# نبش (ن-ب-ش) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B4
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%A8%D8%B4

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - ب - ش
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B4/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والنون والباء معهما
ش ن ب، ش ب ن، ن ب ش مستعملات
شنب:
الشَّنبُ: ماءٌ ورقة يجري على الثغر، قال:
لمياء في شفتيها حُوَّةٌ لَعَـسٌ		وفي اللثات وفي أنيابها شَنَبُ
ويقال: الشَّنَب: رقة الأنياب مع ماءٍ وصَفاء.
ورمّانه شَنباه، وهي الإمْليسيّةُ، ليس فيها حبٌّ، إنما هو ماءٌ في قِشْر، على خِلْقة الحبّ من غير شَحْم.
نشب:
النَّشْب: المالُ الأصيل.
ونَشِبَ الشيء في الشيء نَشَباً، كما يَنْشنُ الصَّيْدُ في الحِبالة.
وأنْشَبَ البازي مخالِبَه في الأخِيذة.
ونَشِبَ فلانٌ سَوْءٍ، أي: وقع موْقِعاً لا يتخلّص منه.
والنُّشّابة: واحدة النُّشاب. والنّاشبة: قومٌ يرمون بالنُّشّاب، ومتَّخِذه النَّشّاب.
ونُشْبة: من أسماء الذئْب، معرفة، ولم يعْرِفْهُ بعضُهم.
نبش:
النَّبْشُ: نَبْشُك عن الميِّت، وعن كلّ دفين.. نَبَش النَّبّاش القبر يَنْشُبُه نَبْشاً.
وأنابيش العُنْصُل: أصوله تحت الأرض، واحدُه: أُنْبوشة، قال:
كأنّ سِباعاً فيه غَرْقـى غُـدَيَّةً		بأرجائه القصوى أنابيشُ عُنْصُلِ

##### Türkçe

باب **الشين** ve **النون** ve **الباء** bunlarla birlikte
**ش ن ب**، **ش ب ن**، **ن ب ش** kullanımdadırlar.

**شنب**:
**الشَّنبُ**: **الثغر** üzerinde akan bir incelik suyu; dedi ki:
Lemyâ; iki dudağında bir koyuluk, bir tatlılık;		ve **اللثات**’ta ve **أنياب**’ında **شَنَبُ** vardır.
Ve denilir: **الشَّنَب**: **الأنياب**’ın bir inceliği; bir su ve bir saflık ile.
Ve onun narı **شَنباه**’dır; ve o **الإمْليسيّةُ**’dir; onda tane yoktur; ancak o, bir kabuk içinde sudur; tane yaratılışı üzere, yağsız olarak.

**نشب**:
**النَّشْب**: aslî maldır.
Ve **نَشِبَ** şey, şeyin içinde **نَشَباً**; tıpkı avın ağda takılıp kalması gibi.
Ve **أنْشَبَ** doğan, pençelerini avda.
Ve **نَشِبَ** falan, bir kötülüğe; yani: ondan kurtulamadığı bir mevkie düştü.
Ve **النُّشّابة**: **النُّشاب**’ın bir tanesi. Ve **النّاشبة**: **النُّشّاب** ile atan bir kavim; ve onu edinen: **النَّشّاب**.
Ve **نُشْبة**: kurdun adlarındandır; marife; ve onların bazısı onu bilmedi.

**نبش**:
**النَّبْشُ**: senin ölüden araştırıp çıkarman; ve her gömülünden.. **نَبَش** **النَّبّاش** kabri, onu **نَبْشاً** kazar.
Ve **أنابيش العُنْصُل**: onun yer altındaki kökleridir; onun bir tanesi: **أُنْبوشة**; dedi ki:
Sanki onda sabahleyin boğulmuş yırtıcılar varmış;		uzak çevrelerinde **أنابيشُ عُنْصُلِ**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B4/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

نَبَشْتُ البقلَ والميّتَ أنْبُشُ بالضم نَبْشاً. ومنه النَبَّاشُ. والأُنْبوشُ: أصل البقل المَنْبوشِ، والجمع الأنابيشُ. قال امرؤ القيس:
كأنَّ السِباعَ فيه غَرْقى عـشِـيَّةً		بأرجائِهِ القُصْوى أنابيشُ عُنْصُلِ

##### Türkçe

**نَبَشْتُ**: sebzeyi ve ölüyü kazdım; **أنْبُشُ** (ضم ile) **نَبْشاً**.

Bundan: **النَبَّاشُ**.

**الأُنْبوشُ**: kazılmış sebzenin kökü; çoğulu **الأنابيشُ**.

İmru’ul-Kays dedi ki:
Sanki yırtıcı hayvanlar onda akşamleyin boğulmuş;
onun en uzak kenarlarında **عُنْصُلِ**’ün **أنابيشُ**’i (vardır).

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B4/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ش ن ب
شنب ، نشب ، نبش ، بنش ، شبن .
شبن : الشابِنُ والشَّابِلُ : الغلام الثّار الناعم ، وقد شَبَنَ وشَبَلَ .
شنب : شمر : قال ابن شميل : الشَّنَب في الأسنان أن تراها بيضاء مُسْتَشْرِبة شيئاً من سواد ، كما ترى الشيء من السَّوَادِ في البُرُد . وقال بعضهم يصف الأسنان :
مُنَصَّبُها حَمْشٌ أَحَمُّ يَزِينُه
عوارضُ فيها شُنْبَةٌ وغُروب
والغروب : ماء الأسنان ، والظَّلَمُ : بياضها كان يعلوه سواد .
قال الليث : الشَّنَبُ : ماءٌ ورِقَّةٌ تجري على الثَّغْر .
عَمْرو ، عن أبيه : المشانِبُ : الأفواه الطّيبة .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : المِشْنَبُ : الغلامُ الحَدث المحزَّزُ الأسنان المُؤَشَّرُها فَتَاءً وحَدَاثَةً .
وقال أبو العباس : اخْتَلَفَوا في الشَّنَب ، فقالت طائفة : هو تَحْرِيزُ أطراف الأسنان ، وقيل : هو صفاؤُها ونقَاؤُها ، وقيل هو
تَفْلِيجُهَا ، وقيل : طِيبُ نَكْهتِها .
وقال الأصمعيّ : الشَّنَبُ : البَرْدُ والعذُوبَةُ في الفم .
وقال الليث : رُمَّانَةٌ شنْبَاء ، وهي المَلِيسَةُ ، وليس فيها حَبّ ، وإنما هو ماءٌ في قِشْرٍ على خِلْقَة الحَبّ من غير عَجَم .
نشب : عمرو ، عن أبيه : المنَاشِبُ : بُسْرُ الخَشْوِ .
وقال ابن الأعرابيّ : المِنْشَبُ : الخَشُوُ ، أَتَوْنَا بخِشْوِ مِنْشَبٍ يَأْخُذُ بالحلْقِ .
وقال الليث : النَّشَبُ : المالُ الأصيلُ .
أبو عبيد : من أسماءِ المال عندهم النَّشَب .
يقال : فلان ذو نشبٍ ، وفلان ماله نَشب .
وقال الليث : نَشِبَ الشَّيءُ في الشيء نَشَباً ، كما يَنْشَبُ الصَّيد في الْحِبالة . وأَنشبَ البازِيّ مخالبه في الأَخِيذة ، ونَشِبَ فلان مَنشِبَ سوء ، إذا وقع فيما لا مَخْلَصَ له منه ، وأنشد لأبي ذؤيب :
وإذا المِنيّةُ أَنشبَتْ أَظفارَهَا
أَلْفَيْتَ كلَّ تميمةٍ لا تَنْفَعُ
والنُّشَّابُ : جمع النُّشَّابة ، والنَّاشِبَةُ : قومٌ يرمون بالنُّشَّابِ ، والنَّشَّاب : مُتَّخِذه ، وأُشْبَة ونُشْبَة : من أسماء الذِّئبِ .
وقال غيره : انتشبَ فلان طعاماً ، أي جمعه ، واتخذ منه نَشَباً ، وانتشبَ حطباً : جَمَعه .
قال الكميت :
وأَنْفَدَ النَّمْلُ بالصَّرَائِم ما
جَمَّعَ والحاطِبُونَ ما انتَشَبُوا
أبو عبيد ، عن أبي زيد : أَنْشَبَتِ الرّيحُ ، وأَسْنَفَت ، وأَعَجَّتْ ، كلُّ هذا في شِدَّتِها وسَوْفِها التُّرَاب .
نبش : قال الليث : النَّبْشُ : نبشكَ عن الميّت ، وعن كلِّ دفين ، وأَنابيشُ العُنْصُل : أُصُوله تحت الأرض ، واحدها أُنْبُوشة ، وأنشد :
بأَرْجائِهِ القُصْوَى أَنابيشُ عُنْصُلِ
بنش : قال اللحياني : بنَّشَ : قَعَدَ .

##### Türkçe

ش ن ب
**شنب** , **نشب** , **نبش** , **بنش** , **شبن** .

**شبن** : **الشابِنُ** ve **الشَّابِلُ** : yumuşak, taze delikanlı; ve gerçekten **شَبَنَ** ve **شَبَلَ**.

**شنب** : **شمر** : İbn Şümeyl dedi: dişlerde **الشَّنَب**; onları, bir miktar siyahlığı emmiş beyaz görmendir; tıpkı **البُرُد** içinde siyahlıktan bir şeyi gördüğün gibi. Ve bazıları dişleri vasfederek dedi:
مُنَصَّبُها حَمْشٌ أَحَمُّ يَزِينُه
عوارضُ فيها شُنْبَةٌ وغُروب
Ve **الغروب**: dişlerin suyu; ve **الظَّلَمُ**: onların beyazlığı idi, onun üzerinde siyahlık bulunurdu.

Leys dedi: **الشَّنَبُ**: **الثَّغْر** üzerinde akan bir su ve bir inceliktir.

Amr, babasından: **المشانِبُ**: hoş ağızlar.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **المِشْنَبُ**: dişleri çentikli, onları gençlik ve tazelikle işaretlenmiş, yeni yetme oğlandır.

