# نتج (ن-ت-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AA%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - ت - ج
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D8%AC/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والتاء والنون معهما
ن ت ج يستعمل فقط
نتج:
النَّتاجُ: اسم يجمع وضع الغنمِ والبهائِم.
وإذا ولي الرجل ناقةً ماخِضاً ونِتاجها حتى تضع، قيل: نَتَجَها نَتجاً ونِتاجاً، ومنه يقال: نُتِجَتِ الناقةُ، ولا يقال: نَتِجَتِ الشاة إلا أن يكون إنساناً يلي نِتاجها، ولكن يقال: نَتَجَ القوم إذا وضعت إبلهم وشاؤهم.
وقد يقال: أنتجت الناقةُ أي وضعت.
وفرسُ نَتوجٌ وأتَانٌ نَتُوجُ أي حاملٌ في بطنها وَلَدٌ قد استبان، وبها نِتاجٌ أي حملٌ.
وبعضهم يقول للنَّتوجِ من الدَّوابِّ قد نَتَجَت في معنى حملت ليس بعامٍّ وأنكره زائدةُ.
والرِّيحُ تَنتجُ إذا مرت به حتى يجري قطره.
وفي المَثَل: "إن العَجزَ والتَّواني تزوجا فأنتجا الفقرَ".

##### Türkçe

باب **الجيم** ve **التاء** ve **النون** onlarla birlikte

ن ت ج yalnızca kullanılır

**نتج**:

**النَّتاجُ**: koyunun ve hayvanların doğurmasını toplayan bir isimdir.

Ve erkek bir kimse, doğurmak üzere olan bir dişi deveye ve onun **نِتاج**’ına, ta ki doğuruncaya kadar, velâyet ederse, denilir: onu **نَتَجَها** **نَتجاً** ve **نِتاجاً**; ve ondan denilir: dişi deve **نُتِجَتِ**; ve denilmez: koyun **نَتِجَتِ**; ancak bir insan onun **نِتاج**’ına velâyet ediyor olursa (denilir); fakat denilir: kavim **نَتَجَ**; develeri ve koyunları doğurduğu zaman.

Ve denilebilir: dişi deve **أنتجت**; yani doğurdu.

Ve **فرسُ نَتوجٌ** ve **أتَانٌ نَتُوجُ**; yani karnında, belirginleşmiş bir yavru taşıyandır; ve onda **نِتاجٌ** vardır; yani حملٌ (gebelik).

Ve bazısı, binek hayvanlarından **النَّتوجِ** için “**نَتَجَت**” der; “hamile kaldı” mânâsında; genel değildir; ve **زائدةُ** onu inkâr etti.

Ve rüzgâr **تَنتجُ**; onunla (bir şeyin üzerinden) geçip de onun damlası akıncaya kadar (geçtiği zaman).

Ve meselde: “Şüphesiz **العَجزَ** ve **التَّواني** evlendiler de fakirliği doğurdular.”

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D8%AC/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

نُتِجَت الناقةُ على ما لم يُسَمَّ فاعِلُهُ، تُنْتِج نَتاجاً. وقد نَتَجَها أهْلُها نَتْجاً. وأنْتَجَتِ الفرسُ، إذا حانَ نَتاجُها، وقال يعقوب: إذا اسْتَبان حَمْلُها. وكذلك الناقةُ، فهي نَتوجٌ؛ ولا يقال مُنْتِجٌ. وأتَت الناقة على مَنْتِجِها، أي للوقت الذي تُنْتَجُ فيه. ويقال للشاتيْن إذا كانتا سِنًّا واحدةً: هما نَتيجَةٌ. وغنمُ فلان نَتائِجُ، أي في سنّ واحدة.

