# نبز (ن-ب-ز) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B2
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%A8%D8%B2

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Hurma ağacının dış kabuğu demektir

- Harfler: ن - ب - ز
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 11 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [تَنَابَزُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B2/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8E%D8%B2%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | تَفَاعَلُوا | Atışmayın | 1 | 1 | [49:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B2/ayet/49:11.md) |

## Mücavir kökler — 17 mücavir (25 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [لقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 19 · “Rekebe” boyun demektir
2. [لمز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 15 · Remz özel işaret demektir
3. [عسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D9%89.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Umulur
4. [سخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Sahr kayalık sahadır
5. [نسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Kadınlar
6. [فسق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…
7. [سمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Ad verilen
8. [توب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Eveye yuva demektir
9. [بأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%A3%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Bes besese dağınık taşlar demektir
10. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Hayr : At sürüsü demektir
11. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Baid uzak demektir
12. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
13. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Zalimler
14. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Evye kuş yuvası demektir
15. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hayvanların ön ayaklarına denir
16. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
17. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kevn, tepe demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نبز |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [لقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D8%A8.md), [نبذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B0.md), [طعن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%86.md), [همز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D8%B2.md) |
| Zıt Kök | [مدح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AF%D8%AD.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesnenin veya şahsın üzerine yapışan, dışarıdan iliştirilen ayıplayıcı veya ayrıştırıcı dış nitelik, lakap takma |
| Çekirdek Özet 2 | Müminler arasında saygınlığı zedeleyen, kişiyi aşağılayıcı veya geçmiş kusurlarını hatırlatıcı lakaplarla anmayı yasaklama |
| Çekirdek Özet 3 | Toplumsal kimliğin ve haysiyetin keyfi ya da düşmanca sözel etiketlerle tahrip edilmesini önleyen dil ve ahlak güvenliği |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir takma ad kullanma şeklinde anlayıp, bireyin onurunu zedeleyen ve toplumsal ayrışma üreten damgalama boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نب | İçeriden dışarıya doğru fırlama, kabarma, belirme ve yüzeye çıkma hareketidir; nitekim [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) haberin yüzeye çıkıp yayılması, [نبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%AA.md) tohumun topraktan baş vermesi, [نبذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B0.md) bir şeyi öne fırlatıp atmak, [نبط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B7.md) suyun topraktan fışkırması ve [نبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B9.md) kaynağın kaynaması anlamındadır | ز | Sesindeki sürtünme ve keskinlik etkisiyle fırlama hareketini somut bir nesneye veya şahsa yönelik iğneleyici, kesici ve yapışkan bir niteleme veya lakap takma eylemine daraltmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | İçten dışa doğru yönelen canlı ve hareketli bir çıkışı, belirip sürmeyi simgeler |
| ب | ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Kişinin mahremiyet alanını, iç yapısını veya bir kabın sınırlarını temsil eder |
| ز | kesici alet; kesme, ayırma, biçme | Keskin bir temasla yaralayan, çizen veya ayrıştıran müdahaleyi ifade eder |
| نبز | İçeriden dışarı fırlayan bir dürtünün kişinin mahremiyet alanına keskin ve yaralayıcı bir im veya lakap saplaması | Bir şahsın öz varlığına dışarıdan fırlatılan, onun kişiliğini zedeleyici biçimde damgalayan ve ayıran sözel müdahale eylemidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyin yüzeyine yapıştırılan veya iliştirilen dış kabuk, nesneye iliştirilen işaret; damarın dışa doğru belirgin şekilde atması ve kişinin üzerine yapışan niteleyici ayırt edici lakap |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye ve erken dönem kullanımında kişinin kusurlu bir yönünü, soyundaki eksikliği veya hoşlanmadığı bir vasfı öne çıkararak ona ayıplayıcı isim takılması anlamında kullanılmıştır; şairlerin hicivleşmelerinde muhatabını aşağılayıcı bir adla damgalamasını ifade eder |
| Erken Arapça kullanım | Kişiye hoşlanmadığı ayıplayıcı bir isim verildiğinde kullanılan bir tabirdir; rivayetlerde bir kimseye geçmişteki dini veya soyu sebebiyle ayıplayıcı isim takılması bağlamında yer almıştır |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Tehzîbü’l-Luğa.

### Sami etimolojik katman

Arapça نبز kökü, içeriden dışarıya doğru beliren bir eylemi ve nesneye dışarıdan iliştirilen ayırt edici imi ifade eden ilksel bir morfolojik yapıya dayanır. Sami dillerinde n-b eksenli kökler genel olarak kabarma, dışarı taşma, ses çıkarma veya fırlatma semantiğini taşır. İbranicede nib (kelime, dil ürünü, meyve) ve niv (söz, ifade) biçimleriyle irtibatlı kökler sözel dışavurumu karşılarken, Akadcada nabû (çağırmak, adlandırmak, ilan etmek) fiili doğrudan isimlendirme ve unvan verme tabanını oluşturur. Arapçada kök, sonundaki /z/ sesinin kazandırdığı keskinlik ve daraltıcı nüans ile genel bir adlandırmadan ziyade özelde kişinin hoşlanmadığı, ayıplayıcı ve kişiliğe yapışan bir damgayı veya lakabı ifade edecek şekilde özelleşmiştir. Bu semantik daralma, genel bir isimlendirme olan lakap kavramının olumsuz ve yerici cephesine odaklanarak Arap dilinde istikrar kazanmıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | نب çekirdeğinden türeyen dışa vurma ve fırlatma eyleminin sözel bir etiketlemeye dönüşmesi | Bir kimsenin yüzüne veya kişiliğine dışarıdan fırlatılıp yapıştırılan ayıplayıcı isim ve unvandır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akadca nabû (adlandırmak, çağırmak) ve İbranice niv/nib (söz, dışavurum) kökleri ile ortak anlamsal alan | Genel ses çıkarma ve adlandırma semantiğinin Arapçada hususi olarak yerici lakap takmaya daralmasıdır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik dil ailesinde ses çıkarma, fırlatma ve işaretleme tabanlı yansıma kökler | Dışa doğru yönelen ses veya işaret fırlatma hareketinin diller arası izleri | Muhtemel |

