# نبر (ن-ب-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%A8%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - ب - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الراء والنون والباء معهما
ر ن ب، ر ب ن، ن ر ب، ن ب ر، ب ر ن مستعملات
رنب:
الأرنب: معروف، للذَّكَرِ والأُنْثَى، وقيل: الأرنب: الأُنْثَى، والخُزَر: الذَّكَر.
وأَلِفُ أَرْنَب زائدةٌ، ولا تجيء كلمةٌ في أوّلها ألفٌ فتكونَ أصليّةً إلاّ أَنْ تكونَ ثلاثةَ أَحْرفٍ مع الأَلِف مثل الأَرْض. والأَمْر... والمَرْنَبُ: جُرَذٌ في عِظَمِ اليَرْبوع، قَصِيرُ الذَّنَب.
ويقال: كِساءٌ مَرْنَبانيّ ومُؤَرْنَب، فأمّا المَرْنبانيّ فالذّي لَوْنُهُ لونُ الأرنب. وأمّا المُؤَرْنَب فالذي يُخْلَط غزله بوَبَر الأرنب، وقيل: بل هو كالمَرْنَبانيّ، كلاهما مَخلوطٌ بوَبَرِ الأَرانب.
ربن:
أرْبَنتُ الرَّجلَ: أعطيته رَبُوناً، وهو دخيلٌ، وهو نحو عُرْبُون.
نرب:
النَّيربُ: النَّمِيمةُ. ورجل نَيْرَبٌ: ذو نَيْرَبٍ، أي: نَميمة.. نَيْرَبَ يُنَيْرِب نَيْربةً، وهو خلطُ القَوْل بَعْضِه ببَعْضٍ، كما تُنَيربُ الرِّيحُ التُّرابَ على الأرض فَتَنسُجُه. ولا تُطْرَحُ منه الياءُ، لأَنَّها جُعِلتْ فصلاً بين الرّاء والنُّون.
والنَّيربُ: الرَّجل الجَلد.
نبر:
النَّبْر بالكلام: الهَمزُ، وفي الحديث: أنَّ رجلاً قال: يا نَبيءَ الله، فقال النّبي صلّى الله عليه وآله وسلم: لا تَنبِرْ باسمي أي: لا تَهمِزْ.. وكلُّ شيء رَفَع شيئاً فقد نَبَره. وانتبر الأميرُ فوق المنبر. وسُمّي المِنْبر مِنْبَراً لارتفاعه وعُلُوّه. وانتبر الجُرْح، إذا وَرِم.
ورَجُلٌ نبّارٌ بالكلام: فَصيحٌ بليغٌ، قال: بمُعربٍ من فصيح القوم نبّارِ والنَّبْرةُ: شِبهُ وَرَمٍ في الجسد ونحوه.
والنِّبْرُ: ضَرْبٌ من السِّباع ليس بدُبٍّ ولا ذِئْب.
برن:
البَرْنيُّ: ضَرْبٌ من التَّمْر أَحْمَرُ مُشْرَبٌ صُفْرة، كثيرُ اللَّحاء، عَذْبُ الحَلاوة، ضَخم.
والبَرانيّ بلغة أهل العراق: الدّيكة الصِّغار أوّل ما تُدْرك، الواحدة: بَرْنيّة.
والبَرنيّة: شِبهُ فخّارةٍ ضَخمةٍ خَضْراءَ من القَوارير الثِّخانِ الواسعةِ الأَفْواه.

##### Türkçe

باب **الراء** و**النون** و**الباء** معهما
**ر ن ب**، **ر ب ن**، **ن ر ب**، **ن ب ر**، **ب ر ن** kullanımdadırlar.

**رنب**:
**الأرنب**: bilinen (hayvan); erkek ve dişi için (kullanılır). Ve denildi ki: **الأرنب**: dişidir; **الخُزَر**: erkektir.
Ve **ألف**’i **أَرْنَب**’in fazladır; ve başında **ألف** bulunan bir kelime aslî olacak şekilde gelmez; ancak **الألف** ile birlikte üç harf olması hâli müstesna; **الأَرْض** gibi. Ve **الأَمْر**... Ve **المَرْنَبُ**: **اليَرْبوع** büyüklüğünde bir sıçandır; kısa kuyrukludur.
Ve denilir: **كِساءٌ مَرْنَبانيّ** ve **مُؤَرْنَب**; fakat **المَرْنبانيّ** o kimsedir ki rengi **الأرنب**’in rengidir. Ve fakat **المُؤَرْنَب** o kimsedir ki ipliği **وَبَر الأرنب** ile karıştırılır. Ve denildi ki: bilakis o, **المَرْنَبانيّ** gibidir; ikisi de **وَبَرِ الأَرانب** ile karıştırılmıştır.

**ربن**:
**أرْبَنتُ الرَّجلَ**: ona **رَبُوناً** verdim; ve o dâhildir (yabancı kökenlidir); ve o, **عُرْبُون** gibidir.

**نرب**:
**النَّيربُ**: **النَّمِيمةُ** (koğuculuk). Ve **رجل نَيْرَبٌ**: **نَيْرَبٍ** sahibi, yani: **نَميمة**.. **نَيْرَبَ يُنَيْرِب نَيْربةً**: sözün bir kısmını bir kısmına karıştırmaktır; tıpkı rüzgârın toprağı yer üzerinde **تُنَيربُ** etmesi (karıştırması) ve onu dokuması gibi. Ve ondan **الياء** atılmaz; çünkü o, **الرّاء** ile **النُّون** arasında ayırıcı kılınmıştır.
Ve **النَّيربُ**: çevik adamdır.

**نبر**:
Sözde **النَّبْر**: **الهَمزُ**’dür. Ve hadiste: bir adam dedi ki: “يا **نَبيءَ** الله”; bunun üzerine Peygamber sallallahu aleyhi ve âlihi ve sellem dedi ki: “Benim ismimle **لا تَنبِرْ**”, yani: **لا تَهمِزْ**.. Ve her şey ki bir şeyi yükseltirse onu **نَبَره** etmiştir. Ve emir, minberin üstünde **انتبر** etti. Ve **المِنْبر** ona, yükselmesi ve yüceliği sebebiyle **مِنْبَراً** diye adlandırıldı. Ve yara **انتبر** etti; şiştiği zaman.
Ve sözde **رَجُلٌ نبّارٌ**: fasih, beliğdir. Dedi ki:
بمُعربٍ من فصيح القوم نبّارِ
Ve **النَّبْرةُ**: bedende ve benzerinde şişe benzer bir şeydir.
Ve **النِّبْرُ**: yırtıcılardan bir türdür; ne ayıdır ne de kurttur.

**برن**:
**البَرْنيُّ**: hurmadan bir türdür; sarılığa çalan kırmızıdır; kabuğu çoktur; tatlılığı hoş, iridir.
Ve Irak ehlinin dilinde **البَرانيّ**: ilk erişkinliğe erdiği vakit küçük horozlardır; bir tanesi: **بَرْنيّة**.
Ve **البَرنيّة**: geniş ağızlı kalın camlardan, yeşil, iri bir çömleğe benzer şeydir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

نَبَرْتُ الشيءَ أنْبِرُهُ نَبْراً: رفعته. ومنه سمِّي المِنْبَرُ. ونَبْرَةُ المُغَنِّي: رفْعُ صوتِه عن خفض. ونَبَرَ الغلامُ: ترعرع. والنَبْرَةُ: الهمزةُ. وقد نَبَرْتُ الحرفَ نَبْراً. وقريش لا تَنْبِرُ، أي لا تهمز. والنِبْرُ بالكسر: دُوَيْبَّةٌ شبيهة بالقُرادِ إذا دَبَّتْ على البعير تورّم موضعُ مَدَبِّها. والجمع نِبارٌ وأنْبارٌ. وانْتَبَرَتْ يدُه، أي تَنَفَّطَتْ. ابن السكيت: أنْبارُ الطعامِ واحدُها نِبْرٌ.

##### Türkçe

**نَبَرْتُ الشيءَ** **أنْبِرُهُ** **نَبْراً**: onu yükselttim. Bundan dolayı **المِنْبَرُ** adlandırılmıştır. **ونَبْرَةُ المُغَنِّي**: sesini alçaklıktan yükseltmesidir. **ونَبَرَ الغلامُ**: serpilip büyüdü. **والنَبْرَةُ**: **الهمزةُ**’dir. Ve ben harfi **نَبْراً** ile **نَبَرْتُ**. Kureyş **تَنْبِرُ** etmez; yani hemze yapmaz. **والنِبْرُ** (kesre ile): deveye benzer bir küçük canlı; deve üzerinde yürüdüğü zaman, yürüdüğü yerin mevkii şişer. Çoğulu **نِبارٌ** ve **أنْبارٌ**’dır. **وانْتَبَرَتْ يدُه**: yani kabarcıklandı. İbnü’s-Sikkît: **أنْبارُ الطعامِ**’ın tekili **نِبْرٌ**’dir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ر ن ب
رنب ، نرب ، ربن ، برن ، نبر ، بنر .
رنب : قال اللّيث ، الأرْنبُ : الذَّكَر يقال له : الخُزَز .
والأنثى : أرْنَب .
وأجاز غيره أن يُقال للذّكر : أَرْنب ؛ وجمعه : الأرانب .
والأرْنبة : طَرف الأنْف .
وجمعها : الأرانب أيضاً .
يقال : هم شُمّ الأُنُوف واردةٌ أَرَانبهم .
وقال الليث : أرضٌ مُرْنِبَةٌ : كثيرة الأرانب .
وقال أبو عبيد : أرض مُؤَرْنِبَةٌ ، من الأرانب .
قلت : ومنه قول الشاعر :
كُرَاتُ غُلاَم مِنْ كِسَاءٍ مُؤَرْنَب
فكان في العربيّة مُرَنَّب ، فرُدَّ إلى الأَصْل .
وقال الليثُ : أَلف ( أَرنب ) زائدة .
قلت : وهي عند أكثر النَّحْوِيِّين قَطْعِيَّة .
وقال : لا تجيء كلمة في أولها ألف فتكون أصلية ، إلا أن تكون الكلمة ثلاثة أحرف مثل : الأَرْض ، والأمر ، والأَرش .
عمرو عن أبيه ، قال : المَرْنَبَة : القَطيفة ذات الخَمْل .
وقال اللّيث : يقال : كساءٌ مَرْنَبَانِيّ ، ومُؤَرْنَب .
فأمَّا المَرْنَباني : فالذي لونُه لون الأرنب .
وأَمَّا المُؤَرْنَب : فالذي يُخْلط غَزْلُه بوَبَر الأرْنب .
وقرأتُ في ( كتاب اللّيث ) في هذا الباب : المَرْنَب : جُرَذٌ في عِظَمِ اليَرْبُوعِ قَصِيرُ الذَّنَب .
قلتُ : هذا خطأ ، والصوابُ : الفِرْنِب ، بالفاء مَكسورة . ومن قال : مَرْنَب ، فقد صَحَّف .
نرب : قال اللّيثُ : النَّيْرَبُ : النَّمِيمة .
ورَجُلٌ نَيْرَبٌ : ذُو نَيْرَبٍ ، أي نَمِيمَة .
وقد نَيْرَبَ فهو يُنَيْرِب ، وهو خَلطُ القول ، كما تُثيرُ الرِّيحُ التُّرَابَ على الأرْض فتَنْسُجُه ؛ وأَنْشَد :
إذا النَّيْرَبُ الثَّرْثَارُ قال فأَهْجَرا
ولا تُطْرح الياء منه لأنها جُعلت فصلاً بين الرّاء والنُّون .
قال : والنّيْرب : الرَّجُلُ الجَلد .
ورَوى أبو العباس ، عن عمرو ، عن أبيه ، أنه قال : الْنَّيْرَبة : النَّميمة .
ربن : قال اللّيثُ : أَرْنَبْتُ الرَّجُلَ ، إذا أَعْطَيْتَهُ رَبُوناً ، وهو دَخيل ، وهو نحو : عَرْبُون .
أبو عَمرو : الْمُرْتَبِنُ : المُرْتفع فَوق المَكان .
قال : والمُرْتَبِىء ، مثله ؛ وقال الشاعر :
ومُرْتَبِنٍ فَوْقَ الْهضَابِ لفَجْوَةٍ
سَمَوْتُ إِليه بالسِّنَانِ فَأدْبَرَا
ورُبَان كلّ شيء : مُعظمه وجَمَاعته .
وقيل : رُبّان الشَّبَاب : أَوَّلُه ؛ ومنه قوله :
وإنما العَيْشُ بِرُبَّانِه
وأَنتَ مِنْ أَفْنَانِهِ مُفْتَقِرْ
ورُبّان السَّفينة : الذي يُجْرِيها .
ويُجمع : رَبَابِين .
قلت : وأَظُنُّه دَخِيلاً .
ويُقال : الرَّبانِيّون : الأَرْبَاب .
برن : البَرْنِيّ : ضَرْبٌ مِن التَّمْر أَحْمر مُشْربٌ صُفْرة ، كَثِير اللِّحاء عَذْب الحَلاَوة .
ويقال : نَخْلةٌ بَرْنِيّة ، ونَخْلٌ بَرْنِيّ ؛ وقال الرَّاجز :
بَرْنيّ عَيْدَانٍ قَليل قِشْرُه
وقال ابن الأعرابي : البَرَانيّ ؛ الدِّيَكة .
الواحد : بَرْنِيّة .
وقال اللَّيث : البَرانِيّ ، بلغة أهل العراق : الدِّيَكة الصِّغار أَوّلَ ما تُدْرِك .
الواحد : بَرْنِيّة .
قال : والبَرْنِيّة : شِبْه فَخَّارة ضَخْمة خَضْراء مِن القَوارير الثِّخان الواسعة الأَفْواه .
نبر : الحَرَّانيُّ ، عن ابن السِّكِّيت : النَّبْر ، مصدر :
نَبَرْتُ الحَرْفَ أَنْبُره نَبْراً ، إذا هَمَزْتَه .
قال : والنِّبْر : دُوَيْبّة أَصْغر من القُراد تَلْسع فَيَحْبط مَوْضِعُ لَسْعتِه ، أي يَرِم .
والجمع : أَنْبار ؛ وقال الرّاجز وذَكر إبِلاً سَمِنت وحَمَلت الشُّحوم :
كأنّها من بُدُنٍ واسْتِيفَارْ
دَبَّت عليها ذَرِبَاتُ الأَنْبارْ
يقول : كأنها لَسَعَتْها الأَنْبار فوَرِمت جُلودُها وحَبِطَت .
وفي حَديث حُذيفة أنه قال : تُقْبض الأمانةُ مِن قَلْب الرَّجُل فيَظَلّ أثَرُها كأَثر جَمْرٍ دَحْرَجْتَه على رِجْلك فنَفِط ، تَراه مُنْتَبِراً وليس فيه شيء .
قال أبو عُبيد : المُنْتَبِر : المُنْتَفَطِ .
وقال اللّيث : النَّبْر بالكلام : الهَمْز .
قال : وكُل شيء رفع شيئاً ، فقد نَبَره .
قال : وانْتَبر الجُرْحُ ، إذا وَرِم .
وانْتبر الأميرُ فوق المِنْبر .
ورَجُلٌ نَبَّارٌ بالكلام : فصيحٌ بَلِيغ .
قال ابن الأَنباريّ : النَّبْر عند العرب : ارتفاع الصَّوْت .
يقال : نَبر الرَّجُل نَبْرَةً ، إذا تكلّم بكلمة فيها عُلُوٌّ ؛ وأنشد :
إني لأَسْمع نَبْرَةً مِن قَوْلها
فأكاد أن يُغْشَى عليّ سُرُورَا
وسُمِّي المِنْبر : مِنْبراً ، لارتفاعِه وعُلُوّه .
قال اللَّيث : والنِّبر ، من السِّباع : ليس بدُبَ ولا ذئب .
قلت : ليس النِّبر من جِنس السِّباع إنما هو دابّة أَصْغر من القُراد ، والذي أَراد اللَّيْث : الببر : بباءين ، وهو من السِّباع ، وأحسبه دَخِيلاً ، وليس من كلام العرب ، والفُرْس تسميه : بَبْراً .
الأَنْبار : أَهْراء الطَّعام .
واحدها : نِبْرٌ .
ويُجمع : أنابير ، جَمْع الجمع .
وسُمِّي الهُرْي : نِبْراً ؛ لأن الطّعام إذا صُبّ في مَوْضعه انْتَبر ، أي ارْتفع .
ثعلب ، عن ابن الأَعرابي : المَنْبُور : المَهْموز .
قال : والنَّبْرة : صَيْحة الفزع .
والنَّبرة : الهَمْزة .
يُقال : نبرت الحَرْف ، إذا هَمَزْتَه .
وفي الحديث أنه لما قيل له : يا نبىء الله . قال : ( إنّا مَعْشَرَ قُرَيْش لا نَنْبِر ) .
وفي الحديث : ( إن الجُرح يَنْتَبر في رَأس الحَوْل ) ، أي يَرِم ويَنْفَط .
بنر : أبو العبّاس ، عن ابن الأَعرابي ، قال : المَبْنور : المُخْتَبَر .

