# نبذ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B0/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%A8%D8%B0/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نبذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B0.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نبذ

النَّبْذُ: طرحك الشيء من يدك أَمامك أَو وراءك. نَبَذْتُ الشيء أَنْبِذُه نَبْذاً إِذا أَلقيته من يدك، ونَبَّذته، شدد للكثرة. ونبذت الشيء أَيضاً إِذا رميته وأَبعدته؛ ومنه الحديث: فنبذ خاتمه، فنبذ الناس خواتيمهم أَي أَلقاها من يده. وكلُّ طرحٍ: نَبْذٌ؛ نَبَذه يَنْبِذُه نَبْذاً.والنبيذ: معروف، واحد الأَنبذة. والنبيذ: الشيء والمنبوذ: والنبيذ: ما نُبِذَ من عصير ونحوه.
وقد نبذ النبيذ وأَنبذه وانتبَذه ونَبَّذَه ونَبَذْتُ نبيذاً إِذا تخذته، والعامة تقول أَنْبَذْتُ. وفي الحديث: نَبَّذوا وانْتَبَذُوا. وحكى اللحياني: نبذ تمراً جعله نبيذاً، وحكى أَيضاً: أَنبذ فلان تمراً؛ قال: وهي قليلة وإِنما سمي نبيذاً لأَن الذي يتخذه يأْخذ تمراً أَو زبيباً فينبذه في وعاء أَو سقاء عليه الماء ويتركه حتى يفور فيصير مسكراً. والنبذ: الطرح، وهو ما لم يسكر حلال فإِذا أَسكر حرم. وقد تكرر في الحديث ذكر النبيذ، وهو ما يعمل من الأَشربة من التمر والزبيب والعسل والحنطة والشعير وغير ذلك.
يقال: نبذت التمر والعنب إِذا تركت عليه الماء ليصير نبيذاً، فصرف من مفعول إِلى فعيل. وانتبذته: اتخذته نبيذاً وسواء كان مسكراً أَو غير مسكر فإِنه يقال له نبيذ، ويقال للخمر المعتصَرة من العنب: نبيذ، كما يقال للنبيذ خمر.
ونبذ الكتاب وراء ظهره: أَلقاه. وفي التنزيل: فنبذوه وراء ظهورهم؛ وكذلك نبذ إِليه القول.
والمنبوذ: ولد الزنا لأَنه يُنبذ على الطريق، وهم المَنَابذة، والأُنثى منبوذة ونبيذة، وهم المنبوذون لأَنهم يُطْرحون. قال أَبو منصور: المنبوذ الذي تنبذه والدته في الطريق حين تلده فيلتقطه رجل من المسلمين ويقوم بأَمره، وسواء حملته أُمّه من زنا أَو نكاح ولا يجوز أَن يقال له ولد الزنا لما أَمكن في نسبه من الثبات.
والنبيذة والمنبوذة: التي لا تؤكل من الهزال، شاة كانت أَو غيرها، وذلك لأَنها تنبذ. ويقال للشاة المهزولة التي يهملها أَهلوها: نبيذة. ويقال لما يُنْبَثُ من تراب الحفرة: نبيثة ونبيذة، والجمع النبائث والنبائذ. وجلس نَبْذةً ونُبْذَةً أَي ناحية.
وانتبذ عن قومه: تنحى. وانتبذ فلان إِلى ناحية أَي تنحى ناحية؛ قال الله تعالى في قصة مريم: فانتبذت من أَهلها مكاناً شرقيّاً. والمنتبذ: المتنحي ناحية؛ قال لبيد:
يَجْتابُ أَصْلاً قالصاً، مُتَنَبّذاً
بِعُجُوبِ أَنْقاءٍ، يَميلُ هَيَامُها
(* قوله «متنبذاً» هكذا بالأصل الذي بأيدينا، وهو كذلك في عدة من نسخ الصحاح المعتمدة في مواضع منه وهو لا يناسب المستشهد عليه، وهو قوله: والمنتبذ المتنحي إلخ، فلعله محرف عن المتنبذ وهو كذلك في شرح القاموس.) وانتبذ فلان أَي ذهب ناحية. وفي الحديث: أَنه مر بقبر مُنْتَبِذ عن القبور أَي منفرد بعيد عنها. وفي حديث آخر: انتهى إِلى قبر منبوذ فصلى عليه؛ يروى بتنوين القبر وبالإِضافة، فمع التنوين هو بمعنى الأَول، ومع الإِضافة يكون المنبوذ اللقيط أَي بقبر إِنسان منبوذ رمته أُمّه على الطريق. وفي حديث الدجال: تلده أُمّه وهي مَنْبُوذة في قبرها أَي مُلْقاة.
