# نبخ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%AE/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%A8%D8%AE/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نبخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%AE.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نبخ

النبخ: جدري الغنم، وقيل هو الجدري مطلقا وغيره مما ينتفط ويمتلىء. قال كعب بن زهير:
  تحطم عنها قيضها عن خراطم                      وعن حدق كالنبخ لم تتفتـق

  يصف حدقة الرأل، الواحدة نبخة. والنبخ ما نفط من اليد عن العمل فخرج عليه شبه قرح ممتلىء ماء، فإذا تفقأ أو يبس مجلت اليد فصلبت عن العمل. ويحرك في الأخير في قول بعضهم. وعن ابن الأعرابي: أنبخ الرجل، إذا أكل النبخ، وهو أصل البردي يؤكل في القحط. والنابخة: المتكلم والمتكبر. ورجل نابخة: جبار. والنابخة: الأرض البعيدة. جمعها نوابخ، أو هي النائخة، بالياء التحتية كما سيأتي. والنبخاء: الأكمة أو الأرض المرتفعة، ومنه قول ابنة الخس حين قيل لها: ما أحسن شيء? فقالت: غادية في إثر سارية، في نبخاء قاوية. وإنما اختارت النبخاء لأن العروف أن النبات في الموضع المشرف أحسن. وقد قيل في النبخاء هي الرابية الرخوة لا من الرمل بل من جلد الأرض ذات الحجارة، كذا في أمالي ثعلب. ج نباخي كسر تكسير الأسماء لأنها صفة غالبة وأنبخ: زرع فيها، أي في أرض نبخاء وأنبخ: أكل النبخ. وهو أصل البردي، وقد تقدم، عن ابن الأعرابي وأنبخ الرجل إذا عجن عجينا أنبخانا، وهو المسترخي ونبخ العجين بنفسه ينبخ نبوخا: انتفخ واختمر، وقيل: حمض وفسد. وهو نباخ، ككتان وأنبخان، أي الحامض الفاسد. وعجين أنبخان وأنبخاني: مختمر منتفح. قال شيخنا: وقد سبق له في نبج بالجيم: عجين أنبجان: مدرك، وما لها أخت سوى أرونان فصارت ثلاثة، فلها أختان. وزاد ابن القطاع لها أختين أخريين فقال في كتاب الأبنية له: جاء على أفعلان عجين أنبخان بالخاء، وقيل بالجيم أيضا، وهو الحامض، ويوم أرونان. للشديد الغيم، وأسحمان اسم جبل، وأخطبان للشقراق، لا يعرف غيرها. وعن أبي مالك: ثريد أنبخاني: له بخار وسكونة. هكذا في سائر النسخ وفي بعضها: وسخونة، أو هو يسوى من الكعك والزيت فينتفخ فيصب عليه الماء فيسترخي. وفي حديث عبد الملك بن  مير: خبزة أنبخانية، أي لينة هشة، هكذا فسروه. وقيل ضخمة، أو كأنها كور الزنابير. والنبخة، بالفتح مثل النكتة، وتضم. ويقال النبخة هي الكبريتة التي تثقب بها النار. والنبخة بردي يجعل بين كل لوحين من ألواح السفينة، ويحرك، عن كراع. والأنبخ من الرجال: الجافي الغليظ. والأنبخ: الأكدر اللون الكثير من التراب. والنبخ: آثار النار في الجسد.

