# نبر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%A8%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نبر

نبر الحرف ينبره بالكسر نبرا: همزه، ومنه الحديث:  قال رجل للنبي صلى الله عليه وسلم يا نبيء الله، فقال: لا تنبر باسمي  ، أي لا تهمز. وفي رواية:  إنا معشر قريش لا ننبر  والنبر: همز الحرف، ولم تكن قريش تهمز في كلامها، ولما حج المهدي قدم الكسائي يصلي بالمدينة فهمز، فأنكر أهل المدينة عليه وقالوا: تنبر في مسجد رسول الله صلى الله عليه وسلم بالقرآن? نبر الشيء: رفعه، ومنه المنبر، بكسر الميم، لمرقاة الخاطب، وسمي لارتفاعه وعلوه، ونقل شيخنا عن أول الكشاف أن النبر رفع الصوت خاصة، وكلام المصنف ظاهره العموم. نبره: زجره وانتهره، نقله الصاغاني. نبر الغلام: ترعرع وارتفع. نبر فلانا بلسانه: نال منه، ينبره نبرا. والنبار، كشداد: الفصيح البليغ بالكلام. قال اللحياني: النبار: الصياح. وقال ابن الأنباري: النبر عند العرب: ارتفاع الصوت. يقال: نبر الرجل نبرة، إذا تكلم بكلمة فيها علو. والنبرة: وسط النقرة في ظاهر الشفة. والنبرة: الهمزة. والمنبور: المهموز. والنبرة: الورم في الجسد، وقد انتبر الجسد: ارتفع، والجرح ورم، وفي الحديث:  إن الجرح ينتبر في رأس الحول  أي يرم، وكل مرتفع من شيء منتبر. وكل ما رفعته فقد نبرته. نبرة: إقليم من عمل ماردة بالأندلس، نقله الصاغاني. النبرة: صيحة الفزع. والنبرة من المغني: رفع صوته عن خفض، وأنشد ابن الأنباري:
  إن لأسمع نبرة من قولـهـا                      فأكاد أن يغشى علي سرورا وطعن نبر: مختلس كأنه ينبر الرمح عنه، أي يرفعه بسرعة، ومنه قول علي: اطعنوا النبر وانظروا الشزر. أي اختلسوا الطعن. النبر، كصرد: اللقم الضخام، عن ابن الأعرابي، وأنشد:
  أخذت من جنب الثريد نبرا

  نبير، كزبير: الرجل الكيس كأنه تصغير نبرة. نبر كإمع: ة ببغداد، نقله الصاغاني، وضبطه ياقوت بضم النون وتشديد الموحدة المفتوحة، قال: وهي نبطية، وإليها نسب أبا نصر الشاعر الأمي الآتي ذكره، فليتأمل. النبير كأمير: الجبن فارسي، ولعل ذلك لضخمه وارتفاعه، حكاه الهروي في الغريبين. قلت: والمشهور الآن بتقديم الموحدة على النون. النبور، كصبور: الاست، عن أبي العلاء، قال ابن سيده: وأرى ذلك لانتبار الأليتين وضخمهما. والنبر، بالفتح: القليل الحياء، ينبر الناس بلسانه. النبر، بالكسر: القراد، وقيل: دويبة شبه القراد إذا دبت على العير تورم مدبها. وقيل: هي أصغر من القراد تلسع فينتبر موضع لسعتها ويرم، أو ذباب، وقيل: هو الحرقوص، أو سبع، قال الليث: النبر من السباع ليس بدب ولا ذئب. قال أبو منصور: ليس النبر من جنس السباع، إنما هي دابة أصغر من القراد، قال: والذي أراد الليث الببر بباءين، وأحسبه دخيلا، وليس من كلام العرب. النبر: القصير الفاحش، نقله الصاغاني. والنبر أيضا: اللئيم الذي ينبر الناس بلسانه، ج، أي جمع الكل أنبار ونبار، بالكسر. قال الراجز وذكر إبلا سمنت وحملت الشحوم:
  كأنها من سمـن وإيفـار                      دبت عليها ذربات الأنبار