Kaynak: Maqāyīs al-Luğa, HALOT, Lane's Lexicon.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نبز | Anlamlı | Lakap takmak, ayıplayıcı ad vermek | Bir kimseyi hoşlanmadığı bir nitelikle etiketlemek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [نزب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%A8.md) | Anlamlı | Hızlı koşmak, ses çıkarmak | Erkek devenin veya ceylanın hızlıca kaçarken çıkardığı ses | Hedef kökle ortak hareket ve ses ilişkisi; Kur'an'da geçmez |
| بنز | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn'da mühmel, Tahzîb'de müsta'mel sayılsa da yerleşik kök anlamı zayıftır |
| [بزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B2%D9%86.md) | Anlamlı | Bir alet veya tartı adı; sağlamlaştırmak | Bazı nesnelerin veya ölçü aletlerinin özel adı | Kur'an'da geçmez |
| [زنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D8%A8.md) | Anlamlı | Yüklenmek, doldurmak | Sepet, zenbil gibi taşıyıcı nesnelerin kökeni | Kur'an'da geçmez |
| [زبن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A8%D9%86.md) | Anlamlı | İtmek, defetmek, engellemek | Güçlü bir biçimde öteye itmek; nitekim Zebânîler bu köktendir | Kur'an'da geçer; itme ve fırlatma eylemiyle anlamsal akrabalık taşır |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نبز | Merkez | Ayıplayıcı isim takma, damgalama | Bir şahsı tahkir etmek ve küçültmek amacıyla hoşlanmadığı bir ad veya sıfatla çağırmaktır | Doğrudan kişiliğe yapışan sözel damgalamadır |
| [لقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D8%A8.md) | Komşu | Unvan verme, lakap takma | Hem övgü hem yergi içeren genel adlandırmadır; نبز ise yalnızca yergi ve ayıplama içeren lakaptır | [لقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D8%A8.md) nötr veya müspet olabilirken نبز menfidir |
| [نبذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B0.md) | Komşu | Fırlatıp atmak, terk etmek | Nesneyi veya bağı fiziksel/manevi olarak uzağa fırlatmaktır; نبز ise sözel damgayı muhataba fırlatmadır | Fiziksel dışlama ile sözel damgalama ayrışması |
| [طعن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%86.md) | Komşu | İğnelemek, ayıplamak, saldırmak | Bir kimsenin namusuna, nesebine veya dinine doğrudan sözel ya da fiziksel darbe vurmaktır | [طعن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%86.md) soyut saldırı iken نبز kalıcı ad yapıştırmadır |
| [همز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D8%B2.md) | Komşu | Gıyabında çekiştirmek, kırmak | Kişinin arkasından işaretle veya imayla alay etmektir | نبز açık ve kalıcı bir unvan üretir |
| [مدح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AF%D8%AD.md) | Zıt | Övmek, güzel vasıflarla anmak | Bir kimsenin gerçek veya güzel niteliklerini dile getirerek onu yüceltmektir | نبز kökünün içerdiği tahkir ve aşağılamanın tam karşıtıdır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نبز | Ayıplayıcı lakap takma, damgalama | Kişiye hoşlanmadığı ve onu küçülten bir ismi yapıştırma eylemidir | Kesin |
| Latince | infamare, probro afficere | Karalamak, kötü şöhretle damgalamak | Kişinin itibarını sarsacak bir nitelemeyi ona atfetmeyi karşılar; sözel unvan yönü zayıftır | Güçlü |
| İngilizce | to stigmatize, to name-call, to dub derisively | Damgalamak, aşağılayıcı lakap takmak | Kökün hem sözel lakap verme hem de toplumsal damgalama üretme boyutunu karşılar | Kesin |
| Almanca | beschimpfen, mit Schimpfnamen belegen | Hakaret etmek, aşağılayıcı lakapla anmak | Kişiyi rencide edici bir unvanla etiketleme hareketini tam olarak ifade eder | Kesin |
| Fransızca | affubler d'un sobriquet, stigmatiser | Alaycı lakap takmak, yaftalamak | Bireyin üzerine yapışan niteleyici ve küçük düşürücü adı doğrudan ifade eder | Kesin |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَنَابَزُوا (tefâul kalıbı) | Karşılıklı olarak birbirini ayıplayıcı ve incitici lakaplarla çağırmak, damgalamak | Toplumsal ahlak ve kardeşlik hukuku bağlamında, müminlerin birbirine geçmişteki dinleri, günahları veya fiziksel kusurlarıyla lakap takmasının nehyedilmesi (Hucurât [49:11](https://lisan.digital/tr/ayet/49:11.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Fısk ve iman tanımları | İman ettikten sonra müminin geçmiş küfür veya günah sıfatlarıyla anılmasının imanın getirdiği saygınlıkla bağdaşmaması | Kişinin dini kimliğinin korunması ve fasıklık damgasından sakındırılması |
| Fıkıh | Tahkir ve kul hakkı hükümleri | Bir kimseye rızası olmaksızın veya hakaret kastıyla lakap takmanın haramlığı; yalnızca tanıtım amaçlı zaruri lakapların istisnası | Hakaret suçları, ta'zir cezası ve sözel tecavüzün hukuki sınırları |
| Tefsir | Ahlaki yasaklar ve kardeşlik hukuku | Hucurât Suresi bağlamında toplumsal kaynaşmayı dinamitleyen alay, kaş göz işareti ve kötü lakapların haram kılınması | Dilin toplumsal ayrışma ve nefret aracı kılınmaktan arındırılması |
| Hadis | Sahabe isimlendirmeleri ve nebevi adap | Hz. Peygamber'in hoşlanılmayan veya çirkin anlam taşıyan isim ve lakapları güzel olanlarla değiştirmesi | Çirkin nitelemeleri tasfiye edip yerine onurlandırıcı unvanlar ikame etme sünneti |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kul hakkı ve iman kardeşliği | Sözel haram ve fısk sebebi | İman bağını tahrip eden nitelemeleri yasaklamak | Bireyin İslam ile kazandığı masumiyet ve onuru koruma altına alır | Kesin |
| İlmi | Terminoloji ve epistemoloji | Yaftalama ve peşin hüküm | Nesnel değerlendirme yerine önyargılı etiket koymak | Kavramsal tartışmayı kişiselleştirip hakikatin üzerini örtmeyi engeller | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve vatandaşlık bağı | Ayrıştırıcı siyasi damgalama | Toplumsal grupları ötekileştirici söylemleri önlemek | Siyasal kutuplaşmayı ve toplumsal barışın zedelenmesini engeller | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa ahlakı ve itibar | Ticari itibar suikastı | Tacirleri veya metaları haksız yere karalamayı engellemek | İktisadi aktörlerin güvenilirlik sermayesini haksız yaftalamalardan korur | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Hatalı etiketleme ve gürültü ekleme (noisy labeling) | Bir veri kümesindeki nesneye iç yapısıyla uyuşmayan veya onu yanlış sınıflayan kalıcı bir harici etiket yapıştırarak sistemin bilgi akışını bozmak | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Damgalama teorisi (labeling / stigma theory) | Sosyolojide hâkim grubun bir bireye veya azınlığa taktığı olumsuz etiketin, kişinin toplumsal kimliğini ve davranışlarını kalıcı şekilde belirlemesi ve dışlaması süreci | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece çocukça bir takılma veya şakalaşma yollu lakap takma zannederek hafif bir ahlaki kusur seviyesine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da bu eylem, kişinin tevbe ettiği geçmişini yüzüne vurma, kimliğini aşağılayıcı bir kalıba hapsetme ve iman kardeşliğini temelinden dinamitleyen bir "fısk" davranışı olarak tanımlanır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Toplumda sistematik ayrımcılık, siyasi kutuplaşma ve nefret söylemi üreten damgalama eylemlerinin dini ve ahlaki ağırlığının kavranamaması |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın toplumsal ahlak mimarisinde, dilin ve sözel ifadelerin sadece bireysel bir tercih değil, toplumun dokusunu inşa eden veya yıkan hukuki ve ahlaki bir zemin olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Müminler arası ilişkileri, toplumsal barışı, gıybet, tecessüs, alay ve suizan gibi ahlaki zaafları tanzim eden Hucurât Suresi ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Karşı tarafa hoşlanmadığı sıfatları takmanın basit bir ifade özgürlüğü ya da önemsiz bir adet olduğu zannını yıkar; bunun iman sonrasında açık bir fısk ve zulüm olduğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir nesnenin dış yüzeyine iliştirilen, ona sonradan yapışan dış kabuk veya işaret; bedende damarın dışa doğru belirgin şekilde vurması.
- Soyut anlam: Bir şahsın rızası ve onuru hilafına, onun kimliğini aşağılamak veya geçmiş kusurlarını öne çıkararak onu tahkir etmek amacıyla üzerine yapıştırılan kötüleyici ad veya damga.
- Sistematik karşılık: Sosyal sistemde bireyin saygınlığını zedeleyen, toplumsal iletişimi zehirleyen ve kardeşlik bağını koparan sözel damgalama ve ötekileştirme eylemi.
- LaTeX modeli: $$L(p) = p \oplus \delta^- \implies R(p) \cap \mathcal{H} = \emptyset$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $p$ bireyi, $\delta^-$ bireyin rızası dışındaki negatif/ayıplayıcı etiketi (nebz), $\oplus$ bu etiketin bireyin kimliğine dışarıdan iliştirilmesini temsil eder. Eşitliğin sağ tarafında ise bu damgalamaya maruz kalan bireyin toplumdaki saygınlığı ve konumu $R(p)$ ile toplumsal kardeşlik/haysiyet kümesi $\mathcal{H}$ arasındaki kesişimin boş kümeye $\emptyset$ dönüştüğü, yani toplumsal onur bağının koptuğu sembolize edilir.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%A8%D8%B2/occurrences?meal=IK

### [Hucurat 49:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B2/ayet/49:11.md) — تَنَابَزُوا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا يَسْخَرْ قَوْمٌ مِنْ قَوْمٍ عَسَى أَنْ يَكُونُوا خَيْرًا مِنْهُمْ وَلَا نِسَاءٌ مِنْ نِسَاءٍ عَسَى أَنْ يَكُنَّ خَيْرًا مِنْهُنَّ وَلَا تَلْمِزُوا أَنْفُسَكُمْ وَلَا تَنَابَزُوا بِالْأَلْقَابِ بِئْسَ الِاسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الْإِيمَانِ وَمَنْ لَمْ يَتُبْ فَأُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ

Meal (IK): Ey iman etmiş olanlar; bir topluluk diğer topluluk ile alay etmesin. Belki de onlar, kendilerinden daha hayırlıdır. Kadınlar da kadınlarla. Belki onlar kendilerinden daha hayırlıdırlar. Kendi kendinizi ayıplamayın ve birbirinizi kötü lakaplarla çağırmayın. İmandan sonra fasıklık ne kötü addır. Kim de tevbe etmezse; işte onlar zalimlerin kendileridir.