##### Türkçe

ر ن ب
**رنب** ، **نرب** ، **ربن** ، **برن** ، **نبر** ، **بنر** .

**رنب** : Lays dedi: **الأرْنبُ**: erkeğe denir; ona **الخُزَز** denir.
Dişi ise: **أرْنَب**.
Başkası, erkeğe **أَرْنب** denilmesini câiz gördü; çoğulu: **الأرانب**.
**الأرْنبة**: burnun ucu.
Onun çoğulu: yine **الأرانب**.
Denir ki: onlar burunları yüksek kimselerdir; **أَرَانبهم** (burun uçları) suya varandır.
Lays dedi: **أرضٌ مُرْنِبَةٌ**: tavşanı çok olan (arazi).
Ebû Ubeyd dedi: **أرض مُؤَرْنِبَةٌ**; **الأرانب**’den (tavşanlardan).
Dedim: ve ondandır şairin sözü:
كُرَاتُ غُلاَم مِنْ كِسَاءٍ مُؤَرْنَب
Böylece Arapçada **مُرَنَّب** idi; asla döndürüldü.
Lays dedi: (**أَرنب**)’in elifi ziyadedir.
Dedim: o, nahivcilerin çoğuna göre قطعِيّdir.
Ve dedi: başında elif bulunan bir kelime gelip de aslî olmaz; ancak kelime üç harf olursa; مثل: **الأَرْض** ، **الأمر** ، **الأَرش**.
Amr, babasından: dedi ki: **المَرْنَبَة**: havı olan kadife.
Lays dedi: denir ki: **كساءٌ مَرْنَبَانِيّ** ve **مُؤَرْنَب**.
**المَرْنَباني** ise: rengi tavşanın rengi olan.
**المُؤَرْنَب** ise: ipliği, tavşan tüyüyle karıştırılan.
Bu bâbda (Lays’in kitabı)’nda okudum: **المَرْنَب**: **اليَرْبُوع** büyüklüğünde, kısa kuyruklu bir sıçan.
Dedim: bu hatadır; doğrusu: **الفِرْنِب**; فاء kırık olarak. **مَرْنَب** diyen, tashîf etmiştir.

**نرب** : Lays dedi: **النَّيْرَبُ**: koğuculuk (söz taşıma).
Ve **رَجُلٌ نَيْرَبٌ**: **ذُو نَيْرَبٍ**; yani koğuculuk.
Ve **نَيْرَبَ** etmiştir; artık **يُنَيْرِب**; o, sözü karıştırmaktır; rüzgârın yeryüzündeki toprağı kaldırıp onu örmesi gibi; ve okudu:
إذا النَّيْرَبُ الثَّرْثَارُ قال فأَهْجَرا
Ve ondan yâ düşürülmez; çünkü راء ile **النُّون** arasında ayırıcı kılınmıştır.
Dedi: ve **النّيْرب**: güçlü adam.
Ebû’l-Abbâs, Amr’dan, babasından rivayet etti: dedi ki: **الْنَّيْرَبة**: koğuculuk.

**ربن** : Lays dedi: **أَرْنَبْتُ الرَّجُلَ**; ona **رَبُوناً** verdiğim zaman; o dâhildir; ve **عَرْبُون** gibidir.
Ebû Amr: **الْمُرْتَبِنُ**: mekânın üstünde yükselen.
Dedi: ve **المُرْتَبِىء** de onun gibidir; şair dedi ki:
ومُرْتَبِنٍ فَوْقَ الْهضَابِ لفَجْوَةٍ
سَمَوْتُ إِليه بالسِّنَانِ فَأدْبَرَا
Her şeyin **رُبَان**’ı: onun büyüğü ve topluluğu.
Ve denildi: **رُبّان الشَّبَاب**: onun başlangıcı; ondandır sözü:
وإنما العَيْشُ بِرُبَّانِه
وأَنتَ مِنْ أَفْنَانِهِ مُفْتَقِرْ
**رُبّان السَّفينة**: onu yürüten kimse.
Çoğul yapılır: **رَبَابِين**.
Dedim: ve onu dâhil sanıyorum.
Ve denir ki: **الرَّبانِيّون**: **الأَرْبَاب**.

**برن** : **البَرْنِيّ**: hurmanın bir türü; sarılığa çalan kırmızı; kabuğu çok; tatlı lezzetli.
Ve denir ki: **نَخْلةٌ بَرْنِيّة** ve **نَخْلٌ بَرْنِيّ**; râciz dedi ki:
بَرْنيّ عَيْدَانٍ قَليل قِشْرُه
İbnü’l-A‘râbî dedi: **البَرَانيّ**; horozlar.
Tekili: **بَرْنِيّة**.
Lays dedi: **البَرانِيّ**; Irak ehlinin dilinde: ilk olgunlaştığı vakit küçük horozlar.
Tekili: **بَرْنِيّة**.
Dedi: ve **البَرْنِيّة**: geniş ağızlı kalın şişelerden, büyük yeşil bir çömleğe benzer.

**نبر** : Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: **النَّبْر** bir mastardır:
**نَبَرْتُ الحَرْفَ أَنْبُره نَبْراً**; onu hemzelediğim zaman.
Dedi: ve **النِّبْر**: kene’den daha küçük bir küçük canlı; sokar da soktuğu yer şişer; yani kabarır.
Çoğulu: **أَنْبار**; râciz dedi ve semiren, yağlar taşıyan develeri andı:
كأنّها من بُدُنٍ واسْتِيفَارْ
دَبَّت عليها ذَرِبَاتُ الأَنْبارْ
Der ki: sanki **الأَنْبار** onu sokmuş da derileri şişmiş ve kabarmış.
Huzeyfe hadîsinde: dedi ki: emanet, adamın kalbinden çekilip alınır da izi, ayağın üzerinde yuvarladığın bir kor parçasının izi gibi kalır; sonra su toplar; onu **مُنْتَبِراً** görürsün, içinde bir şey yoktur.
Ebû Ubeyd dedi: **المُنْتَبِر**: **المُنْتَفَطِ** (su toplamış).
Lays dedi: sözde **النَّبْر**: hemzelemektir.
Dedi: her şey bir şeyi yükseltirse, onu **نَبَره** etmiştir.
Dedi: **انْتَبر** yara; şiştiği zaman.
Ve emir, minberin üstünde **انْتبر** etti.
Ve sözde **رَجُلٌ نَبَّارٌ**: fasih, beliğ.
İbnü’l-Enbârî dedi: Araplar katında **النَّبْر**: sesin yükselmesidir.
Denir ki: **نَبر الرَّجُل نَبْرَةً**; içinde yükseklik bulunan bir kelimeyle konuştuğu zaman; ve okudu:
إني لأَسْمع نَبْرَةً مِن قَوْلها
فأكاد أن يُغْشَى عليّ سُرُورَا
Ve **المِنْبر**e, yüksekliği ve yüceliği sebebiyle **مِنْبراً** adı verildi.
Lays dedi: ve **النِّبر** yırtıcılardan: ne ayıdır ne kurt.
Dedim: **النِّبر** yırtıcılar cinsinden değildir; ancak kene’den daha küçük bir hayvancıktır; Lays’in kastettiği: **الببر**; iki باء ile; o yırtıcılardandır; onu dâhil sanıyorum; Arapların sözünden değildir; Farslar ona **بَبْراً** der.
**الأَنْبار**: yiyecek ambarları.
Tekili: **نِبْرٌ**.
Ve çoğul yapılır: **أنابير**; çoğulun çoğulu.
Ve ambar, **نِبْراً** diye adlandırıldı; çünkü yiyecek yerine döküldüğünde **انْتَبر** eder; yani yükselir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **المَنْبُور**: hemzelenmiş.
Dedi: ve **النَّبْرة**: korku çığlığı.
Ve **النَّبرة**: hemze.
Denir ki: **نبرت الحَرْف**; onu hemzelediğim zaman.
Hadîste: ona “ya **نبىء** Allah” denildiğinde dedi ki: (Biz, Kureyş topluluğu, **لا نَنْبِر**).
Hadîste: (Yara, yıl başında **يَنْتَبر** eder); yani şişer ve su toplar.