  يقول: كأنها لسعتها الأنبار فورمت جلودها، قاله ابن بري. أبو نصر منصور بن محمد الواسطي النبري، بالكسر، الخباز، شاعر مفلق أمي بديع القول، قدم بغداد. روى عنه الخطيب من شعره. والأنبار: بيت التاجر الذي ينضد فيه المتاع، الواحد نبر بالكسر. أنبار: د، بالعراق قديم على شاطئ الفرات في غربي بغداد، بينهما عشرة فراسخ. قالوا: وليس في الكلام اسم مفرد على مثال الجمع غير الأنبار، والأبواء، والأبلاء، وإن جاء فإنما يجيء في أسماء المواضع، لأن شواذها كثيرة، وما سوى هذه فإنما يأتي جمعا أو صفة، كقولهم: قدر أعشار، وثوب أخلاق، ونحو ذلك. الأنبار: أكداس الطعام وأهراؤه، واحدها: نبر، كنقس وأنقاس، ويجمع أنابير جمع الجمع. ويسمى الهري نبرا لأن الطعام إذا صب في موضعه انتبر، أي ارتفع. الأنبار: مواضع معروفة بين البر والريف. وأنبار: ة ببلخ، وهي قصبة ناحية جوزجان، وهي على الجبل، ولها مياه وكروم وبساتين كثيرة، منها محمد بن علي الأنباري المحدث، هكذا في النسخ، والصواب أبو الحسن علي بن محمد الأنباري، كما ضبطه ياقوت وجوده، روى عن القاضي أبي نصر الحسين بن عبد الله الشيرازي، وعنه محمد بن أحمد بن أبي الحجاج الدهستاني. وسكة الأنبار بمرو في أعلى البدل، منها أبو كبر محمد بن الحسين بن عبدويه الأنباري، قال أبو سعد: قد وهم فيه جماعة من المحدثين، منهم أبو كامل البصيري، فنسبوه إلى البلد القديم، وهو أنبار بغداد، وليس بصحيح، والصواب أنه من سكة الأنبار. وأما البلد القديم فقد نسب إليه خلق كثير، من أشهرهم ابن الأنباري شارح المعلقات السبع وغيرها. مات سنة 328 وهو أبو كبر محمد بن القاسم بن محمد؛ ومنهم سديد الدين كاتب الإنشاء محمد بن عبد الكريم، وابنه محمد بن محمد؛ ومنهم كمال الدين عبد الرحيم بن محمد بن عبد الله، ومنهم نجم الدين شيخ المستنصرية عبد الله بن أبي السعادات، ومنهم عبد الله بن عبد الرحمن، ومنهم علي بن محمد بن يحيى، الأنباريون. والقاضي أبو العباس أحمد بن نصر بن الحسين الأنباري الشافعي، تولى نيابة القضاء ببغداد. وانتبر: انتفط وبه فسر حديث حذيفة أنه قال:  تقبض الأمانة من قلب الرجل فيظل أثرها كأثر جمر دحرجته على رجلك تراه منتبرا وليس فيه شيء  أي منتفطا. فسره أبو عبيد. وانتبرت يده: تنفطت. وفي حديث عمر:  إياكم والتخلل بالقصب فإن الفم ينتبر منه  أي ينتفط، انتبر الخطيب وكذا الأمير: ارتقى فوق المنبر. وأنبر الأنبار: بناه، نقله الصاغاني. وقصائد منبورة ومنبرة كمعظمة أي مهموزة. ومما يستدرك عليه: الإنبار، بالكسر: مدينة بجوزجان، منها أبو الحارث محمد بن عيسى الإنباري، عن أبي شعيب الحراني، هكذا ضبطه أبو سعد الماليني ونسبه، نقله الحافظ. ونبر بالضم: ماءان بنجد في ديار عمرو بن كلاب، عند القارة التي تسمى ذات النطاق. هكذا في مختصر البلدان، وضبطه أبو زياد كزفر، وأبو نصر بضمتين، كما في المعجم. ونبروه محركة: قرية بإقليم السمنودية، وقد دخلتها. ونبارة، بالفتح: اسم مدينة أطرابلس الغرب، جاء ذكره في كتاب ابن عبد الحكم.