## Sözlükler (11)

### ★ Akevler Sözlüğü

Hurma ağacının dış kabuğu demektir. Damar atması anlamına da gelmektedir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B2/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الزاي والنون والباء معهما
ز ب ن، ن ز ب، ن ب ز مستعملات
زبن:
المُزابَنةُ: بيعُ التَّمْرِ في رأْس النَّخْل بالتَّمرْ.
والزَّبْنُ: دفع الشَّيء عن الشّيء، كالنّاقة تَزْيِنُ وَلَدَها عن ضَرْعها برجِلْها. والحَرْبُ تَزْيِنُ النّاسَ إذا صَدَمَتْهم، وحَرْبٌ زَبُونٌ. وزَبَنَهُ: مَنَعَهُ، قال:
إذا زَبَنَتْه الحربُ لم يَتَرَمْرَمِ
وزَبِينَةُ: اسم حيّ من العَرَب.
والزَّبانِيةُ: ملائكة موكّلون بتعذيب أهل النّار.
نزب:
نَزَبَ تَيْسُ الظِّباء عند السِّفاد يُنْزِبُ نَزْباً ونَزِيباً، وهو صوتُه.
نبز:
النَّبْزُ: مصر النَّبَز، وهو اسم كاللّقب، والتَّنْبيز: التّسمية.
والأسماء على وجهين: أسماء نَبَزٍ كزيد وعمرو. وأسماءُ عامٍّ مثل فَرَس ودار ورَجُل ونحو ذلك.

##### Türkçe

باب **الزاي** و**النون** و**الباء** معهما
**ز ب ن**، **ن ز ب**، **ن ب ز** مستعملات

**زبن**:
**المُزابَنةُ**: hurmanın, hurma ile, hurma ağacının başında satılması.
**والزَّبْنُ**: bir şeyi bir şeyden itmek; tıpkı dişi devenin, ayağıyla yavrusunu memesinden itmesi gibi. Ve savaş, onlara çarptığı zaman insanları iter; ve **حَرْبٌ زَبُونٌ**. Ve **زَبَنَهُ**: onu men etti. Dedi ki:
إذا زَبَنَتْه الحربُ لم يَتَرَمْرَمِ
Ve **زَبِينَةُ**: Araplardan bir mahallenin adıdır.
Ve **الزَّبانِيةُ**: ateş ehline azap etmekle görevlendirilmiş meleklerdir.

**نزب**:
**نَزَبَ** ceylanların teyişi, çiftleşme sırasında, **يُنْزِبُ** **نَزْباً** ve **نَزِيباً**; ve o, onun sesidir.

**نبز**:
**النَّبْزُ**: **النَّبَز**’in mastarıdır; ve o, lakap gibi bir isimdir. Ve **التَّنْبيز**: adlandırmadır.
Ve isimler iki vech üzeredir: **أسماء نَبَزٍ** Zeyd ve Amr gibi. Ve genel isimler; **فَرَس** ve **دار** ve **رَجُل** ve bunun benzeri gibi.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B2/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

النَبَزُ بالتحريك: اللقَب، والجمع الأنْبازُ. والنَبْزُ بالتسكين: المصدر. تقول: نَبزَهُ يَنْبِزُهُ نَبْزاً، أي لقَّبه. وفلان يُنَبِّزُ بالصِبيان، أي يلقّبهم، شدّد للكثرة. وتَنابَزوا بالألقاب، أي لقَّبَ بعضهم بعضاً.

##### Türkçe

**النَبَزُ** (harekeli): lakap; çoğulu **الأنْبازُ**’dur. **النَبْزُ** (sükûnlu): mastardır. Dersin ki: **نَبزَهُ يَنْبِزُهُ نَبْزاً**; yani ona lakap taktı. Ve falan kimse **يُنَبِّزُ بالصِبيان**; yani onları lakaplandırır; çokluk için şeddelendi. Ve **تَنابَزوا بالألقاب**; yani birbirlerine lakap taktılar.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B2/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ز ن ب
زبن ، نبز ، نزب ، بزن ، زنب : ( مستعملة ) .
بزن : أما بزن فقد أهمله الليث ، وقد جاء في شِعر قديم ، وقال أبو داود الإياديّ يصف فَرَساً ، ووصفه بانتفاخِ جَنْبيه :
أجوَفُ الجَوْف فهو فيه هواءٌ
مثلُ ما جافَ أَبْزَناً نَجّارُ
الأبْزَنُ : حوضٌ من نحاس يَستنقع فيه الرجلُ ، وهو معرّب ، وجعل صانعَه نجّاراً لتجويده إياه .
أصله أوزن فَجَعله أبزن . جافَهُ : وسع جوفه .
ورَوى أبو تراب لأبي عمرو الشيباني : يقال : إبْزِيم وإبْزِين ، ويُجمَع أَبازِين ، وقال أبو دُواد أيضاً في صفة الخَيْل :
مِن كلِّ جَرْداء قد طارَتْ عَقيقَتُها
وكلِّ أَجْرَدَ مُسْترخِي الأبازِينِ
جمع الإبْزِين وقبله :
إن يك ظني بهمْ حَقّاً أتيتكُمُو
حُواً وكُمْتاً تَعاوَى كالسَّراحِينِ
زبن : اللّيث : الزَّبْنُ : دَفْعُ الشيء عن الشيء كالناقة تَزْبِنُ وَلدَها عن ضَرْعها برِجلها . وتَزْبِن الحالب . والحَرْبُ تَزْبِن الناسَ إذا صدمتهم ، وحَرْبٌ زَبون . ويقال : أخذْتُ زِبْني من هذا الطّعام ، أي : حاجتي .
وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه نَهى عن المزابنة .
قال أبو عبيد : سمعتُ غَير واحد من أهل العِلم يقول : المُزابَنةُ : بَيعُ التَّمَر في رُؤوس النَّخل بالتَّمْر ؛ فإنما نُهِي عنه لأنّ التّمر بالتّمر لا يجوز إلاّ مِثْلاً بمِثل ، وهذا مَجْهول لا يُعلَم أيُّهما أكثر . وأمّا قولُ الله تعالى : ( نَادِيَهُ سَنَدْعُ الزَّبَانِيَةَ ) ( العلق : 18 ) . فإنّ سلمة رَوَى عن الفرّاء أنه قال : يقول الله : ( نَادِيَهُ سَنَدْعُ الزَّبَانِيَةَ ( وهم يَعمَلون بالأيدي والأرجُل ، فهم أَقْوى . والناقة تَزْبِن الحالبَ برِجْلَيْها .
قال : وقال الكسائيّ : واحد الزَّبانِيَة زِبْنيّ .
وقال قتادة : الزبّانيةُ : الشُّرَط في كلام العرب .
وقال الزّجّاج : الزَّبانِيَة الغِلاظ الشِّداد ، واحدهم زِبْنِيَّة ، وهم هؤلاء الملائكةُ الّذين قال الله : ( وَالْحِجَارَةُ عَلَيْهَا مَلَائِكَةٌ غِلاَظٌ ) ( التحريم : 6 ) ، وهم الزَّبانية .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : يقال : خُذ بقرْدَنِه وبَزبُّونَته ، أي : بعُنُقه .
وقال حسّان :
زَبانِيةٌ حَوْلَ أبياتهمْ
وخُورٌ لَدَى الحَرْبِ في المَعْمَعَهْ
ويقال : إن فلاناً لذو زَبُّونة ، أي : ذو دَفْع .
وقال ابن كُناسة : من كواكب العَقْرب زُبَانيا العَقْرب ، وهما كوكبان متفرّقان أمام الإكْليل ، بينهما قيدُ رُمْح أكبر من قامَةِ الرجل .
قال : والإكْلِيل ثلاثةُ كواكب معترِضة غير مستطيلة .
ثعلب عن ابن الأعرابي أنه أنشد :
فِداك نِكسٌ لا يَبضِ حَجَرهُ
مُخْرّق العِرض حديد مِمْطره
في ليل كانونٍ شديدٍ حصرُه
عَضَّ بأطرَاف الزُّبَاني قَمْره
قال : يقول : هو أقلف ليس بمجنون إلا ما قلص منه القَمَر . شبه قلفته بالزباني . قال : ويقال من ولد والقمر في العقرب فهو نحس .
قال ثعلب : نقل هذا إليّ عنه أنه يقول ، فسألته عنه فأبى هذا القول ، وقال : لا ، ولكنه لا يطعم في الشتاء . قال : وإذا عض بأطراف الزُّبانى القمر وكان أشد البرد ، وأنشد :
وليلة إحدى الليالي العُرَّم
بين الذراعيْن وبين المرزم
تهُمُّ فيها العَنْز بالتّكلُّم
وقال النّضر : الزَّبونةُ من الرِّجال : الشديدُ المانع لُما وراءَ ظَهْرِه .
وقال أبو زيد : يقال : زُبانَى وزُبانَيان وزُبانَيات للنّجم ، وزُبانَيا العقرب : قَرْناها ، وزُبانَيات .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الزِّبِّينُ : الدافعُ للأخبَثَين .
ورُوِي عن ابن شُبرُمة : ما بها زَبِّين ، أي : ليس بها أحد . وقال :
فعفى ثم عفى فداك منها
معالمها فما فيها زبين
أي : ما بها أحد .
وقيل : لبَيْع الثَّمر بالثَّمر مُزابَنة ، لأن كلّ واحد منها إذا نَدِم زَبَنَ صاحبَه عمّا عَقَد عليه ، أي : دفعه .
نزب : أبو عمرو وغيره : نَزَبَ الظَّبيُ يَنزِب نَزيباً : إذا صاح .
والنَّزَبُ والنَّبَزُ : اللَّقب .
نبز : عَمْرو عن أبيه : النِّبْز : قشورُ الجُدام وهو السَّعَف . قال : وهو النَبَز والنَزَبُ
والقِزْي والنَّقَزُ والنَّقِزُ : اللَّقَب .
قال الله جلّ وعزّ : ( أَنفُسَكُمْ وَلاَ تَنَابَزُواْ ) ( الحجرات : 11 ) .
قال الزّجاج : معناه : لا يقول المُسلِم لمن كان نصرانياً أو يهوديّاً فأَسلَم لقباً يُعيِّره فيه بأنّه كان نصرانياً أو يهوديّاً ، ثم وكَّدَه فقال : ( بِالاَلْقَابِ بِئْسَ الاسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ ) ( الحجرات : 11 ) ، أي : بئس الاسم أن يقول له يا يهوديّ وقد آمن .
قال : ويحتمل أن يكون في كلّ لقب يَكرَهه الإنسان ، لأنّه إنما يجب أن يُخاطِب المؤمن أخاه بأحبّ الأسماءِ إليه .
زنب : عمرو عن أبيه قال : الأزْنَبُ : السَّمين ، وبه سمّيتِ المرأةُ زينب ، وقد زَنبَ يَزْنَب زنباً : إذا سَمِن .
وقال ابن الأعرابيّ : الزَّيْنَبُ : شجرٌ حَسن المنظر طيب الرائحة ، وبه سُمِّيت المرأة زَينب بهذه الشجرة .
قال : والزَّنَب : السِّمن . وواحدُ الزَّينبِ للشجر : زيْنَبة .
وقال الخليل : الأسماء على وجهين : أسماءُ نَبز مثل : زيد وعمرو ، وأسماءُ عامَ مثل : فَرَس ورجُل ونحوه .
وقال : والنّبزُ : المصدر ، والنّبَزُ : الاسم وهو كاللَّقب .
قال أبو عبيد : الزُّنابَى : شِبه المخاط يقع من أُنوف الإبل .