**بنر** : Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi ki: **المَبْنور**: denenmiş (imtihan edilmiş).

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والباء وما يثلثهما)
(نبت)  النون والباء والتاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على نماءٍ في مزروع، ثم يستعار. فالنَّبت معروفٌ، يقال نَبَت. وأنْبَتَتِ الأرض. ونَبَّتُّ الشَّجرَ: غَرستُه. ويقال: إنَّ [في([1])] بني فلانٍ لنابِتَةَ شرّ. ونبَتَتْ لبني فلانٍ نابتةٌ، إذا نشَأ لهم نَشْءٌ صِغار من الوَلَد. والنَّبيت: حيٌّ من اليمن. وما أحسَنَ نِبتةَ هذا الشَّجر. وهو في مَنبِتِ صدقٍ، أي أصلٍ كريم.
(نبث)  النون والباء والثاء أصلٌ يدلُّ على إبراز شيء. ونَبَثَ التُّرابَ: أخرَجَه من البِئرِ والنَّهر، وذلك المُستخْرَج نَبِيثةٌ، والجمع نبائث. والنَّابث: الحافر. وقَوْلهم: خبيثٌ نبيث، إنّما هو إتباع.
(نبج)  النون والباء والجيم. يقولون: النَّبّاج: الرَّفيع [الصَّوت([2])]، وهي كلمةٌ واحدة.
(نبح)  النون والباء والحاء كلمةٌ واحدة، وهي نُبَاح الكَلْب ونَبِيحه. وربَّما [قالوا] للظَّبْي نَبَح. قال أبو دُواد:
وقُصْرَى شَنِجِ الأنْسَا *** ءِ نبّاح من الشُّعْبِ([3])وفي الحديث: "اقْعُدْ منبوحاً"، أي مشتوماً.
(نبخ)  النون والباء والخاء أصلٌ يدلُّ على عِظَمٍ وتعظُّم. وأصل النَّبْخ ما نَفِخ([4]) من اليد فخَرَج شِبْهَ قَرْح ممتلئ([5]) ماءً. ويقال للمتعظِّم في نفسه: نابخة. قال الشاعر:
يَخْشَى عليهم من الأملاك نَابِخةً *** من النَّوابِخِ مثل الحادر الرُّزَمِ([6])
والنَّبْخاء: الأكَمة، سمِّيت لارتفاعها.
(نبذ)  النون والباء والذال أصلٌ صحيح يدلُّ على طرحٍ وإلقاء. ونَبَذْتُ الشَّيءَ أنبِذُه نبذاً: ألقيتُه من يدي. والنَّبِيذُ: التَّمر يُلقَى في الآنيةِ ويُصَبُّ عليه الماء. يقال: نبذتُ أَنْبِذُ. والصَّبي المنبوذ: الذي تُلقِيه أمُّه. ويقال: بأرضِ كذا نَبْذٌ من مالٍ، أي شيءٌ يسير. وفي رأسه نَبْذٌ من الشَّيب، أي يسير، كأنَّه الذي يُنْبَذُ لِقلّته وصِغَره. وكذلك النَّبْذُ من المَطَر.
(نبر)  النون والباء والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على رَفْع وعُلُوّ. ونَبَر الغلامُ: صاحَ* أول ما يترعرع. ورجلٌ نَبَّارٌ: فصيحٌ جهير([7]). وسمِّي المنبرُ لأنَّه مرتفع ويُرفَع الصَّوتُ عليه. والنَّبْرُ في الكلامِ: الهَمْزُ أو قريبٌ منه. وكلُّ مَن رفع شيئاً فقد نَبَره. ومما يقاس على هذا النِّبر: دُوَيْبَّة، والجمع أنبار، لأنَّه إذا دبَّ على الإبل تورَّمت جلودُها وارتفَعت. قال:
كأنها مِنْ سِمَنٍ واستِيقَارْ *** دَبَّتْ عليها ذَرِبَاتُ الأنبارْ([8])(نبس)  النون والباء والسين كلمةٌ واحدة. يقال: ما نَبَسَ بكلمةٍ، أي ما تكلَّم. وما سمعت لهم نَبْساً ولا نَبْسَة.
(نبش)  النون والباء والشين أصلٌ وكلمةٌ واحدة تدلُّ على إبرازِ شيءٍ مستور. ونَبَشَ القَبْرَ، وهو نَبَّاشٌ يَنْبُشُه([9]). ومن قياسه أنابِيش الكَلأ: القطاع([10]) المتفرِّقة تبرُزُ على وجه الأرض.
(نبص)  النون والباء والصاد. يقولون: نَبَص الغلامُ بالكَلْبِ. ونَبَص الطائر: صَوَّت.
(نبض)  النون والباء والضاد أُصَيْلٌ يدلُّ على حركةٍ أو تحريك. ونَبَضَ العِرْقُ يَنْبِض، وتلك حركتُه. وما به حَبَضٌ ولا نَبَض. وأنْبَضْتُ عَن([11]) القوس إنباضاً من هذا. ونَبَضْتُ أيضاً. ويقولون: فؤاد نَبِضٌ([12])، كأنَّه من شهامته يَنْبِض، أي يتحرّك، قال:وإذا أطفْتَ بها أطفتَ بكلكلٍ *** نَبِض الفَرائصِ مُجْفَرِ الأضلاعِ([13])(نبط)  النون والباء والطاء كلمةٌ تدلُّ على استخراج شيء. واستنبَطْتُ الماءَ: استخرجتُه، والماء نَفْسُه إذا استُخرِجَ نَبَط. ويقال: إنَّ النَّبَط سُمُّوا به لاستنباطهم المِياه. ومن المحمول على هذا النُّبْطة: بياضٌ يكون تحت إبط الفرس. وفرسٌ أنْبَطُ، كأنَّ ذلك البياضَ مشبَّه بماءٍ نبط.
(نبع)  النون والباء والعين كلمتان:
إحداهُما نُبوع الماء، والموضع الذي يَنْبُع([14]) منه يَنْبُوع. والنَّوابع من البعير: المواضع التي يَسيل منها عرقُه. ومنابع الماء: مَخَارِجُه من الأرض.
والأخرى النَّبْع: شَجَر.
(نبغ)  النون والباء والغين كلمةٌ تدلُّ على بُروزٍ وظُهُور. ونَبغَ الشيءُ ظَهَرَ. والنَّبْغ([15]): ما تطايَرَ من الدَّقيق إذا طُحِن أو نُخل. ونَبَغ الرَّجُل([16])، إذا لم يكنْ في إرث الشِّعر([17]) ثم قال وأجاد. وكذلك سمِّي النابغةُ الشَّاعر. قال([18]):
وحَلّت في بني قيس بن جَسْرٍ *** وقد نبغَتْ لنا منهمْ شؤونُ
(نبق)  النون والباء والقاف كلمةٌ تدلُّ على تسويةٍ وتهذيب. والنخل إذا كان غِرَاسُه على استواءٍ منبَّق([19]). وقد نَبَّقه صاحبُه. وكذلك كلُّ شيءٍ مستوٍ مهذَّب. قال:
وحدِّثْ بأنْ زالت بلَيلٍ حُمولُهمْ *** كنخلٍ من الأعراض غير منبَّقِ([20])ولعل النَّبق([21])، وهو حَمْلُ السِّدْر من هذا. ويقال -وهو شاذٌّ عن هذا:
أنبَقَ الرّجُلُ، إذا حَصَمَ([22]) بها غيرَ شديدةٍ.
(نبك)  النون والباء والكاف كلمةٌ تدلُّ على ارتفاعٍ وهبوطٍ في الأرض. يقال نَبَكَةٌ، والجمع نِبَاكٌ.
(نبل)  النون والباء واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على فَضْل وكِبَر، ثم يستعار منه الحِذْق في العمل، فيقال للفَضْل في الإنسان نُبْل. والنَّبَل: عِظام المَدَر([23]) والحِجارة. ويقال: نَبَلٌ ونُبَلٌ. وفي الحديث: "أعِدُّوا النَّبَل". ويقولون: إنَّ النَّبَل هاهنا الصِّغار، وإنَّها من الأضداد، ونبِّلْني أحجاراً للاستنجاء: أعْطِنِيها. ونبِّلْنِي عَرْقاً: أعطِنِيه. وحُجَّة أنَّها الصِّغار قول القائل([24]):
أفَرْحُ أن أُرزَأَ الكِرامَ وأن *** أُورَثَ ذَوداً شَصَائصا نَبَلا
وإذا كانت من الأضداد كان الوجه الأقلُّ خارجاً عن القياس.
والمعنى في الحِذْق قولُهم إنَّ النّابِل: الحاذقُ بالأمر، والفِعل النَّبَالة. وفلان أنْبَلُ النَّاسِ بالإبل، أي أعلمهم بما يُصلحها. قال:
تَدَلَّى عليها بالحِبالِ مُوَثِقَّاً *** شديدَُ الوَصاةِ نابلٌ وابنُ نابلِ([25])وفي الباب قياسٌ آخر يدلُّ على رَمْيِ الشّيءِ ونَبْذِه وخِفّةِ أمره. منه النَّبْل: السِّهام العربية. والنَّابل: صاحب النَّبْل*، والنَّبَّال: الذي يعملُه. ونبلْتُهُ: رمَيْتُه بالنَّبْل. ومن هذا القياس: تَنَبَّل البعيرُ: مات: والنَّبِيلة: الجِيفة، وسمِّيت بها لأنَّها ترمَى.
ومن القياس الذي يقارب هذا: نَبَلَ الإبلَ يَنْبُلُها: ساقَها سوقاً شديداً. قال:
* لا تأويَا للعِيسِ وانبُلاها([26]) *
(نبه)  النون والباء والهاء أصلٌ صحيح يدلُّ على ارتفاع وسمُوّ. ومنه النُّبْه والانتباه، وهو اليَقَظة والارتفاع من النَّوم. ونَبَّهْتَه وأنْبهته. ومنه رجلٌ نَبِيه، أي شَرِيف. وقولهم: إنَّ النَّبَه من الأضداد، يقال للضَّائع نَبَهٌ وللموجود نَبَه، فهو عندنا صحيحٌ؛ لأنَّه إذا ضاع انتُبِه له وإذا وُجِد انتُبِه له([27]). قال أهلُ اللُّغة: النَّبَه: الضَّالَّة تُوجَد عن غفلة. تقول: وجدتُ هذا الشَّيءَ نَبَهاً وأضلَلْتُه نَبَها، إذا([28]) لم يعلم متى ضلّ. والقياس في الباب ما ذكرناه. قال:
كأنَّه دُمْلُجٌ من فِضَّةٍ نَبَه *** في مَلْعَبٍ من عَذَارَى الحيِّ مفصومُ([29])(نبو)  النون والباء والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على ارتفاعٍ في الشيء عن غَيره أو تَنحٍّ عنه. [نبا بصرُه عن الشيء([30])] ينبو. ونبا السيف عن الضّريبة: تجافَى ولم يَمضِ فيها. ونبا به مَنزِلُه: لم يوافِقْه، وكذا فِراشه. ويقال نَبَا جنْبُه عن الفِراش. قال:إنَّ جَنْبِي عن الفِراشِ لنَابِ *** كتَجافِي الأسَرِّ فوقَ الظِّرابِ([31])ويقال إنّ النبيّ صلى الله عليه وآله وسلم اسمُه من النَّبْوة، وهو الارتفاع، كأنَّه مفضّل على سائر الناس برَفْع منزلته. ويقولون النَّبيّ: الطريق. قال:
لأصْبَحَ رتماً دُقاقَ الحَصَى *** مكانَ النَّبِيِّ من الكاثِبِ([32])(نبأ)  النون والباء والهمزة قياسه الإتيانُ من مكانٍ إلى مكان. يقال للذي يَنْبأ من أرض إلى أرضٍ نابئ. وسيلٌ نابئ: أتَى من بلدٍ إلى بلد ورجل نابئ مثله. قال:
ولكن قَذَاها كلُّ أشعَثَ نابئٍ *** أتَتْنا به الأقدار من حيث لا ندرِي([33])ومن هذا القياس النَّبَأ: الخبر، لأنَّه يأتي من مكانٍ إلى مكان. والمُنبئ: المُخْبِر. وأنبأته ونَبّأته. ورَمَى الرّامي فأنبَأَ، إذا لم يَشْرِمْ([34])، كأنَّ سَهَمه عَدَل عن الخَدْشِ وسَقَط مكاناً آخَرَ. والنَّبْأة: الصَّوت. وهذا هو القياس، لأنَّ الصوتَ يجيءُ من مكانٍ إلى مكان. قال ذو الرمة:
وقد توحَّس رِكزاً مُقْفِرٌ نَدُسٌ	 *** بنبْأةِ الصوتِ ما في سمعِهِ كذبُ([35])ومن هَمَز النبيَّ فلأنه أنبأ عن الله تعالى. والله أعلم بالصواب.
--------------ـــ
([1]) التكملة في المجمل.
([2])  التكملة من المجمل. وفي اللسان: "الشديد الصوت".
([3])  اللسان (قصر، شنج، نبح، شعب) والحيوان (1: 349/ 5: 214). وقد سبق في (شعب).
([4])  نفخ، بكسر الفاء، بمعنى انتفخ، وفي المجمل واللسان: "نفط".
([5])  في الأصل: "بمثلي"، صوابه في المجمل واللسان.
([6]) هو ساعدة بن جؤية الهذلي. ديوان الهذليين (1: 202) واللسان (نبخ، رزم). والحادر، كذا وردت هنا بالحاء المهملة كما في اللسان. وفي المجمل والديوان: "الخادر" بالخاء المعجمة، وقد سبق بهذه الرواية في (رزم) ولكل وجه. فالخادر: الغليظ، أراد به الفيل. والحادر: الأسد في خدره، أي عرينه.
([7]) في المجمل: "فصيح بليغ".
([8]) الرجز في اللسان (ذرب، نبر، بدن) مع نسبته إلى شبيب بن البرصاء. وأنشده في (وقر) بدون نسبة وكذا في إصلاح المنطق 18.
([9]) في الأصل: "نيشة"، تحريف.
([10]) القطاع: جمع قطع بالكسر، وهو القطعة.
([11])  في الأصل: "من"، صوابه في المجمل على أنه يقال أنبض القوس، وأنبض بالوتر.
([12])  في القاموس "نبض" بالفتح والتحريك، وككتف وهذا الوصف مما فات صاحب اللسان.
([13])  للمسيب بن علس في المفضليات (1: 60).
([14])  يقال بتثليث الباء.
([15]) ورد في القاموس، ولم يرد في اللسان.
([16])مضارعه مثلث الباء.
([17]) وكذا في المجمل. وفي اللسان: "إذا لم يكن في إرثه الشعر".
([18]) أي النابغة، انظر المزهر (2: 346) واللسان (نبغ)، وصواب ما في اللسان: "سمي به زياد بن معاوية لقوله". وفي الأصل هنا: "النابغة قال الشاعر".
([19]) يقال بفتح المشددة وكسرها.
([20]) لامرئ القيس في ديوانه برواية الطوسي (مخطوطة دار الكتب) واللسان (نبق).
([21]) بفتح النون وكسرها، وككتف، وبالتحريك، أربع لغات.
([22]) حصم، أي ضرط. وفي الأصل: "خصم"، صوابه في المجمل.
([23]) في الأصل: "المطر"، صوابه في المجمل واللسان.
([24]) هو حضرمي بن عامر. البيان (3: 315) وأمالي القالي (1: 67) واللسان (جزأ، شصص، نبل). وانظر الأضداد لابن الأنباري 78.
([25]) لأبي ذؤيب في ديوان الهذليين (1: 142) واللسان (نبل). وضبطت في اللسان بفتح ثاء "موثقاً"، وفي الديوان بكسرها، وفي شرح الديوان: "موثق: قد أوثق حبله بأعلى شيء مرتفع" و "شديد" في الديوان بالنصب، وفي اللسان مرة بالنصب وأخرى بالرفع.
([26])  لزفر بن الخيار المحاربي في اللسان (نبل).
([27])  في الأصل: "انتبه له وإذا وجد انبة له".
([28])  كذا على الصواب في المجمل. وفي الأصل: "أي".
([29])  لذي الرمة في ديوانه 572 واللسان (نبه، فصم). وقد سبق في (فصم).
([30])  التكملة من المجمل.
([31])  لمعد يكرب المعروف بغلفاء. اللسان (سرر، ظرب).
([32])  لأوس بن حجر في ديوانه 3 واللسان (رتم، نبا، كثب). وسبق في (كثب).
([33])  للأخطل في اللسان (قذا، نبأ)، وروايته في الموضع الأول: "ولكن قذاها زائر لا نحبه".
([34])  في المجمل: "إذا لم يخدش". وفي اللسان: "أي لم يشرم ولم يخدش".
([35])  ديوان ذي الرمة 21 واللسان (نبأ).

