعة.
والتِّبْنُ: العُسُّ الضَّخم في قول أبي المِقدام لقوله:
ثم تِبناً رأيتُه مكيالاً
ورجلٌ تَبِنٌ فَطِنٌ وطَبِنٌ، وقيل: التَّبِنُ: الفَطِن في الخَير، والطَّبِنُ في الشَّرِّ.
وتَبِنٌ: ذو تَبَنٍ وتَبانةٍ.
وتَبِنَ لفلانٍ أي فَطِنَ لوَجْه غِيلتِه وخَديعته.
وهو تَبِنٌ بالخَير، لا يقال منه فاعل.
ويقال: تَبَّنْتُ أي دقَّقْتُ النظَرَ في الأمور، ولا يقال للأمر اللاوم في القلب: إنّ في قَلبه لأمراً تَبِناً.
والتُّبّانُ: شِبْهُ سَراويلَ، والتَّبابينُ: الأقْيبةُ القِصارُ الأكْمام.
والتِّبنُ معروف، والواحدة تِبْنة، والتَّبْن لغةٌ.
بنت:
ومنه قول امرئ القيس:
غيرِ باناتٍ على وَتَرِه
ويقال: هو باناتٌ على هذا الأمر، أي مُقبلٌ عليه بنفسه، مُنْكَبٌّ.
ويقال: البانات ههنا كل قِطعةٍ من العَقَب بانهٌ.
ويقال: أراد: بائنة. ثم رَجَعَ إلى بانات بلغته.
نبت:
النَّبْتُ: الحشيش، والنَّباتُ فِعلهُ، ويُجرَي مُجرَى اسمِه. تقول: أَنْبَتَ الله النّباتَ إنباتاً ونباتاً، ونحو ذلك.
والرجلُ يُنَبِّتُ الحَبَّ تَنبيتاً، إذا غَرَسَه وزَرَعَه.
والنِّبْتَةُ: ضَرْبٌ من فِعل النَّبات كل شيءٍ، تقول: إنّه لحَسَن النِّبْتةِ.
والمَنبِتُ: الأصلُ، والموضع الذي يَنْبُتُ فيه الشيء، وقول الله تعالى: "واللهُ أنْبَتَكم من الأرض نَباتاً"، ويُفَسَّرُ كالنَّبات.
وأحسَنُ من ذلك قال:
تَرَى الفَتَى يَنْبُتُ إِنباتَ الشَّجَرْ
أي كما أَنيَتكم فنَبَتُّم نَباتاً، ورُبَّما رَفَعوا مصدراً إل فِعل غيره بعد إن يكون الاشتقاق واحداً، قال:
تَرَى الفَتَى ينبتُ إِنباتَ الشَّجَرْ
أي كما أَنْبَتَ اللهُ الشَّجَرَ، ونحو ذلك قول رؤبة:
صحراء لم يَنْبُتْ بها تِنْبيتُ
بكسْر الناء وتغيير النباء، وكلٌّ صوابٌ.
والرجلُ يُنبِتُ الجاريةَ، أي يَغذُوها ويُحسِنُ القيام عليها رجاءَ فَضْل رِيحها.
واليَنْبُوتُ: شَجَر الخَشخاش، والواحدة يَنْبُوتةٌ وخَشخاشَةٌ وخَرُّوبةٌ.
والنَّبيتُ: حَيٌّ من الأنصار.

