# نبر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%A8%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نبر

النَّبْرُ بالكلامِ: الهَمْز. قال: وكلُّ شيء رفع شيئاً، فقد نَبَرَه. والنبْرُ: مصدر نَبَرَ الحَرْفَ يَنْبِرُه نَبْراً هَمَزَه. وفي الحديث: قال رجل للنبي، صلى الله عليه وسلم: يا نَبيءَ الله، فقال: لا تَنْبِر باسمي أَي لا تَهْمِزْ، وفي رواية: فقال إِنَّا معْشَرَ قريش لا نَنْبِرُ؛ والنبْرُ: هَمْزُ الحرْفِ ولم تكن قريش تَهْمِزُ في كلامها. ولما حج المهدي قدّم الكسائي يصلي بالمدينة فهمز فأَنكر أَهل المدينة عليه وقالوا: تنبرُ في مسجد رسول الله، صلى الله عليه وسلم، بالقرآن. والمَنْبور: المهموز. والنبْرَةُ: الهَمْزَةُ. وفي حديث عليّ، عليه السلام: أطْعُنُوا النَّبْرَ وانظروا الشَّزْرَ؛ النبرُ الخَلْسُ، أَي اخْتَلِسُوا الطعْنَ. ورجل نَبَّارٌ: فصيحُ الكلامِ، ونَبَّارٌ بالكلام: فصيح بَلِيغٌ، وقال اللحياني: رجل نبار صَيَّاحٌ. ابن الأَنباري: النبْر عند العرب ارتفاع الصوت. يقال: نَبَرَ الرجلُ نبْرَةً إِذا تكلم بكلمة فيها عُلُوٌّ؛ وأَنشد:إِنِّي لأَسمَعُ نبْرَةً من قَوْلِها،
فأَكادَ أَن يُغْشَى عليّ سُرُورا
والنبْرُ: صيحة الفَزَعِ. ونبرة المغني: رفع صوْتِه عن خَفْضٍ. ونَبرَ الغلامُ: تَرَعْرَعَ. والنبرة: وسَطُ النُّقْرَةِ. وكل شيء ارتفع من شيء: نَبْرَة لانْتباره. والنبرَةُ: الورم في الجَسدِ، وقد انتبر. ومنه حديث عمر، رضي الله عنه. إِياكم والتخلُّلَ بالقَصَب فإِن الفمَ يَنْتَبِرُ منه أَي يَتَنَفَّطُ. وكلُّ مرتَفِع مُنْتَبِرٌ. وكلُّ ما رفَعْتَهُ، فقد نبرْتَه تنبِره نبْراً. وانتبر الجرحُ: ارتفَعَ وورِمَ. الجوهري: نبَرْتُ الشيءَ أَنبِره نبْراً رفعتُه. وفي حديث: نَصَلَ رافعُ بن خَدِيجٍ غير أَنه بقيَ مُنتبراً أَي مرتفِعاً في جسمه. وانتَبَرتْ يدُه أَي تنفطت. وفي الحديث: إِن الجرح ينتبر في رأْس الحول أَي يَرم.
والمِنْبَرُ: مَرْقاةُ الخاطب، سمي مِنْبَراً لارتفاعه وعُلُوِّه. وانتبر الأَميرُ: ارتفع فوق المنبر.
والنُّبَرُ: اللُّقَمُ الضِّخامُ؛ عن ابن الأَعرابي، وأَنشد: أَخذتُ من جَنْبِ الثَّرِيدِ نُبَرا
والنَّبِيرُ: الجُبْنُ، فارسي، ولعل ذلك لِضِخَمه وارتفاعه؛ حكاه الهَرَوِيُّ في الغريبين.
والنَّبُورُ: الاسْتُ؛ عن أَبي العَلاءِ؛ قال ابن سيده: وأَرى ذلك لانْتِبارِ الأَلْيَتَيْنِ وضِخَمِهِما.