##### Türkçe

**نُتِجَت** deve, faili adlandırılmamış (meçhul) üzere; **تُنْتِج** **نَتاجاً**. Ve onun ehli onu **نَتَجَها** **نَتْجاً**. Ve kısrak **أنْتَجَت**; **نَتاجُها** vakti geldiği zaman; Yakub dedi: **حَمْلُها** belirginleştiği zaman. Deve de böyledir; o, **نَتوجٌ**dur; **مُنْتِجٌ** denilmez. Ve deve **مَنْتِجِها** üzerine geldi; yani içinde **تُنْتَجُ** edildiği vakte. Ve iki koyuna, yaşça bir tek (aynı) oldukları zaman, denilir: ikisi **نَتيجَةٌ**dir. Ve falanın koyunları **نَتائِجُ**dür; yani yaşça bir tek (aynı)dır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D8%AC/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج ت ن
نتج
استعمل من وجوهه : نتج .
نتج : قال الليث : النِّتاج : اسمٌ يجمَعُ وَضْعَ الغَنَم ، والبهائم . وإذا وَلِيَ الرّجلُ ناقةً ماخِضاً ونِتاجَها حتى تضع ، قيل : نَتَجها نَتْجاً ، ونِتاجاً .
وقد نُتِجَت الناقة ، إذا ولدت ، ولا يقال نَتَجَت ، ولا يقال : نُتِجَتْ الشاةُ إلا أن يكون إنسانٌ يَلِي نِتاجَها ، ولكن يقال : نتَجَ القوم ، إذا وضعت إبلُهم وشاؤُهم .
قال ، ومنهم من يقول : أَنْتَجت الناقة : أي وَضعَت . قلت : هذا غلط ، لا يقال أَنْتجت الناقة بمعنى وضعت .
وروى أبو عُبَيْد ، عن أبي زيد : أَنْتَجت الفَرس ، فهي نَتوج ، ومُنْتِج : إذا دنا وِلادُها ، وعَظم بَطنُها .
قال : وإذا ولدت النّاقة من تلقاء نفسها ، ولم يل نِتاجها أَحدٌ قيل : قد أَنْتَجَت ، وقد نَتَجْتُ الناقة أنتِجُها ، إذا ولِيتَ نِتاجها ، فأنا ناتج ، وهي مَنْتوجة .
وقال ابن حِلِّزَة :
لا تكْسَع الشَّوْلَ بأَغْبارِها
إنَّك لا تَدري مَنِ النّاتجُ
وقد قال الكميت بيتاً فيه لفظٌ ليس بمستفيضٍ في كلام العرب ، وهو قوله :
لِيَنْتَتجُوها فِتْنةً بعد فتنَة
أي لِيُولِّدوها ، والمعروف في كلامهم ليَنْتِجُوها .
أبو حاتم عن الأصمعي ، قال : النِّتاج يكون للإبل والبقر ، ولا يقال للشاء . قال : ويقال للِّبأ اللِّبانُ أيضاً . والمُفَصِّح : الذي قد ذهب اللِّبَأُ عنه ، وهو الفِصْحُ والمُفْصِّح ، لأن اللِّبأ خاثر مثل الصمغ فإذا ذهب اللِّبأُ عنه خرج رقيقاً طيِّباً .
وقال الليث : النَّتُوج : الحامل من الدَّواب ، فرسٌ نَتُوجٌ ، وأَتانٌ نَتُوجٌ : في بطنها وَلَدٌ قد اسْتبان ، وبها نتاج ، أَيْ حَمْلٌ .
قال : وبعضٌ يقول للنَّتوج من الدواب : قد نَتَجَت ، بمعنى حَمَلت ، وليس بعامّ .
وقال ابن السكيت ، قال يونس : يقال للشاتَيْنِ إذا كانا سِنّاً واحدة : هما نَتِيجةٌ ، وكذلك غَنَمُ فلانٍ نَتَائِج ، أي في سِنَ واحدة ومَنْتِجُ النَّاقة : حيث تُنْتَجُ فيه أي تلدِ ، أنشد أبو الهيثم لذي الرمة :
قد أنْتُتِجَتْ من جانب من جُنوبها
عوانا ومن جنب إلى جَنْبِ بَكْراً
قال انْتُتِجت على ( افْتُعِلَتْ ) من نُتِجَتْ ، فاستجاز ذو الرمة ( انْتُتِجَتْ ) في معنى ( نُتِجَتْ ) لا في معنى ( انْتَتَجَتْ ) . قال : وانْتَتَجَت الناقةُ انْتِتاجاً إذا ولدت ، وليس قربها أحد .

##### Türkçe

ج ت ن
**نتج**
Kullanıldı, vecihlerinden: **نتج**.

**نتج**: Leys dedi: **النِّتاج**: koyunun ve dört ayaklı hayvanların doğurmasını toplayan bir isimdir. Erkek, gebe bir dişi deveye ve onun doğurtmasına, ta ki doğuruncaya kadar, velâyet ederse, “onu **نَتَجها** **نَتْجاً** ve **نِتاجاً**” denilir.

Ve deve, doğurduğu zaman “**نُتِجَت**” denilmiştir; “**نَتَجَت**” denilmez. Ve koyun için “**نُتِجَتْ الشاةُ**” denilmez; ancak bir insan onun doğurtmasına velâyet ediyor olursa (denilir). Fakat “**نتَجَ القوم**” denilir; onların develeri ve koyunları doğurduğu zaman.