ـ

##### Türkçe

(**باب النون والباء وما يثلثهما**)

(**نبت**)  **النون والباء والتاء** bir tek asıldır; ekili olanda bir büyümeye delâlet eder, sonra ödünç alınır. Şu hâlde **النَّبت** bilinen (şey)dir; **نَبَت** denir. Ve yer **أنْبَتَتِ**. Ve **نَبَّتُّ الشَّجرَ**: onu diktim. Ve denir: Şüphesiz falan oğullarında elbette bir **نابِتَةَ شرّ** vardır. Ve falan oğullarına bir **نابتةٌ** **نبَتَتْ**, eğer onlara evlâttan küçük bir nesil türemişse. Ve **النَّبيت**: Yemen’den bir kabiledir. Ve bu ağacın **نِبتةَ**sı ne güzeldir. Ve o, **مَنبِتِ صدقٍ** içindedir; yani kerîm bir asıl(da).

(**نبث**)  **النون والباء والثاء** bir asıldır; bir şeyi ortaya çıkarmaya delâlet eder. Ve **نَبَثَ التُّرابَ**: onu kuyudan ve nehirden çıkardı; ve o çıkarılan (şey) **نَبِيثةٌ**dur; çoğulu **نبائث**. Ve **النَّابث**: kazıcıdır. Ve onların sözü: **خبيثٌ نبيث**; ancak o, tâbî kılmadır.

(**نبج**)  **النون والباء والجيم**. Derler: **النَّبّاج**: yüksek **الصَّوت**lu (kimse)dir; ve o, tek bir kelimedir.

(**نبح**)  **النون والباء والحاء** tek bir kelimedir; ve o, köpeğin **نُبَاح**ı ve onun **نَبِيح**idir. Ve belki [derler] ceylan için: **نَبَح**. Ebû Duvâd dedi:
وقُصْرَى شَنِجِ الأنْسَا *** ءِ نبّاح من الشُّعْبِ
Ve hadiste: “**اقْعُدْ منبوحاً**”, yani sövülmüş olarak.

(**نبخ**)  **النون والباء والخاء** bir asıldır; büyüklüğe ve büyüklük taslamaya delâlet eder. Ve **النَّبْخ**ın aslı, elden **نَفِخ** eden (şey)dir; böylece suyla dolu bir yara benzeri çıktı. Ve kendi nefsinde büyüklük taslayana: **نابخة** denir. Şair dedi:
يَخْشَى عليهم من الأملاك نَابِخةً *** من النَّوابِخِ مثل الحادر الرُّزَمِ
Ve **النَّبْخاء**: tepeciktir; yükselişinden dolayı adlandırıldı.

(**نبذ**)  **النون والباء والذال** sahih bir asıldır; atmaya ve fırlatmaya delâlet eder. Ve **نَبَذْتُ الشَّيءَ** **أنبِذُه** **نبذاً**: onu elimden attım. Ve **النَّبِيذُ**: hurmadır; kaplara atılır ve üzerine su dökülür. Denir: **نبذتُ** **أَنْبِذُ**. Ve **الصَّبي المنبوذ**: annesinin attığı (çocuk)tur. Ve denir: filan yerde maldan bir **نَبْذٌ** vardır; yani az bir şey. Ve onun başında aklıktan bir **نَبْذٌ** vardır; yani az; sanki azlığı ve küçüklüğü için atılan (şey)dir. Ve yağmurdan **النَّبْذُ** da böyledir.

(**نبر**)  **النون والباء والراء** sahih bir asıldır; kaldırmaya ve yücelmeye delâlet eder. Ve oğlan **نَبَر**: ilk serpildiği zaman bağırdı. Ve **نَبَّارٌ** bir adam: fasih, gür sesli. Ve **المنبر** adlandırıldı; çünkü o yüksektir ve üzerinde ses yükseltilir. Ve sözde **النَّبْرُ**: hemze(leme)dir yahut ona yakın. Ve her kim bir şeyi yükseltirse onu **نَبَره**. Ve buna kıyas olunan şeylerden **النِّبر**: bir küçük canlıdır; çoğulu **أنبار**; çünkü develer üzerinde yürüdüğünde derileri şişer ve yükselir. Dedi:
كأنها مِنْ سِمَنٍ واستِيقَارْ *** دَبَّتْ عليها ذَرِبَاتُ الأنبارْ

(**نبس**)  **النون والباء والسين** tek bir kelimedir. Denir: bir kelimeyle **نَبَسَ** etmedi; yani konuşmadı. Ve onlardan ne bir **نَبْساً** ne de bir **نَبْسَة** işittim.

(**نبش**)  **النون والباء والشين** bir asıl ve tek bir kelimedir; örtülü bir şeyi ortaya çıkarmaya delâlet eder. Ve kabri **نَبَشَ**; ve o, onu **يَنْبُشُ** eden bir **نَبَّاشٌ**tır. Ve onun kıyasından: otun **أنابِيش**i; yeryüzünün yüzünde ortaya çıkan dağınık parçalar.

(**نبص**)  **النون والباء والصاد**. Derler: oğlan köpeğe **نَبَص** etti. Ve kuş **نَبَص**: ses çıkardı.

(**نبض**)  **النون والباء والضاد** hareket yahut hareket ettirmeye delâlet eden küçük bir asıldır. Ve damar **نَبَضَ** **يَنْبِض**; ve o, onun hareketidir. Ve onda ne bir **حَبَضٌ** ne de bir **نَبَض** vardır. Ve bu(ndan) yaydan **أنْبَضْتُ** **عَن** **إنباضاً**. Ve ben de **نَبَضْتُ**. Ve derler: **فؤاد نَبِضٌ**; sanki yiğitliğinden **يَنْبِض** eder; yani hareket eder. Dedi:
وإذا أطفْتَ بها أطفتَ بكلكلٍ *** نَبِض الفَرائصِ مُجْفَرِ الأضلاعِ

(**نبط**)  **النون والباء والطاء** bir şeyi çıkarmaya delâlet eden bir kelimedir. Ve suyu **استنبَطْتُ**: onu çıkardım; ve suyun kendisi, çıkarıldığında **نَبَط**tır. Ve denir: **النَّبَط** onlara bu adla adlandırıldı; suları çıkarmalarından dolayı. Ve bunun üzerine taşınan(lar)dan **النُّبْطة**: atın koltuğu altında olan bir beyazlıktır. Ve **أنْبَطُ** bir at; sanki o beyazlık, çıkan bir suya benzetilmiştir.

(**نبع**)  **النون والباء والعين** iki kelimedir:
Bunlardan biri suyun **نُبوع**udur; ve ondan **يَنْبُع** ettiği yer **يَنْبُوع**tur. Ve deveden **النَّوابع**: terinin aktığı yerlerdir. Ve suyun **منابع**i: onun yerden çıkışlarıdır.
Diğeri **النَّبْع**: bir ağaçtır.

(**نبغ**)  **النون والباء والغين** ortaya çıkmaya ve görünmeye delâlet eden bir kelimedir. **نَبغَ** şey: göründü. Ve **النَّبْغ**: öğütüldüğünde yahut elendiğinde undan uçuşan (şey)dir. Ve adam **نَبَغ** etti; eğer şiirin mirasında değilken sonra söyledi ve güzel yaptıysa. Ve şair **النابغة** da böyle adlandırıldı. Dedi:
وحَلّت في بني قيس بن جَسْرٍ *** وقد نبغَتْ لنا منهمْ شؤونُ

(**نبق**)  **النون والباء والقاف** düzeltmeye ve inceltmeye delâlet eden bir kelimedir. Ve hurma ağacı, dikimi düzgün bir düzlem üzere olduğunda **منبَّق**tır. Ve sahibi onu **نَبَّقه** etmiştir. Ve düzgün, inceltilmiş her şey de böyledir. Dedi:
وحدِّثْ بأنْ زالت بلَيلٍ حُمولُهمْ *** كنخلٍ من الأعراض غير منبَّقِ
Ve belki **النَّبق** —ki o, sidr’in meyvesidir— bundandır. Ve denir —ve o, bundan şâzdır—:
Adam **أنبَقَ** etti; eğer onunla şiddetli olmayan bir **حَصَمَ** ettiyse.

(**نبك**)  **النون والباء والكاف** yerde yükselme ve alçalma(ya) delâlet eden bir kelimedir. **نَبَكَةٌ** denir; çoğulu **نِبَاكٌ**.

(**نبل**)  **النون والباء واللام** sahih bir asıldır; fazilete ve büyüklüğe delâlet eder; sonra ondan işte maharet ödünç alınır; böylece insandaki fazilete **نُبْل** denir. Ve **النَّبَل**: çamurun ve taşların büyükleri. Ve **نَبَلٌ** ve **نُبَلٌ** denir. Ve hadiste: “**أعِدُّوا النَّبَل**”. Ve derler: Şüphesiz buradaki **النَّبَل** küçüklerdir; ve şüphesiz o, zıt anlamlılardandır. Ve istincâ için bana taşlar **نبِّلْني**: bana onları ver. Ve bana bir damar **نبِّلْنِي**: onu bana ver. Ve onun küçükler olduğuna delil, söyleyenin sözü:
أفَرْحُ أن أُرزَأَ الكِرامَ وأن *** أُورَثَ ذَوداً شَصَائصا نَبَلا
Ve eğer zıt anlamlılardan olursa, daha az olan vech kıyasın dışına çıkmış olur.
Ve maharetteki mânâ, onların sözü: Şüphesiz **النّابِل**: işte mahir olandır; fiil **النَّبَالة**. Ve falan, develer hususunda insanların en **أنْبَل**idir; yani onları ıslah eden şeyi en iyi bilendir. Dedi:
تَدَلَّى عليها بالحِبالِ مُوَثِقَّاً *** شديدَُ الوَصاةِ نابلٌ وابنُ نابلِ
Ve باب içinde başka bir kıyas vardır; bir şeyi atmaya ve onu fırlatmaya ve işinin hafifliğine delâlet eder. Ondan **النَّبْل**: Arap oklarıdır. Ve **النَّابل**: **النَّبْل** sahibi; ve **النَّبَّال**: onu yapan. Ve onu **نبلْتُهُ**: onu **النَّبْل** ile attım. Ve bu kıyastan: deve **تَنَبَّل** etti: öldü. Ve **النَّبِيلة**: leştir; ve onunla adlandırıldı; çünkü atılır.
Ve buna yaklaşan kıyastan: develeri **نَبَلَ** eder **يَنْبُلُها**: onları şiddetli bir sürüşle sürdü. Dedi:
* لا تأويَا للعِيسِ وانبُلاها *

(**نبه**)  **النون والباء والهاء** sahih bir asıldır; yükselmeye ve yücelmeye delâlet eder. Ondan **النُّبْه** ve **الانتباه**; ve o, uyanıklık ve uykudan yükselmedir. Ve onu **نَبَّهْتُ** ve onu **أنْبهته**. Ondan **نَبِيه** bir adam; yani şerefli. Ve onların sözü: Şüphesiz **النَّبَه** zıt anlamlılardandır; kaybolana **نَبَهٌ** denir ve bulunana **نَبَه** denir; o, bizim yanımızda sahihdir; çünkü kaybolduğunda ona dikkat edilir ve bulunduğunda ona dikkat edilir. Dil ehli dedi: **النَّبَه**: gafletten sonra bulunan kayıp (şey)dir. Dersin: Bu şeyi **نَبَهاً** buldum ve onu **نَبَها** kaybettim; eğer ne zaman kaybolduğunu bilmediyse. Ve باب’daki kıyas, zikrettiğimizdir. Dedi:
كأنَّه دُمْلُجٌ من فِضَّةٍ نَبَه *** في مَلْعَبٍ من عَذَارَى الحيِّ مفصومُ

(**نبو**)  **النون والباء والحرف المعتلّ** sahih bir asıldır; bir şeyde başkasından yükselmeye yahut ondan uzaklaşmaya delâlet eder. **نبا بصرُه عن الشيء**: ondan **ينبو** eder. Ve kılıç darbeye karşı **نبا** etti: uzaklaştı ve onda ilerlemedi. Ve onun menzili ona **نبا** etti: ona uygun düşmedi; ve yatağı da böyledir. Ve denir: yanı yataktan **نَبَا** etti. Dedi:
إنَّ جَنْبِي عن الفِراشِ لنَابِ *** كتَجافِي الأسَرِّ فوقَ الظِّرابِ
Ve denir: Şüphesiz peygamberin —Allah’ın salâtı onun ve âlinin üzerine olsun— adı **النَّبْوة**dendir; ve o, yükselmedir; sanki diğer insanların üzerine menzilesinin yükseltilmesiyle üstün kılınmıştır. Ve derler: **النَّبيّ**: yoldur. Dedi:
لأصْبَحَ رتماً دُقاقَ الحَصَى *** مكانَ النَّبِيِّ من الكاثِبِ