ونَبَرَه بلسانه ينبِرهُ نبْراً: نال منه. ورجل نَبْرٌ: قليل الحياءِ يَنْبرُ الناسَ بلسانه. والنِّبْرُ: القُرادُ، وقيل: النِّبر، بالكسر، دُوَيْبَّة شبيهة بالقراد إِذا دَبَّتْ على البعير تورَّمَ مَدَبُّها، وقيل: النِّبْر دوَيْبَّة أَصغر من القراد تلْسَعُ فينتبر موضع لسعتها ويَرِمُ، وقيل: هو الحُرْقُوص، والجمع نِبارٌ وأَنبارٌ؛ قال الراجز وذكر إِبلاً سَمِنَتْ وحملت الشُّحومَ:
كأَنها من بُدُنٍ واسْتِيقارْ،
دَبَّتْ عليها ذَرِباتُ الأَنبارْ
يقول: كأَنها لَسعَتْها الأَنبار فورِمَتْ جُلُودُها وحَنَِطَتْ؛ قال ابن بري: البيتُ لِشَبِيبِ بن البَرْصاءِ، ويروى عارِماتُ الأَنْبار، يريد الخَبِيثاتِ، مأْخوذ من العُرامِ؛ ومن روى ذَرِباتُ فهو مأْخوذ من الذَّرَبِ وهو الحِدَّةُ، ويروى كأَنها من سِمَنٍ وإِيقار؛ وقوله من بُدُنٍ واسْتِيقار، هو بمعنى إِيقارٍ يريد أَنها قد أُوقِرَتْ من الشَّحْم، وقد روي أَيضاً واسْتِيفار، بالفاء، مأْخوذ من الشيء الوافِرِ. وفي حديث حذيفة أَنه قال: تُقْبَضُ الأَمانةُ من قلْبِ الرجلِ فَيَظَلُّ أَثَرُها كأَثر جَمْرٍ دَحْرَجْتَهُ على رِجْلِكَ فَنَفِطَ تراه مُنْتَبِراً وليس فيه شيءٌ؛ قال أَبو عبيد: المُنْتَبِرُ المُتَنَفِّطُ.
والنِّبْرُ: ضَرْبٌ مِنَ السِّباعِ. الليث: النِّبْرُ مِنَ السِّباعِ ليس بِدُبٍّ ولا ذِئْبٍ؛ قال أَبو منصور: ليس النِّبْرُ من جنس السِّباعِ إِنما هي دابَّة أصْغَرُ من القُرادِ، قال: والذي أَراد الليثُ البَبْر، بباءين؛ قال: وأَحْسَبُهُ دَخِيلاً وليس من كلام العرب، والفُرْسُ تُسَمِّيه بقرا.
والأَنْبارُ: أَهْراءُ الطَّعامِ، واحدُها نَبْرٌ، ويُجْمَعُ أَنابِيرَ جمعَ الجمع، ويسمى الهُرْيُ نِبْراً لأَن الطعامَ إِذا صُبَّ في موضعه انْتَبَرَ أَي ارتَفَعَ. وأَنبارُ الطعام: أَكْداسُهُ، واحدُها نِبْرٌ مثلُ نِقسٍ وأَنْقاسٍ. والأَنبارُ: بيتُ التاجر الذي يُنَضِّدُ فيه مَتاعَهُ. والأَنبارُ: بَلَدٌ، ليس في الكلام اسمٌ مُفْردٌ على مثال الجمعِ غيرُ الأَنبارِ والأَبْواءِ والأَبْلاءِ، وإِن جاء فإِنما يجيءُ في أَسماءِ المواضع لأَن شَوَاذَّها كثيرةٌ، وما سوى هذه فإِنما يأْتي جمعاً أَو صفةً، كقولهم: قِدْرٌ أَعْشارٌ وثوبٌ أَخلاقٌ وأَسمالٌ وسراويلُ أَسماطٌ ونحو ذلك. والأَنبارُ: مواضِعُ معروفةٌ بين الرِّيفِ والبَرِّ، وفي الصحاح: وأَنْبار اسم بَلَدٍ.