والمنابذة والانتباذ: تحيز كل واحد من الفريقين في الحرب. وقد نابذهم الحربَ ونَبَذَ إِليهم على سواء يَنْبِذ أَي نابذهم الحرب. وفي التنزيل: فانبذ إِليهم على سواء؛ قال اللحياني: على سواء أَي على الحق والعدل. ونابذه الحرب: كاشفه. والمُنابذة: انتباذ الفريقين للحق؛ تقول: نابذناهم الحرب ونبذنا إِليهم الحرب على سواء. قال أَبو منصور: المنابذة أَن يكون بين فريقين مختلفين عهد وهدنة بعد القتال، ثم أَراد نفض ذلك العهد فينبذ كل فريق منهما إِلى صاحبه العهد الذي تهادنا عليه؛ ومنه قوله تعالى: وإِما تخافن من قوم خيانة فانبذ إِليهم على سواء؛ المعنى: إِن كان بينك وبين قوم هدنة فخفت منهم نقضاً للعهد فلا تبادر إِلى النقض حتى تلقي إِليهم أَنك قد نقضت ما بينك وبينهم، فيكونوا معك في علم النقض والعود إِلى الحرب مستوين. وفي حديث سلمان: وإِن أَبيتم نابذناكم على سواء أي كاشفناكم وقاتلناكم على طريق مستقيم مستوفي العلم بالمنابذة منا ومنكم بأَن نظهر لهم العزم على قتالهم ونخبرهم به إِخباراً مكشوفاً. والنبذ: يكون بالفعل والقول في الأَجسام والمعاني؛ ومنه نبذ العهد إِذا نقضه وأَلقاه إِلى من كان بينه وبينه. والمنابذة في التَّجْر: أَن يقول الرجل لصاحبه: انْبِذ إِليّ الثوب أَو غيره من المتاع أَو أَنبذه إِليك فقد وجب البيع بكذا وكذا. وقال اللحياني: المنابذة أَن ترمي إِليه بالثوب ويرمي إِليك بمثله؛ والمنابذة أَيضاً: أَن يرمي إِليك بحصاة؛ عنه أَيضاً. وفي الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، نهى عن المنابذة أَن يقول الرجل لصاحبه انبذ إِليّ الثوب أَو غيره من المتاع أَو أَنبذه إِليك وقد وجب البيع بكذا وكذا. قال: ويقال إِنما هي أَن تقول إِذا نبذت الحصاة إِليك فقد وجب البيع؛ ومما يحققه الحديث الآخر: أَنه نهى عن بيع الحصاة فيكون البيع معاطاة من غير عقد ولا يصح. ونبيذة البئر: نَبِيثَتُها، وزعم يعقوب أَن الذال بدل من الثاءِ. والنَّبْذ: الشيء القليل، والجمع أَنباذ. ويقال: في هذا العِذْق نَبْذٌ قليل من الرُّطَب ووخْرٌ قليل، وهو أَن يُرْطب في الخطيئة (* قوله «أن
يرطب في الخطيئة» أَي أن يقع ارطابه أي العذق في الجماعة القائمة من شماريخه أَو بلحه فإن الخطيئة القليل من كل شيء.) بعد الخطيئة. ويقال: ذهب ماله وبقي نَبْذٌ منه ونُبْذَةٌ أَي شيء يسير؛ وبأَرض كذا نَبْذٌ من مال من كلإٍ. وفي رأْسه نَبْذٌ من شَيْب. وأَصاب الأَرض نَبْذٌ من مطر أَي شيء يسير. وفي حديث أَنس: إِنما كان البياض في عنفقته وفي الرأْس نَبْذٌ أَي يسير من شيب؛ يعني به النبي، صلى الله عليه وسلم. وفي حديث أُمّ عطيَّة: نُبْذَةُ قُسْطٍ وأَظفارٍ أَي قِطْعَةٌ منه. ورأَيت في العِذْقِ نَبْذاً من خُضْرَة وفي اللحية نَبْذاً من شيب أَي قليلاً؛ وكذلك القليل من الناس والكلإِ. والمِنْبَذَةُ: الوِسادَةُ المُتَّكَأُ عليها؛ هذه عن اللحياني. وفي حديث عديّ بن حاتم: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَمر له لما أَتاه بِمِنْبَذَةٍ وقال: إِذا أَتاكم كريم قوم فأَكرموه؛ وسميت الوِسادَةُ مِنْبَذَةً لأَنها تُنْبَذُ بالأَرض أَي تطرح للجلوس عليها؛ ومنه الحديث: فأَمر بالسَّتْرِ أَنْ يُقْطَعَ ويُجْعَلَ له منه وسادتان منبوذتان. ونَبَذَ العِرْقُ يَنْبِذُ نَبْذاً: ضرب، لغة في نبض، وفي الصحاح: يَنْبِذُ نَبَذاناً لغة في نبض، والله أَعلم.