Dedi: Ve onlardan kimisi der ki: “**أَنْتَجت الناقة**”: yani doğurdu. Dedim: Bu yanlıştır; deve için “**أَنْتجت الناقة**” doğurdu manasında denilmez.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den rivayet etti: “**أَنْتَجت الفَرس**”, o hâlde o **نَتوج** ve **مُنْتِج**’dir: doğumu yaklaştığı ve karnı büyüdüğü zaman.

Dedi: Ve deve kendiliğinden doğurur da onun doğurtmasına hiç kimse velâyet etmezse “**قد أَنْتَجَت**” denilir. Ve “**قد نَتَجْتُ الناقة أنتِجُها**” (denilir), onun doğurtmasına velâyet ettiğin zaman; o hâlde ben **ناتج**im, o da **مَنْتوجة**’dir.

İbn Hillize dedi:
لا تكْسَع الشَّوْلَ بأَغْبارِها
إنَّك لا تَدري مَنِ النّاتجُ

Ve Kumeyt, içinde Arapların sözünde yaygın olmayan bir lafız bulunan bir beyit söyledi; o da onun sözüdür:
لِيَنْتَتجُوها فِتْنةً بعد فتنَة
Yani “onu doğurtsunlar”; onların sözünde bilinen “**ليَنْتِجُوها**”dır.

Ebû Hâtim, Asmaî’den (rivayetle), dedi: **النِّتاج** develer ve sığırlar için olur; koyun için denilmez. Dedi: **اللِّبأ** için **اللِّبانُ** da denilir. Ve **المُفَصِّح**: **اللِّبأُ** kendisinden gitmiş olandır; o **الفِصْحُ** ve **المُفْصِّح**’tir. Çünkü **اللِّبأ** zamk gibi pıhtılıdır; kendisinden **اللِّبأُ** gidince ince, hoş olarak çıkar.

Leys dedi: **النَّتُوج**: dört ayaklılardan gebe olan; **فرسٌ نَتُوجٌ** ve **أَتانٌ نَتُوجٌ**: karnında, belirginleşmiş bir yavru vardır; onda **نتاج** vardır, yani bir **حَمْلٌ**.

Dedi: Ve bazısı dört ayaklılardan **النَّتوج** için “**قد نَتَجَت**” der; **حَمَلت** manasında; ve bu genel değildir.

İbn Sikkît dedi; Yûnus dedi: İki koyuna, yaşça bir tek (yaş) oldukları zaman, “onlar **نَتِيجةٌ**” denilir. Ve yine “falancanın koyunları **نَتَائِج**” (denilir); yani bir tek yaşta. Ve devenin **مَنْتِجُ**’i: içinde **تُنْتَجُ** olduğu yer, yani doğurduğu yer. Ebû Heysem, Zü’r-Rumme için inşad etti:
قد أنْتُتِجَتْ من جانب من جُنوبها
عوانا ومن جنب إلى جَنْبِ بَكْراً