(**نبأ**)  **النون والباء والهمزة**; onun kıyası bir yerden bir yere gelmektir. Bir yerden bir yere **يَنْبأ** eden kimseye **نابئ** denir. Ve **سيلٌ نابئ**: bir beldeden bir beldeye geldi; ve **نابئ** bir adam da onun gibidir. Dedi:
ولكن قَذَاها كلُّ أشعَثَ نابئٍ *** أتَتْنا به الأقدار من حيث لا ندرِي
Ve bu kıyastan **النَّبَأ**: haberdir; çünkü bir yerden bir yere gelir. Ve **المُنبئ**: haber verendir. Ve ona **أنبأته** ve onu **نَبّأته**. Ve atıcı attı da **فأنبَأَ**; eğer **يَشْرِمْ** etmediyse; sanki oku çizikten saptı ve başka bir yere düştü. Ve **النَّبْأة**: sestir. Ve bu, kıyastır; çünkü ses bir yerden bir yere gelir. Zû’r-Rumme dedi:
وقد توحَّس رِكزاً مُقْفِرٌ نَدُسٌ	 *** بنبْأةِ الصوتِ ما في سمعِهِ كذبُ
Ve her kim peygamberi hemzelediyse, ancak o, Allah Teâlâ’dan haber verdiği içindir. Ve Allah, doğruya daha iyi bilendir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ب ر
عنده من الثياب أضابير ومن الطعام أنابير‏.‏
وانتبر الجرح‏:‏ تورّم وارتفع مكانه‏.‏
وانتبرت يده‏:‏ انتفطت‏.‏
ونبرت الشيء‏:‏ رفعته‏.‏
ونبر فلان نبرةً‏:‏ نطق نطقة بصوتٍ رفيع ورجل نبّارٌ بالكلام ومنه‏:‏ المنبر‏.‏
وانتبر الخطيب‏:‏ ارتفع على المنبر وفي الحديث‏:‏ ‏"‏ لا تنبروا باسمى ‏"‏ لا تهمزوه‏.‏

##### Türkçe

ن ب ر
Onun yanında elbiselerden **أضابير** ve yemekten **أنابير** vardır.‏
**وانتبر الجرح**: Şişti ve yeri yükseldi.‏
**وانتبرت يده**: Kabarcıklandı.‏
**ونبرت الشيء**: Onu yükselttim.‏
**ونبر فلان نبرةً**: İnce bir sesle bir söyleyiş söyledi; ve adam sözde **نبّارٌ**dur; bundan da: **المنبر**.‏
**وانتبر الخطيب**: **المنبر** üzerinde yükseldi; ve hadiste: "Benim ismimle **لا تنبروا**" yani onu hemzelemeyin.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النَّبْرُ بالكلامِ: الهَمْز. قال: وكلُّ شيء رفع شيئاً، فقد نَبَرَه. والنبْرُ: مصدر نَبَرَ الحَرْفَ يَنْبِرُه نَبْراً هَمَزَه. وفي الحديث: قال رجل للنبي، صلى الله عليه وسلم: يا نَبيءَ الله، فقال: لا تَنْبِر باسمي أَي لا تَهْمِزْ، وفي رواية: فقال إِنَّا معْشَرَ قريش لا نَنْبِرُ؛ والنبْرُ: هَمْزُ الحرْفِ ولم تكن قريش تَهْمِزُ في كلامها. ولما حج المهدي قدّم الكسائي يصلي بالمدينة فهمز فأَنكر أَهل المدينة عليه وقالوا: تنبرُ في مسجد رسول الله، صلى الله عليه وسلم، بالقرآن. والمَنْبور: المهموز. والنبْرَةُ: الهَمْزَةُ. وفي حديث عليّ، عليه السلام: أطْعُنُوا النَّبْرَ وانظروا الشَّزْرَ؛ النبرُ الخَلْسُ، أَي اخْتَلِسُوا الطعْنَ. ورجل نَبَّارٌ: فصيحُ الكلامِ، ونَبَّارٌ بالكلام: فصيح بَلِيغٌ، وقال اللحياني: رجل نبار صَيَّاحٌ. ابن الأَنباري: النبْر عند العرب ارتفاع الصوت. يقال: نَبَرَ الرجلُ نبْرَةً إِذا تكلم بكلمة فيها عُلُوٌّ؛ وأَنشد:إِنِّي لأَسمَعُ نبْرَةً من قَوْلِها،
فأَكادَ أَن يُغْشَى عليّ سُرُورا
والنبْرُ: صيحة الفَزَعِ. ونبرة المغني: رفع صوْتِه عن خَفْضٍ. ونَبرَ الغلامُ: تَرَعْرَعَ. والنبرة: وسَطُ النُّقْرَةِ. وكل شيء ارتفع من شيء: نَبْرَة لانْتباره. والنبرَةُ: الورم في الجَسدِ، وقد انتبر. ومنه حديث عمر، رضي الله عنه. إِياكم والتخلُّلَ بالقَصَب فإِن الفمَ يَنْتَبِرُ منه أَي يَتَنَفَّطُ. وكلُّ مرتَفِع مُنْتَبِرٌ. وكلُّ ما رفَعْتَهُ، فقد نبرْتَه تنبِره نبْراً. وانتبر الجرحُ: ارتفَعَ وورِمَ. الجوهري: نبَرْتُ الشيءَ أَنبِره نبْراً رفعتُه. وفي حديث: نَصَلَ رافعُ بن خَدِيجٍ غير أَنه بقيَ مُنتبراً أَي مرتفِعاً في جسمه. وانتَبَرتْ يدُه أَي تنفطت. وفي الحديث: إِن الجرح ينتبر في رأْس الحول أَي يَرم.
والمِنْبَرُ: مَرْقاةُ الخاطب، سمي مِنْبَراً لارتفاعه وعُلُوِّه. وانتبر الأَميرُ: ارتفع فوق المنبر.
والنُّبَرُ: اللُّقَمُ الضِّخامُ؛ عن ابن الأَعرابي، وأَنشد: أَخذتُ من جَنْبِ الثَّرِيدِ نُبَرا
والنَّبِيرُ: الجُبْنُ، فارسي، ولعل ذلك لِضِخَمه وارتفاعه؛ حكاه الهَرَوِيُّ في الغريبين.
والنَّبُورُ: الاسْتُ؛ عن أَبي العَلاءِ؛ قال ابن سيده: وأَرى ذلك لانْتِبارِ الأَلْيَتَيْنِ وضِخَمِهِما.
ونَبَرَه بلسانه ينبِرهُ نبْراً: نال منه. ورجل نَبْرٌ: قليل الحياءِ يَنْبرُ الناسَ بلسانه. والنِّبْرُ: القُرادُ، وقيل: النِّبر، بالكسر، دُوَيْبَّة شبيهة بالقراد إِذا دَبَّتْ على البعير تورَّمَ مَدَبُّها، وقيل: النِّبْر دوَيْبَّة أَصغر من القراد تلْسَعُ فينتبر موضع لسعتها ويَرِمُ، وقيل: هو الحُرْقُوص، والجمع نِبارٌ وأَنبارٌ؛ قال الراجز وذكر إِبلاً سَمِنَتْ وحملت الشُّحومَ:
كأَنها من بُدُنٍ واسْتِيقارْ،
دَبَّتْ عليها ذَرِباتُ الأَنبارْ
يقول: كأَنها لَسعَتْها الأَنبار فورِمَتْ جُلُودُها وحَنَِطَتْ؛ قال ابن بري: البيتُ لِشَبِيبِ بن البَرْصاءِ، ويروى عارِماتُ الأَنْبار، يريد الخَبِيثاتِ، مأْخوذ من العُرامِ؛ ومن روى ذَرِباتُ فهو مأْخوذ من الذَّرَبِ وهو الحِدَّةُ، ويروى كأَنها من سِمَنٍ وإِيقار؛ وقوله من بُدُنٍ واسْتِيقار، هو بمعنى إِيقارٍ يريد أَنها قد أُوقِرَتْ من الشَّحْم، وقد روي أَيضاً واسْتِيفار، بالفاء، مأْخوذ من الشيء الوافِرِ. وفي حديث حذيفة أَنه قال: تُقْبَضُ الأَمانةُ من قلْبِ الرجلِ فَيَظَلُّ أَثَرُها كأَثر جَمْرٍ دَحْرَجْتَهُ على رِجْلِكَ فَنَفِطَ تراه مُنْتَبِراً وليس فيه شيءٌ؛ قال أَبو عبيد: المُنْتَبِرُ المُتَنَفِّطُ.
والنِّبْرُ: ضَرْبٌ مِنَ السِّباعِ. الليث: النِّبْرُ مِنَ السِّباعِ ليس بِدُبٍّ ولا ذِئْبٍ؛ قال أَبو منصور: ليس النِّبْرُ من جنس السِّباعِ إِنما هي دابَّة أصْغَرُ من القُرادِ، قال: والذي أَراد الليثُ البَبْر، بباءين؛ قال: وأَحْسَبُهُ دَخِيلاً وليس من كلام العرب، والفُرْسُ تُسَمِّيه بقرا.
والأَنْبارُ: أَهْراءُ الطَّعامِ، واحدُها نَبْرٌ، ويُجْمَعُ أَنابِيرَ جمعَ الجمع، ويسمى الهُرْيُ نِبْراً لأَن الطعامَ إِذا صُبَّ في موضعه انْتَبَرَ أَي ارتَفَعَ. وأَنبارُ الطعام: أَكْداسُهُ، واحدُها نِبْرٌ مثلُ نِقسٍ وأَنْقاسٍ. والأَنبارُ: بيتُ التاجر الذي يُنَضِّدُ فيه مَتاعَهُ. والأَنبارُ: بَلَدٌ، ليس في الكلام اسمٌ مُفْردٌ على مثال الجمعِ غيرُ الأَنبارِ والأَبْواءِ والأَبْلاءِ، وإِن جاء فإِنما يجيءُ في أَسماءِ المواضع لأَن شَوَاذَّها كثيرةٌ، وما سوى هذه فإِنما يأْتي جمعاً أَو صفةً، كقولهم: قِدْرٌ أَعْشارٌ وثوبٌ أَخلاقٌ وأَسمالٌ وسراويلُ أَسماطٌ ونحو ذلك. والأَنبارُ: مواضِعُ معروفةٌ بين الرِّيفِ والبَرِّ، وفي الصحاح: وأَنْبار اسم بَلَدٍ.

##### Türkçe

**النَّبْرُ** sözde: **الهَمْز**(dir). Dedi ki: Her şey bir şeyi yükseltirse, onu mutlaka **نَبَرَه**. Ve **النبْرُ**: **نَبَرَ الحَرْفَ يَنْبِرُه نَبْراً**’ın masdarıdır; onu **هَمَزَه** (hemzeledi). Ve hadiste: Bir adam Peygamber’e, sallallahu aleyhi ve sellem, dedi: “Ey **نَبيءَ الله**”; bunun üzerine dedi ki: “Benim ismimle **تَنْبِر** etme”, yani **لا تَهْمِزْ**. Ve bir rivayette: “Şüphesiz biz Kureyş topluluğu **نَنْبِرُ** etmeyiz” dedi; ve **النبْرُ**: harfin **هَمْزُ**’udur; Kureyş konuşmasında **تَهْمِزُ** etmezdi. Mehdi haccedince, Kûfeli **الكسائي**’yi Medine’de namaz kıldırmak üzere öne geçirdi; o da hemzeledi; Medineliler bunu ona inkâr ettiler ve dediler ki: “Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, mescidinde Kur’an ile **تنبرُ** ediyorsun.” Ve **المَنْبور**: **المهموز**(dur). Ve **النبْرَةُ**: **الهَمْزَةُ**(dir). Ve Ali’nin, aleyhi’s-selâm, hadisinde: “**أطْعُنُوا النَّبْرَ وانظروا الشَّزْرَ**”; **النبرُ** **الخَلْسُ**(tur), yani “mızraklamayı kapıp alın”, (yani) mızraklamayı kapıp alın.

Ve adam **نَبَّارٌ**: sözde fasih (kimsedir); ve **نَبَّارٌ** sözde: fasih, beliğ (kimsedir). Ve **اللحياني** dedi: Adam **نبار**: çok bağıran (kimsedir). **ابن الأَنباري**: Araplar katında **النبْر** sesin yükselmesidir. Denir ki: Adam **نَبَرَ** bir **نبْرَةً** (yaptı) — içinde bir yükseliş bulunan bir kelimeyle konuştuğu zaman; ve şu beyti okudu:
إِنِّي لأَسمَعُ نبْرَةً من قَوْلِها،
فأَكادَ أَن يُغْشَى عليّ سُرُورا

Ve **النبْرُ**: korku çığlığıdır. Ve şarkıcının **نبرة**’si: sesini bir alçaltmadan yükseltmesidir. Ve **نَبرَ الغلامُ**: serpilip büyüdü. Ve **النبرة**: çukurun ortasıdır. Ve her şey bir şeyden yükselirse: **نَبْرَة** (dir), onun **لانْتباره**’si sebebiyle. Ve **النبرَةُ**: bedendeki şişliktir; ve **انتبر**. Ve ondan Ömer’in, radıyallahu anh, hadisi: “Sakın kamışla diş aralamaktan; çünkü ağız ondan **يَنْتَبِرُ**”, yani **يَتَنَفَّطُ**. Ve her yükselmiş şey **مُنْتَبِرٌ**’dir. Ve her neyi yükselttiysen, onu mutlaka **نبرْتَه تنبِره نبْراً**. Ve **انتبر الجرحُ**: yükseldi ve şişti. **الجوهري**: **نبَرْتُ الشيءَ أَنبِره نبْراً**: onu yükselttim. Ve bir hadiste: “Râfi‘ b. Hadîc’in oku çıktı; ancak **مُنتبراً** kaldı”, yani bedeninde yükselmiş (olarak). Ve **انتَبَرتْ يدُه**: yani kabarcıklandı. Ve hadiste: “Şüphesiz yara yılın başında **ينتبر**”, yani **يَرم**.