Ebû’l-Abbâs dedi: **الشَّنَب** hakkında ihtilaf ettiler; bir taife dedi: o, dişlerin uçlarının çentiklenmesidir; ve denildi: o, onların berraklığı ve temizliğidir; ve denildi: o,
onların aralanmasıdır; ve denildi: onların kokusunun hoşluğudur.

Asma‘î dedi: **الشَّنَبُ**: ağızda serinlik ve tatlılıktır.

Leys dedi: **رُمَّانَةٌ شنْبَاء**; ve o, **المَلِيسَةُ**’dir; onda tane yoktur; ancak o, kabuk içinde bir sudur; tanenin yaratılışı üzere, çekirdeksiz.

**نشب** : Amr, babasından: **المنَاشِبُ**: **الخَشْوِ**’nun **بُسْرُ**’udur.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **المِنْشَبُ**: **الخَشُوُ**’dur; bize boğazı tutan **مِنْشَبٍ** **خِشْوِ** getirdiler.

Leys dedi: **النَّشَبُ**: köklü maldır.

Ebû Ubeyd: onların yanında malın adlarından **النَّشَب**.

Denilir: falan **ذو نشبٍ**; ve falanın malı **نَشب**.

Leys dedi: **نَشِبَ** şey, şeyin içinde **نَشَباً**; tıpkı avın **الْحِبالة** içinde takılıp kalması gibi. Ve doğan, pençelerini **الأَخِيذة**’ye geçirdi. Ve falan, bir kötülük **مَنشِبَ**’ine takıldı; yani kendisi için ondan bir kurtuluş olmayan şeye düştü. Ve Ebû Züeyb’den okudu:
وإذا المِنيّةُ أَنشبَتْ أَظفارَهَا
أَلْفَيْتَ كلَّ تميمةٍ لا تَنْفَعُ

Ve **النُّشَّابُ**: **النُّشَّابة**’nin çoğuludur; ve **النَّاشِبَةُ**: **النُّشَّابِ** ile atan bir kavimdir; ve **النَّشَّاب**: onu edinen (yapan)dır. Ve **أُشْبَة** ve **نُشْبَة**: kurdun adlarındandır.

Başkası dedi: falan, bir yiyeceği **انتشبَ**; yani onu topladı ve ondan bir **نَشَباً** edindi. Ve odunu **انتشبَ**: onu topladı.

Kümeyt dedi:
وأَنْفَدَ النَّمْلُ بالصَّرَائِم ما
جَمَّعَ والحاطِبُونَ ما انتَشَبُوا

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: rüzgâr **أَنْشَبَتِ**; ve **أَسْنَفَت**; ve **أَعَجَّتْ**; bütün bunlar, onun şiddetinde ve toprağı süpürmesindedir.

**نبش** : Leys dedi: **النَّبْشُ**: ölüden ve her gömülünden senin kazmandır. Ve **أَنابيشُ العُنْصُل**: yerin altında onun kökleridir; onun teki **أُنْبُوشة**’dir. Ve okudu:
بأَرْجائِهِ القُصْوَى أَنابيشُ عُنْصُلِ