Dedi: “**انْتُتِجت**”, **نُتِجَتْ**’ten, (**افْتُعِلَتْ**) üzere (gelmiştir). Böylece Zü’r-Rumme, (**انْتُتِجَتْ**)’i (**نُتِجَتْ**) manasında, (**انْتَتَجَتْ**) manasında değil, caiz gördü. Dedi: Ve deve “**انْتَتَجَت** **انْتِتاجاً**” (denilir), doğurduğu zaman; yanında hiç kimse yokken.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D8%AC/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والتاء وما يثلثهما)
(نتج)  النون والتاء والجيم كلمةٌ واحدة، هي النّتاج([1]). ونُتِجت النّاقةُ؛ ونَتَجها أهلُها. وفرسٌ نَتُوجٌ: استبانَ نتاجُها.
(نتح)  النون والتاء والحاء. نَتَحَ العَرَقُ: رشَح. ومنَاتح العَرَق: مخارجه. ونَتَح النِّحْيُ: رشَح أيضاً.
(نتخ)  النون والتاء والخاء كلمةٌ تدلُّ على استخراج الشَّيء من الشيء. ونتخ الشَّوكَةَ مِنَ الرِّجل بالمِنْتاخ، أي المنقاش. ونَتَخ البازِي اللحمَ بِمنْسَرِه، ونَتَخ ضِرسَه: انتزعَه. قال زُهير:
تَتركُ أفلاءَها في كلِّ مَنزِلةٍ *** تَنْتَخُ أعْيُنَها العِقبانُ والرَّخَمُ([2])ويقولون: المتنَتِّخُ([3]): المتفلِّي. والبِساط المنتوخ بالذَّهب: المنسوج به. والنَّتْخ: النَّسْج، عن ابن الأعرابيّ.
(نتر)  النون والتاء والراء كلمةٌ تدلُّ على جَذْب شيءٍ. والنَّتْر: جَذْبٌ فيه جَفْوة. والطَّعْنُ النَّتْر، مثل الخَلْس. والنَّواتِر: القِسِيّ. وقولهم: إنَّ النَّتَر: الفَساد والضَّياع، وإنشادهم:
* أمْرَكَ هذا فاحتفِظْ فيه النَّتَرْ([4]) *
فالأصل فيه ما ذكرناه، كأنّه أمرٌ جُذِبَ عن الصِّحَّة.
(نتغ)  النون والتاء والغين ليس بشيءٍ غير حكاية. يقولون: أنتَغَ الرّجُل، إذا ضَحِكَ* ضَحِكَ المستهزئ. ويقالَ: نَتغْتُه، إذا عبتَه وذكَرْتَه بما ليس فيه. قال أبو بكر: رجل مِنْتَغٌ فَعّالٌ لذلك([5]).
(نتف)  النون والتاء والفاء: أصلٌ يدلُّ على مَرْطِ شَيء. ونَتَفَ الشَّعَْر وغيرَه يَنْتِفُه. والمِنْتاف: المِنْقاش. والنُّتَافَة: ما سَقَط من الشَّيء إذا نُتِف. والنُّتْفَة: ما نتَفْتَه بأصابِعك من نبتٍ أو غيرِه. ورجلٌ نُتَفَةٌ: ينتِف من العلم شيئاً ولا يستقصيه.
(نتق)  النون والتاء والقاف أصلٌ يدلُّ على جَذْب شيءٍ وزَعزَعَتِه وقَلْعِه من أصله. تقول العرب: نتَقْتُ الغَرْبَ من البِئر: جَذَبْتُه. والبعير إذا تَزَعْزَع حِملُه نتَقَ عُرَى حِبالِه، وذلك جَذْبُه إيّاها فتَسترخِي. وامرأةٌ ناتقٌ: كثُرَ أولادُها. وهذا قياس الباب، كأنَّهم نُتِقُوا مِنْها نتقاً. قال([6]):
لم يُحرَموا حُسْنَ الغِذاءِ وأمُّهُمْ *** دَحَقَتْ عليك بناتِقٍ مذكارِ([7])وفي الحديث: "علَيكم بالأبكار فإنَّهنَّ أنْتَقُ أرحاماً". وزَنْدٌ ناتقٌ: وارٍ؛ وهو القياس.
(نتك)  النون والتاء والكاف. النَّتْك([8])]، هي من يمانيَّات أبي بكر([9]). قال: وهي شَبِيهٌ بالنَّتْف.
(نتل)  النون والتاء واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على تقدُّم وسَبْق. يقال استَنْتَل الرّجلُ: تقدَّمَ أصحابَه. وسمِّي الرَّجلُ به ناتلا. ونَتَلته: جذبْتُه إلى قُدُم. وتَنَاتَلَ النّبتُ: لم يستقِمْ نباتُه وكان بعضُه أطوَلَ مِن بعض، كأنَّ الأطولَ تقدَّمَ ما هو أقصَرُ منه فسَبَق. وقولهم: النَّتَلُ العَبْد الضَّخم، تفسيره أنَّه يقوى من التقدُّم [على] ما يعجِزُ عنه غيرُه. ألا ترى إلى قول الرّاجز([10]):
* يَطُفْنَ حولَ نَتَلٍ وَزْوازِ *
فوصَفَه بوَزْوازٍ، وهو الخفيف.
(نتأ)  النون والتاء والهمزة أصلٌ صحيح يدلُّ على خروج شيءٍ عن موضعه من غير بَينُونة. يقولون: نتأ الشَّيء، إذا خَرَجَ عن موضِعِه من غير أن يَبِين، يَنْتأ. ونتَأَت الجِلْدة([11]). ويتوسَّعون في هذا حتَّى يقولوا: نتأْت على القَومِ: طلَعْتُ عليهم. ونَتَأت الجاريةُ: بَلَغَتْ. وذكر بعضهم نَتَأ([12]) لي فلانٌ بالشرِّ، إذا استعدّ. وهو ذلك القياس، كأنَّه نهض من مَقرِّه. وفي أمثالهم: "تحْقِرُه ويَنْتأ لك"، أي تزدريه لسكونه وهو ينهَضُ إليك مجاذباً([13]).
(نتب)  النون والتاء والباء ليس بشيء، لأنَّ الباء فيه زائدة. يقولون: نَتَب الشَّيءُ، مثل نَهَد. قال:
أشرَفَ ثدياها على التَّريب([14]) *** لم يَعْدُوَا التَّفليكَ في النُّتوبِ
إنّما أراد النتُوَّ فزاد القافية. والله أعلم.
--------------ـــ
([1]) هو بالفتح المصدر، وبالكسر الاسم لما يوضع.
([2]) ديوان زهير 154 واللسان (نتخ، فلا) والحيوان (6: 341) والرواية فيما عدا المقاييس: "تنبذ أفلاءها"، وفي إحدى روايتي الديوان: "تنقر أعينها"، وفي اللسان: "تبقر أعينها".
([3]) وردت في القاموس، ولم ترد في اللسان.
([4]) للعجاج في ديوانه 19 بالرواية نفسها. وفي المجمل: "فاحتفظ منه"، وفي اللسان: "فاجتنب منه". وقبله:
فاعلم بأن ذا الجلال قد قدر *** في الكتب الأولى التي كان سطر
 ([5]) في الجمهرة (2: 23): "إذا كان فعالاً لذلك". وفي الأصل هنا: "فقال لذلك".
([6]) في الأصل: "كأنهم نتقوا منها قال نتقا".
([7]) للنابغة في ديوانه 37 واللسان (دحق، نتق). وفي الديوان والموضع الثاني من اللسان: "طفحت عليك".
([8]) تكملة يقتضيها الكلام. ولم ترد هذه المادة في المجمل.
([9]) أي من لغة أهل اليمن. الجمهرة (2: 28).
([10]) هو أبو النجم، كما في المجمل واللسان (نتل).
([11]) بدله في المجمل: "ونتأت الفرحة: ورمت".
([12]) في الأصل: "إنتاء"، صوابه في المجمل.
([13]) في المجمل: "وهو يجاذبك".
([14]) الرجز للأغلب العجلي، كما في اللسان (ترب)، وأنشده في (نتب) بدون نسبة. في الأصل: "الترتيب"، صوابه في المجمل واللسان.