Ve **المِنْبَرُ**: hatibin basamağıdır; yükselmesi ve yüceliği sebebiyle **مِنْبَراً** diye adlandırıldı. Ve **انتبَر الأَميرُ**: minberin üstüne yükseldi.

Ve **النُّبَرُ**: iri lokmalardır; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve şu beyti okudu:
أَخذتُ من جَنْبِ الثَّرِيدِ نُبَرا

Ve **النَّبِيرُ**: peynirdir; Farsçadır; belki bu, onun iriliği ve yükseliği sebebiyledir; **الهَرَوِيُّ** bunu **في الغريبين**’de nakletti.

Ve **النَّبُورُ**: makat (tır); Ebü’l-Alâ’dan. İbn Sîde dedi ki: Ben bunu, iki kalçanın **لانْتِبارِ**’ı ve ikisinin iriliği sebebiyle görüyorum.

Ve **نَبَرَه بلسانه ينبِرهُ نبْراً**: ondan pay aldı (ona dil uzattı). Ve adam **نَبْرٌ**: hayâsı az (kimsedir); diliyle insanlara **يَنْبرُ** eder. Ve **النِّبْرُ**: kenedir. Ve denildi ki: **النِّبر** (kesre ile): kene benzeri küçük bir canlıdır; deve üzerinde yürüdüğü zaman yürüdüğü yer şişer. Ve denildi ki: **النِّبْر** kenedən daha küçük bir küçük canlıdır; sokar da soktuğu yer **ينتبر** eder ve şişer. Ve denildi ki: o **الحُرْقُوص**’tur; çoğulu **نِبارٌ** ve **أَنبارٌ**’dır. **الراجز** dedi ve semirmiş, yağları yüklenmiş develeri andı:
كأَنها من بُدُنٍ واسْتِيقارْ،
دَبَّتْ عليها ذَرِباتُ الأَنبارْ
Diyor ki: Sanki **الأَنبار** onu sokmuş da derileri şişmiş ve sertleşmiş. İbn Berrî dedi ki: Beyit **شَبِيبِ بن البَرْصاءِ**’nındır; ve **عارِماتُ الأَنْبار** diye de rivayet edilir; “kötü olanlar”ı kasteder; **العُرام**’dan alınmıştır. **ذَرِباتُ** diye rivayet eden ise onu **الذَّرَب**’den almıştır; o da keskinliktir. Ve “**كأَنها من سِمَنٍ وإِيقار**” diye de rivayet edilir. Ve onun “**من بُدُنٍ واسْتِيقار**” sözü, **إِيقارٍ** manasındadır; onların yağdan yükletilmiş olduğunu kasteder. Ve ayrıca “**واسْتِيفار**” diye de rivayet edilmiştir; **الفاء** ile; bol olan şeyden alınmıştır. Ve Huzeyfe’nin hadisinde: O dedi ki: “Emanet adamın kalbinden kabzedilir; izi, ayağın üzerinde yuvarladığın bir kor izi gibi kalır; kabarcıklandı; onu **مُنْتَبِراً** görürsün, içinde hiçbir şey yoktur.” Ebû Ubeyd dedi ki: **المُنْتَبِرُ** **المُتَنَفِّطُ**’tur.

Ve **النِّبْرُ**: yırtıcılardan bir türdür. **الليث**: **النِّبْرُ** yırtıcılardandır; ne ayıdır ne kurttur. Ebû Mansûr dedi ki: **النِّبْرُ** yırtıcılar cinsinden değildir; ancak kenedən daha küçük bir canlıdır. Dedi ki: **الليث**’in kastettiği **البَبْر**’dir; iki **باء** ile. Dedi ki: Onu dâhil (yabancı) sayıyorum; Arapların sözünden değildir; Farslar ona **بقرا** der.

Ve **الأَنْبارُ**: yiyecek ambarlarıdır; tekili **نَبْرٌ**’dir; ve çoğulun çoğulu olarak **أَنابِيرَ** diye toplanır. Ve ambar **نِبْراً** diye adlandırılır; çünkü yiyecek yerine döküldüğü zaman **انْتَبَرَ** eder, yani yükselir. Ve yiyeceğin **أَنبارُ**’ı: yığınlarıdır; tekili **نِبْرٌ**’dir; **نِقسٍ** ve **أَنْقاسٍ** gibi. Ve **الأَنبارُ**: tüccarın, eşyasını içinde dizdiği evidir. Ve **الأَنبارُ**: bir beldedir; sözde, cem‘ kalıbı üzere müfred bir isim yoktur; **الأَنبارِ** ve **الأَبْواءِ** ve **الأَبْلاءِ** dışında. Eğer gelirse, ancak yer adlarında gelir; çünkü onların şâzları çoktur. Bunların dışındakiler ise ancak çoğul yahut sıfat olarak gelir; onların “**قِدْرٌ أَعْشارٌ**” ve “**ثوبٌ أَخلاقٌ**” ve “**أَسمالٌ**” ve “**سراويلُ أَسماطٌ**” ve bunun benzeri sözleri gibi. Ve **الأَنبارُ**: kır ile çöl arasında bilinen yerlerdir. Ve **في الصحاح**’ta: **أَنْبار** bir beldenin adıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ب ر * * نَبَرَ * الشيء رفعه وبابه ضرب ومنه سُمي * المِنْبَرَ * و * أَنْبَارُ * الطعام واحدها * نِبْرٌ * مثل سِدْر قلت ومعنى الأَنبار جماعة الطعام من البُر والتمر والشَّعير ذكره في ف د ي

##### Türkçe

* ن ب ر * * **نَبَرَ** * şeyi yükseltti; bâbı **ضرب**’dır. Ondan dolayı * **المِنْبَرَ** * diye adlandırıldı. Ve * **أَنْبَارُ** * yiyecek(ler); bunların teki * **نِبْرٌ** *dur; **سِدْر** gibi. Dedim ki: **الأَنبار**’ın mânâsı, **البُر** ve hurma ve **الشَّعير**den yiyeceğin topluluğudur; onu **ف د ي**’de zikretti.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

نبر الحرف ينبره بالكسر نبرا: همزه، ومنه الحديث:  قال رجل للنبي صلى الله عليه وسلم يا نبيء الله، فقال: لا تنبر باسمي  ، أي لا تهمز. وفي رواية:  إنا معشر قريش لا ننبر  والنبر: همز الحرف، ولم تكن قريش تهمز في كلامها، ولما حج المهدي قدم الكسائي يصلي بالمدينة فهمز، فأنكر أهل المدينة عليه وقالوا: تنبر في مسجد رسول الله صلى الله عليه وسلم بالقرآن? نبر الشيء: رفعه، ومنه المنبر، بكسر الميم، لمرقاة الخاطب، وسمي لارتفاعه وعلوه، ونقل شيخنا عن أول الكشاف أن النبر رفع الصوت خاصة، وكلام المصنف ظاهره العموم. نبره: زجره وانتهره، نقله الصاغاني. نبر الغلام: ترعرع وارتفع. نبر فلانا بلسانه: نال منه، ينبره نبرا. والنبار، كشداد: الفصيح البليغ بالكلام. قال اللحياني: النبار: الصياح. وقال ابن الأنباري: النبر عند العرب: ارتفاع الصوت. يقال: نبر الرجل نبرة، إذا تكلم بكلمة فيها علو. والنبرة: وسط النقرة في ظاهر الشفة. والنبرة: الهمزة. والمنبور: المهموز. والنبرة: الورم في الجسد، وقد انتبر الجسد: ارتفع، والجرح ورم، وفي الحديث:  إن الجرح ينتبر في رأس الحول  أي يرم، وكل مرتفع من شيء منتبر. وكل ما رفعته فقد نبرته. نبرة: إقليم من عمل ماردة بالأندلس، نقله الصاغاني. النبرة: صيحة الفزع. والنبرة من المغني: رفع صوته عن خفض، وأنشد ابن الأنباري:
  إن لأسمع نبرة من قولـهـا                      فأكاد أن يغشى علي سرورا وطعن نبر: مختلس كأنه ينبر الرمح عنه، أي يرفعه بسرعة، ومنه قول علي: اطعنوا النبر وانظروا الشزر. أي اختلسوا الطعن. النبر، كصرد: اللقم الضخام، عن ابن الأعرابي، وأنشد:
  أخذت من جنب الثريد نبرا

  نبير، كزبير: الرجل الكيس كأنه تصغير نبرة. نبر كإمع: ة ببغداد، نقله الصاغاني، وضبطه ياقوت بضم النون وتشديد الموحدة المفتوحة، قال: وهي نبطية، وإليها نسب أبا نصر الشاعر الأمي الآتي ذكره، فليتأمل. النبير كأمير: الجبن فارسي، ولعل ذلك لضخمه وارتفاعه، حكاه الهروي في الغريبين. قلت: والمشهور الآن بتقديم الموحدة على النون. النبور، كصبور: الاست، عن أبي العلاء، قال ابن سيده: وأرى ذلك لانتبار الأليتين وضخمهما. والنبر، بالفتح: القليل الحياء، ينبر الناس بلسانه. النبر، بالكسر: القراد، وقيل: دويبة شبه القراد إذا دبت على العير تورم مدبها. وقيل: هي أصغر من القراد تلسع فينتبر موضع لسعتها ويرم، أو ذباب، وقيل: هو الحرقوص، أو سبع، قال الليث: النبر من السباع ليس بدب ولا ذئب. قال أبو منصور: ليس النبر من جنس السباع، إنما هي دابة أصغر من القراد، قال: والذي أراد الليث الببر بباءين، وأحسبه دخيلا، وليس من كلام العرب. النبر: القصير الفاحش، نقله الصاغاني. والنبر أيضا: اللئيم الذي ينبر الناس بلسانه، ج، أي جمع الكل أنبار ونبار، بالكسر. قال الراجز وذكر إبلا سمنت وحملت الشحوم:
  كأنها من سمـن وإيفـار                      دبت عليها ذربات الأنبار

  يقول: كأنها لسعتها الأنبار فورمت جلودها، قاله ابن بري. أبو نصر منصور بن محمد الواسطي النبري، بالكسر، الخباز، شاعر مفلق أمي بديع القول، قدم بغداد. روى عنه الخطيب من شعره. والأنبار: بيت التاجر الذي ينضد فيه المتاع، الواحد نبر بالكسر. أنبار: د، بالعراق قديم على شاطئ الفرات في غربي بغداد، بينهما عشرة فراسخ. قالوا: وليس في الكلام اسم مفرد على مثال الجمع غير الأنبار، والأبواء، والأبلاء، وإن جاء فإنما يجيء في أسماء المواضع، لأن شواذها كثيرة، وما سوى هذه فإنما يأتي جمعا أو صفة، كقولهم: قدر أعشار، وثوب أخلاق، ونحو ذلك. الأنبار: أكداس الطعام وأهراؤه، واحدها: نبر، كنقس وأنقاس، ويجمع أنابير جمع الجمع. ويسمى الهري نبرا لأن الطعام إذا صب في موضعه انتبر، أي ارتفع. الأنبار: مواضع معروفة بين البر والريف. وأنبار: ة ببلخ، وهي قصبة ناحية جوزجان، وهي على الجبل، ولها مياه وكروم وبساتين كثيرة، منها محمد بن علي الأنباري المحدث، هكذا في النسخ، والصواب أبو الحسن علي بن محمد الأنباري، كما ضبطه ياقوت وجوده، روى عن القاضي أبي نصر الحسين بن عبد الله الشيرازي، وعنه محمد بن أحمد بن أبي الحجاج الدهستاني. وسكة الأنبار بمرو في أعلى البدل، منها أبو كبر محمد بن الحسين بن عبدويه الأنباري، قال أبو سعد: قد وهم فيه جماعة من المحدثين، منهم أبو كامل البصيري، فنسبوه إلى البلد القديم، وهو أنبار بغداد، وليس بصحيح، والصواب أنه من سكة الأنبار. وأما البلد القديم فقد نسب إليه خلق كثير، من أشهرهم ابن الأنباري شارح المعلقات السبع وغيرها. مات سنة 328 وهو أبو كبر محمد بن القاسم بن محمد؛ ومنهم سديد الدين كاتب الإنشاء محمد بن عبد الكريم، وابنه محمد بن محمد؛ ومنهم كمال الدين عبد الرحيم بن محمد بن عبد الله، ومنهم نجم الدين شيخ المستنصرية عبد الله بن أبي السعادات، ومنهم عبد الله بن عبد الرحمن، ومنهم علي بن محمد بن يحيى، الأنباريون. والقاضي أبو العباس أحمد بن نصر بن الحسين الأنباري الشافعي، تولى نيابة القضاء ببغداد. وانتبر: انتفط وبه فسر حديث حذيفة أنه قال:  تقبض الأمانة من قلب الرجل فيظل أثرها كأثر جمر دحرجته على رجلك تراه منتبرا وليس فيه شيء  أي منتفطا. فسره أبو عبيد. وانتبرت يده: تنفطت. وفي حديث عمر:  إياكم والتخلل بالقصب فإن الفم ينتبر منه  أي ينتفط، انتبر الخطيب وكذا الأمير: ارتقى فوق المنبر. وأنبر الأنبار: بناه، نقله الصاغاني. وقصائد منبورة ومنبرة كمعظمة أي مهموزة. ومما يستدرك عليه: الإنبار، بالكسر: مدينة بجوزجان، منها أبو الحارث محمد بن عيسى الإنباري، عن أبي شعيب الحراني، هكذا ضبطه أبو سعد الماليني ونسبه، نقله الحافظ. ونبر بالضم: ماءان بنجد في ديار عمرو بن كلاب، عند القارة التي تسمى ذات النطاق. هكذا في مختصر البلدان، وضبطه أبو زياد كزفر، وأبو نصر بضمتين، كما في المعجم. ونبروه محركة: قرية بإقليم السمنودية، وقد دخلتها. ونبارة، بالفتح: اسم مدينة أطرابلس الغرب، جاء ذكره في كتاب ابن عبد الحكم.