### Türkçe

**نبر** harfi, onu kesre ile **ينبره**; **نبرا**: hemzeledi; ve ondan hadis: Bir adam Peygamber’e صلى الله عليه وسلم dedi ki: “Ey Allah’ın **نبيء**’i”; o da dedi ki: “Benim ismimi **تنبر** etme”; yani hemzeleme. Bir rivayette: “Biz Kureyş topluluğuyuz, **ننبر** etmeyiz.” Ve **النبر**: harfin hemzelenmesidir; Kureyş konuşmasında hemzelemezdi. Mehdi haccedince, Kisâî Medine’de namaz kıldırmak üzere öne geçti de hemzeledi; Medineliler onu inkâr ettiler ve dediler ki: “Resûlullah’ın صلى الله عليه وسلم mescidinde Kur’ân ile **تنبر** mi ediyorsun?” **نبر** şey’i: onu yükseltti; ondan **المنبر** (mîm’in kesresiyle), hatibin basamağıdır; yükselmesi ve yüceliği sebebiyle böyle adlandırıldı. Şeyhimiz, Keşşâf’ın evvelinden nakletti ki **النبر** özellikle sesin yükseltilmesidir; musannifin sözü ise zahiren umumîdir. **نبره**: onu azarladı ve payladı; bunu Sâğânî nakletti. **نبر** oğlan: serpilip büyüdü ve yükseldi. **نبر** falancayı diliyle: ondan aldı (ona dokundu/ilişti); onu **ينبره**; **نبرا**. Ve **النبار** (Şeddâd vezninde): sözde fasih, beliğ olan. Lihyânî dedi ki: **النبار**: bağırmadır. İbnü’l-Enbârî dedi ki: Araplar yanında **النبر**: sesin yükselmesidir. Denir ki: Adam **نبر** etti bir **نبرة**; içinde yükseklik bulunan bir kelime ile konuştuğu zaman. Ve **النبرة**: dudağın dış tarafında çukurun ortasıdır. Ve **النبرة**: hemzedir. Ve **المنبور**: hemzeli olandır. Ve **النبرة**: bedendeki şişliktir; ve beden **انتبر** etti: yükseldi; ve yara şişti. Hadiste: “Yara, yılın başında **ينتبر** eder”; yani şişer; ve bir şeyden her yükselen **منتبر**dir. Ve her neyi yükselttiysen onu **نبرته** etmişsindir. **نبرة**: Endülüs’te Mârida amelinden bir iklimdir; Sâğânî nakletti. **النبرة**: korku çığlığıdır. Ve şarkıcıdan **النبرة**: sesini alçaklıktan yükseltmesidir. İbnü’l-Enbârî inşâd etti:
  “Onun sözünden bir **نبرة** işitirim ki
                     sevinçten neredeyse bayılacağım.”
Ve **طعن نبر**: kapıp alan (ihtilâs eden) bir saplamadır; sanki mızrağı ondan **ينبر** eder; yani onu süratle kaldırır. Ondan Ali’nin sözü: “**النبر** ile saplayın ve **الشزر**e bakın.” Yani saplamayı kapıp alın. **النبر** (Sard vezninde): iri lokmalardır; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve inşâd etti:
  “**الثريد**’in yanından bir **نبرا** aldım.”