ـ

##### Türkçe

(باب **النون** ve **التاء** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**نتج**)  **النون** ve **التاء** ve **الجيم** bir tek kelimedir; o, **النّتاج**’dır([1]). Ve **نُتِجت النّاقةُ**; ve ehli onu **نَتَجها**. Ve **فرسٌ نَتُوجٌ**: onun **نتاجُها**’sı (doğurması) belirgin oldu.

(**نتح**)  **النون** ve **التاء** ve **الحاء**. **نَتَحَ العَرَقُ**: sızdı. Ve **منَاتح العَرَق**: onun çıkış yerleri. Ve **نَتَح النِّحْيُ**: yine sızdı.

(**نتخ**)  **النون** ve **التاء** ve **الخاء**; bir şeyin bir şeyden çıkarılmasına delâlet eden bir kelimedir. Ve **نتخ الشَّوكَةَ مِنَ الرِّجل بالمِنْتاخ**; yani **المنقاش** ile. Ve **نَتَخ البازِي اللحمَ بِمنْسَرِه**; ve **نَتَخ ضِرسَه**: onu söküp çıkardı. **زُهير** dedi:
تَتركُ أفلاءَها في كلِّ مَنزِلةٍ *** تَنْتَخُ أعْيُنَها العِقبانُ والرَّخَمُ([2])
Ve derler: **المتنَتِّخُ**([3]): **المتفلِّي**. Ve altınla **المنتوخ** olan **البِساط**: onunla dokunmuş olandır. Ve **النَّتْخ**: **النَّسْج**’dir; İbnü’l-A‘râbî’den.

(**نتر**)  **النون** ve **التاء** ve **الراء**; bir şeyin çekilmesine delâlet eden bir kelimedir. Ve **النَّتْر**: içinde kabalık bulunan bir çekiştir. Ve **الطَّعْنُ النَّتْر**; **الخَلْس** gibi. Ve **النَّواتِر**: yaylardır. Ve onların sözü: Şüphesiz **النَّتَر**: bozulma ve zayi oluştur; ve onların inşâdı:
* أمْرَكَ هذا فاحتفِظْ فيه النَّتَرْ([4]) *
Asıl onda, zikrettiğimiz şeydir; sanki sıhhatten çekilip alınmış bir iş gibidir.