**بنش** : Lihyânî dedi: **بنَّشَ**: oturdu.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B4/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والباء وما يثلثهما)
(نبت)  النون والباء والتاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على نماءٍ في مزروع، ثم يستعار. فالنَّبت معروفٌ، يقال نَبَت. وأنْبَتَتِ الأرض. ونَبَّتُّ الشَّجرَ: غَرستُه. ويقال: إنَّ [في([1])] بني فلانٍ لنابِتَةَ شرّ. ونبَتَتْ لبني فلانٍ نابتةٌ، إذا نشَأ لهم نَشْءٌ صِغار من الوَلَد. والنَّبيت: حيٌّ من اليمن. وما أحسَنَ نِبتةَ هذا الشَّجر. وهو في مَنبِتِ صدقٍ، أي أصلٍ كريم.
(نبث)  النون والباء والثاء أصلٌ يدلُّ على إبراز شيء. ونَبَثَ التُّرابَ: أخرَجَه من البِئرِ والنَّهر، وذلك المُستخْرَج نَبِيثةٌ، والجمع نبائث. والنَّابث: الحافر. وقَوْلهم: خبيثٌ نبيث، إنّما هو إتباع.
(نبج)  النون والباء والجيم. يقولون: النَّبّاج: الرَّفيع [الصَّوت([2])]، وهي كلمةٌ واحدة.
(نبح)  النون والباء والحاء كلمةٌ واحدة، وهي نُبَاح الكَلْب ونَبِيحه. وربَّما [قالوا] للظَّبْي نَبَح. قال أبو دُواد:
وقُصْرَى شَنِجِ الأنْسَا *** ءِ نبّاح من الشُّعْبِ([3])وفي الحديث: "اقْعُدْ منبوحاً"، أي مشتوماً.
(نبخ)  النون والباء والخاء أصلٌ يدلُّ على عِظَمٍ وتعظُّم. وأصل النَّبْخ ما نَفِخ([4]) من اليد فخَرَج شِبْهَ قَرْح ممتلئ([5]) ماءً. ويقال للمتعظِّم في نفسه: نابخة. قال الشاعر:
يَخْشَى عليهم من الأملاك نَابِخةً *** من النَّوابِخِ مثل الحادر الرُّزَمِ([6])
والنَّبْخاء: الأكَمة، سمِّيت لارتفاعها.
(نبذ)  النون والباء والذال أصلٌ صحيح يدلُّ على طرحٍ وإلقاء. ونَبَذْتُ الشَّيءَ أنبِذُه نبذاً: ألقيتُه من يدي. والنَّبِيذُ: التَّمر يُلقَى في الآنيةِ ويُصَبُّ عليه الماء. يقال: نبذتُ أَنْبِذُ. والصَّبي المنبوذ: الذي تُلقِيه أمُّه. ويقال: بأرضِ كذا نَبْذٌ من مالٍ، أي شيءٌ يسير. وفي رأسه نَبْذٌ من الشَّيب، أي يسير، كأنَّه الذي يُنْبَذُ لِقلّته وصِغَره. وكذلك النَّبْذُ من المَطَر.
(نبر)  النون والباء والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على رَفْع وعُلُوّ. ونَبَر الغلامُ: صاحَ* أول ما يترعرع. ورجلٌ نَبَّارٌ: فصيحٌ جهير([7]). وسمِّي المنبرُ لأنَّه مرتفع ويُرفَع الصَّوتُ عليه. والنَّبْرُ في الكلامِ: الهَمْزُ أو قريبٌ منه. وكلُّ مَن رفع شيئاً فقد نَبَره. ومما يقاس على هذا النِّبر: دُوَيْبَّة، والجمع أنبار، لأنَّه إذا دبَّ على الإبل تورَّمت جلودُها وارتفَعت. قال:
كأنها مِنْ سِمَنٍ واستِيقَارْ *** دَبَّتْ عليها ذَرِبَاتُ الأنبارْ([8])(نبس)  النون والباء والسين كلمةٌ واحدة. يقال: ما نَبَسَ بكلمةٍ، أي ما تكلَّم. وما سمعت لهم نَبْساً ولا نَبْسَة.
(نبش)  النون والباء والشين أصلٌ وكلمةٌ واحدة تدلُّ على إبرازِ شيءٍ مستور. ونَبَشَ القَبْرَ، وهو نَبَّاشٌ يَنْبُشُه([9]). ومن قياسه أنابِيش الكَلأ: القطاع([10]) المتفرِّقة تبرُزُ على وجه الأرض.
(نبص)  النون والباء والصاد. يقولون: نَبَص الغلامُ بالكَلْبِ. ونَبَص الطائر: صَوَّت.
(نبض)  النون والباء والضاد أُصَيْلٌ يدلُّ على حركةٍ أو تحريك. ونَبَضَ العِرْقُ يَنْبِض، وتلك حركتُه. وما به حَبَضٌ ولا نَبَض. وأنْبَضْتُ عَن([11]) القوس إنباضاً من هذا. ونَبَضْتُ أيضاً. ويقولون: فؤاد نَبِضٌ([12])، كأنَّه من شهامته يَنْبِض، أي يتحرّك، قال:وإذا أطفْتَ بها أطفتَ بكلكلٍ *** نَبِض الفَرائصِ مُجْفَرِ الأضلاعِ([13])(نبط)  النون والباء والطاء كلمةٌ تدلُّ على استخراج شيء. واستنبَطْتُ الماءَ: استخرجتُه، والماء نَفْسُه إذا استُخرِجَ نَبَط. ويقال: إنَّ النَّبَط سُمُّوا به لاستنباطهم المِياه. ومن المحمول على هذا النُّبْطة: بياضٌ يكون تحت إبط الفرس. وفرسٌ أنْبَطُ، كأنَّ ذلك البياضَ مشبَّه بماءٍ نبط.
(نبع)  النون والباء والعين كلمتان:
إحداهُما نُبوع الماء، والموضع الذي يَنْبُع([14]) منه يَنْبُوع. والنَّوابع من البعير: المواضع التي يَسيل منها عرقُه. ومنابع الماء: مَخَارِجُه من الأرض.
والأخرى النَّبْع: شَجَر.
(نبغ)  النون والباء والغين كلمةٌ تدلُّ على بُروزٍ وظُهُور. ونَبغَ الشيءُ ظَهَرَ. والنَّبْغ([15]): ما تطايَرَ من الدَّقيق إذا طُحِن أو نُخل. ونَبَغ الرَّجُل([16])، إذا لم يكنْ في إرث الشِّعر([17]) ثم قال وأجاد. وكذلك سمِّي النابغةُ الشَّاعر. قال([18]):
وحَلّت في بني قيس بن جَسْرٍ *** وقد نبغَتْ لنا منهمْ شؤونُ
(نبق)  النون والباء والقاف كلمةٌ تدلُّ على تسويةٍ وتهذيب. والنخل إذا كان غِرَاسُه على استواءٍ منبَّق([19]). وقد نَبَّقه صاحبُه. وكذلك كلُّ شيءٍ مستوٍ مهذَّب. قال:
وحدِّثْ بأنْ زالت بلَيلٍ حُمولُهمْ *** كنخلٍ من الأعراض غير منبَّقِ([20])ولعل النَّبق([21])، وهو حَمْلُ السِّدْر من هذا. ويقال -وهو شاذٌّ عن هذا:
أنبَقَ الرّجُلُ، إذا حَصَمَ([22]) بها غيرَ شديدةٍ.
(نبك)  النون والباء والكاف كلمةٌ تدلُّ على ارتفاعٍ وهبوطٍ في الأرض. يقال نَبَكَةٌ، والجمع نِبَاكٌ.
(نبل)  النون والباء واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على فَضْل وكِبَر، ثم يستعار منه الحِذْق في العمل، فيقال للفَضْل في الإنسان نُبْل. والنَّبَل: عِظام المَدَر([23]) والحِجارة. ويقال: نَبَلٌ ونُبَلٌ. وفي الحديث: "أعِدُّوا النَّبَل". ويقولون: إنَّ النَّبَل هاهنا الصِّغار، وإنَّها من الأضداد، ونبِّلْني أحجاراً للاستنجاء: أعْطِنِيها. ونبِّلْنِي عَرْقاً: أعطِنِيه. وحُجَّة أنَّها الصِّغار قول القائل([24]):
أفَرْحُ أن أُرزَأَ الكِرامَ وأن *** أُورَثَ ذَوداً شَصَائصا نَبَلا
وإذا كانت من الأضداد كان الوجه الأقلُّ خارجاً عن القياس.
والمعنى في الحِذْق قولُهم إنَّ النّابِل: الحاذقُ بالأمر، والفِعل النَّبَالة. وفلان أنْبَلُ النَّاسِ بالإبل، أي أعلمهم بما يُصلحها. قال:
تَدَلَّى عليها بالحِبالِ مُوَثِقَّاً *** شديدَُ الوَصاةِ نابلٌ وابنُ نابلِ([25])وفي الباب قياسٌ آخر يدلُّ على رَمْيِ الشّيءِ ونَبْذِه وخِفّةِ أمره. منه النَّبْل: السِّهام العربية. والنَّابل: صاحب النَّبْل*، والنَّبَّال: الذي يعملُه. ونبلْتُهُ: رمَيْتُه بالنَّبْل. ومن هذا القياس: تَنَبَّل البعيرُ: مات: والنَّبِيلة: الجِيفة، وسمِّيت بها لأنَّها ترمَى.
ومن القياس الذي يقارب هذا: نَبَلَ الإبلَ يَنْبُلُها: ساقَها سوقاً شديداً. قال:
* لا تأويَا للعِيسِ وانبُلاها([26]) *
(نبه)  النون والباء والهاء أصلٌ صحيح يدلُّ على ارتفاع وسمُوّ. ومنه النُّبْه والانتباه، وهو اليَقَظة والارتفاع من النَّوم. ونَبَّهْتَه وأنْبهته. ومنه رجلٌ نَبِيه، أي شَرِيف. وقولهم: إنَّ النَّبَه من الأضداد، يقال للضَّائع نَبَهٌ وللموجود نَبَه، فهو عندنا صحيحٌ؛ لأنَّه إذا ضاع انتُبِه له وإذا وُجِد انتُبِه له([27]). قال أهلُ اللُّغة: النَّبَه: الضَّالَّة تُوجَد عن غفلة. تقول: وجدتُ هذا الشَّيءَ نَبَهاً وأضلَلْتُه نَبَها، إذا([28]) لم يعلم متى ضلّ. والقياس في الباب ما ذكرناه. قال:
كأنَّه دُمْلُجٌ من فِضَّةٍ نَبَه *** في مَلْعَبٍ من عَذَارَى الحيِّ مفصومُ([29])(نبو)  النون والباء والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على ارتفاعٍ في الشيء عن غَيره أو تَنحٍّ عنه. [نبا بصرُه عن الشيء([30])] ينبو. ونبا السيف عن الضّريبة: تجافَى ولم يَمضِ فيها. ونبا به مَنزِلُه: لم يوافِقْه، وكذا فِراشه. ويقال نَبَا جنْبُه عن الفِراش. قال:إنَّ جَنْبِي عن الفِراشِ لنَابِ *** كتَجافِي الأسَرِّ فوقَ الظِّرابِ([31])ويقال إنّ النبيّ صلى الله عليه وآله وسلم اسمُه من النَّبْوة، وهو الارتفاع، كأنَّه مفضّل على سائر الناس برَفْع منزلته. ويقولون النَّبيّ: الطريق. قال:
لأصْبَحَ رتماً دُقاقَ الحَصَى *** مكانَ النَّبِيِّ من الكاثِبِ([32])(نبأ)  النون والباء والهمزة قياسه الإتيانُ من مكانٍ إلى مكان. يقال للذي يَنْبأ من أرض إلى أرضٍ نابئ. وسيلٌ نابئ: أتَى من بلدٍ إلى بلد ورجل نابئ مثله. قال:
ولكن قَذَاها كلُّ أشعَثَ نابئٍ *** أتَتْنا به الأقدار من حيث لا ندرِي([33])ومن هذا القياس النَّبَأ: الخبر، لأنَّه يأتي من مكانٍ إلى مكان. والمُنبئ: المُخْبِر. وأنبأته ونَبّأته. ورَمَى الرّامي فأنبَأَ، إذا لم يَشْرِمْ([34])، كأنَّ سَهَمه عَدَل عن الخَدْشِ وسَقَط مكاناً آخَرَ. والنَّبْأة: الصَّوت. وهذا هو القياس، لأنَّ الصوتَ يجيءُ من مكانٍ إلى مكان. قال ذو الرمة:
وقد توحَّس رِكزاً مُقْفِرٌ نَدُسٌ	 *** بنبْأةِ الصوتِ ما في سمعِهِ كذبُ([35])ومن هَمَز النبيَّ فلأنه أنبأ عن الله تعالى. والله أعلم بالصواب.
--------------ـــ
([1]) التكملة في المجمل.
([2])  التكملة من المجمل. وفي اللسان: "الشديد الصوت".
([3])  اللسان (قصر، شنج، نبح، شعب) والحيوان (1: 349/ 5: 214). وقد سبق في (شعب).
([4])  نفخ، بكسر الفاء، بمعنى انتفخ، وفي المجمل واللسان: "نفط".
([5])  في الأصل: "بمثلي"، صوابه في المجمل واللسان.
([6]) هو ساعدة بن جؤية الهذلي. ديوان الهذليين (1: 202) واللسان (نبخ، رزم). والحادر، كذا وردت هنا بالحاء المهملة كما في اللسان. وفي المجمل والديوان: "الخادر" بالخاء المعجمة، وقد سبق بهذه الرواية في (رزم) ولكل وجه. فالخادر: الغليظ، أراد به الفيل. والحادر: الأسد في خدره، أي عرينه.
([7]) في المجمل: "فصيح بليغ".
([8]) الرجز في اللسان (ذرب، نبر، بدن) مع نسبته إلى شبيب بن البرصاء. وأنشده في (وقر) بدون نسبة وكذا في إصلاح المنطق 18.
([9]) في الأصل: "نيشة"، تحريف.
([10]) القطاع: جمع قطع بالكسر، وهو القطعة.
([11])  في الأصل: "من"، صوابه في المجمل على أنه يقال أنبض القوس، وأنبض بالوتر.
([12])  في القاموس "نبض" بالفتح والتحريك، وككتف وهذا الوصف مما فات صاحب اللسان.
([13])  للمسيب بن علس في المفضليات (1: 60).
([14])  يقال بتثليث الباء.
([15]) ورد في القاموس، ولم يرد في اللسان.
([16])مضارعه مثلث الباء.
([17]) وكذا في المجمل. وفي اللسان: "إذا لم يكن في إرثه الشعر".
([18]) أي النابغة، انظر المزهر (2: 346) واللسان (نبغ)، وصواب ما في اللسان: "سمي به زياد بن معاوية لقوله". وفي الأصل هنا: "النابغة قال الشاعر".
([19]) يقال بفتح المشددة وكسرها.
([20]) لامرئ القيس في ديوانه برواية الطوسي (مخطوطة دار الكتب) واللسان (نبق).
([21]) بفتح النون وكسرها، وككتف، وبالتحريك، أربع لغات.
([22]) حصم، أي ضرط. وفي الأصل: "خصم"، صوابه في المجمل.
([23]) في الأصل: "المطر"، صوابه في المجمل واللسان.
([24]) هو حضرمي بن عامر. البيان (3: 315) وأمالي القالي (1: 67) واللسان (جزأ، شصص، نبل). وانظر الأضداد لابن الأنباري 78.
([25]) لأبي ذؤيب في ديوان الهذليين (1: 142) واللسان (نبل). وضبطت في اللسان بفتح ثاء "موثقاً"، وفي الديوان بكسرها، وفي شرح الديوان: "موثق: قد أوثق حبله بأعلى شيء مرتفع" و "شديد" في الديوان بالنصب، وفي اللسان مرة بالنصب وأخرى بالرفع.
([26])  لزفر بن الخيار المحاربي في اللسان (نبل).
([27])  في الأصل: "انتبه له وإذا وجد انبة له".
([28])  كذا على الصواب في المجمل. وفي الأصل: "أي".
([29])  لذي الرمة في ديوانه 572 واللسان (نبه، فصم). وقد سبق في (فصم).
([30])  التكملة من المجمل.
([31])  لمعد يكرب المعروف بغلفاء. اللسان (سرر، ظرب).
([32])  لأوس بن حجر في ديوانه 3 واللسان (رتم، نبا، كثب). وسبق في (كثب).
([33])  للأخطل في اللسان (قذا، نبأ)، وروايته في الموضع الأول: "ولكن قذاها زائر لا نحبه".
([34])  في المجمل: "إذا لم يخدش". وفي اللسان: "أي لم يشرم ولم يخدش".
([35])  ديوان ذي الرمة 21 واللسان (نبأ).