##### Türkçe

ز ن ب
زبن ، نبز ، نزب ، بزن ، زنب : (kullanılan).

بزن : **بزن**’e gelince, onu el-Leys ihmal etmiştir; fakat eski bir şiirde gelmiştir. Ebû Dâvûd el-İyâdî bir atı vasfederek ve onu iki böğrünün şişkinliğiyle niteleyerek dedi ki:
أجوَفُ الجَوْف فهو فيه هواءٌ
مثلُ ما جافَ أَبْزَناً نَجّارُ

**الأبْزَنُ**: adamın içinde su biriktirdiği bakırdan bir havuzdur; o, Arapçalaştırılmıştır. Onu yapanı, onu iyi yapmasından dolayı marangoz kılmıştır.
Aslı **أوزن** idi; onu **أبزن** yaptı. **جافَهُ**: karnını genişletti.

Ebû Turâb, Ebû Amr eş-Şeybânî’den rivayet etti: denir ki: **إبْزِيم** ve **إبْزِين**; çoğulu **أَبازِين** olarak getirilir. Ebû Dûvâd da atın vasfında dedi ki:
مِن كلِّ جَرْداء قد طارَتْ عَقيقَتُها
وكلِّ أَجْرَدَ مُسْترخِي الأبازِينِ

**الإبْزِين**’in çoğuludur; ve ondan önce:
إن يك ظني بهمْ حَقّاً أتيتكُمُو
حُواً وكُمْتاً تَعاوَى كالسَّراحِينِ

زبن : el-Leys: **الزَّبْنُ**: bir şeyi bir şeyden itmek; deve gibi, **تَزْبِنُ** yavrusunu ayağıyla memesinden iter. Ve sağanı **تَزْبِنُ**. Savaş, insanlara çarptığı zaman insanları **تَزْبِن**; ve **حَرْبٌ زَبون**. Denir ki: bu yemekten **زِبْني**’mi aldım; yani: ihtiyacımı.

Peygamberin ( صلى الله عليه وسلم ) hadisinde: **المزابنة**’den nehyettiği (yasakladığı) gelmiştir.

Ebû Ubeyd dedi ki: ilim ehlinden birden başkasını işittim, derlerdi ki: **المُزابَنةُ**: hurmayı hurma ile, hurma ağaçlarının başlarında (dallarda) satmaktır; ancak ondan nehyedildi, çünkü hurma hurma ile ancak misli misline caiz olur; bu ise meçhuldür, hangisinin daha çok olduğu bilinmez. Allah’ın sözüne gelince: ( نَادِيَهُ سَنَدْعُ الزَّبَانِيَةَ ) ( العلق : 18 ). Şüphesiz Seleme, el-Ferrâ’dan rivayet etti; o dedi ki: Allah şöyle der: ( نَادِيَهُ سَنَدْعُ الزَّبَانِيَةَ ) (onlar eller ve ayaklarla iş yaparlar; onlar daha güçlüdür. Ve deve sağanı iki ayağıyla **تَزْبِن**.)
Dedi ki: el-Kisâî dedi ki: **الزَّبانِيَة**’nin teki **زِبْنيّ**’dir.
Katâde dedi ki: **الزبّانيةُ**: Arapların كلامında **الشُّرَط**tır.
Ez-Zeccâc dedi ki: **الزَّبانِيَة** kaba, sert olanlardır; onların teki **زِبْنِيَّة**’dir; onlar, Allah’ın: ( وَالْحِجَارَةُ عَلَيْهَا مَلَائِكَةٌ غِلاَظٌ ) ( التحريم : 6 ) dediği şu meleklerdir; onlar **الزَّبانية**’dir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: denir ki: **خُذ بقرْدَنِه وبَزبُّونَته**; yani: boynundan.

Hassân dedi ki:
زَبانِيةٌ حَوْلَ أبياتهمْ
وخُورٌ لَدَى الحَرْبِ في المَعْمَعَهْ

Ve denir ki: şüphesiz falan kimse **لذو زَبُّونة**’dir; yani: itme sahibi.

İbn Kunâse dedi ki: Akrep burcunun yıldızlarından **زُبَانيا العَقْرب** vardır; ikisi, **الإكْليل**’in önünde, birbirinden ayrık iki yıldızdır; aralarında, adam boyundan daha büyük bir mızrak bağı (mesafesi) vardır.
Dedi ki: **الإكْلِيل** enine duran, uzunlamasına olmayan üç yıldızdır.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: şu şiiri okudu:
فِداك نِكسٌ لا يَبضِ حَجَرهُ
مُخْرّق العِرض حديد مِمْطره
في ليل كانونٍ شديدٍ حصرُه
عَضَّ بأطرَاف الزُّبَاني قَمْره

Dedi ki: der ki: o, sünnetsizdir; deli değildir; ancak ondan ayın eksilttiği (kıstığı) şey müstesna. Sünnetsizliğini **الزباني**’ye benzetti. Dedi ki: denir ki: akrepte ay varken doğan uğursuzdur.

Sa‘leb dedi ki: bunu bana ondan nakletti ki o söylüyor; ben ona bunu sordum, bu sözü reddetti ve dedi ki: hayır; fakat o kışın yemez. Dedi ki: ay **الزُّبانى**’nın uçlarıyla ısırdığı zaman ve soğuk en şiddetli iken; ve şu şiiri okudu:
وليلة إحدى الليالي العُرَّم
بين الذراعيْن وبين المرزم
تهُمُّ فيها العَنْز بالتّكلُّم

En-Nadr dedi ki: erkeklerden **الزَّبونةُ**: arkasının gerisinde olan şeye karşı şiddetli, engelleyici olandır.

Ebû Zeyd dedi ki: yıldıza **زُبانَى** ve **زُبانَيان** ve **زُبانَيات** denir; ve **زُبانَيا العقرب**: onun iki boynuzudur; ve **زُبانَيات**.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الزِّبِّينُ**: iki habîsi (iki pisliği) iten.

İbn Şubrume’den rivayet edildi: onda **زَبِّين** yok; yani: onda hiç kimse yok. Ve dedi ki:
فعفى ثم عفى فداك منها
معالمها فما فيها زبين

Yani: onda hiç kimse yok.

Ve denildi ki: meyveyi meyve ile satmaya **مُزابَنة** denildi; çünkü ikisinden her biri pişman olunca, arkadaşını, üzerine akdettiği şeyden **زَبَنَ** eder; yani: onu iter.

نزب : Ebû Amr ve başkaları: **نَزَبَ الظَّبيُ يَنزِب نَزيباً**: bağırdığı zaman.
Ve **النَّزَبُ** ve **النَّبَزُ**: lakaptır.