(**نتغ**)  **النون** ve **التاء** ve **الغين**; hikâyeden başka bir şey değildir. Derler: **أنتَغَ الرّجُل**; alay edenin gülmesi gibi güldüğü zaman. Ve denilir: **نَتغْتُه**; onu ayıpladığım ve onda olmayan şeyle onu andığım zaman. Ebû Bekir dedi: **رجل مِنْتَغٌ**; buna çokça yapan([5]).

(**نتف**)  **النون** ve **التاء** ve **الفاء**: bir şeyin yolunmasına delâlet eden bir asıldır. Ve **نَتَفَ الشَّعَْر** ve başkasını **يَنْتِفُه**. Ve **المِنْتاف**: **المِنْقاش**. Ve **النُّتَافَة**: bir şey yolunduğu zaman ondan düşen şey. Ve **النُّتْفَة**: bitkiden yahut başkasından parmaklarınla yolduğun şey. Ve **رجلٌ نُتَفَةٌ**: ilimden bir şeyler yolup alır da onu sonuna kadar araştırmaz.

(**نتق**)  **النون** ve **التاء** ve **القاف**; bir şeyin çekilmesine, sarsılmasına ve kökünden sökülmesine delâlet eden bir asıldır. Araplar der: **نتَقْتُ الغَرْبَ من البِئر**: onu çektim. Ve deve, yükü sarsıldığı zaman, iplerinin halkalarını **نتَقَ** eder; bu, onu onlara çekmesidir de gevşer. Ve **امرأةٌ ناتقٌ**: çocukları çok oldu. Ve bu, babın kıyasıdır; sanki ondan bir **نتقاً** ile çekilip çıkarılmışlar gibidir. Dedi([6]):
لم يُحرَموا حُسْنَ الغِذاءِ وأمُّهُمْ *** دَحَقَتْ عليك بناتِقٍ مذكارِ([7])
Ve hadiste: “**علَيكم بالأبكار فإنَّهنَّ أنْتَقُ أرحاماً**”. Ve **زَنْدٌ ناتقٌ**: ateş çıkaran; ve o, kıyastır.

(**نتك**)  **النون** ve **التاء** ve **الكاف**. **النَّتْك**([8])]; Ebû Bekir’in Yemenîlerindendir([9]). Dedi: Ve o, **النَّتْف**’e benzer.

(**نتل**)  **النون** ve **التاء** ve **اللام**; ilerlemeye ve öne geçmeye delâlet eden sahih bir asıldır. Denilir: **استَنْتَل الرّجلُ**: arkadaşlarının önüne geçti. Ve adam onunla **ناتلا** diye adlandırıldı. Ve **نَتَلته**: onu öne doğru çektim. Ve **تَنَاتَلَ النّبتُ**: bitişi düzgün olmadı ve onun bir kısmı bir kısmından daha uzun oldu; sanki daha uzun olan, kendisinden daha kısa olana ilerledi de onu geçti. Ve onların sözü: **النَّتَلُ** iri köle; onun tefsiri, başkasının aciz kaldığı şeyde ilerlemeye güç yetirmesidir. **الرّاجز**’in([10]) sözüne bakmaz mısın:
* يَطُفْنَ حولَ نَتَلٍ وَزْوازِ *
Onu **وَزْوازٍ** ile vasfetti; o ise hafiftir.

(**نتأ**)  **النون** ve **التاء** ve **الهمزة**; ayrılma olmaksızın bir şeyin yerinden çıkmasına delâlet eden sahih bir asıldır. Derler: **نتأ الشَّيء**; ayrılmadan yerinden çıktığı zaman, **يَنْتأ**. Ve **نتَأَت الجِلْدة**([11]). Ve bunda genişletirler; nihayet derler: **نتأْت على القَومِ**: onların üzerine çıktım. Ve **نَتَأت الجاريةُ**: bulûğa erdi. Ve bazısı zikretti: **نَتَأ**([12]) bana falan kimse kötülükle; hazırlandı(ğı zaman). Ve o, o kıyastır; sanki yerinden kalktı. Ve onların darbımesellerinde: “**تحْقِرُه ويَنْتأ لك**”; yani onun sükûneti sebebiyle onu hor görürsün, hâlbuki o sana doğru çekişerek kalkar([13]).