### Türkçe

**النَّبْرُ** sözde: **الهَمْز**(dir). Dedi ki: Her şey bir şeyi yükseltirse, onu mutlaka **نَبَرَه**. Ve **النبْرُ**: **نَبَرَ الحَرْفَ يَنْبِرُه نَبْراً**’ın masdarıdır; onu **هَمَزَه** (hemzeledi). Ve hadiste: Bir adam Peygamber’e, sallallahu aleyhi ve sellem, dedi: “Ey **نَبيءَ الله**”; bunun üzerine dedi ki: “Benim ismimle **تَنْبِر** etme”, yani **لا تَهْمِزْ**. Ve bir rivayette: “Şüphesiz biz Kureyş topluluğu **نَنْبِرُ** etmeyiz” dedi; ve **النبْرُ**: harfin **هَمْزُ**’udur; Kureyş konuşmasında **تَهْمِزُ** etmezdi. Mehdi haccedince, Kûfeli **الكسائي**’yi Medine’de namaz kıldırmak üzere öne geçirdi; o da hemzeledi; Medineliler bunu ona inkâr ettiler ve dediler ki: “Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, mescidinde Kur’an ile **تنبرُ** ediyorsun.” Ve **المَنْبور**: **المهموز**(dur). Ve **النبْرَةُ**: **الهَمْزَةُ**(dir). Ve Ali’nin, aleyhi’s-selâm, hadisinde: “**أطْعُنُوا النَّبْرَ وانظروا الشَّزْرَ**”; **النبرُ** **الخَلْسُ**(tur), yani “mızraklamayı kapıp alın”, (yani) mızraklamayı kapıp alın.

Ve adam **نَبَّارٌ**: sözde fasih (kimsedir); ve **نَبَّارٌ** sözde: fasih, beliğ (kimsedir). Ve **اللحياني** dedi: Adam **نبار**: çok bağıran (kimsedir). **ابن الأَنباري**: Araplar katında **النبْر** sesin yükselmesidir. Denir ki: Adam **نَبَرَ** bir **نبْرَةً** (yaptı) — içinde bir yükseliş bulunan bir kelimeyle konuştuğu zaman; ve şu beyti okudu:
إِنِّي لأَسمَعُ نبْرَةً من قَوْلِها،
فأَكادَ أَن يُغْشَى عليّ سُرُورا

Ve **النبْرُ**: korku çığlığıdır. Ve şarkıcının **نبرة**’si: sesini bir alçaltmadan yükseltmesidir. Ve **نَبرَ الغلامُ**: serpilip büyüdü. Ve **النبرة**: çukurun ortasıdır. Ve her şey bir şeyden yükselirse: **نَبْرَة** (dir), onun **لانْتباره**’si sebebiyle. Ve **النبرَةُ**: bedendeki şişliktir; ve **انتبر**. Ve ondan Ömer’in, radıyallahu anh, hadisi: “Sakın kamışla diş aralamaktan; çünkü ağız ondan **يَنْتَبِرُ**”, yani **يَتَنَفَّطُ**. Ve her yükselmiş şey **مُنْتَبِرٌ**’dir. Ve her neyi yükselttiysen, onu mutlaka **نبرْتَه تنبِره نبْراً**. Ve **انتبر الجرحُ**: yükseldi ve şişti. **الجوهري**: **نبَرْتُ الشيءَ أَنبِره نبْراً**: onu yükselttim. Ve bir hadiste: “Râfi‘ b. Hadîc’in oku çıktı; ancak **مُنتبراً** kaldı”, yani bedeninde yükselmiş (olarak). Ve **انتَبَرتْ يدُه**: yani kabarcıklandı. Ve hadiste: “Şüphesiz yara yılın başında **ينتبر**”, yani **يَرم**.

Ve **المِنْبَرُ**: hatibin basamağıdır; yükselmesi ve yüceliği sebebiyle **مِنْبَراً** diye adlandırıldı. Ve **انتبَر الأَميرُ**: minberin üstüne yükseldi.

Ve **النُّبَرُ**: iri lokmalardır; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve şu beyti okudu:
أَخذتُ من جَنْبِ الثَّرِيدِ نُبَرا

Ve **النَّبِيرُ**: peynirdir; Farsçadır; belki bu, onun iriliği ve yükseliği sebebiyledir; **الهَرَوِيُّ** bunu **في الغريبين**’de nakletti.

Ve **النَّبُورُ**: makat (tır); Ebü’l-Alâ’dan. İbn Sîde dedi ki: Ben bunu, iki kalçanın **لانْتِبارِ**’ı ve ikisinin iriliği sebebiyle görüyorum.