نبز : Amr, babasından: **النِّبْز**: cüzzamın kabuklarıdır; o **السَّعَف**tır. Dedi ki: o, **النَبَز** ve **النَزَبُ**’dur.
Ve **القِزْي** ve **النَّقَزُ** ve **النَّقِزُ**: lakaptır.

Allah جلّ وعزّ dedi ki: ( أَنفُسَكُمْ وَلاَ تَنَابَزُواْ ) ( الحجرات : 11 ).
Ez-Zeccâc dedi ki: manası: Müslüman, Hristiyan veya Yahudi iken Müslüman olmuş olana, onunla ayıplayacağı bir lakap söylemesin; onun Hristiyan veya Yahudi olduğunu (hatırlatarak). Sonra onu pekiştirdi de şöyle dedi: ( بِالاَلْقَابِ بِئْسَ الاسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ ) ( الحجرات : 11 ); yani: ona “ey Yahudi” demek—iman etmişken—isim olarak ne kötü, fısktır.
Dedi ki: insanın kerih gördüğü her lakapta da muhtemeldir; çünkü ancak müminin, kardeşine, ona en sevgili isimlerle hitap etmesi gerekir.

زنب : Amr, babasından dedi ki: **الأزْنَبُ**: şişmandır; kadın **زينب** bununla adlandırıldı. Ve **زَنبَ يَزْنَب زنباً**: şişmanladığı zaman.
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الزَّيْنَبُ**: görünüşü güzel, kokusu hoş bir ağaçtır; kadın **زَينب** bu ağaçla adlandırıldı.
Dedi ki: **الزَّنَب**: şişmanlıktır. Ağaç için **الزَّينب**’in teki: **زيْنَبة**’dir.

El-Halîl dedi ki: isimler iki vecih üzeredir: **نَبز** isimleri; مثل: زيد ve عمرو; ve **عامَ** isimleri; مثل: فَرَس ve رجُل ve benzeri.
Dedi ki: **النّبزُ**: mastardır; **النّبَزُ**: isimdir ve o, lakap gibidir.

Ebû Ubeyd dedi ki: **الزُّنابَى**: develerin burunlarından düşen sümüğe benzer bir şeydir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B2/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- النبز: التلقيب. قال الله تعالى: ﴿ولا تنابزوا بالألقاب﴾ [الحجرات/11].

##### Türkçe

- **النبز**: lakap takma. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿ve lakaplarla birbirinizi çağırmayın﴾ [el-Ḥucurât/11].

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B2/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النَّبَزُ، بالتحريك: اللَّقَبُ، والجمع الأَنْبازُ. والنَّبْزُ، بالتسكين: المصدرُ. تقول: نَبَزَهُ يَنْبِزُه
(* قوله«« ينبزه» بابه ضرب
كما في المصباح. والنبز ككتف: اللئيم في حسبه وخلقه كما في القاموس) نَبْزاً أَي لَقَّبَه، والاسم النَّبَزُ كالنَّزَبِ. وفلا يُنَبِّزُ بالصِّبْيان أَي يُلَقِّبُهم، شدِّد للكثرة.
وتَنابَزُوا بالأَلقاب أَي لَقَّبَ بعضهم بعضاً. والتَّنابُزُ: التداعي بالأَلقاب وهو يكثر فيما كان ذمّاً؛ ومنه الحديث: أَن رجلاً كان يُنْبَزُ قُرْقُوراً أَي يلقب بقرقور. وفي التنزيل العزيز: ولا تَنابَزُوا بالأَلْقابِ؛ قال ثعلب: كانوا يقولون لليهودي والنصراني: يا يهودي ويا نصراني، فنهاهم الله عز وجل عن ذلك؛ قال: وليس هذا بشيء. قال الزجاج: معناه لا يقول المسلم لمن كان نصرانيّاً أَو يَهوديّاً فأَسلم لقباً يُعيِّرُه فيه بأَنه كان نصرانيّاً أَو يهوديّاً، ثم وكده فقال: بِئْسَ الاسْمُ الفُسُوقُ بعد الإِيمان؛ أَي بئسَ الاسم أَن يقول له يا يهودي وقد آمن، قال: وقد يحتمل أَن يكون في كل لقب يكرهه الإِنسان لأَنه إِنما يجب أَن يخاطب المؤْمن أَخاه بأَحب الأَسماءِ إِليه. قال الخليل: الأَسماءُ على وجهين، أَسماءُ نَبَزٍ مثل زيد وعمرو، وأَسماءُ عامٍّ مثل فرس ورجل ونحوه. والنَّبْزُ: كاللَّمْزِ. والنِّبْزُ: قشور الجِدام وهو السَّعَفُ.

##### Türkçe

**النَّبَزُ**، harekeleme ile: lakap; çoğulu **الأَنْبازُ**. Ve **النَّبْزُ**,
sükûn ile: mastar. Dersin ki: **نَبَزَهُ يَنْبِزُه**
(* “**ينبزه**” sözü: babı **ضرب**’dır,
**المصباح**’ta olduğu gibi. Ve **النبز** “**كتف**” gibi: soyunda ve ahlâkında aşağılık kimse; **القاموس**’ta olduğu gibi)
**نَبْزاً** yani ona lakap taktı; isim **النَّبَزُ** “**النَّزَبِ**” gibi. Ve “**فلا يُنَبِّزُ**
**بالصِّبْيان**” yani onları lakaplandırır; çokluk için şeddelendi.
Ve **تَنابَزُوا بالأَلقاب** yani birbirlerini lakaplandırdılar. Ve **التَّنابُزُ**: çağrışma
lakaplarla; ve bu, zemm olan şeyde çok olur; bundan da hadis: bir adam
**يُنْبَزُ قُرْقُوراً** idi, yani **قرقور** ile lakaplandırılırdı. Ve aziz tenzilde: “ve
**ولا تَنابَزُوا بالأَلْقابِ**”; **ثعلب** dedi: Yahudiye ve Hristiyana “ey Yahudi”
ve “ey Hristiyan” derlerdi; bunun üzerine Allah عز وجل onları bundan nehyetti;
dedi ki: bu bir şey değildir. **الزجاج** dedi:
manası: Müslüman, Hristiyan yahut Yahudi olup da sonra Müslüman olana, onunla ayıpladığı bir lakap
söylemesin; onda, onun Hristiyan yahut Yahudi olmuş olduğunu ayıplar; sonra onu pekiştirdi ve dedi ki: “**بِئْسَ
الاسْمُ الفُسُوقُ بعد الإِيمان**”; yani isim ne kötüdür: ona “ey Yahudi” demesi, hâlbuki iman etmiştir;
dedi ki: ve muhtemeldir ki bu, insanın kerih gördüğü her lakapta olsun; çünkü ancak gerekir ki
mümin, kardeşine, kendisine en sevgili isimlerle hitap etsin. **الخليل** dedi: isimler
iki vecih üzeredir: **أَسماءُ نَبَزٍ**; **زيد** ve **عمرو** gibi; ve **أَسماءُ عامٍّ**; **فرس** ve **رجل**
ve benzeri gibi. Ve **النَّبْزُ**: **اللَّمْزِ** gibi. Ve **النِّبْزُ**: **الجِدام** kabuklarıdır; o da
**السَّعَفُ**tur.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B2/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ب ز * * النَّبَزُ * بفتحتين اللَّقب والجمع * الأَنْبَارُ * و * نَبَزَهُ * أي لقبه وبابه ضرب و * تَنَابَزُوا * بالألقاب لقَّب بعضهم بعضا

##### Türkçe

* ن ب ز * * **النَّبَزُ** * (iki fetha ile) lakap; çoğulu: * **الأَنْبَارُ** *; ve * **نَبَزَهُ** * yani ona lakap taktı; babı **ضرب**’dır; ve * **تَنَابَزُوا** * lakaplarla: birbirlerine lakap taktılar.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B2/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

النبز، بالكسر: قشر النخلة الأعلى، نقله الصاغاني، وهو السعف. النبز، بالفتح: مثل اللمز. النبز، مصدر نبزه ينبزه، إذا لقبه، كنبزه، شدد للكثرة. النبز، بالتحريك: اللقب والجمع الأنباز. النبز ككتف: اللئيم، نقله الصاغاني، وزاد المصنف: في حسبه وخلقه، ولم يقيده الصاغاني بشيء. ورجل نبزة، كهمزة: يلقب الناس كثيرا. والتنابز: التعاير، وهو أن يلقب بعضهم بعضا بما يعيره به، وبه فسر قوله تعالى:  ولا تنابزوا بالألقاب  أي لا تعايروا بها بعضكم بعضا بما تكرهون، بل يجب أن يخاطب المؤمن بأحب الأسماء إليه. قيل: التنابز: هو التداعي بالألقاب، وهو يكثر فيما كان ذما. ومنه الحديث:  أن رجلا كان ينبز قرقورا  ، أي يلقب بقرقور. وقال الخليل: الأسماء على وجهين: أسماء نبز، مثل زيد وعمرو، وأسماء عام، مثل فرس ورجل ونحوه.