(**نتب**)  **النون** ve **التاء** ve **الباء** bir şey değildir; çünkü içindeki **الباء** ziyadedir. Derler: **نَتَب الشَّيءُ**; **نَهَد** gibi. Dedi:
أشرَفَ ثدياها على التَّريب([14]) *** لم يَعْدُوَا التَّفليكَ في النُّتوبِ
Ancak **النتُوَّ**’yu kastetti de kafiye için artırdı. Allah daha iyi bilir.

--------------ـــ
([1]) O, fetha ile masdardır; kesra ile ise konulan şey için isimdir.
([2]) Züheyr divanı 154 ve Lisân (**نتخ**، **فلا**) ve el-Hayavân (6: 341); rivayet, Mekâyîs dışındakilerde: “**تنبذ أفلاءها**”; divanın iki rivayetinden birinde: “**تنقر أعينها**”; Lisân’da: “**تبقر أعينها**”.
([3]) Kāmûs’ta geldi; Lisân’da gelmedi.
([4]) el-A‘câc’a, divanında 19, aynı rivayetle. el-Mücmel’de: “**فاحتفظ منه**”; Lisân’da: “**فاجتنب منه**”. Ve ondan önce:
فاعلم بأن ذا الجلال قد قدر *** في الكتب الأولى التي كان سطر
([5]) el-Cemhere’de (2: 23): “**إذا كان فعالاً لذلك**”. Ve buradaki asılda: “**فقال لذلك**”.
([6]) Asılda: “**كأنهم نتقوا منها قال نتقا**”.
([7]) en-Nâbiga’ya, divanında 37 ve Lisân (**دحق**، **نتق**). Ve divanda ve Lisân’ın ikinci yerinde: “**طفحت عليك**”.
([8]) Sözün gerektirdiği bir tekmildir. Bu madde el-Mücmel’de gelmedi.
([9]) Yani Yemen ehlinin dilinden. el-Cemhere (2: 28).
([10]) O, Ebû’n-Necm’dir; el-Mücmel ve Lisân’da (**نتل**) olduğu gibi.
([11]) el-Mücmel’de bunun yerine: “**ونتأت الفرحة: ورمت**”.
([12]) Asılda: “**إنتاء**”; doğrusu el-Mücmel’dedir.
([13]) el-Mücmel’de: “**وهو يجاذبك**”.
([14]) Recez, el-Ağleb el-‘Aclî’nindir; Lisân’da (**ترب**) olduğu gibi; (**نتب**)’de nisbesiz inşâd etti. Asılda: “**الترتيب**”; doğrusu el-Mücmel ve Lisân’dadır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D8%AC/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ت ج
نتجت الناقة وهي منتوجةٌ وأنتجت فهي منتجةٌ إذا وضعت ونوقٌ مناتيج ونتجها صاحبها وأنتجها‏:‏ وليها حتى وضعت فهو ناتج ومنتج‏.‏
قال الحارث بن حلّزة‏:‏ إنك لا تدري من النّاتج وهذا وقت نتجها ونتاجها أي وضعها وفرس نتوج ومنتج وكذلك كل حافر إذا دنا نتاجها وعظم بطنها وقد نتجت وأنتجت‏:‏ حملت وتنتّجت الناقة‏:‏ تزخّرت في نتاجها وتناتجت الإبل وانتجت‏:‏ توالدت ولي قلوص ما أركبت ولقد ولدت نتائجها أي لداتها‏.‏
قال‏:‏ أي موافقتها في النتاج ومساويتها‏.‏
وغنم فلان نتائج أي في سنّ واحدة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ الرّيح تنتج السّحاب‏.‏
قال الراعي‏:‏ أربّت بها شهري ربيع عليهم جنائب ينتجن الغمام المتاليا وفي مثل ‏"‏ إن العجز والتواني تزاوجا فانتجا الفقر ‏"‏‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ قد انتجت من جانب من جنوبها عواناً ومن جنبٍ إلى جنبها بكراً وهذه المقدمة لا تنتج نتيجةً صادقةً إذا لم تكن لها عاقبة محمودة‏.‏
ويقال‏:‏ هذا الولد نتيج ولدي إذا ولدا في شهرٍ أو عامٍ واحد‏.‏
وأنشد الكسائي‏:‏ أخي وطريدي قد رضيت نجاره وما بيننا من حاجزٍ ووليج نتيجي وقرني لازم لخليقتي ولن تلزم الأشباه مثل نتيج وهذه نتيجةٌ من نتائج كرمك‏.‏
وقعد منتجاً‏:‏ أي قاضباً حاجته جعل ذلك نتاجاً له ومنه‏:‏ بيت الحماسة‏:‏ هم نتجوك تحت الليل سقباً خبيث الريح من خمرٍ وماء وفي أوابدهم‏:‏ ما ثلاث دجه يحملن دجه إلى الغيهبان فالمنتجه وهما البطن والدبر وروي‏:‏ إلى الثقفان لأنه مظلم وهو يثقف الطّعام‏:‏ ألغز عن ثلاث أنامل يحملن لقمةً بثلاث نحلات يحملن نحلةً والدّجة محذوفة عن الدجية وهي ولد النّحلة وتوحيد المميّز في الشذوذ كثلاث مائة والقياس‏:‏ ثلاث دجًى‏.‏
قال جميح الأسديّ‏:‏ تدبّ حميّاً لكأس فيهم إذا انتشوا دبيب الدّجى وسط الضّريب المعسّل