ـ

##### Türkçe

(نûn, bâ ve onları üçleyen şeyler bâbı)
(**نبت**)  **النون** ve **الباء** ve **التاء** bir tek asıldır; ekilmişte bir büyümeye delâlet eder, sonra ödünçlenir. **النَّبت** mâlûmdur; **نَبَت** denir. Ve yer **أنْبَتَت**. Ve **نَبَّتُّ الشَّجرَ**: onu diktim. Ve denir: Şüphesiz [**في**([1])] falan oğullarında elbette bir şer **نابِتَة**si vardır. Ve falan oğullarına bir **نابتة** **نبَتَتْ**, onlara çocuklardan küçük bir nesil türediği zaman. Ve **النَّبيت**: Yemen’den bir kabiledir. Ve bu ağacın **نِبتة**si ne güzeldir. Ve o, bir doğruluk **مَنبِت**indedir; yani kerîm bir asıldadır.
(**نبث**)  **النون** ve **الباء** ve **الثاء** bir asıldır; bir şeyi ortaya çıkarmaya delâlet eder. Ve **نَبَثَ التُّرابَ**: onu kuyudan ve nehirden çıkardı; ve bu çıkarılan şey **نَبِيثة**dir; çoğulu **نبائث**. Ve **النَّابث**: kazandır. Ve onların sözü: **خبيثٌ نبيث**; ancak o, tâbî kılmadır.
(**نبج**)  **النون** ve **الباء** ve **الجيم**. Derler: **النَّبّاج**: yüksek **الصَّوت([2])**lu; ve o tek bir kelimedir.
(**نبح**)  **النون** ve **الباء** ve **الحاء** tek bir kelimedir; o, köpeğin **نُبَاح**ı ve **نَبِيح**idir. Ve belki [derler] ceylana **نَبَح**. Ebû Duvâd dedi:
وقُصْرَى شَنِجِ الأنْسَا *** ءِ نبّاح من الشُّعْبِ([3])
Ve hadiste: “**اقْعُدْ منبوحاً**”, yani sövülmüş olarak.
(**نبخ**)  **النون** ve **الباء** ve **الخاء** bir asıldır; büyüklüğe ve büyüklük taslamaya delâlet eder. Ve **النَّبْخ**ın aslı, elden **نَفِخ([4])** eden şeydir; böylece suyla dolu bir yara benzeri çıktı. Ve kendi nefsinde büyüklük taslayana: **نابخة** denir. Şair dedi:
يَخْشَى عليهم من الأملاك نَابِخةً *** من النَّوابِخِ مثل الحادر الرُّزَمِ([6])
Ve **النَّبْخاء**: tepeciktir; yüksekliğinden dolayı adlandırıldı.
(**نبذ**)  **النون** ve **الباء** ve **الذال** sahih bir asıldır; atmaya ve fırlatmaya delâlet eder. **نَبَذْتُ الشَّيءَ** **أنبِذُه** **نبذاً**: onu elimden attım. Ve **النَّبِيذُ**: hurmadır; kaplara atılır ve üzerine su dökülür. Denir: **نبذتُ** **أَنْبِذُ**. Ve **الصَّبي المنبوذ**: annesinin attığıdır. Ve denir: filan yerde maldan bir **نَبْذ** vardır; yani az bir şey. Ve başında aklıktan bir **نَبْذ** vardır; yani az; sanki azlığı ve küçüklüğü için atılan şeydir. Ve yağmurdan **النَّبْذ** da böyledir.
(**نبر**)  **النون** ve **الباء** ve **الراء** sahih bir asıldır; kaldırmaya ve yücelmeye delâlet eder. Ve oğlan **نَبَر**: büyüyüp serpilmesinin ilk vaktinde bağırdı. Ve **نَبَّار** bir adam: fasih, gür **([7])**. Ve **المنبر** adlandırıldı; çünkü o yüksektir ve üzerinde ses yükseltilir. Ve sözde **النَّبْرُ**: hemze yahut ona yakın olandır. Ve her kim bir şeyi kaldırdıysa onu **نَبَره**. Ve buna kıyas edilen şeylerden **النِّبر**: küçük bir canlıdır; çoğulu **أنبار**; çünkü develer üzerinde yürüdüğü zaman derileri şişer ve yükselir. Dedi:
كأنها مِنْ سِمَنٍ واستِيقَارْ *** دَبَّتْ عليها ذَرِبَاتُ الأنبارْ([8])
(**نبس**)  **النون** ve **الباء** ve **السين** tek bir kelimedir. Denir: bir kelimeyle **نَبَسَ** etmedi; yani konuşmadı. Ve onlardan ne bir **نَبْس** ne de bir **نَبْسَة** işittim.
(**نبش**)  **النون** ve **الباء** ve **الشين** bir asıl ve tek bir kelimedir; örtülü bir şeyi ortaya çıkarmaya delâlet eder. Ve kabri **نَبَشَ**; o, onu **يَنْبُشُه([9])** bir **نَبَّاش**tır. Ve onun kıyasından: otun **أنابِيش**i; yeryüzünün yüzünde beliren dağınık **القطاع([10])**lardır.
(**نبص**)  **النون** ve **الباء** ve **الصاد**. Derler: oğlan köpekle **نَبَص** etti. Ve kuş **نَبَص**: ses çıkardı.
(**نبض**)  **النون** ve **الباء** ve **الضاد** bir asılcıktır; bir harekete yahut hareket ettirmeye delâlet eder. Ve damar **نَبَضَ** **يَنْبِض**; ve o, onun hareketidir. Ve onda ne **حَبَض** vardır ne de **نَبَض**. Ve bu yaydan **أنْبَضْتُ عَن([11])** bir **إنباضاً**. Ve ben de **نَبَضْتُ**. Ve derler: **فؤاد نَبِضٌ([12])**; sanki yiğitliğinden **يَنْبِض**; yani hareket eder. Dedi:
وإذا أطفْتَ بها أطفتَ بكلكلٍ *** نَبِض الفَرائصِ مُجْفَرِ الأضلاعِ([13])
(**نبط**)  **النون** ve **الباء** ve **الطاء** bir kelimedir; bir şeyi çıkarmaya delâlet eder. Ve suyu **استنبَطْتُ**: onu çıkardım; ve suyun kendisi, çıkarıldığı zaman **نَبَط**tır. Ve denir: **النَّبَط**a, suları çıkarmalarından dolayı bu ad verilmiştir. Ve bunun üzerine taşınan şeylerden **النُّبْطة**: atın koltuğu altında olan bir beyazlıktır. Ve **أنْبَطُ** bir at; sanki o beyazlık, çıkan bir suya benzetilmiştir.
(**نبع**)  **النون** ve **الباء** ve **العين** iki kelimedir:
Bunlardan biri suyun **نُبوع**udur; ve ondan **يَنْبُع([14])** olan yer **يَنْبُوع**tur. Ve deveden **النَّوابع**: terinin aktığı yerlerdir. Ve suyun **منابع**ı: onun yerden çıkış yerleridir.
Diğeri **النَّبْع**: ağaçtır.
(**نبغ**)  **النون** ve **الباء** ve **الغين** bir kelimedir; bir belirmeye ve görünmeye delâlet eder. **نَبغَ** şey: göründü. Ve **النَّبْغ([15])**: öğütüldüğü yahut elendiği zaman undan uçuşan şeydir. Ve adam **نَبَغَ([16])**; şiir mirasında **([17])** değilken sonra söyledi ve güzel yaptı. Ve şair **النابغة** da böyle adlandırıldı. Dedi **([18])**:
وحَلّت في بني قيس بن جَسْرٍ *** وقد نبغَتْ لنا منهمْ شؤونُ
(**نبق**)  **النون** ve **الباء** ve **القاف** bir kelimedir; düzeltmeye ve arıtmaya delâlet eder. Hurma ağacı, dikimi düzgün bir düzende olursa **منبَّق([19])**tır. Ve sahibi onu **نَبَّقه**. Ve düzgün, arıtılmış her şey böyledir. Dedi:
وحدِّثْ بأنْ زالت بلَيلٍ حُمولُهمْ *** كنخلٍ من الأعراض غير منبَّقِ([20])
Ve belki **النَّبق([21])**—ki o, sidr’in meyvesidir—bundandır. Ve denir—ve o, bundan şâzdır:
Adam **أنبَقَ** etti; **حَصَمَ([22])** ettiği zaman; onunla şiddetli olmayan.
(**نبك**)  **النون** ve **الباء** ve **الكاف** bir kelimedir; yerde bir yükselmeye ve alçalmaya delâlet eder. **نَبَكَةٌ** denir; çoğulu **نِبَاكٌ**.
(**نبل**)  **النون** ve **الباء** ve **اللام** sahih bir asıldır; fazilete ve büyüklüğe delâlet eder; sonra ondan işte maharet ödünçlenir; insandaki fazilete **نُبْل** denir. Ve **النَّبَل**: sert toprak **([23])** ve taşların büyükleridir. Ve **نَبَلٌ** ve **نُبَلٌ** denir. Ve hadiste: “**أعِدُّوا النَّبَل**”. Ve derler: şüphesiz buradaki **النَّبَل** küçüklerdir; ve şüphesiz o, zıtlardandır; ve “istincâ için bana taşlar **نبِّلْني**”: bana onları ver. Ve “bana bir damar **نبِّلْنِي**”: bana onu ver. Ve onun küçükler olduğuna delil, söyleyenin sözü **([24])**:
أفَرْحُ أن أُرزَأَ الكِرامَ وأن *** أُورَثَ ذَوداً شَصَائصا نَبَلا
Ve zıtlardan olduğu zaman, daha az olan yön kıyasın dışına çıkmış olur.
Ve maharetteki mânâ, onların sözü: şüphesiz **النّابِل**: işte mahir olandır; fiil **النَّبَالة**dır. Ve falan, develerde insanların en **أنْبَل**idir; yani onları ıslah eden şeyi en iyi bilendir. Dedi:
تَدَلَّى عليها بالحِبالِ مُوَثِقَّاً *** شديدَُ الوَصاةِ نابلٌ وابنُ نابلِ([25])
Ve bâbda başka bir kıyas vardır; bir şeyi atmaya ve onu fırlatmaya ve işinin hafifliğine delâlet eder. Ondan **النَّبْل**: Arap oklarıdır. Ve **النَّابل**: **النَّبْل** sahibi; ve **النَّبَّال**: onu yapan kimsedir. Ve onu **نبلْتُهُ**: onu **النَّبْل** ile attım. Ve bu kıyastan: deve **تَنَبَّل** etti: öldü; ve **النَّبِيلة**: leştir; ona bu ad verildi, çünkü atılır.
Ve buna yakın olan kıyastan: develeri **نَبَلَ** eder **يَنْبُلُها**: onları şiddetli bir sevkle sürdü. Dedi:
* لا تأويَا للعِيسِ وانبُلاها([26]) *
(**نبه**)  **النون** ve **الباء** ve **الهاء** sahih bir asıldır; yükselmeye ve yücelmeye delâlet eder. Ondan **النُّبْه** ve **الانتباه**; o, uyanıklık ve uykudan yükselmedir. Ve onu **نَبَّهْتَه** ve **أنْبهته**. Ondan **نَبِيه** bir adam; yani şerefli. Ve onların sözü: şüphesiz **النَّبَه** zıtlardandır; kaybolana **نَبَهٌ** denir ve bulunana **نَبَه** denir; o, bize göre sahihtir; çünkü kaybolduğu zaman ona dikkat edilir ve bulunduğu zaman ona dikkat edilir **([27])**. Dil ehli dedi: **النَّبَه**: gafletten sonra bulunan kayıptır. Dersin: bu şeyi **نَبَهاً** buldum ve onu **نَبَها** kaybettim; **([28])** ne zaman kaybolduğunu bilmediği zaman. Ve bâbda kıyas, zikrettiğimizdir. Dedi:
كأنَّه دُمْلُجٌ من فِضَّةٍ نَبَه *** في مَلْعَبٍ من عَذَارَى الحيِّ مفصومُ([29])
(**نبو**)  **النون** ve **الباء** ve illetli harf sahih bir asıldır; şeyde başkasından bir yükselmeye yahut ondan uzaklaşmaya delâlet eder. **نبا بصرُه عن الشيء([30])** **ينبو**: bakışı şeyden uzaklaştı. Ve kılıç darbeye karşı **نبا** etti: uzaklaştı ve onda ilerlemedi. Ve onun menzili ona karşı **نبا** etti: ona uygun düşmedi; ve yatağı da böyledir. Ve denir: yanı yataktan **نَبَا** etti. Dedi:
إنَّ جَنْبِي عن الفِراشِ لنَابِ *** كتَجافِي الأسَرِّ فوقَ الظِّرابِ([31])
Ve denir: şüphesiz Peygamber—Allah’ın salâtı ve âli üzerine olsun—adı **النَّبْوة**dandır; ve o, yükselmedir; sanki diğer insanların üzerine menzilinin yükseltilmesiyle üstün kılınmıştır. Ve derler: **النَّبيّ**: yoldur. Dedi:
لأصْبَحَ رتماً دُقاقَ الحَصَى *** مكانَ النَّبِيِّ من الكاثِبِ([32])
(**نبأ**)  **النون** ve **الباء** ve **الهمزة**; onun kıyası bir yerden bir yere gelmektir. Bir yerden bir yere **يَنْبأ** eden kimseye **نابئ** denir. Ve **سيلٌ نابئ**: bir beldeden bir beldeye geldi; ve **رجل نابئ** de böyledir. Dedi:
ولكن قَذَاها كلُّ أشعَثَ نابئٍ *** أتَتْنا به الأقدار من حيث لا ندرِي([33])
Ve bu kıyastan **النَّبَأ**: haberdir; çünkü bir yerden bir yere gelir. Ve **المُنبئ**: haber verendir. Ve ona **أنبأته** ve **نَبّأته**. Ve okçu attı da **فأنبَأَ**; **يَشْرِمْ([34])** etmediği zaman; sanki oku çizikten saptı ve başka bir yere düştü. Ve **النَّبْأة**: sestir. Ve bu, kıyastır; çünkü ses bir yerden bir yere gelir. Zû’r-Rumme dedi:
وقد توحَّس رِكزاً مُقْفِرٌ نَدُسٌ	 *** بنبْأةِ الصوتِ ما في سمعِهِ كذبُ([35])
Ve her kim **النبيَّ**yi hemzeledi ise, ancak o, Allah Teâlâ’dan haber verdiği içindir. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.
--------------ـــ
([1]) Mücmel’de tekmiledir.
([2])  Mücmel’den tekmiledir. Lisân’da: “şiddetli sesli”.
([3])  Lisân (قصر، شنج، نبح، شعب) ve Hayevân (1: 349/ 5: 214). Daha önce (شعب)’ta geçti.
([4])  **نفخ**, fânın kesresiyle, “şişti” mânâsında; Mücmel ve Lisân’da: “**نفط**”.
([5])  Asılda: “بمثلي”; doğrusu Mücmel ve Lisân’dadır.
([6]) O, Sa‘ide b. Cu’eyye el-Huzelî’dir. Dîvânu’l-Huzeliyyîn (1: 202) ve Lisân (نبخ، رزم). Ve **الحادر**, burada Lisân’daki gibi mu‘ceme olmayan **الحاء** ile geldi. Mücmel ve dîvânda: mu‘ceme **الخاء** ile “الخادر”; ve daha önce bu rivayetle (رزم)’da geçti; her birinin bir yönü vardır. **الخادر**: kalın; onunla fili kastetti. **الحادر**: ininde, yani yuvasında aslan.
([7]) Mücmel’de: “fasih, beliğ”.
([8]) Recez Lisân’da (ذرب، نبر، بدن) Şebîb b. el-Barsâ’â’ya nispetle. (وقر)’da nispet olmaksızın okudu; İslâhu’l-Mantık 18’de de böyledir.
([9]) Asılda: “نيشة”; tahriftir.
([10]) **القطاع**: kesra ile **قطع**ın çoğuludur; o, parçadır.
([11])  Asılda: “من”; doğrusu Mücmel’dedir; “**أنبض** القوس” ve “**أنبض** بالوتر” denir.
([12])  Kâmûs’ta “**نبض**” fetha ve hareke ile, ve “**كتف**” gibi; bu vasıf Lisân sahibine kaçmıştır.
([13])  el-Museyyeb b. ‘Ales’indir; el-Mufaddaliyyât (1: 60).
([14])  **الباء**nın üçlenmesiyle denir.
([15]) Kâmûs’ta geldi; Lisân’da gelmedi.
([16]) Muzâri‘i **الباء**nın üçlenmesidir.
([17]) Mücmel’de de böyledir. Lisân’da: “şiir onun mirasında değilken”.
([18]) Yani **النابغة**; el-Muzhir (2: 346) ve Lisân (نبغ)’a bak. Lisân’daki doğrusı: “bununla Ziyâd b. Mu‘âviye adlandırıldı; sözü sebebiyle”. Asıl burada: “النابغة قال الشاعر”.
([19]) Şeddelinin fethası ve kesresiyle denir.
([20]) İmru’ul-Kays’ındır; dîvânında Tûsî rivayetiyle (Dâru’l-Kutub yazması) ve Lisân (نبق).
([21]) **النون**un fethası ve kesresiyle, ve “**كتف**” gibi, ve hareke ile; dört lugat.
([22]) **حصم**: yani yellenmek. Asılda: “خصم”; doğrusu Mücmel’dedir.
([23]) Asılda: “المطر”; doğrusu Mücmel ve Lisân’dadır.
([24]) O, Hadramî b. ‘Âmir’dir. el-Beyân (3: 315) ve Emâlî el-Kâlî (1: 67) ve Lisân (جزأ، شصص، نبل). İbnü’l-Enbârî’nin el-Ezdâd’ına bak: 78.
([25]) Ebû Züeyb’indir; Dîvânu’l-Huzeliyyîn (1: 142) ve Lisân (نبل). Lisân’da “**موثقاً**”nın sâ’sı fetha ile ضبط edildi; dîvânda kesra ile; dîvân şerhinde: “**موثق**: ipini en yüksek bir şeye sağlamlamış” ve “**شديد**” dîvânda nasb ile; Lisân’da bir kere nasb ile, bir kere ref‘ ile.
([26])  Zufar b. el-Hıyâr el-Muhâribî’nindir; Lisân (نبل).
([27])  Asılda: “انتبه له وإذا وجد انبة له”.
([28])  Mücmel’de doğru olan üzere böyledir. Asılda: “أي”.
([29])  Zû’r-Rumme’nindir; dîvânı 572 ve Lisân (نبه، فصم). Daha önce (فصم)’da geçti.
([30])  Mücmel’den tekmiledir.
([31])  Ma‘dîkerib’indir; Ghalfâ diye bilinir. Lisân (سرر، ظرب).
([32])  Evs b. Hacer’indir; dîvânı 3 ve Lisân (رتم، نبا، كثب). Daha önce (كثب)’ta geçti.
([33])  el-Ahtal’ındır; Lisân (قذا، نبأ). İlk yerdeki rivayeti: “ولكن قذاها زائر لا نحبه”.
([34])  Mücmel’de: “çizmediği zaman”. Lisân’da: “yani ne **يشرم** etti ne de çizdi”.
([35])  Zû’r-Rumme dîvânı 21 ve Lisân (نبأ).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B4/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ب ش
نَبَشَ الأرضَ عمّا تحتها نَبْشاً ومنه‏:‏ نَبْشُ القبر‏.‏
ومن المجاز‏:‏ هو ينبش الأسرار‏.‏
قال‏:‏ مهلاً بنى عمّنا مهلاً موالينا لا تبشوا بيننا ما كان مدفوناً وهو ينبش لعياله ويحترش إذا استخرج رزقهم من هنا وهنا واحتال‏.‏
وانتبش العروق من الأرض‏:‏ استخرجها‏.‏
قال الكميت‏:‏ موتهنّ انتباشهنّ من الأر - ض ويحيين ما سكنّ القبورا أي ما دامت العروق تحت الأرض كانت حيّةً فإذا نبشت ماتت‏.‏