##### Türkçe

**النبز**، kesre ile: hurma ağacının üst kabuğu; bunu es-Sağânî nakletti; ve o, **السعف**’tir.

**النبز**، fetha ile: **اللمز** gibi.

**النبز**، **نبزه ينبزه**’nin mastarıdır; onu lakaplandırdığı zaman; **كنبزه** gibi; çokluk için şeddelendi.

**النبز**، hareke ile: lakap; çoğulu **الأنباز**.

**النبز** **ككتف**: alçak (kimse); bunu es-Sağânî nakletti; musannif de ekledi: onun soyunda ve ahlâkında; es-Sağânî onu hiçbir şeyle kayıtlamadı.

Ve bir adam **نبزة**، **كهمزة**: insanları çokça lakaplandırır.

Ve **التنابز**: ayıplaşma; ve o, bazılarının bazısını, onunla ayıpladığı şeyle lakaplandırmasıdır; ve bununla Yüce Allah’ın sözü tefsir edildi: **ولا تنابزوا بالألقاب**; yani, hoşlanmadığınız şeylerle birbirinizi onunla ayıplamayın; bilakis mümine, kendisine en sevgili isimlerle hitap etmek gerekir.

Denildi: **التنابز**: lakaplarla birbirini çağırmadır; ve bu, zemm olan şeylerde çok olur.

Ve ondan hadis: “Bir adam **قرقورا**’yı **ينبز** ederdi”; yani, **قرقور** ile lakaplandırırdı.

Ve el-Halîl dedi: isimler iki vech üzeredir: **أسماء نبز** isimleri, Zeyd ve Amr gibi; ve **أسماء عام** isimleri, at ve adam ve benzeri gibi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B2/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَبَزَهُ
1 نَبَزَهُ ذ , aor. نَبِزَ , inf. n. نَبْزٌ, He called him, or named him, by a by-name, surname, or nickname; he by-named him, surnamed him, or nicknamed him; syn. لَقَّبَهُ; (S, Msb, K;) mostly signifying he called him, or named him, by a nickname, a name of reproach, or an opprobrious appellation; (TA;) as also ↓ نبّزهُ: (K:) or the latter is with teshdeed to denote muchness, or frequency, or repetition, of the action, or its application to many objects: you say, بِالصَّبْيَانِ ↓ فُلَانٌ يُنَبِّزُ Such a one by-names, surnames, or [rather] nicknames, the children; syn. يُلَقِّبْهُمْ. (S.) ― -b2- النَّبْزُ is also syn. with اللَّمْزُ; (K;) or is like the latter: (TA;) [i. e., نَبَزَهُ also signifies He upbraided, or reproached, him; or the like.]

2 نَبَّزَ see 1, in two places.

تنابزوا
6 تنابزوا ذ , (Msb, K, *) or تنابزوا بِالْأَلْقَابِ, (S,) They called one another by by-names, surnames, or [rather] nicknames: (S, Msb, * K:) or they upbraided, reproached, or reviled, one another; (K, TA;) calling one another by names of reproach. (TA.) So in the Kur, xlix. 11; where the doing so is forbidden. (TA.)

نَبَزٌ
نَبَزٌ ذ , [or, accord. to the Msb, it seems to be نَبْزٌ, for it is there said to be an inf. n. used as a subst., but this form I have never met with elsewhere,] A by-name; or surname; or nickname; syn. لَقَبٌ; (S, Msb, K;) mostly, the latter; i. e., a name of reproach; an opprobrious appellation: (TA:) but Kh, [makes it, contr. to common usage, to signify a proper name; for he] says, that names are of two kinds; أَسْمَآءُ نَبَزٍ, such as زَيْدٌ and عَمْرُو; and أَسْمَآءُ عَامٍّ, such as فَرَسٌ and رَجُلٌ and the like: (TA:) pl. أَنْبَازٌ. (S.)

نَبِزٌ
نَبِزٌ ذ Ignoble, or mean, (Sgh, K,) in his grounds of pretension to respect, or his rank or quality, and in his natural disposition. (K.)

رَجُلٌ نُبَزَةٌ
رَجُلٌ نُبَزَةٌ ذ A man who is much accustomed to call others by by-names, surnames, or [rather] nicknames. (K.)

##### Türkçe

نَبَزَهُ
1 **نَبَزَهُ** ذ , muzâri‘ı **نَبِزَ** , mastar ismi **نَبْزٌ**, Ona bir lakap, soyadı veya takma ad ile seslendi yahut onu adlandırdı; ona lakap taktı, soyadı taktı veya takma ad taktı; eşanlamlısı **لَقَّبَهُ**; (S, Msb, K;) çoğunlukla, ona bir takma adla, bir ayıplama adıyla veya yerici bir adlandırmayla seslendi yahut onu adlandırdı anlamını ifade eder; (TA;) bunun gibi ↓ **نبّزهُ**: (K:) yahut ikincisi, fiilin çokluğunu, sıklığını veya tekrarını, yahut onun birçok nesneye uygulanmasını göstermek için şeddeli olandır: şöyle dersin, **بِالصَّبْيَانِ** ↓ **فُلَانٌ يُنَبِّزُ** Filân kimse çocuklara lakaplar, soyadları veya [daha doğrusu] takma adlar takar; eşanlamlısı **يُلَقِّبْهُمْ**. (S.) ― -b2- **النَّبْزُ** ayrıca **اللَّمْزُ** ile de eşanlamlıdır; (K;) yahut ona benzer: (TA;) [yani, **نَبَزَهُ** ayrıca Ona sitem etti yahut onu ayıpladı; veya benzeri anlamına da gelir.]

2 **نَبَّزَ** 1’e bak, iki yerde.

تنابزوا
6 **تنابزوا** ذ , (Msb, K, *) veya **تنابزوا بِالْأَلْقَابِ**, (S,) Birbirlerine lakaplarla, soyadlarıyla veya [daha doğrusu] takma adlarla seslendiler: (S, Msb, * K:) yahut birbirlerine sitem ettiler, ayıpladılar veya sövdüler; (K, TA;) birbirlerine ayıplama adlarıyla seslenerek. (TA.) Kur’ân’da, xlix. 11’de böyledir; orada bunu yapmak yasaklanmıştır. (TA.)

نَبَزٌ
**نَبَزٌ** ذ , [yahut, Msb’ye göre, görünüşe göre **نَبْزٌ** olmalıdır; çünkü orada bir mastar ismi olup isim yerine kullanılan olduğu söylenmiştir; fakat bu şekle başka yerde hiç rastlamadım,] Bir lakap; yahut soyadı; yahut takma ad; eşanlamlısı **لَقَبٌ**; (S, Msb, K;) çoğunlukla, ikincisi; yani, bir ayıplama adı; yerici bir adlandırma: (TA:) fakat Kh, [onu, yaygın kullanıma aykırı olarak, özel isim anlamına getirir; zira o] der ki, isimler iki kısımdır; **أَسْمَآءُ نَبَزٍ**, **زَيْدٌ** ve **عَمْرُو** gibi; ve **أَسْمَآءُ عَامٍّ**, **فَرَسٌ** ve **رَجُلٌ** ve benzeri gibi: (TA:) çoğulu **أَنْبَازٌ**. (S.)

نَبِزٌ
**نَبِزٌ** ذ Saygınlık iddiasının dayanaklarında, yahut rütbe veya vasfında, ve tabii huyunda soysuz yahut aşağı. (K.)

رَجُلٌ نُبَزَةٌ
**رَجُلٌ نُبَزَةٌ** ذ Başkalarına lakaplar, soyadları veya [daha doğrusu] takma adlar takmaya çok alışkın bir adam. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B2/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَبَزَ
نَبَزَ I ( n. ac. نَبْز 1 ),
a.  Nicknamed; abused, reviled; upbraided.

نَبَّزَ
نَبَّزَ II ,  نَاْبَزَ III ,
a.  see I .

تَنَاْبَزَ
تَنَاْبَزَ VI ,
a.  Abused each other.

نِبْز
نِبْز 2 ,
a.  Outer bark of the palmtree.

نَبَز
نَبَز 4 , ( pl. أَنْبَاْز 38 ),
a.  Nickname; by-name, surname.

نَبِز
نَبِز 5 ,
a.  Ignoble.

نُبَزَة
نُبَزَة 9t ,
a.  Satirical; quizzer.

##### Türkçe

نَبَزَ
نَبَزَ I ( i. ac. **نَبْز** 1 ),
a. Lakap taktı; sövdü, yerdi; azarladı.

نَبَّزَ
نَبَّزَ II ,  نَاْبَزَ III ,
a. I’e bak.

تَنَاْبَزَ
تَنَاْبَزَ VI ,
a. Birbirlerine sövdüler.