### Türkçe

باب **التاء** و**النون** و**الباء** onlarla birlikte
**ت ب ن**، **ب ن ت**، **ن ب ت** kullanımdadırlar

**تبن**:
**التِّبْنُ**: yirmiyi sulayan (doyuran) (ölçü kabı) diye rivayet edilir; o, **الأَقْداحِ**’ın en büyüğüdür; sonra **الصَّحْنُ**, ona yakın (bir ölçü); sonra **العُسُّ** üçü ve dördü sular (doyurur).
Ve **التِّبْنُ**: Ebû’l-Mikdâm’ın sözüne göre iri **العُسُّ**’tur; onun sözü için:
ثم تِبناً رأيتُه مكيالاً
Ve bir adam **تَبِنٌ** (zekî) ve **طَبِنٌ**; ve denildi ki: **التَّبِنُ** hayırda zekîdir, **الطَّبِنُ** şerde (kötülükte).
Ve **تَبِنٌ**: **تَبَنٍ** ve **تَبانةٍ** sahibi.
Ve “**تَبِنَ** falan kimse için” yani onun hilesinin ve aldatmasının yönüne karşı zekî oldu.
Ve o, hayırda **تَبِنٌ**’dir; bundan **فاعل** (kalıbı) denilmez.
Ve denilir: “**تَبَّنْتُ**” yani işlerde bakışı incelttim; ve kalpte yerleşik olan iş için “Kalbinde mutlaka **تَبِناً** bir iş vardır” denilmez.
Ve **التُّبّانُ**: şalvara benzer (bir şey); ve **التَّبابينُ**: kısa kollu kısa elbiseler.
Ve **التِّبنُ** bilinen (şey)dir; bir tanesi **تِبْنة**’dir; ve **التَّبْن** bir dildir (lehçedir).

**بنت**:
Ve ondan İmru’ul-Kays’ın sözü:
غيرِ باناتٍ على وَتَرِه
Ve denilir: O, bu iş üzerine **باناتٌ**’tır; yani bizzat ona yönelmiş, üzerine kapanmış (kendini vermiş).
Ve denilir: Burada **البانات**; **العَقَب**’dan her parça, onun **بانهٌ**’udur.
Ve denilir: Muradı **بائنة** idi. Sonra dilinde (lehçesinde) **بانات**’a döndü.

**نبت**:
**النَّبْتُ**: ot; **النَّباتُ** onun fiilidir; ve isminin yürütüldüğü gibi yürütülür. Dersin ki: Allah bitkiyi **أَنْبَتَ**; **إنباتاً** ve **نباتاً** (olarak), ve bunun benzeri.
Ve adam tohumu **يُنَبِّتُ** **تَنبيتاً**; onu diktiği ve ektiği zaman.
Ve **النِّبْتَةُ**: her şeyin **النَّبات** fiilinden bir türdür; dersin ki: O, **النِّبْتةِ**si güzel (olan)dır.
Ve **المَنبِتُ**: asıl (kök); ve şeyin içinde bittiği yer; ve Allah’ın sözü: “واللهُ أنْبَتَكم من الأرض نَباتاً”; ve **النَّبات** gibi tefsir edilir.
Ve bundan daha güzel olanı dedi ki:
تَرَى الفَتَى يَنْبُتُ إِنباتَ الشَّجَرْ
yani sizi (yarattığı gibi) sizi bitirdi de **نَباتاً** bittiniz; ve bazen bir masdarı, türetme bir olunca, “**إن**”den sonra başka bir fiile yükseltirler; dedi ki:
تَرَى الفَتَى ينبتُ إِنباتَ الشَّجَرْ
yani Allah’ın ağacı bitirdiği gibi; ve bunun benzeri Ru’be’nin sözü:
صحراء لم يَنْبُتْ بها تِنْبيتُ
**النون**’un kesresiyle ve **النباء**’ın değiştirilmesiyle; ve hepsi doğrudur.
Ve adam cariyeyi **يُنبِتُ**; yani onu besler ve onunla iyi ilgilenmeyi, onun kokusunun fazlalığını umarak, güzel yapar.
Ve **اليَنْبُوتُ**: haşhaş ağacı; bir tanesi **يَنْبُوتةٌ** ve **خَشخاشَةٌ** ve **خَرُّوبةٌ**.
Ve **النَّبيتُ**: Ensar’dan bir kabiledir.