##### Türkçe

ن ب ش
**نَبَشَ** toprağı, altındakinden dolayı **نَبْشاً** (kazarak); bundan da: **نَبْشُ القبر** (kabri kazmak).
Mecazdan: O, **ينبش الأسرار** (sırları kazar/ortaya çıkarır).
Dedi ki: Yavaş, amcamızın oğulları, yavaş; efendilerimiz; aramızda gömülü olanı **تبشوا** (kazıp çıkarmayın); hâlbuki o, ailesi için **ينبش** (kazar) ve onların rızkını buradan ve buradan çıkardığında ve çareye başvurduğunda **يحترش** (toplayıp derler).
**وانتبش العروق من الأرض**: Onları çıkardı.
**قال الكميت**:
Ölümleri, onların yerden **انتباشهنّ** (kazılıp çıkarılmalarıdır) —
ve kabirlerde sakin olanı diriltirler;
yani, damarlar toprak altında devam ettiği müddetçe diri idi; artık **نبشت** (kazılıp çıkarıldı) mı öldü.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B4/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

نَبَشَ الشيء يَنْبُشُه نَبْشاً: استخرجه بعد الدَّفْن، ونَبْشُ الموتى: استخراجُهم، والنبَّاشُ: الفاعلُ لذلك، وحِرْفَتُه النِّباشةُ. والنَّبْشُ: نَبْشُك عن الميّت وعن كلّ دَفِين. ونَبَشْتُ البقلَ والميّتَ أَنْبُشُ، بالضم، نَبْشاً.
والأُنْبُوشُ، بغير هاء: ما نُبِشَ؛ عن اللحياني. والأُنْبُوشُ والأُنْبُوشةُ: الشجرةُ يَقْتَلِعها بعروقها وأُصولها، وكذلك هو من النبات. وأَنابِيشُ العُنْصُلِ: أُصولُه تحت الأَرض، واحدتها أُنْبُوشةٌ. والأُنْبُوشُ: أَصلْ البقل المَنْبُوش، والجمع الأَنابِيشُ؛ قال امرؤ القيس:كأَن سِباعاً فيه غَرْقى غُدَيّةً
بأَرْجائِه القُصْوى، أَنابِيشُ عُنْصُلِ
أَبو الهيثم: واحدُ الأَنابيش أُنْبُوش وأُنْبُوشةٌ وهو ما نَبَشَه المطرُ، قال: وإِنما شبَّه غَرْقى السباع بالأَنابِيش لأَن الشيءَ العظيم يُرَى صغيراً من بعيد، أَلا تراه قال بأَرْجائِه القُصْوى أَي البُعْدَى؟ شبّهها بَعْد ذُبُولها ويُبْسها بها. والأُنْبُوشُ أَيضاً: البُسْر المطعون فيه بالشَّوك حتى يَنضَج.
والنِّبْش: شجر يشبه ورقُه ورقَ الصنَوْبر وهو أَصغر من شجر الصنوبر وأَشدّ اجتماعاً، له خشب أَحمر تُعْمل منه مَخاصِرُ النَّجائب (* قوله
«النجائب» في شرح القاموس الجنائب.) وعكاكيزُ يا لَها من عكاكيزَ؛ قال ابن سيده: هذا كله عن أَبي حنيفة. التهذيب: قال أَبو تراب سمعت السُّلَمي يقول: نَبَّشَ الرجلُ في الأَمر وفَنَّشَ إِذا استرخى فيه؛ وأَنشد اللحياني: إِن كُنْتَ غيرَ صائِدي فنَبِّشِ
قال: ويروى فبَنِّشِ أَي اقعد.
ونُبْشة ونُبَاشة ونابِشٌ: أَسماء. ونُبَيْشة، على لفظ التصغير: أَحدُ فُرْسانِهم المذكورين.

##### Türkçe

**نَبَشَ** şeyi **يَنْبُشُه** **نَبْشاً**: onu دفinden sonra çıkardı; ve **نَبْشُ الموتى**: onları çıkarmaktır; ve **النبَّاشُ**: bunun yapanıdır; ve onun mesleği **النِّباشةُ**dur.

Ve **النَّبْشُ**: senin ölü hakkında ve her دفين hakkında kazıp çıkarman. Ve ben **نَبَشْتُ** yeşilliği ve ölüyü **أَنْبُشُ**—damme ile—**نَبْشاً**.

Ve **الأُنْبُوشُ**, هاء olmaksızın: kazılıp çıkarılan şey; لحياني’den. Ve **الأُنْبُوشُ** ile **الأُنْبُوشةُ**: kökleri ve asıllarıyla birlikte söküp çıkardığı ağaçtır; bitkiden de böyledir. Ve **أَنابِيشُ العُنْصُلِ**: onun yer altındaki asıllarıdır; onun bir tanesi **أُنْبُوشةٌ**dur. Ve **الأُنْبُوشُ**: kazılıp çıkarılmış yeşilliğin aslıdır; çoğulu **الأَنابِيشُ**tir; İmru’ul-Kays dedi ki:

كأَن سِباعاً فيه غَرْقى غُدَيّةً
بأَرْجائِه القُصْوى، أَنابِيشُ عُنْصُلِ

Ebu’l-Heysem: **الأَنابيش**in bir tanesi **أُنْبُوش** ve **أُنْبُوشةٌ**dur; o, yağmurun kazıp çıkardığı şeydir. Dedi ki: ancak yırtıcıların boğulmuşlarını **الأَنابِيش**e benzetti; çünkü büyük şey uzaktan küçük görülür; görmüyor musun, **بأَرْجائِه القُصْوى** dedi, yani en uzak olan? Onları, solmalarından ve kurumalarından sonra onlara benzetti. Ve **الأُنْبُوشُ** ayrıca: dikenle delinmiş **البُسْر**dür; ta ki olgunlaşsın.

Ve **النِّبْش**: yaprağı çam yaprağına benzeyen bir ağaçtır; çam ağacından daha küçüktür ve daha sıkı toplanmıştır; onun kırmızı bir odunu vardır; ondan **مَخاصِرُ النَّجائب** yapılır
(* onun sözü: “**النجائب**” Kâmûs şerhinde **الجنائب**tir.) ve bastonlar—ne bastonlar!; İbn Sîde dedi ki: bunun hepsi Ebu Hanîfe’dendir. **التهذيب**: Ebu Turâb dedi: es-Sülemî’nin şöyle dediğini işittim: **نَبَّشَ** adam işte ve **فَنَّشَ**; onda gevşediği zaman. Ve لحياني şu beyti okudu:

إِن كُنْتَ غيرَ صائِدي فنَبِّشِ

Dedi ki: **فبَنِّشِ** diye de rivayet edilir; yani otur.

Ve **نُبْشة** ve **نُبَاشة** ve **نابِشٌ**: isimlerdir. Ve **نُبَيْشة**—küçültme lafzı üzere—onların zikredilen süvarilerinden biridir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B4/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ب ش * * نَبَشَ * البقل والمَيِّت أي استخرجه وبابه نصر ومنه * النَّبَّاشُ

##### Türkçe

* ن ب ش * * **نَبَشَ** * sebzeyi ve ölüyü; yani onu çıkardı; babı **نصر**’dır; ve ondan: * **النَّبَّاشُ**

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B4/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

النبش: إبراز المستور، وكشف الشيء عن الشيء، ومنه النباش، وحرفته النباشة، يقال: نبش الشيء نبشا، إذا استخرجه بعد الدفن، ونبش الموتى: استخراجهم. ومن المجاز: النبش: استخراج الحديث والأسرار، ويقال: هو ينبش عن الأسرار، وينبشها. ومن المجاز: النبش: الاكتساب، يقال: هو ينبش لعياله، أي يكتسب لهم. ونبشه بسهم: رماه به فلم يصبه. وقال أبو حنيفة، رحمه الله: النبش، بالكسر: شجر كالصنوبر، إلا أنه أقل منه وأشد اجتماعا، أرزن من الآبنوس، له خشب أحمر كأنه النجيع صلب يكل الحديد، يعمل منه المخاصر للجنائب، وعكاكيز نقله ابن سيده عنه. قلت: وقد أغفل المصنف، رحمه الله تعالى، الآبنوس في كتابه، وذكره هنا استطرادا، وقد استدرك عليه في محله. والنبش، بالتحريك: الجمل الذي في خفه أثر، يتبين في الأرض من غير أثره، يقال: بعير نبش، نقله الصاغاني عن ابن عباد. ونبيشة الخير، كجهينة، هو عمرو بن عوف الهذلي بن طريف نزل البصرة، روى عنه أبو المليح، وأم عاصم، قال الحافظ: أخرج له مسلم وأهل السنن. وهوذة بن نبيشة، ولم يذكره الذهبي ولا ابن فهد ولا الحافظ، صحابيان، وإنما ذكروا نبيشة: رجل آخر له صحبة، قال الصاغاني: هوذة بن نبيشة السلمي، ثم من بني عصية، كتب له رسول الله، صلى الله عليه وسلم أنه أعطاه ما حوى الجفر كله. قلت: فهو مستدرك على الحافظين، توفي في حياته، صلى الله تعالى عليه وسلم، له ذكر في حديث ابن عباس. ونبيشة بن حبيب بن عبد العزي السلمي، أحد فرسانهم، رفيق لامرئ القيس بن حجر الكندي، حين خرج إلى قيصر ملك الروم. وسموا نباشة، كثمامة، ونابشا. والأنبوش، بالضم: أصل البقل المنبوش، كما نقله الجوهري أو الشجر المقتلع بأصله وعروقه، كالأنبوشة، ج: أنابيش، وأنشد الجوهري لامرئ القيس:
  كأن السباع فيه غرقى عـشـية                      بأرجائه القصوى أنابيش عنصل