##### Türkçe

**نبر** harfi, onu kesre ile **ينبره**; **نبرا**: hemzeledi; ve ondan hadis: Bir adam Peygamber’e صلى الله عليه وسلم dedi ki: “Ey Allah’ın **نبيء**’i”; o da dedi ki: “Benim ismimi **تنبر** etme”; yani hemzeleme. Bir rivayette: “Biz Kureyş topluluğuyuz, **ننبر** etmeyiz.” Ve **النبر**: harfin hemzelenmesidir; Kureyş konuşmasında hemzelemezdi. Mehdi haccedince, Kisâî Medine’de namaz kıldırmak üzere öne geçti de hemzeledi; Medineliler onu inkâr ettiler ve dediler ki: “Resûlullah’ın صلى الله عليه وسلم mescidinde Kur’ân ile **تنبر** mi ediyorsun?” **نبر** şey’i: onu yükseltti; ondan **المنبر** (mîm’in kesresiyle), hatibin basamağıdır; yükselmesi ve yüceliği sebebiyle böyle adlandırıldı. Şeyhimiz, Keşşâf’ın evvelinden nakletti ki **النبر** özellikle sesin yükseltilmesidir; musannifin sözü ise zahiren umumîdir. **نبره**: onu azarladı ve payladı; bunu Sâğânî nakletti. **نبر** oğlan: serpilip büyüdü ve yükseldi. **نبر** falancayı diliyle: ondan aldı (ona dokundu/ilişti); onu **ينبره**; **نبرا**. Ve **النبار** (Şeddâd vezninde): sözde fasih, beliğ olan. Lihyânî dedi ki: **النبار**: bağırmadır. İbnü’l-Enbârî dedi ki: Araplar yanında **النبر**: sesin yükselmesidir. Denir ki: Adam **نبر** etti bir **نبرة**; içinde yükseklik bulunan bir kelime ile konuştuğu zaman. Ve **النبرة**: dudağın dış tarafında çukurun ortasıdır. Ve **النبرة**: hemzedir. Ve **المنبور**: hemzeli olandır. Ve **النبرة**: bedendeki şişliktir; ve beden **انتبر** etti: yükseldi; ve yara şişti. Hadiste: “Yara, yılın başında **ينتبر** eder”; yani şişer; ve bir şeyden her yükselen **منتبر**dir. Ve her neyi yükselttiysen onu **نبرته** etmişsindir. **نبرة**: Endülüs’te Mârida amelinden bir iklimdir; Sâğânî nakletti. **النبرة**: korku çığlığıdır. Ve şarkıcıdan **النبرة**: sesini alçaklıktan yükseltmesidir. İbnü’l-Enbârî inşâd etti:
  “Onun sözünden bir **نبرة** işitirim ki
                     sevinçten neredeyse bayılacağım.”
Ve **طعن نبر**: kapıp alan (ihtilâs eden) bir saplamadır; sanki mızrağı ondan **ينبر** eder; yani onu süratle kaldırır. Ondan Ali’nin sözü: “**النبر** ile saplayın ve **الشزر**e bakın.” Yani saplamayı kapıp alın. **النبر** (Sard vezninde): iri lokmalardır; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve inşâd etti:
  “**الثريد**’in yanından bir **نبرا** aldım.”

**نبير** (Zübeyr vezninde): zeki adamdır; sanki **نبرة**’nin küçültmesidir. **نبر** (İm‘ vezninde): Bağdat’ta bir yer; Sâğânî nakletti. Yâkūt onu nûn’un zammı ve açık şeddeli **الموحدة** ile ضبط etti; dedi ki: O Nabatîdir; ve ona, ileride zikri gelecek ümmî şair Ebû Nasr nisbet edildi; düşünülsün. **النبير** (Emîr vezninde): peynir; Farsçadır; belki bu, onun iriliği ve yükseliği sebebiyledir; Herevî bunu **الغريبين**’de hikâye etti. Dedim ki: Şimdi meşhur olan, **الموحدة**’yi nûn’un önüne almaktır. **النبور** (Sabûr vezninde): makat; Ebû’l-Alâ’dan. İbn Sîde dedi ki: Ben bunu, iki kalçanın **انتبار** etmesi ve iriliği sebebiyle görüyorum. **النبر** (fetha ile): az hayâlıdır; insanları diliyle **ينبر** eder. **النبر** (kesre ile): kenedir; ve denildi ki: deve üzerinde yürüdüğünde yürüdüğü yeri şişiren, kene benzeri küçük bir canlıdır. Ve denildi ki: kenedən daha küçüktür; sokar da soktuğu yer **ينتبر** eder ve şişer; yahut sinektir. Ve denildi ki: o **الحرقوص**tur; yahut yırtıcıdır. Leys dedi ki: **النبر** yırtıcılardan olup ne ayıdır ne de kurttur. Ebû Mansûr dedi ki: **النبر** yırtıcılar cinsinden değildir; ancak kenedən daha küçük bir canlıdır. Dedi ki: Leys’in kastettiği, iki **باء** ile **الببر**dir; ben onu dâhil (yabancı) sayıyorum; Arapların كلامından değildir. **النبر**: kısa ve edepsizdir; Sâğânî nakletti. Ve **النبر** ayrıca: insanları diliyle **ينبر** eden alçak kimsedir; c. yani hepsinin çoğulu **أنبار** ve **نبار** (kesre ile). Râciz dedi ve semizleyip yağlar yüklenmiş develeri zikretti:
  “Sanki onlar semizlikten ve bol yağdan
                     üzerlerine **ذربات الأنبار** yürümüş.”

Diyor ki: Sanki **الأنبار** onları sokmuş da derileri şişmiş; bunu İbn Berrî söyledi. Ebû Nasr Mansûr b. Muhammed el-Vâsıtî **النبري** (kesre ile), ekmekçi; ümmî, parlak şair, sözde bedî‘; Bağdat’a geldi. Hatîb ondan şiirinden rivayet etti. Ve **الأنبار**: tüccarın, içinde eşyayı dizip yığdığı evidir; tekili kesre ile **نبر**dir. **أنبار**: Irak’ta, Fırat kıyısında, Bağdat’ın batısında eski bir yerdir; aralarında on fersahtır. Dediler ki: Kelâmda, cem‘ vezni üzere tekil isim, **الأنبار**dan, **الأبواء**dan ve **الأبلاء**dan başka yoktur; eğer gelirse ancak yer adlarında gelir; çünkü onların şâzları çoktur. Bunların dışındakiler ise ancak cem‘ veya sıfat olarak gelir; onların “**قدر أعشار**” ve “**ثوب أخلاق**” ve bunun benzeri sözleri gibi. **الأنبار**: yiyecek yığınları ve ambarlarıdır; tekili: **نبر**; **نقس** ve **أنقاس** gibi; ve cem‘in cem‘i olarak **أنابير** toplanır. Ve ambar **نبرا** diye adlandırılır; çünkü yiyecek yerine döküldüğünde **انتبر** eder; yani yükselir. **الأنبار**: kır ile kırsal arasında bilinen yerlerdir. Ve **أنبار**: Belh’te bir yer; Cûzcân nahiyesinin kasabasıdır; dağ üzerindedir; suları, bağları ve çok bahçeleri vardır. Ondan, muhaddis Muhammed b. Ali el-Enbârî; nüshalarda böyle; doğrusu Ebû’l-Hasen Ali b. Muhammed el-Enbârî’dir; Yâkūt onu böyle ضبط etti ve tashih etti. Kadı Ebû Nasr el-Hüseyn b. Abdillah eş-Şîrâzî’den rivayet etti; ondan da Muhammed b. Ahmed b. Ebî’l-Haccâc ed-Dehestânî rivayet etti. Ve Merv’de, beldenin yukarısında **سكة الأنبار**; ondan Ebû Kebr Muhammed b. el-Hüseyn b. Abdûye el-Enbârî. Ebû Sa‘d dedi ki: Muhaddislerden bir topluluk onda vehmetti; onlardan Ebû Kâmil el-Basîrî; onu eski beldeye nisbet ettiler; o da Bağdat’ın **أنبار**’ıdır; doğru değildir; doğrusu, **سكة الأنبار**dandır. Eski beldeye ise çok kimse nisbet edilmiştir; en meşhurları, yedi muallakayı ve başkasını şerheden İbnü’l-Enbârî’dir. 328 yılında öldü; o Ebû Kebr Muhammed b. el-Kâsım b. Muhammed’dir. Onlardan: inşâ kâtibi Sedîdüddîn Muhammed b. Abdülkerîm ve oğlu Muhammed b. Muhammed; onlardan: Kemâlüddîn Abdürrahîm b. Muhammed b. Abdillah; onlardan: Müstansıriyye şeyhi Necmüddîn Abdillah b. Ebî’s-Sa‘âdât; onlardan: Abdillah b. Abdurrahman; onlardan: Ali b. Muhammed b. Yahyâ; **الأنباريون**. Ve kadı Ebû’l-Abbâs Ahmed b. Nasr b. el-Hüseyn el-Enbârî eş-Şâfiî; Bağdat’ta kadılık niyâbetini üstlendi. Ve **انتبر**: kabarcıklandı; ve bununla, Huzeyfe hadisi tefsir edildi; o dedi ki: “Emanet, adamın kalbinden kabzedilir de izi, ayağına yuvarladığın bir kor parçasının izi gibi kalır; onu **منتبرا** görürsün, içinde bir şey yoktur”; yani kabarcıklı. Ebû Ubeyd onu tefsir etti. Ve eli **انتبرت**: kabarcıklandı. Ömer hadîsinde: “Kamışla diş aralamaktan sakının; çünkü ağız ondan **ينتبر** eder”; yani kabarcıklanır. Hatip **انتبر** etti ve aynı şekilde emir: minberin üstüne çıktı. **أنبر** **الأنبار**’ı: onu bina etti; Sâğânî nakletti. Ve **قصائد منبورة** ve **منبرة** (Mu‘azzama gibi): yani hemzeli. Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **الإنبار** (kesre ile): Cûzcân’da bir şehir; ondan Ebû’l-Hâris Muhammed b. Îsâ el-İnbârî; Ebû Şuayb el-Harrânî’den; Ebû Sa‘d el-Mâlînî onu böyle ضبط etti ve nisbet etti; Hâfız nakletti. Ve **نبر** (zamm ile): Necd’de, Amr b. Kilâb diyarında iki sudur; **ذات النطاق** diye adlandırılan **القارة** yanında. **مختصر البلدان**’da böyledir. Ebû Ziyâd onu **زفر** gibi ضبط etti; Ebû Nasr ise iki zamme ile, **المعجم**’de olduğu gibi. Ve **نبروه** (harekeli): Sümnûdiyye ikliminde bir köydür; ona girdim. Ve **نبارة** (fetha ile): Trablusgarp şehrinin adıdır; İbn Abdülhakem’in kitabında zikri geldi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَبَرَ
1 نَبَرَ ذ , (T, S, A, K,) aor. نَبِرَ , (S, K,) inf. n. نَبْرٌ, (S,) He, (a man, S, A,) or it, (anything, T,) raised, or elevated, a thing: (T, S, A, K:) or نَبْرٌ signifies specially the raising of the voice: (MF, from the first part of the Keshsháf:) or the rising of the voice; so with the Arabs; and one says نَبَرَ الرَّجُلُ, inf. n. نَبْرَةٌ, meaning, the man spoke in a high tone: (IAmb:) and نَبَرَ, inf. n. نَبْرَةٌ, he (a man) uttered a sound: (A:) and [the inf. n.] نَبْرَةٌ, signifies the crying out, or shouting, from fright, or fear: (T, K:) and نَبْرَةُ المُغَنِّى, the singer's raising his voice from a low to a high pitch. (S, K.) ― -b2- نَبَرَ الحَرْفَ, (S, M, A, K,) aor. نَبِرَ , (M, K,) inf. n. نَبْرٌ, (S, M,) He pronounced the letter with hemz (هَمْز). (S, M, A, K.) قُرَيْشٌ لَا تَنْبِرُ [The tribe of Kureysh] do not pronounce with hemz. (S.) A man said to the Prophet, يَا نَبِىْءَ اللّٰهِ [O Prophet of God]; and he said لَا تَنْبِرْ يِاسْمِى, i. e. Pronounce not thou my name with hemz: (M:) for the tribe of Kureysh did not pronounce with hemz. (TA.) And when ElMahdee performed the pilgrimage, he preferred El-Kisáee to recite the prayers in El-Medeeneh, and the people of that city disapproved of his pronouncing with hemz, asking him wherefore he did so in reciting the Kur-án in the mosque of the Apostle of God. (TA.)