### Türkçe

**النَّبْذُ**: bir şeyi elinden önüne yahut arkasına atmandır. **نَبَذْتُ** şeyi **أَنْبِذُه** **نَبْذاً**: onu elinden attığın zaman; ve **نَبَّذته**: çokluk için şeddelidir. Ve **نبذت** şeyi ayrıca: onu attığın ve uzaklaştırdığın zaman; bundan da hadis: “Böylece yüzüğünü attı; insanlar da yüzüklerini attılar” yani onu elinden attı. Her atış: **نَبْذٌ**dür; **نَبَذه يَنْبِذُه نَبْذاً**. Ve **النبيذ**: bilinen (şey), **الأَنبذة**nin biridir. Ve **النبيذ**: şey ve **المنبوذ**; ve **النبيذ**: özsudan ve benzerinden **نُبِذَ** edilen şeydir.

Ve gerçekten **نبذ** etti **النبيذ**i, ve **أَنبذه** etti, ve **انتبَذه** etti, ve **نَبَّذَه**; ve **نَبَذْتُ نبيذاً**: onu yaptığım zaman; avam ise **أَنْبَذْتُ** der. Hadiste: “**نَبَّذوا** ve **انْتَبَذُوا**.” Lihyânî nakletti: **نبذ** hurma, onu **نبيذاً** yaptı; ayrıca nakletti: falan **أَنبذ** hurma; dedi: bu azdır; ancak ona **نبيذاً** denildi, çünkü onu yapan kimse hurma yahut kuru üzüm alır da onu bir kaba yahut su tulumuna su üzerine **ينبذه** (atar) ve onu kaynayıncaya kadar bırakır; böylece sarhoş edici olur. Ve **النبذ**: atıştır; sarhoş etmeyen helâldir, sarhoş ederse haram olur. Hadiste **النبيذ**in zikri tekrar etmiştir; o, hurmadan, kuru üzümden, baldan, buğdaydan, arpadan ve bunun dışındakilerden içeceklerden yapılan şeydir.

Denir: **نبذت التمر والعنب**: üzerine suyu bıraktığın zaman, **نبيذاً** olsun diye; böylece mef‘ûlden **فعيل**e çevrilmiştir. Ve **انتبذته**: onu **نبيذاً** edindim; sarhoş edici olsun yahut sarhoş edici olmasın, ona **نبيذ** denir; ve üzümden sıkılmış şaraba **نبيذ** denir; nitekim **النبيذ**e **خمر** denir.

Ve **نبذ الكتاب وراء ظهره**: onu attı. Tenzîlde: “Böylece onu sırtlarının arkasına attılar”; ve yine **نبذ إِليه القول**.