  قال أبو الهيثم: واحد الأنابيش أنبوش وأنبوشة، وهو ما نبشه المطر، قال: وإنما شبه غرقى السباع بالأنابيش، لأن الشيء العظيم يرى من بعيد صغيرا، ألا تراه قال: بأرجائه القصوى، أي البعدي. شبهها بعد ذبولها ويبسها بها. والنباش بن زرارة بن وقدان بن حبيب بن سلامة بن غوى بن جروة بن أسيد التميمي الأسيدي، هو أبو هالة والد هند، توفي قبل المبعث ومالك بن زرارة بن النباش، وأبو هالة بن النباش بن زرارة، أو زرارة بن النباش، أو مالك بن النباش بن زرارة، الأخير قول الزبير بن بكار: زوج خديجة بنت خويلد بن أسد بن عبد العزي، أم المؤمنين، رضي الله تعالى عنها، والد هند بن أبي هالة، الصحابي، ربيب رسول الله صلى الله عليه وسلم والوصاف لحليته الشريفة، وكان أخا فاطمة الزهراء، وخال الحسن والحسين رضي الله عنهم شهد أحدا، وقتل مع علي، يوم الجمل، وسياق عبارة المصنف في إيراد هذه الأسماء على هذا الوجه غير محرر، والذي صح في اسم أبي هالة هو ما ذكره أولا، ومثله في الإصابة والمعاجم، فتأمل، وقال ابن حبان: اسم ابن أبي هالة هند بن النباش بن زرارة، وروى شعبة عن قتادة ما نصه: أبو هالة زوج خديجة- هند بن زرارة بن النباش، قال الذهبي: والعجب من ابن منده وأبي نعيم كيف ذكرا أبا هالة في الصحابة، وهو قد توفي قبل المبعث. ومما يستدرك عليه: الأنبوش: ما نبش، عن اللحياني. والأنبوش: البسر المطعون فيه بالشوك حتى ينضج. والأنابيش: السهام الصغار، نقله الصاغاني، وذكر شيخنا عن جماعة من أهل الأشباه أن الأنابيش لا واحد له. ونبش في الأمر: استرخى فيه ذكره الأزهري عن أبي تراب عن السلمي، والصواب بتقديم الباء على النون، وقد تقدم.

##### Türkçe

**النبش**: örtülü olanı ortaya çıkarma ve bir şeyi bir şeyden açığa çıkarma; bundan **النباش** (kabir soyan) ve onun mesleği **النباشة**. Denir ki: **نبش الشيء نبشا**; definden sonra onu çıkardığı zaman. Ve **نبش الموتى**: onları çıkarmaktır.

Mecazdan: **النبش**: hadisi ve sırları çıkarma; denir ki: o sırlar hakkında araştırır ve onları araştırır.

Mecazdan: **النبش**: kazanç elde etme; denir ki: o, ailesi için kazanır; yani onlar için kazanır.

Ve **نبشه بسهم**: onu bir okla attı da ona isabet ettirmedi.

Ebû Hanîfe, Allah ona rahmet etsin, dedi: **النبش** (kesre ile): çam gibi bir ağaçtır; ancak ondan daha azdır ve daha sıkı toplanmıştır; abanozdan daha ağırdır; onun kırmızı bir odunu vardır, sanki pıhtılaşmış kandır; serttir, demiri köreltir; ondan bineklerin yanlarına ait değnekler ve bastonlar yapılır. Bunu İbn Sîde ondan nakletti.

Dedim ki: Musannif, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, kitabında **الآبنوس**’u ihmal etti; onu burada istitrad olarak zikretti; onun yerinde ona karşı telafi edilmiştir.

Ve **النبش** (hareke ile): ayağının tabanında iz bulunan deve; onun izi olmaksızın yerde belli olur; denir ki: **بعير نبش**. Bunu es-Sağânî İbn Abbâd’dan nakletti.

Ve **نبيشة الخير** (Cüheyne gibi): o, Amr b. Avf el-Hüzelî b. Tarîf’tir; Basra’ya indi; ondan Ebû’l-Melîh ve Ümmü Âsım rivayet etti. Hâfız dedi: Müslim ve Sünen ehli onun için rivayet çıkardı.

Ve **هوذة بن نبيشة**; onu Zehebî de İbn Fehd de Hâfız da zikretmedi; ikisi sahâbîdir. Onlar ancak **نبيشة**’yi zikrettiler: sahâbeliği olan başka bir adam. es-Sağânî dedi: o, **هوذة بن نبيشة السلمي**’dir, sonra Benî Usayye’dendir; Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, ona yazdı ki: ona **الجفر**’in tamamının kuşattığını verdi.

Dedim ki: O hâlde o, iki hâfıza karşı müstedrektir; onun hayatında vefat etti, sallallahu teâlâ aleyhi ve sellem; İbn Abbâs hadîsinde onun zikri vardır.

Ve **نبيشة بن حبيب بن عبد العزي السلمي**: onların süvarilerinden biridir; İmruülkays b. Hucr el-Kindî’ye refîktir; Rum kralı Kayser’e çıktığı zaman.

Ve **نباشة** diye adlandırdılar, **ثمامة** gibi; ve **نابشا**.

Ve **الأنبوش** (damme ile): Cevherî’nin naklettiği üzere, çıkarılmış otun kökü; yahut kökü ve damarlarıyla sökülmüş ağaç; **كالأنبوشة** gibi. Çoğulu: **أنابيش**. Cevherî, İmruülkays’tan şu beyti inşad etti:
كأن السباع فيه غرقى عـشـية                      بأرجائه القصوى أنابيش عنصل

Ebû’l-Heysem dedi: **الأنابيش**’in teki **أنبوش** ve **أنبوشة**’dir; o, yağmurun çıkardığı şeydir. Dedi: Yırtıcıların boğulmuşlarını ancak **الأنابيش**’e benzetti; çünkü büyük şey uzaktan küçük görünür. Görmez misin, dedi: **بأرجائه القصوى**; yani uzak olan. Onları, solup kuruduktan sonra ona benzetti.

Ve **النباش بن زرارة بن وقدان بن حبيب بن سلامة بن غوى بن جروة بن أسيد التميمي الأسيدي**: o, Hind’in babası Ebû Hâle’dir; meb‘asten önce vefat etti. Ve **مالك بن زرارة بن النباش**; ve **أبو هالة بن النباش بن زرارة**; yahut **زرارة بن النباش**; yahut **مالك بن النباش بن زرارة**. Sonuncusu Zübeyr b. Bekkâr’ın sözüdür: Müminlerin annesi, Allah Teâlâ ondan razı olsun, **خديجة بنت خويلد بن أسد بن عبد العزي**’nin kocası; sahâbî **هند بن أبي هالة**’nin babası; Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, üvey oğlu; onun şerefli hilyesinin vasfedicisi. Ve Fâtıma ez-Zehrâ’nın kardeşi idi; Hasan ve Hüseyin’in dayısı idi, Allah onlardan razı olsun; Uhud’a şahit oldu; Cemel günü Ali ile birlikte öldürüldü. Musannifin bu isimleri bu vech üzere getirmesindeki ibarenin sevki muharrar değildir. Ebû Hâle’nin isminde sahih olan, onun önce zikrettiğidir; **الإصابة** ve mu‘cemlerde de böyledir; öyleyse düşün.

Ve İbn Hibbân dedi: Ebû Hâle’nin oğlunun adı **هند بن النباش بن زرارة**’dir. Şu‘be, Katâde’den bunun nassını rivayet etti: **أبو هالة زوج خديجة- هند بن زرارة بن النباش**. Zehebî dedi: İbn Mende ile Ebû Nuaym’in Ebû Hâle’yi sahâbede zikretmelerine şaşılır; hâlbuki o meb‘asten önce vefat etmiştir.

Ve ona karşı telafi edileceklerdendir: **الأنبوش**: Lihyânî’den, “kazılmış olan şey”dir. Ve **الأنبوش**: olgunlaşıncaya kadar dikenle dürtülmüş **البسر**’dir. Ve **الأنابيش**: küçük oklar; es-Sağânî onu nakletti. Şeyhimiz, **الأشباه** ehlinden bir cemaatten, **الأنابيش**’in tekilinin olmadığını zikretti.

Ve **نبش في الأمر**: onda gevşedi; Ezherî onu Ebû Turâb’dan, o da Sulemî’den zikretti. Doğrusu, bâ’nın nûn üzerine takdim edilmesi iledir; ve daha önce geçti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B4/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَبَشَ
1 نَبَشَ ذ , aor. نَبُشَ , (S, Mgh, Msb,) inf. n. نَبْشٌ, (S, A, Mgh, Msb, K) He took, drew, or pulled, out, or forth, (Mgh, Msb, K,) a thing, (Msb, TA,) [as] a leguminous plant, (S,) or a thing buried, (Mgh,) or a thing after burial, (TA,) [as] a corpse; (S, TA;) whence نَبَّاشٌ, q. v.: (S, Mgh:) he made a thing that was concealed or covered to come out or forth, or to become apparent. (A, K.) ― -b2- [Hence,] هُوَ يَنْبُشُ لِعِيَالِهِ, (A, TA,) inf, n. as above, (K, TA,) (tropical:) He draws forth sustenance hence and thence for his family, or household: (A:) or (tropical:) he gains, or earns, or seeks sustenance, for them. (K, * TA.) ― -b3- And هُوَ يَنْبُشُ الأَسْرَارَ, (A, TA,) and الحَدِيثَ, inf. n. as above, (K, TA,) (tropical:) He draws forth, or elicits, secrets, and discourse, narration, or information: (K, * TA:) or نَبَشْتُ السِّرَّ signifies (assumed tropical:) I divulged the secret. (Msb.) ― -b4- And العُرُوقَ ↓ اِنْتَبَشَ (tropical:) He drew forth, or extracted, the veins. (A.) ― -b5- Also, He removed, a thing from over another thing which it covered or concealed; (A, Msb, * K;) and earth from a thing beneath it: (A, Msb: *) whence نَبَّاشٌ, q. v. (Msb, K.) ― -b6- And hence, نَبَشَ القَبْرَ [He uncovered, or he rifled, or ransacked, the grave]. (A, Mgh, Msb.) -A2- Also, He dug with the hand; as also نَبَثَ. (AZ, in S, art. نبث.)