نِبْز
نِبْز 2 ,
a. Hurma ağacının dış kabuğu.

نَبَز
نَبَز 4 , ( çoğ. **أَنْبَاْز** 38 ),
a. Lakap; ek ad, soyadı.

نَبِز
نَبِز 5 ,
a. Aşağı soylu.

نُبَزَة
نُبَزَة 9t ,
a. Hicivli; alaycı.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B2/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

نبز
نَبَزَ - يَنْبِزُ - نابَزَ - يُنابِزُ - تَنَابَزَ - يَتَنَابَزُ
نَبَزَ - يَنْبِزُ + كائن + كائناً + باسم أو لقب: يناديه ويدعوه به على سبيل السخرية والذم: يستخدم الاسم أو اللقب في دعوته ومخاطبته، ويشهره به بين الناس، وفيه هزء وسخرية وذم
نابَزَ - يُنابِزُ: على وزن " فاعـَلَ " من " نَبَزَ - يَنْبِزُ ": يبادل آخر فعل " نَبَزَ - يَنْبِزُ ": ينادي ويدعو كل منهما الآخر باستخدام اسم أو لقب فيه سخرية وذم
تَنابَز َ - يَتَنابَزُ : على وزن " تفاعـَلَ " من " نَبَزَ - يَنْبِزُ ": يتبادل كائنان أو أكثر فعل" نَبَزَ - يَنْبِزُ " بشكل ذاتي: يتبادلون بإرادة ذاتية النداء والدعاء باستعمال اسم أو لقب لكل منهم، وخاصة على سبيل السخرية والذم
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التسمية والألقاب برمز للدلالة على كائن، وتمييزه عن غيره بها "، وهي:
سَمِيَ - يَسْمَى، دَعِيَ - يَدْعى، لَقَبَ - يَلْقَبُ، نَبَزَ - يَنْبِزُ، عَلَمَ - يَعْلِمُ (عَلَمَ - يَعْلُمُ)، فَلَنَ - يَفْلِنُ
تنابزوا
 	﴿ياأيها الذين آمنوا لا يسخر قوم من قوم عسى أن يكونوا خيرا منهم ولا نساء من نساء عسى أن يكن خيرا منهن ولا تلمزوا أنفسكم ولا تنابزوا بالألقاب بئس الاسم الفسوق بعد الإيمان ومن لم يتب فأولئك هم الظالمون(11)﴾ الحجرات
مختا رالصحاح
● [نبز] ن ب ز: النَّبَزُ بفتحتين اللَّقب والجمع الأَنْبَارُ و نَبَزَهُ أي لقبه وبابه ضرب و تَنَابَزُوا بالألقاب لقَّب بعضهم بعضا
معجم الفرائد القرآنية:
ن ب ز
" تَنَابَزُوا" في قوله تعالى :" وَلا تَلْمِزُوا أَنْفُسَكُمْ وَلا تَنَابَزُوا بِالأَلْقَابِ " (11) الحجرات .
النَّبز : اللّمز، ونَبَزَه لقّبَه، والتنابز التعاير والتداعي بالألقاب .
الراغب
نبز
- النبز: التلقيب. قال الله تعالى: }ولا تنابزوا بالألقاب{ [الحجرات/11].
ملخص اللسان
1.     النَّبَزُ، بالتحريك: اللَّقَبُ، والجمع الأَنْبازُ. والنَّبْزُ،  بالتسكين: المصدرُ. تقول: نَبَزَهُ يَنْبِزُه نَبْزاً أَي لَقَّبَه
2.     والتَّنابُزُ: التداعي بالأَلقاب وهو يكثر فيما كان ذمّاً؛ وتَنابَزُوا بالأَلقاب أَي لَقَّبَ بعضهم بعضاً
3.     والنَّبْزُ: كاللَّمْزِ.
4.     والنِّبْزُ: قشور الجِدام وهو  السَّعَفُ
لسان العرب
● - نبز: النَّبَزُ، بالتحريك: اللَّقَبُ، والجمع الأَنْبازُ. والنَّبْزُ،  بالتسكين: المصدرُ. تقول: نَبَزَهُ يَنْبِزُه  (* قوله«« ينبزه» بابه ضرب  كما في المصباح. والنبز ككتف: اللئيم في حسبه وخلقه كما في القاموس)  نَبْزاً أَي لَقَّبَه، والاسم النَّبَزُ كالنَّزَبِ. وفلا يُنَبِّزُ  بالصِّبْيان أَي يُلَقِّبُهم، شدِّد للكثرة.  وتَنابَزُوا بالأَلقاب أَي لَقَّبَ بعضهم بعضاً. والتَّنابُزُ: التداعي  بالأَلقاب وهو يكثر فيما كان ذمّاً؛ ومنه الحديث: أَن رجلاً  كان يُنْبَزُ قُرْقُوراً أَي يلقب بقرقور. وفي التنزيل العزيز: ولا  تَنابَزُوا بالأَلْقابِ؛ قال ثعلب: كانوا يقولون لليهودي والنصراني: يا يهودي  ويا نصراني، فنهاهم الله عز وجل عن ذلك؛ قال: وليس هذا بشيء. قال الزجاج:  معناه لا يقول المسلم لمن كان نصرانيّاً أَو يَهوديّاً فأَسلم لقباً  يُعيِّرُه فيه بأَنه كان نصرانيّاً أَو يهوديّاً، ثم وكده فقال: بِئْسَ  الاسْمُ الفُسُوقُ بعد الإِيمان؛ أَي بئسَ الاسم أَن يقول له يا يهودي وقد  آمن، قال: وقد يحتمل أَن يكون في كل لقب يكرهه الإِنسان لأَنه إِنما يجب أَن  يخاطب المؤْمن أَخاه بأَحب الأَسماءِ إِليه. قال الخليل: الأَسماءُ على  وجهين، أَسماءُ نَبَزٍ مثل زيد وعمرو، وأَسماءُ عامٍّ مثل فرس ورجل  ونحوه. والنَّبْزُ: كاللَّمْزِ. والنِّبْزُ: قشور الجِدام وهو  السَّعَفُ.
مقاييس اللغة:
القاموس المحيط:
النِّبْزُ، بالكسر قِشْرُ النَّخْلَةِ الأعْلَى، وبالفتح اللَّمْزُ، ومَصْدَرُ نَبَزَهُ يَنْبِزُهُ لَقَّبَهُ، كنَبَّزَهُ، وبالتحريك اللَّقَبُ. وككتِفٍ اللئيمُ في حَسَبِهِ وخُلُقِهِ. ورجلٌ نُبَزةٌ، كهُمَزَةٍ يُلَقِّبُ الناسَ كثيراً.
والتَّنابُزُ: التَّعايُرُ، والتَّداعِي بالأَلْقابِ.
تاج العروس:
نبز
النِّبْز بالكَسْر : قِشرُ النخلةِ الأعلى نقله الصَّاغانِيّ وهو السَّعَف . النَّبْز بالفَتْح : مِثلُ اللَّمْز . النَّبْز مصدرُ نَبَزَه يَنْبِزه إذا لَقَّبَه كنبَّزَه شُدِّد للكثرة . النَّبَز بالتحريك : اللقَبُ والجَمعُ الأَنْباز . النَّبِز ككَتِف : اللئيم نقله الصَّاغانِيّ وزاد المُصَنِّف : في حَسَبِه وخُلُقِه ولم يُقَيِّدْه الصَّاغانِيّ بشيءٍ . ورجلٌ نُبَزَةٌ كهُمَزة : يُلقِّبُ الناسُ كثيراً . والتَّنابُز : التّعايُر وهو أن يُلقِّبَ بَعْضُهم بعضاً بما يُعيِّرُه به وبه فُسِّر قَوْله تَعالى : " ولا تَنابَزوا بالألقاب " أي لا تُعايِروا بها بَعْضَكم بعضاً بما تَكْرَهون بل يجب أن يُخاطب المؤمنُ بأحبِّ الأسماءِ إليه . قيل : التَّنابُز : هو التّداعي بالألقاب وهو يَكْثُرُ فيما كان ذَمَّاً . ومنه الحديث : " أنّ رجُلاً كان يُنْبَزُ قُرْقُوراً " أي يُلقَّبُ بقُرْقور . وقال الخليلُ : الأسماءُ على وَجْهَيْن : أسماءُ نَبَزٍ مثلُ زَيْدٍ وعَمْرُو وأسماءُ عامٍّ مثلُ فرَسٍ ورجُلٍ ونَحوِه