Ve **المنبوذ**: zina çocuğudur; çünkü yola atılır; onlar **المَنَابذة**dir; dişisi **منبوذة** ve **نبيذة**dir; onlar **المنبوذون**dur; çünkü onlar atılırlar. Ebû Mansûr dedi: **المنبوذ**, annesinin onu doğurduğu vakit yola attığı kimsedir; sonra Müslümanlardan bir adam onu alır ve onun işini üstlenir; annesi onu zinadan yahut nikâhtan taşımış olsun fark etmez; ve ona zina çocuğu denmesi câiz değildir; nesebinde sabit olma imkânı bulunduğu için.

Ve **النبيذة** ve **المنبوذة**: zayıflıktan yenmeyen (şey)dir; koyun olsun yahut başkası; bu, onun atılması sebebiyledir. Ve ehlinin ihmal ettiği zayıf koyuna **نبيذة** denir. Ve çukur toprağından dışarı çıkarılan şeye **نبيثة** ve **نبيذة** denir; cem‘i **النبائث** ve **النبائذ**dir. Ve **جلس نَبْذةً ونُبْذَةً**: yani bir taraf.

Ve **انتبذ عن قومه**: uzaklaştı. Ve falan **انتبذ إِلى ناحية**: yani bir tarafa çekildi; Allah Teâlâ Meryem kıssasında dedi: “Böylece ehlinden doğu tarafında bir yere çekildi.” Ve **المنتبذ**: bir tarafa çekilen; Lebîd dedi:
يَجْتابُ أَصْلاً قالصاً، مُتَنَبّذاً
بِعُجُوبِ أَنْقاءٍ، يَميلُ هَيَامُها
(* “**متنبذاً**” sözü: elimizdeki asılda böyledir; ve sahihlerin muteber nüshalarının birçoğunda onun bazı yerlerinde de böyledir; o, kendisiyle istişhâd edilene uygun değildir; o da “**والمنتبذ المتنحي** إلخ” sözüdür; belki **المتنبذ**den tahrif edilmiştir; ve o, Kâmûs şerhinde de böyledir.)

Ve falan **انتبذ**: yani bir tarafa gitti. Hadiste: kabirlerden **مُنْتَبِذ** bir kabre uğradı; yani onlardan ayrı, onlardan uzak. Başka bir hadiste: **قبر منبوذ**a vardı da onun üzerine namaz kıldı; kabri tenvinli ve izafetli olarak rivayet olunur; tenvin ile birincinin manasındadır; izafet ile **المنبوذ** lakit olur; yani annesinin onu yola atmış olduğu **منبوذ** bir insanın kabriyle. Deccâl hadîsinde: annesi onu doğurur, o ise kabrinde **مَنْبُوذة**dir; yani atılmış.