انتبر
8 انتبر ذ It (a heap of wheat) rose, by additions. (T.) ― -b2- It (the body, M, K, and a wound, T, A) swelled; became swollen. (T, M, A, K.) ― -b3- It (the mouth, TA,) became blistered, or vesicated. (K, TA.) And انتبرت يَدُهُ His arm, or hand, became blistered. (S, A.) ― -b4- He (the أَمِير, M, and the خَطِيب, K) ascended the مِنْبَر [or pulpit]. (M, K.)

نِبْرٌ
نِبْرٌ ذ sing. of أَنْبَارٌ, (T, S,) which signifies Heaps, syn. أَكْدَاسٌ, (M, K,) or a collection, (M, S,) of طَعَام, (S, M, K, MS,) meaning of wheat, and of barley, [or other corn,] and of dates: (MS:) or [in the TA, and] granaries (أَهْرَآء) of طَعَام: (in the present day, a granary:] what is called هُرْىٌ being also called نِبْرٌ because the طعام, when poured in its place, rises: and the pl. pl. [i. e. pl. of انبار] is أَنَابِيرُ. (T.) ― -b2- أَنْبَارٌ also signifies A merchant's magazine, or chamber, (بَيْت,) in which he puts together, in order, or piles up, his goods. (M, K.) [In the K, it is added, that the sing. is نِبْرٌ: but this addition seems to be misplaced: for انبار in the last of the senses here explained, as well as when applied to a granary. and to a collection of طعام, appears to be a pl. without a sing.]

نَبْرَةٌ
نَبْرَةٌ ذ Anything rising from a thing. (M, A, K.) ― -b2- A swelling in the body. (M, K.) ― -b3- I. q. هَمْزَةٌ [meaning the sound, or the character, so called]. (T, S, K.)

مِنْبَرٌ
مِنْبَرٌ ذ The pulpit of the خَاطِب [in a mosque]: (M, TA:) so called because of its height: (S, M, A, K:) [pl. مَنَابِرُ.]

مُنَبَّرٌ
مُنَبَّرٌ ذ : see مَنْبُورٌ.

المَسْأَلَةُ المِنْبَرِيَّةُ
المَسْأَلَةُ المِنْبَرِيَّةُ ذ : see the first paragraph of art. عول.

مَنْبُورٌ
مَنْبُورٌ ذ Pronounced with hemz (هَمْز). (T.) قَصَائِدُ مَنْبُورَةٌ, and ↓ مُنَبَّرَةٌ, i. q. مَهْمُوزَةٌ [i. e. Poems of which the verses end with hemz].

##### Türkçe

نَبَرَ
1 **نَبَرَ** ذ , (T, S, A, K,) muzâri‘ı **نَبِرَ** , (S, K,) mastarı n. **نَبْرٌ**, (S,) O, (bir adam, S, A,) yahut o, (herhangi bir şey, T,) bir şeyi yükseltti, yahut yukarı kaldırdı: (T, S, A, K:) yahut **نَبْرٌ** özellikle sesin yükseltilmesini ifade eder: (MF, Keşşâf’ın ilk kısmından:) yahut sesin yükselmesi; Araplarda böyledir; ve **نَبَرَ الرَّجُلُ**, mastarı n. **نَبْرَةٌ**, denir; mânâsı: adam yüksek bir tonla konuştu: (IAmb:) ve **نَبَرَ**, mastarı n. **نَبْرَةٌ**, o (bir adam) bir ses çıkardı: (A:) ve [mastarı n.] **نَبْرَةٌ**, korkudan yahut endişeden bağırmayı, yahut haykırmayı ifade eder: (T, K:) ve **نَبْرَةُ المُغَنِّى**, şarkıcının sesini alçak perdeden yüksek perdeye yükseltmesidir. (S, K.) ― -b2- **نَبَرَ الحَرْفَ**, (S, M, A, K,) muzâri‘ı **نَبِرَ** , (M, K,) mastarı n. **نَبْرٌ**, (S, M,) Harfi hemz ile (**هَمْز**) telaffuz etti. (S, M, A, K.) **قُرَيْشٌ لَا تَنْبِرُ** [Kureyş kabilesi] hemz ile telaffuz etmez. (S.) Bir adam Peygamber’e, **يَا نَبِىْءَ اللّٰهِ** [Ey Allah’ın Peygamberi] dedi; o da **لَا تَنْبِرْ يِاسْمِى** dedi; yani: Benim adımı hemz ile telaffuz etme: (M:) çünkü Kureyş kabilesi hemz ile telaffuz etmezdi. (TA.) Ve el-Mehdî hac yaptığında, el-Medîne’de namazları okutması için el-Kisâî’yi tercih etti; o şehrin halkı onun hemz ile telaffuz etmesini hoş görmedi; Allah’ın Elçisi’nin mescidinde Kur’ân’ı okurken bunu niçin yaptığını ona soruyorlardı. (TA.)

انتبر
8 **انتبر** ذ O (bir buğday yığını) ilâvelerle yükseldi. (T.) ― -b2- O (beden, M, K, ve bir yara, T, A) şişti; şişkin oldu. (T, M, A, K.) ― -b3- O (ağız, TA,) kabarcıklandı, yahut veziküllendi. (K, TA.) Ve **انتبرت يَدُهُ** Onun kolu, yahut eli, kabarcıklandı. (S, A.) ― -b4- O ( **أَمِير** , M, ve **خَطِيب** , K) **مِنْبَر** [yahut minber] üzerine çıktı. (M, K.)

نِبْرٌ
**نِبْرٌ** ذ **أَنْبَارٌ**’ın müfredidir, (T, S,) ki o, yığınlar demektir, eş anlamlısı **أَكْدَاسٌ**, (M, K,) yahut bir toplama, (M, S,) **طَعَام**’dan, (S, M, K, MS,) yani buğdaydan ve arpadan [yahut başka hububattan] ve hurmadan: (MS:) yahut [TA’da ve] **طَعَام**’ın ambarları (**أَهْرَآء**): (bugünkü kullanımda, bir ambar:] **هُرْىٌ** denilen şeye de **نِبْرٌ** denir; çünkü **طعام**, yerine döküldüğünde yükselir: ve cem‘u’l-cem‘ [yani **انبار**’ın çoğulu] **أَنَابِيرُ**’dur. (T.) ― -b2- **أَنْبَارٌ** ayrıca, bir tüccarın mallarını düzenleyerek bir araya koyduğu, yahut yığdığı, dükkânı yahut odası (**بَيْت**) mânâsına gelir. (M, K.) [K’da, müfredinin **نِبْرٌ** olduğu ilâve edilmiştir: fakat bu ilâve yerinden kaymış görünür: çünkü burada açıklanan mânâların sonuncusunda olduğu gibi, bir ambar için ve **طعام**’dan bir toplama için kullanıldığında da, **انبار** müfredi olmayan bir cem‘ gibi görünür.]

نَبْرَةٌ
**نَبْرَةٌ** ذ Bir şeyden yükselen herhangi bir şey. (M, A, K.) ― -b2- Bedende bir şişlik. (M, K.) ― -b3- **هَمْزَةٌ** ile aynı mânâdadır [yani, o adla anılan ses, yahut işaret]. (T, S, K.)

مِنْبَرٌ
**مِنْبَرٌ** ذ Mesciddeki **خَاطِب**’in minberi: (M, TA:) yüksekliğinden dolayı böyle adlandırılmıştır: (S, M, A, K:) [çoğulu **مَنَابِرُ**.]

مُنَبَّرٌ
**مُنَبَّرٌ** ذ : **مَنْبُورٌ**’a bak.

المَسْأَلَةُ المِنْبَرِيَّةُ
**المَسْأَلَةُ المِنْبَرِيَّةُ** ذ : عول maddesinin birinci paragrafına bak.

مَنْبُورٌ
**مَنْبُورٌ** ذ Hemz ile (**هَمْز**) telaffuz edilmiş. (T.) **قَصَائِدُ مَنْبُورَةٌ**, ve aşağıda ↓ **مُنَبَّرَةٌ**, **مَهْمُوزَةٌ** ile aynı mânâdadır [yani: beyitleri hemz ile biten kasideler].

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَبَرَ
نَبَرَ I ( n. ac. نَبْر 1 ),
a.  Raised, lifted.

b.  Grew, shot up.

c.  Raised the voice; spoke in a high key.

d.  Shouted at; scared away.

e.  Marked with hamza ( ' )

f.  [ acc. &  Bi ], Pierced, stabbed with; slandered.

g.  [ coll. ], Rummaged, searched.

تَنَبَّرَ
تَنَبَّرَ V
a.  [ 'Ala ] [ coll. ], Spoke imperiously to; snubbed; bullied.

اِنْتَبَرَ
اِنْتَبَرَ VIII ,
a.  Swelled, became swollen.

b.  Ascended the pulpit.

نَبْر
نَبْر 1 ,
a.  Sudden, unexpected.

b.  Impudent, impertinent; conceited.

c.  [ coll. ], Imperious; dictatorial; gruff.

نَبْرَة
نَبْرَة 1t ,
a.  Swelling, tumour.

b.  High pitched voice; shout.

c.  Hamza ( ' )

d.  Dimple in the upper lip.

نِبْر
نِبْر 2 , ( pl. نِبَاْر 23 ,  أَنْبَاْر 38 ),
a.  Tick, louse.

b.  Gnat, cattle-fly.

c.  Small; insignificant.

d.  see 38 .

نُبَر
نُبَر 9 ,
a.  Large cheeks.

مِنْبَر
مِنْبَر 20 , ( pl. مَنَاْبِرُ 44 ),
a.  Platform; pulpit.

نَبِيْر
نَبِيْر 25 ,
a.  Cheese.

نَبُوْر
نَبُوْر 26 ,
a.  Podex.

نَبَّاْر
نَبَّاْر 28 ,
a.  Noisy, uproarious.

b.  Eloquent.

أَنْبَاْر
أَنْبَاْر 38 , ( pl. أَنَاْبِرُ 37 ,  أَنَاْبِيْرُ 69 ),
a.  Granary, barn.

b.  Warehouse, depôt.

نَبڤرَ
N.P. نَبڤرَ I ,
a.  Hamzated ( letter ).

مَنْبُوْرَة
مَنْبُوْرَة ,  مُنَبَّرَة
a.  Terminating in hamza ( verses ).

نُبَيْر
نُبَيْر
a.  Astute.

نِبْرَاس
نِبْرَاس ( pl. نَبَاْرِيْ٤ُ 67 ),  S. ,
a.  Lamp, lantern.

b.  Spear-head; arrowhead.

c.  During.

##### Türkçe

**نَبَرَ**
**نَبَرَ** I ( i. ac. **نَبْر** 1 ),
a. Yükseltti, kaldırdı.

b. Büyüdü, fışkırdı.

c. Sesi yükseltti; yüksek perdeden konuştu.

d. Üzerine bağırdı; uzaklaştırdı.

e. **همزة** ile işaretledi ( ' ).

f. [ acc. & Bi ], Deldi, sapladı; ile iftira etti.

g. [ coll. ], Karıştırdı, aradı.

**تَنَبَّرَ**
**تَنَبَّرَ** V
a. [ 'Ala ] [ coll. ], Üstten konuştu; azarladı; zorbalık etti.

**اِنْتَبَرَ**
**اِنْتَبَرَ** VIII ,
a. Şişti, şişkin oldu.

b. **مِنْبَر**’e çıktı.

**نَبْر**
**نَبْر** 1 ,
a. Ansızın, beklenmedik.

b. Küstah, saygısız; kendini beğenmiş.

c. [ coll. ], Buyurgan; diktatörce; kaba.

**نَبْرَة**
**نَبْرَة** 1t ,
a. Şişlik, ur.

b. Yüksek perdeli ses; bağırış.

c. **همزة** ( ' )

d. Üst dudakta gamze.

**نِبْر**
**نِبْر** 2 , ( pl. **نِبَاْر** 23 , **أَنْبَاْر** 38 ),
a. Kene, bit.

b. Sivrisinek, sığır sineği.

c. Küçük; önemsiz.

d. bk. 38 .

**نُبَر**
**نُبَر** 9 ,
a. Büyük yanaklar.

**مِنْبَر**
**مِنْبَر** 20 , ( pl. **مَنَاْبِرُ** 44 ),
a. Platform; minber.

**نَبِيْر**
**نَبِيْر** 25 ,
a. Peynir.

**نَبُوْر**
**نَبُوْر** 26 ,
a. Makat.

**نَبَّاْر**
**نَبَّاْر** 28 ,
a. Gürültülü, patırtılı.

b. Belîğ.

**أَنْبَاْر**
**أَنْبَاْر** 38 , ( pl. **أَنَاْبِرُ** 37 , **أَنَاْبِيْرُ** 69 ),
a. Ambar, samanlık.

b. Depo, antrepo.

**نَبڤرَ**
N.P. **نَبڤرَ** I ,
a. **همزة**li kılınmış (harf).

**مَنْبُوْرَة**
**مَنْبُوْرَة** , **مُنَبَّرَة**
a. **همزة** ile biten (beyitler).

**نُبَيْر**
**نُبَيْر**
a. Zeki.

**نِبْرَاس**
**نِبْرَاس** ( pl. **نَبَاْرِيْ٤ُ** 67 ), S. ,
a. Lamba, fener.

b. Mızrak ucu; ok ucu.

c. Sırasında.