### Türkçe

**النبخ**: koyun çiçeği; ve denildi ki o, mutlak olarak çiçektir ve ondan başka kabarıp şişen ve dolan şeylerdir. Ka‘b b. Zuheyr dedi ki:
  Onun üzerinden kabuklarını burunlardan                      ve gözbebeklerinden, **النبخ** gibi, yarılmamış olarak kırar

  **الرأل**’in gözbebeğini vasfeder; tekili **نبخة**’dir. Ve **النبخ**, işten dolayı elden kabaran şeydir; üzerine su ile dolu bir yara benzeri çıkar; sonra patlarsa yahut kurursa el soyulur da işten katılaşır. Ve sonuncusunda, bazılarının sözüne göre, harekelenir. İbnü’l-A‘râbî’den: **أنبخ** adam, **النبخ** yediği zaman; o, kıtlıkta yenilen **البردي**’nin köküdür. Ve **النابخة**: konuşan ve kibirlenen. Ve **نابخة** adam: zorba. Ve **النابخة**: uzak yer. Çoğulu **نوابخ**; yahut o, ileride geleceği üzere, alttan **الياء** ile **النائخة**’dir. Ve **النبخاء**: tepecik yahut yüksek yer; ondan, el-Has’ın kızı hakkında, ona “En güzel şey nedir?” denildiğinde söylediği söz: “Bir direğin izinde bir sabahleyin gidiş; ıssız bir **نبخاء**’da.” Ancak **النبخاء**’yı seçti; çünkü bilinen şudur ki bitki, yüksekçe yerde daha güzeldir. Ve **النبخاء** hakkında denildi: o, kumdan değil, taşlı yerin derisinden olan gevşek tümsektir; Sa‘leb’in Emâlî’sinde böyledir. Çoğulu **نباخي**; isimlerin kırık çoğulu olarak, çünkü o baskın bir sıfattır. Ve **أنبخ**: orada ekin ekti; yani **نبخاء** bir yerde. Ve **أنبخ**: **النبخ** yedi. O, **البردي**’nin köküdür; İbnü’l-A‘râbî’den, daha önce geçti. Ve **أنبخ** adam, **أنبخانا** bir hamur yoğurduğu zaman; o, gevşek olandır. Ve hamur kendi kendine **نبخ** eder, **نبوخا**: kabardı ve mayalandı; ve denildi: ekşidi ve bozuldu. Ve o, **نباخ**’tır, **كتان** gibi; ve **أنبخان**: yani ekşi bozuk. Ve **أنبخان** ve **أنبخاني** hamur: mayalanmış, kabarmış. Şeyhimiz dedi ki: Ona, **نبج**’de **الجيم** ile, daha önce geçti: **أنبجان** hamur: olgun; “Onun **أرونان**’dan başka kız kardeşi yoktur”; böylece üç oldu; artık onun iki kız kardeşi vardır. İbnü’l-Kattâ‘ ona iki başka kız kardeş daha ekledi; “Kitâbü’l-Ebniye”sinde dedi ki: **أفعلان** vezninde geldi: **أنبخان** hamur, **الخاء** ile; ve denildi: **الجيم** ile de; o, ekşidir. Ve **أرونان** günü: şiddetli bulut için. Ve **أسحمان** bir dağın adıdır. Ve **أخطبان**: **الشقرق** için; onlardan başkası bilinmez. Ebû Mâlik’ten: **أنبخاني** tirid: onda buhar ve sükûnet vardır. Bütün nüshalarda böyledir; bazısında: “ve sıcaklık”; yahut o, çörek ve yağdan yapılır; kabarır da üzerine su dökülür; böylece gevşer. ‘Abdülmelik b. Mîr hadîsinde: **أنبخانية** ekmek; yani yumuşak, gevrek; onu böyle tefsir ettiler. Ve denildi: iri; yahut sanki o, eşekarılarının kovanları gibidir. Ve **النبخة**, fetha ile, **النكتة** gibi; ve damme ile de gelir. Ve denilir: **النبخة**, ateşin onunla delindiği kükürt parçasıdır. Ve **النبخة**, geminin tahtalarından her iki tahta arasına konulan **بردي**’dir; ve harekelenir; Kurâ‘dan. Ve erkeklerden **الأنبخ**: kaba, katı. Ve **الأنبخ**: rengi daha bulanık, toprağı çok olan. Ve **النبخ**: bedende ateşin izleri.