Ve **المنابذة** ve **الانتباذ**: savaşta iki taraftan her birinin yer tutmasıdır. Ve gerçekten onlara savaşı **نابذهم** etti; ve **نَبَذَ إِليهم على سواء يَنْبِذ**: yani onlara savaşı **نابذهم** etti. Tenzîlde: “Öyleyse onlara eşitlik üzere at”; Lihyânî dedi: **على سواء**: yani hak ve adalet üzere. Ve **نابذه الحرب**: onu açığa vurdu. Ve **المُنابذة**: iki tarafın haktan uzaklaşmasıdır; dersin: onlara savaşı **نابذناهم** ettik ve onlara savaşı **نبذنا إِليهم** **على سواء**. Ebû Mansûr dedi: **المنابذة**, iki farklı takım arasında savaşmadan sonra bir ahid ve ateşkes bulunması, sonra o ahdi bozmayı istemesi; böylece her iki takımın her biri, üzerinde barıştığımız ahdi arkadaşına atar; bundan da Allah Teâlâ’nın sözü: “Eğer bir kavimden hainlikten korkarsan, onlara eşitlik üzere at”; mana: seninle bir kavim arasında ateşkes varsa da onlardan ahdi bozma korkusu duyarsan, aranızdakini bozduğunu onlara atıncaya kadar bozmaya acele etme; böylece onlar seninle bozmayı bilmede ve savaşa dönmede eşit olurlar. Selmân hadîsinde: “Eğer kaçınırsanız, sizi **نابذناكم على سواء**” yani sizi açığa vurduk ve sizi dosdoğru bir yol üzere, bizden ve sizden **المنابذة**yi bilmede tam olarak, onlara savaşma azmini göstermemiz ve bunu onlara açık bir bildirimle haber vermemizle savaştık. Ve **النبذ**: fiil ve söz ile cisimlerde ve manalarda olur; bundan: **نبذ العهد**: onu bozduğu ve onu, kendisiyle arasında olan kimseye attığı zaman. Ve ticarette **المنابذة**: adamın arkadaşına “Bana elbiseyi yahut metadan başkasını **انْبِذ** et; yahut onu sana **أَنبذه** ettim; satış şu şu ile vacip oldu” demesidir. Lihyânî dedi: **المنابذة**, ona elbiseyi atman ve onun da sana onun benzerini atmasıdır; ve **المنابذة** ayrıca: sana bir çakıl taşı atmasıdır; yine ondan. Hadiste: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, **المنابذة**yi yasakladı: adamın arkadaşına “Bana elbiseyi yahut metadan başkasını **انبذ** et; yahut onu sana **أَنبذه** ettim; satış şu şu ile vacip oldu” demesi. Dedi: denir ki o ancak şudur: “Sana çakıl taşını attığım zaman satış vacip oldu” demendir; bunu doğrulayan şey diğer hadistir: çakıl taşı satışını yasakladı; böylece satış, akit olmaksızın muâtât olur ve sahih olmaz. Ve **نبيذة البئر**: onun **نَبِيثَتُها**sıdır; Ya‘kūb, **الذال**ın **الثاءِ**dan bedel olduğunu iddia etti. Ve **النَّبْذ**: az şeydir; cem‘i **أَنباذ**. Ve denir: bu salkımda **نَبْذٌ** az miktar taze hurma ve az miktar **وخْرٌ** vardır; o da, **الخطيئة**den sonra **الخطيئة** içinde olgunlaşmasıdır.
(* “**أن يرطب في الخطيئة**” sözü: yani olgunlaşmasının, yani salkımın, şemârîhinin yahut hurmasının ayakta duran topluluğu içinde vuku bulmasıdır; çünkü **الخطيئة** her şeyin azıdır.) Ve denir: malı gitti, ondan **نَبْذٌ** ve **نُبْذَةٌ** kaldı; yani az bir şey; ve filan yerde her çeşit ottan bir maldan **نَبْذٌ** vardır. Ve başında aklıktan **نَبْذٌ** vardır. Ve yere yağmurdan **نَبْذٌ** isabet etti; yani az bir şey. Enes hadîsinde: “Beyazlık ancak onun alt dudağı altında idi ve başta **نَبْذٌ** vardı”; yani az bir aklık; bununla Peygamberi, sallallahu aleyhi ve sellem, kastediyor. Ümmü Atıyye hadîsinde: **نُبْذَةُ قُسْطٍ وأَظفارٍ**: yani ondan bir parça. Salkımda yeşillikten **نَبْذاً** ve sakalda aklıktan **نَبْذاً** gördüm; yani az; ve yine insanlardan ve ottan az olan (şey). Ve **المِنْبَذَةُ**: üzerine dayanılan yastıktır; bu, Lihyânî’dendir. Adiyy b. Hâtim hadîsinde: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, ona geldiği vakit ona bir **بِمِنْبَذَةٍ** verilmesini emretti ve dedi: “Bir kavmin kerimi size geldiği zaman ona ikram edin”; yastığa **مِنْبَذَةً** denildi; çünkü o yere **تُنْبَذُ** edilir; yani üzerine oturmak için atılır; bundan da hadis: “Örtünün kesilmesini ve ondan kendisi için iki **وسادتان منبوذتان** yapılmasını emretti.”

Ve **نَبَذَ العِرْقُ يَنْبِذُ نَبْذاً**: vurdu; **نبض**da bir dildir. Ve **الصحاح**ta: **يَنْبِذُ نَبَذاناً**: **نبض**da bir dildir; Allah daha iyi bilir.