**نبير** (Zübeyr vezninde): zeki adamdır; sanki **نبرة**’nin küçültmesidir. **نبر** (İm‘ vezninde): Bağdat’ta bir yer; Sâğânî nakletti. Yâkūt onu nûn’un zammı ve açık şeddeli **الموحدة** ile ضبط etti; dedi ki: O Nabatîdir; ve ona, ileride zikri gelecek ümmî şair Ebû Nasr nisbet edildi; düşünülsün. **النبير** (Emîr vezninde): peynir; Farsçadır; belki bu, onun iriliği ve yükseliği sebebiyledir; Herevî bunu **الغريبين**’de hikâye etti. Dedim ki: Şimdi meşhur olan, **الموحدة**’yi nûn’un önüne almaktır. **النبور** (Sabûr vezninde): makat; Ebû’l-Alâ’dan. İbn Sîde dedi ki: Ben bunu, iki kalçanın **انتبار** etmesi ve iriliği sebebiyle görüyorum. **النبر** (fetha ile): az hayâlıdır; insanları diliyle **ينبر** eder. **النبر** (kesre ile): kenedir; ve denildi ki: deve üzerinde yürüdüğünde yürüdüğü yeri şişiren, kene benzeri küçük bir canlıdır. Ve denildi ki: kenedən daha küçüktür; sokar da soktuğu yer **ينتبر** eder ve şişer; yahut sinektir. Ve denildi ki: o **الحرقوص**tur; yahut yırtıcıdır. Leys dedi ki: **النبر** yırtıcılardan olup ne ayıdır ne de kurttur. Ebû Mansûr dedi ki: **النبر** yırtıcılar cinsinden değildir; ancak kenedən daha küçük bir canlıdır. Dedi ki: Leys’in kastettiği, iki **باء** ile **الببر**dir; ben onu dâhil (yabancı) sayıyorum; Arapların كلامından değildir. **النبر**: kısa ve edepsizdir; Sâğânî nakletti. Ve **النبر** ayrıca: insanları diliyle **ينبر** eden alçak kimsedir; c. yani hepsinin çoğulu **أنبار** ve **نبار** (kesre ile). Râciz dedi ve semizleyip yağlar yüklenmiş develeri zikretti:
  “Sanki onlar semizlikten ve bol yağdan
                     üzerlerine **ذربات الأنبار** yürümüş.”

Diyor ki: Sanki **الأنبار** onları sokmuş da derileri şişmiş; bunu İbn Berrî söyledi. Ebû Nasr Mansûr b. Muhammed el-Vâsıtî **النبري** (kesre ile), ekmekçi; ümmî, parlak şair, sözde bedî‘; Bağdat’a geldi. Hatîb ondan şiirinden rivayet etti. Ve **الأنبار**: tüccarın, içinde eşyayı dizip yığdığı evidir; tekili kesre ile **نبر**dir. **أنبار**: Irak’ta, Fırat kıyısında, Bağdat’ın batısında eski bir yerdir; aralarında on fersahtır. Dediler ki: Kelâmda, cem‘ vezni üzere tekil isim, **الأنبار**dan, **الأبواء**dan ve **الأبلاء**dan başka yoktur; eğer gelirse ancak yer adlarında gelir; çünkü onların şâzları çoktur. Bunların dışındakiler ise ancak cem‘ veya sıfat olarak gelir; onların “**قدر أعشار**” ve “**ثوب أخلاق**” ve bunun benzeri sözleri gibi. **الأنبار**: yiyecek yığınları ve ambarlarıdır; tekili: **نبر**; **نقس** ve **أنقاس** gibi; ve cem‘in cem‘i olarak **أنابير** toplanır. Ve ambar **نبرا** diye adlandırılır; çünkü yiyecek yerine döküldüğünde **انتبر** eder; yani