##### Türkçe

نبز
**نَبَزَ** - **يَنْبِزُ** - **نابَزَ** - **يُنابِزُ** - **تَنَابَزَ** - **يَتَنَابَزُ**
**نَبَزَ** - **يَنْبِزُ** + bir varlık + bir varlığı + bir isim veya lakap ile: onu alay ve yerme yoluyla çağırır ve onunla seslenir: çağırmasında ve hitabında ismi veya lakabı kullanır, onu bununla insanlar arasında teşhir eder; onda alay, istihza ve yerme vardır.
**نابَزَ** - **يُنابِزُ**: “**فاعـَلَ**” vezninde, “**نَبَزَ** - **يَنْبِزُ**”den: “**نَبَزَ** - **يَنْبِزُ**” fiilini bir başkasına karşılıklı yapar: her biri diğerini, içinde alay ve yerme bulunan bir isim veya lakap kullanarak çağırır ve seslenir.
**تَنابَزَ** - **يَتَنابَزُ**: “**تفاعـَلَ**” vezninde, “**نَبَزَ** - **يَنْبِزُ**”den: iki varlık veya daha fazlası “**نَبَزَ** - **يَنْبِزُ**” fiilini öznel biçimde karşılıklı yapar: kendi iradeleriyle, her biri için bir isim veya lakap kullanarak, özellikle alay ve yerme yoluyla, çağırmayı ve seslenmeyi karşılıklı yaparlar.
Ve lafız, “bir varlığa delalet için bir remizle adlandırma ve lakaplar; onunla onu başkasından ayırt etme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**سَمِيَ** - **يَسْمَى**، **دَعِيَ** - **يَدْعى**، **لَقَبَ** - **يَلْقَبُ**، **نَبَزَ** - **يَنْبِزُ**، **عَلَمَ** - **يَعْلِمُ** (**عَلَمَ** - **يَعْلُمُ**)، **فَلَنَ** - **يَفْلِنُ**

**تنابزوا**
﴿Ey iman edenler! Bir topluluk bir toplulukla alay etmesin; umulur ki onlar bunlardan daha hayırlıdır. Ne de kadınlar kadınlarla; umulur ki onlar bunlardan daha hayırlıdır. Kendi nefislerinizi ayıplamayın ve lakaplarla birbirinizi **تنابزوا** etmeyin. İmandan sonra fasıklık adı ne kötüdür! Kim tevbe etmezse işte onlar zalimlerdir (11)﴾ **الحجرات**

Muhtâr es-Sıhâh
● [**نبز**] **ن ب ز**: **النَّبَزُ** iki fetha ile: lakap; çoğulu **الأَنْبَارُ**. Ve **نَبَزَهُ** yani onu lakaplandırdı; babı **ضرب**’dır. Ve **تَنَابَزُوا** lakaplarla: bazısı bazısını lakaplandırdı.

Kur’ânî Ferâid Mu‘cemi:
**ن ب ز**
“**تَنَابَزُوا**”, Yüce Allah’ın şu sözü içinde: “**وَلا تَلْمِزُوا أَنْفُسَكُمْ وَلا تَنَابَزُوا بِالأَلْقَابِ**” (11) **الحجرات**.
**النَّبز**: ayıplama; ve **نَبَزَه**: onu lakaplandırdı; ve **التنابز**: birbirini ayıplama ve lakaplarla birbirini çağırma.

er-Râgıb
**نبز**
- **النبز**: lakap takma. Yüce Allah dedi ki: ﴿**ولا تنابزوا بالألقاب**﴾ [**الحجرات**/11].

Lisân özeti
1. **النَّبَزُ**, hareke ile: lakap; çoğulu **الأَنْبازُ**. **النَّبْزُ**, sükûn ile: mastar. Dersin ki: **نَبَزَهُ يَنْبِزُه نَبْزاً** yani onu lakaplandırdı.
2. Ve **التَّنابُزُ**: lakaplarla birbirini çağırma; bu, yerme olan şeyde çok olur. Ve **تَنابَزُوا بالأَلقاب** yani bazısı bazısını lakaplandırdı.
3. Ve **النَّبْزُ**: **اللَّمْزِ** gibidir.
4. Ve **النِّبْزُ**: **الجِدام** kabuklarıdır; o da **السَّعَفُ**tur.

Lisânü’l-‘Arab
● - **نبز**: **النَّبَزُ**, hareke ile: lakap; çoğulu **الأَنْبازُ**. **النَّبْزُ**, sükûn ile: mastar. Dersin ki: **نَبَزَهُ يَنْبِزُه** (* “**ينبزه**” sözü: babı **ضرب**’dır, Miṣbâḥ’ta olduğu gibi. Ve **النبز** “**كتف**” gibi: soyunda ve ahlâkında alçak, Kāmûs’ta olduğu gibi) **نَبْزاً** yani onu lakaplandırdı; isim **النَّبَزُ**, **النَّزَبِ** gibidir. Ve **فلا يُنَبِّزُ بالصِّبْيان** yani onları lakaplandırır; çokluk için şeddelendi. Ve **تَنابَزُوا بالأَلقاب** yani bazısı bazısını lakaplandırdı. Ve **التَّنابُزُ**: lakaplarla birbirini çağırma; bu, yerme olan şeyde çok olur. Ondan hadis: bir adam vardı, **يُنْبَزُ قُرْقُوراً** yani **قُرْقُور** ile lakaplandırılırdı. Ve aziz tenzilde: **ولا تَنابَزُوا بالأَلْقابِ**; Sa‘leb dedi ki: Yahudiye ve Hristiyana “ey Yahudi” ve “ey Hristiyan” derlerdi; Allah azze ve celle onları bundan nehyetti; dedi ki: bu bir şey değildir. Zeccâc dedi ki: manası, Müslüman, Hristiyan veya Yahudi iken Müslüman olmuş olana, onunla ayıplayacağı bir lakap söylemesin; onun Hristiyan veya Yahudi olduğunu ayıplasın diye; sonra onu pekiştirdi ve dedi ki: **بِئْسَ الاسْمُ الفُسُوقُ بعد الإِيمان**; yani isim ne kötüdür: ona “ey Yahudi” demesi, hâlbuki iman etmiştir. Dedi ki: ayrıca, insanın hoşlanmadığı her lakapta olması muhtemeldir; çünkü mümine, kardeşine, kendisine en sevimli isimlerle hitap etmesi gerekir. Halîl dedi ki: isimler iki vecih üzeredir: **أَسماءُ نَبَزٍ**; Zeyd ve Amr gibi; ve **أَسماءُ عامٍّ**; at ve adam ve benzeri gibi. Ve **النَّبْزُ**: **اللَّمْزِ** gibidir. Ve **النِّبْزُ**: **الجِدام** kabuklarıdır; o da **السَّعَفُ**tur.

Mekâyîsü’l-luğa:
el-Kāmûsü’l-muḥît:
**النِّبْزُ**, kesre ile: hurma ağacının üst kabuğu; fetḥa ile: **اللَّمْزُ**; ve **نَبَزَهُ يَنْبِزُهُ**’nun mastarı: onu lakaplandırdı; **كنَبَّزَهُ** gibi; ve hareke ile: lakap. Ve “**كتِف**” gibi: soyunda ve ahlâkında alçak. Ve bir adam **نُبَزةٌ**, “**هُمَزَةٍ**” gibi: insanları çokça lakaplandırır.
Ve **التَّنابُزُ**: birbirini ayıplama; ve lakaplarla birbirini çağırma.

Tâcü’l-‘arûs:
نبز
**النِّبْز** kesre ile: hurma ağacının üst kabuğu; bunu Ṣâğânî nakletti; o da **السَّعَف**tır. **النَّبْز** fetḥa ile: **اللَّمْز** gibidir. **النَّبْز**: **نَبَزَه يَنْبِزه**’nin mastarıdır; onu lakaplandırdığı zaman; **كنبَّزَه** gibi; çokluk için şeddelendi. **النَّبَز** hareke ile: lakap; çoğulu **الأَنْباز**. **النَّبِز** “**كَتِف**” gibi: alçak; bunu Ṣâğânî nakletti; musannif şunu ekledi: soyunda ve ahlâkında; Ṣâğânî onu hiçbir şeyle kayıtlamadı. Ve bir adam **نُبَزَةٌ** “**هُمَزة**” gibi: insanları çokça lakaplandırır. Ve **التَّنابُز**: birbirini ayıplamadır; o, bazılarının bazısını, onunla ayıplayacağı şeyle lakaplandırmasıdır; bununla Yüce Allah’ın şu sözü tefsir edildi: “**ولا تَنابَزوا بالألقاب**” yani onlarla birbirinizi, hoşlanmadığınız şeylerle ayıplamayın; bilakis mümine, kendisine en sevimli isimlerle hitap edilmesi gerekir. Denildi ki: **التَّنابُز**: lakaplarla birbirini çağırmadır; bu, yerme olan şeyde çok olur. Ondan hadis: “bir adam vardı, **يُنْبَزُ قُرْقُوراً**” yani **قُرْقُور** ile lakaplandırılırdı. Halîl dedi ki: isimler iki vecih üzeredir: **أسماءُ نَبَزٍ**; Zeyd ve Amr gibi; ve **أسماءُ عامٍّ**; at ve adam ve benzeri gibi.