Ve **نَبَرَه بلسانه ينبِرهُ نبْراً**: ondan pay aldı (ona dil uzattı). Ve adam **نَبْرٌ**: hayâsı az (kimsedir); diliyle insanlara **يَنْبرُ** eder. Ve **النِّبْرُ**: kenedir. Ve denildi ki: **النِّبر** (kesre ile): kene benzeri küçük bir canlıdır; deve üzerinde yürüdüğü zaman yürüdüğü yer şişer. Ve denildi ki: **النِّبْر** kenedən daha küçük bir küçük canlıdır; sokar da soktuğu yer **ينتبر** eder ve şişer. Ve denildi ki: o **الحُرْقُوص**’tur; çoğulu **نِبارٌ** ve **أَنبارٌ**’dır. **الراجز** dedi ve semirmiş, yağları yüklenmiş develeri andı:
كأَنها من بُدُنٍ واسْتِيقارْ،
دَبَّتْ عليها ذَرِباتُ الأَنبارْ
Diyor ki: Sanki **الأَنبار** onu sokmuş da derileri şişmiş ve sertleşmiş. İbn Berrî dedi ki: Beyit **شَبِيبِ بن البَرْصاءِ**’nındır; ve **عارِماتُ الأَنْبار** diye de rivayet edilir; “kötü olanlar”ı kasteder; **العُرام**’dan alınmıştır. **ذَرِباتُ** diye rivayet eden ise onu **الذَّرَب**’den almıştır; o da keskinliktir. Ve “**كأَنها من سِمَنٍ وإِيقار**” diye de rivayet edilir. Ve onun “**من بُدُنٍ واسْتِيقار**” sözü, **إِيقارٍ** manasındadır; onların yağdan yükletilmiş olduğunu kasteder. Ve ayrıca “**واسْتِيفار**” diye de rivayet edilmiştir; **الفاء** ile; bol olan şeyden alınmıştır. Ve Huzeyfe’nin hadisinde: O dedi ki: “Emanet adamın kalbinden kabzedilir; izi, ayağın üzerinde yuvarladığın bir kor izi gibi kalır; kabarcıklandı; onu **مُنْتَبِراً** görürsün, içinde hiçbir şey yoktur.” Ebû Ubeyd dedi ki: **المُنْتَبِرُ** **المُتَنَفِّطُ**’tur.

Ve **النِّبْرُ**: yırtıcılardan bir türdür. **الليث**: **النِّبْرُ** yırtıcılardandır; ne ayıdır ne kurttur. Ebû Mansûr dedi ki: **النِّبْرُ** yırtıcılar cinsinden değildir; ancak kenedən daha küçük bir canlıdır. Dedi ki: **الليث**’in kastettiği **البَبْر**’dir; iki **باء** ile. Dedi ki: Onu dâhil (yabancı) sayıyorum; Arapların sözünden değildir; Farslar ona **بقرا** der.

Ve **الأَنْبارُ**: yiyecek ambarlarıdır; tekili **نَبْرٌ**’dir; ve çoğulun çoğulu olarak **أَنابِيرَ** diye toplanır. Ve ambar **نِبْراً** diye adlandırılır; çünkü yiyecek yerine döküldüğü zaman **انْتَبَرَ** eder, yani yükselir. Ve yiyeceğin **أَنبارُ**’ı: yığınlarıdır; tekili **نِبْرٌ**’dir; **نِقسٍ** ve **أَنْقاسٍ** gibi. Ve **الأَنبارُ**: tüccarın, eşyasını içinde dizdiği evidir. Ve **الأَنبارُ**: bir beldedir; sözde, cem‘ kalıbı üzere müfred bir isim yoktur; **الأَنبارِ** ve **الأَبْواءِ** ve **الأَبْلاءِ** dışında. Eğer gelirse, ancak yer adlarında gelir; çünkü onların şâzları çoktur. Bunların dışındakiler ise ancak çoğul yahut sıfat olarak gelir; onların “**قِدْرٌ أَعْشارٌ**” ve “**ثوبٌ أَخلاقٌ**” ve “**أَسمالٌ**” ve “**سراويلُ أَسماطٌ**” ve bunun benzeri sözleri gibi. Ve **الأَنبارُ**: kır ile çöl arasında bilinen yerlerdir. Ve **في الصحاح**’ta: **أَنْبار** bir beldenin adıdır.