yükselir. **الأنبار**: kır ile kırsal arasında bilinen yerlerdir. Ve **أنبار**: Belh’te bir yer; Cûzcân nahiyesinin kasabasıdır; dağ üzerindedir; suları, bağları ve çok bahçeleri vardır. Ondan, muhaddis Muhammed b. Ali el-Enbârî; nüshalarda böyle; doğrusu Ebû’l-Hasen Ali b. Muhammed el-Enbârî’dir; Yâkūt onu böyle ضبط etti ve tashih etti. Kadı Ebû Nasr el-Hüseyn b. Abdillah eş-Şîrâzî’den rivayet etti; ondan da Muhammed b. Ahmed b. Ebî’l-Haccâc ed-Dehestânî rivayet etti. Ve Merv’de, beldenin yukarısında **سكة الأنبار**; ondan Ebû Kebr Muhammed b. el-Hüseyn b. Abdûye el-Enbârî. Ebû Sa‘d dedi ki: Muhaddislerden bir topluluk onda vehmetti; onlardan Ebû Kâmil el-Basîrî; onu eski beldeye nisbet ettiler; o da Bağdat’ın **أنبار**’ıdır; doğru değildir; doğrusu, **سكة الأنبار**dandır. Eski beldeye ise çok kimse nisbet edilmiştir; en meşhurları, yedi muallakayı ve başkasını şerheden İbnü’l-Enbârî’dir. 328 yılında öldü; o Ebû Kebr Muhammed b. el-Kâsım b. Muhammed’dir. Onlardan: inşâ kâtibi Sedîdüddîn Muhammed b. Abdülkerîm ve oğlu Muhammed b. Muhammed; onlardan: Kemâlüddîn Abdürrahîm b. Muhammed b. Abdillah; onlardan: Müstansıriyye şeyhi Necmüddîn Abdillah b. Ebî’s-Sa‘âdât; onlardan: Abdillah b. Abdurrahman; onlardan: Ali b. Muhammed b. Yahyâ; **الأنباريون**. Ve kadı Ebû’l-Abbâs Ahmed b. Nasr b. el-Hüseyn el-Enbârî eş-Şâfiî; Bağdat’ta kadılık niyâbetini üstlendi. Ve **انتبر**: kabarcıklandı; ve bununla, Huzeyfe hadisi tefsir edildi; o dedi ki: “Emanet, adamın kalbinden kabzedilir de izi, ayağına yuvarladığın bir kor parçasının izi gibi kalır; onu **منتبرا** görürsün, içinde bir şey yoktur”; yani kabarcıklı. Ebû Ubeyd onu tefsir etti. Ve eli **انتبرت**: kabarcıklandı. Ömer hadîsinde: “Kamışla diş aralamaktan sakının; çünkü ağız ondan **ينتبر** eder”; yani kabarcıklanır. Hatip **انتبر** etti ve aynı şekilde emir: minberin üstüne çıktı. **أنبر** **الأنبار**’ı: onu bina etti; Sâğânî nakletti. Ve **قصائد منبورة** ve **منبرة** (Mu‘azzama gibi): yani hemzeli. Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **الإنبار** (kesre ile): Cûzcân’da bir şehir; ondan Ebû’l-Hâris Muhammed b. Îsâ el-İnbârî; Ebû Şuayb el-Harrânî’den; Ebû Sa‘d el-Mâlînî onu böyle ضبط etti ve nisbet etti; Hâfız nakletti. Ve **نبر** (zamm ile): Necd’de, Amr b. Kilâb diyarında iki sudur; **ذات النطاق** diye adlandırılan **القارة** yanında. **مختصر البلدان**’da böyledir. Ebû Ziyâd onu **زفر** gibi ضبط etti; Ebû Nasr ise iki zamme ile, **المعجم**’de olduğu gibi. Ve **نبروه** (harekeli): Sümnûdiyye ikliminde bir köydür; ona girdim. Ve **نبارة** (fetha ile): Trablusgarp şehrinin adıdır; İbn Abdülhakem’in kitabında zikri geldi.