هُوَ يَتَنَبَّشُ عَنِ الأَسْرَارِ
5 هُوَ يَتَنَبَّشُ عَنِ الأَسْرَارِ ذ [app. (assumed tropical:) He endeavours to draw forth or elicit, or he searches out, secrets]. (TA.)

8 اِنْتَبَشَ see 1.

نِبَاشَةٌ
نِبَاشَةٌ ذ The trade, or occupation, of the نَبَّاش. (TA.)

نَبِيشَةٌ
[ نَبِيشَةٌ ذ Earth extracted from a well or burrow or the like. Hence,] نَبِيشَةُ اليَرْبُوعِ [The earth extracted by the jerboa in making its burrow]. (T in art. دم.)

نَبَّاشٌ
نَبَّاشٌ ذ One who rifles, or ransacks, graves; who takes forth the dead from them; or who uncovers graves. (Mgh, Msb.) See 1, in two places.

أَنْبُوشٌ
أَنْبُوشٌ ذ A thing that is taken, drawn, or pulled, out, or forth: (Lh:) the lower part of leguminous plants taken, drawn, or pulled, out, or forth: (S, K:) or trees pulled out by the trunk and roots: (K:) as also ↓ أُنْبُوشَةٌ: (TA:) or ↓ both signify what is torn out by the rain: (AHeyth:) pl. أَنَابِيشُ, (S, K,) the pl. of both the above words. (AHeyth.) ― -b2- Also, Full-grown unripe dates that are pierced with thorns in order that they may ripen. (TA.) ― -b3- And the pl. signifies Small arrows. (Sgh.) Some say that this pl. has no singular. (MF.)

أُنْبُوشَةٌ
أُنْبُوشَةٌ ذ : see أُنْبُوشٌ, in two places.

##### Türkçe

نَبَشَ
1 **نَبَشَ** ذ , muzâri‘ **نَبُشَ** , (S, Mgh, Msb,) mastar ismi **نَبْشٌ**, (S, A, Mgh, Msb, K) O, bir şeyi, (Mgh, Msb, K,) (Msb, TA,) [meselâ] baklagillerden bir bitkiyi, (S,) yahut gömülü bir şeyi, (Mgh,) yahut gömmeden sonra bir şeyi, (TA,) [meselâ] bir cesedi; (S, TA;) dışarı aldı, çıkardı veya çekip çıkardı: buradan **نَبَّاشٌ**, bkz.: (S, Mgh:) o, gizlenmiş veya örtülmüş bir şeyi dışarı çıkardı veya ortaya çıkardı, yahut onun açık hâle gelmesini sağladı. (A, K.) ― -b2- [Bundan,] **هُوَ يَنْبُشُ لِعِيَالِهِ**, (A, TA,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (K, TA,) (mecaz:) O, ailesi yahut ev halkı için oradan buradan rızık çıkarır: (A:) yahut (mecaz:) onlar için rızık kazanır, yahut rızık elde eder, yahut rızık arar. (K, * TA.) ― -b3- Ve **هُوَ يَنْبُشُ الأَسْرَارَ**, (A, TA,) ve **الحَدِيثَ**, mastar ismi yukarıdaki gibi, (K, TA,) (mecaz:) O, sırları ve sözü, rivayeti yahut bilgiyi dışarı çıkarır veya ortaya döker: (K, * TA:) yahut **نَبَشْتُ السِّرَّ** (varsayılan mecaz olarak) “Sırrı ifşa ettim” demektir. (Msb.) ― -b4- Ve **اِنْتَبَشَ** ↓ **العُرُوقَ** (mecaz:) O, damarları çekip çıkardı yahut çıkardı. (A.) ― -b5- Keza, O, bir şeyin üstünü örten veya gizleyen başka bir şeyi kaldırdı; (A, Msb, * K;) ve bir şeyin altındaki şeyden toprağı (kaldırdı): (A, Msb: *) buradan **نَبَّاشٌ**, bkz. (Msb, K.) ― -b6- Ve bundan, **نَبَشَ القَبْرَ** [kabri açtı, yahut kabri soydu, yahut kabri talan etti]. (A, Mgh, Msb.) -A2- Keza, O, elle kazdı; **نَبَثَ** da böyledir. (AZ, in S, art. نبث.)

**هُوَ يَتَنَبَّشُ عَنِ الأَسْرَارِ**
5 **هُوَ يَتَنَبَّشُ عَنِ الأَسْرَارِ** ذ [görünüşe göre (varsayılan mecaz:) O, sırları dışarı çıkarmaya veya ortaya dökmeye çabalar, yahut sırları araştırır]. (TA.)

8 **اِنْتَبَشَ** bkz. 1.

**نِبَاشَةٌ**
**نِبَاشَةٌ** ذ **نَبَّاش**’ın sanatı yahut mesleği. (TA.)

**نَبِيشَةٌ**
[ **نَبِيشَةٌ** ذ Bir kuyudan yahut bir in’den ve benzerinden çıkarılan toprak. Bundan,] **نَبِيشَةُ اليَرْبُوعِ** [yerbû‘un in’ini yaparken çıkardığı toprak]. (T in art. دم.)

**نَبَّاشٌ**
**نَبَّاشٌ** ذ Kabirleri soyan yahut talan eden; onlardan ölüleri çıkaran; yahut kabirleri açan kimse. (Mgh, Msb.) Bkz. 1, iki yerde.

**أَنْبُوشٌ**
**أَنْبُوشٌ** ذ Dışarı alınan, çıkarılan veya çekip çıkarılan bir şey: (Lh:) baklagillerden bitkilerin dışarı alınan, çıkarılan veya çekip çıkarılan alt kısmı: (S, K:) yahut gövde ve kökleriyle çekilip çıkarılmış ağaçlar: (K:) **أُنْبُوشَةٌ** ↓ da böyledir: (TA:) yahut ↓ her ikisi, yağmurun söküp çıkardığı şeyi ifade eder: (AHeyth:) çoğulu **أَنَابِيشُ**, (S, K,) yukarıdaki iki kelimenin de çoğuludur. (AHeyth.) ― -b2- Keza, olgunlaşmaları için dikenlerle delinen, tam büyümüş ham hurmalar. (TA.) ― -b3- Ve çoğul, küçük oklar demektir. (Sgh.) Bazıları der ki bu çoğulun tekili yoktur. (MF.)

**أُنْبُوشَةٌ**
**أُنْبُوشَةٌ** ذ : bkz. **أُنْبُوشٌ**, iki yerde.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B4/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَبَشَ
نَبَشَ U ( n. ac. نَبْش 1 ),
a.  Uncovered, unearthed; searched; rummaged, ransacked; rifled.

b.  Found out; elicited; drew, got out.

c.  Dug up, exhumed ( corpse ).

d.  Dug, burrowed.

e.  [ La ], Supported ( family ).

f.  [ acc. &  Bi ], Shot at .... with.

نَبَّشَ
نَبَّشَ II ,
a.  see I (a) .

تَنَبَّشَ
تَنَبَّشَ V
a.  [ 'An ], Endeavoured to elicit.

اِنْتَبَشَ
اِنْتَبَشَ VIII ,
a.  Extracted, drew out.

نِبْش
نِبْش 2 ,
a.  A species of pine ( tree ).

نَبَش
نَبَش 4 ,
a.  A camel.

نَبِيْشَة
نَبِيْشَة 25t ,
a.  Loose earth.

نَبَّاْش
نَبَّاْش 28 ,
a.  Grave-digger.

b.  Body-snatcher.

أَنَاْبِيْشُ
أَنَاْبِيْشُ 69 ,
a.  Small arrows.

أُنْبُوْش
أُنْبُوْش ,  أُنْبُوْشَة ( pl. أَنَاْبِيْشُ 69 ),
a.  Uprooted trees; stumps &c.

نُبَيْشَة
نُبَيْشَة
a.  Inquirer, searcher.

b.  Man's name.

##### Türkçe

**نَبَشَ**
**نَبَشَ** U ( mastar-ı isim: **نَبْش** 1 ),
a. Açığa çıkardı, yerinden çıkardı; aradı; didikledi, talan etti; karıştırıp yağmaladı.

b. Ortaya çıkardı; elde etti; çıkardı, dışarı aldı.

c. (Cesedi) kazıp çıkardı, mezardan çıkardı.

d. Kazdı, oyuk açtı.

e. [ La ], (Aileyi) geçindirdi.

f. [ acc. &  Bi ], ... ile ...e ateş etti.

**نَبَّشَ**
**نَبَّشَ** II ,
a. I (a)’ya bak.

**تَنَبَّشَ**
**تَنَبَّشَ** V
a. [ 'An ], ortaya çıkarmaya çalıştı.

**اِنْتَبَشَ**
**اِنْتَبَشَ** VIII ,
a. Çıkardı, dışarı çekti.

**نِبْش**
**نِبْش** 2 ,
a. Çam (ağacı) türlerinden bir tür.

**نَبَش**
**نَبَش** 4 ,
a. Bir deve.

**نَبِيْشَة**
**نَبِيْشَة** 25t ,
a. Gevşek toprak.

**نَبَّاْش**
**نَبَّاْش** 28 ,
a. Mezar kazıcı.

b. Ceset hırsızı.

**أَنَاْبِيْشُ**
**أَنَاْبِيْشُ** 69 ,
a. Küçük oklar.

**أُنْبُوْش**
**أُنْبُوْش** ,  **أُنْبُوْشَة** ( çoğul: **أَنَاْبِيْشُ** 69 ),
a. Kökünden sökülmüş ağaçlar; kütükler vb.

**نُبَيْشَة**
**نُبَيْشَة**
a. Soran, araştıran.

b. Bir erkeğin adı.