##### Türkçe

ن ت ج
Dişi deve doğurdu; o, **منتوجةٌ**dur; ve **أنتجت**; o hâlde o, **منتجةٌ**dur; (bu,) doğurduğu zaman. Ve (çoğulu) **نوقٌ مناتيج**. Ve sahibi onu **نتجها** ve onu **أنتجها**: yani, doğuruncaya kadar onun başında durdu; o hâlde o, **ناتج** ve **منتج**tir.‏

Hâris b. Hillize dedi ki: “Sen **النّاتج**’in kim olduğunu bilmezsin; ve bu, onun **نتجها** ve **نتاجها** vaktidir”; yani, onun doğurmasıdır. Ve **فرس نتوج** ve **منتج**; ve bunun gibi her toynaklı, onun **نتاجها**sı yaklaştığı ve karnı büyüdüğü zaman. Ve (dişi deve) **نتجت** ve **أنتجت**: hamile kaldı. Ve dişi deve **تنتّجت**: **نتاجها**sında azıklandı. Ve develer **تناتجت** ve **انتجت**: doğumla çoğaldı. Ve benim bir genç dişi devem vardır; (hiç) bindirmedim; ve gerçekten onun **نتائجها**sını, yani onun doğurduklarını doğurdu.‏

Dedi ki: yani, **النتاج**ta ona uygun düşmesi ve ona eşit olmasıdır.‏

Ve falanın koyunları **نتائج**tir: yani, tek bir yaşta(dır).‏

Mecazdan: rüzgâr bulutu **تنتج** eder.‏

Râî dedi ki: “Onların üzerine Rebî‘in iki ayı boyunca onunla (yağmur) arttı; yan develer, ardı ardına gelen bulutu **ينتجن** eder.” Ve şu meselde: “Şüphesiz acizlik ve gevşeklik evlendiler de fakirliği **فانتجا** ettiler.”‏

Zü’r-Rumme dedi ki: “Onun güneylerinden bir yanından **قد انتجت** etti: yaşlı bir (dişi deve); ve bir yandan onun yanına: genç bir (dişi deve).” Ve bu mukaddime, eğer onun için övülmüş bir âkıbet olmazsa, doğru bir **نتيجةً** doğurmaz.‏

Ve denir ki: Bu çocuk, benim çocuğumun **نتيج**idir; ikisi bir ayda veya bir yılda doğdukları zaman.‏

Kisâî şu beyti okudu:
“Kardeşim ve kovduğum (kimse); onun komşuluğundan razı oldum;
Aramızda bir engel ve bir giriş yok;
Benim **نتيجي**m ve akranım; yaradılışıma yapışık (gibi);
Ve benzerler, benim **نتيج**im gibi yapışmaz.”
Ve bu, senin kereminin **نتائج**inden bir **نتيجةٌ**dir.‏

Ve **منتجاً** olarak oturdu: yani, ihtiyacını gideren olarak; bunu kendisi için bir **نتاجاً** kıldı. Ve ondan: Hamâse beyti:
“Onlar, gece altında senin **نتجوك**undur; kötü kokulu bir yavru; şaraptan ve sudan.”
Ve onların muammalarında: “Üç **دجه** (vardır ki) **دجه**yi **الغيهبان**’a taşırlar; o hâlde **فالمنتجه**.” Ve o ikisi karın ve dübürdür. Ve şöyle rivayet edildi: “**إلى الثقفان**”; çünkü o karanlıktır; ve o, yemeği **يثقف** eder: üç parmak hakkında bilmece yaptı; üç arı yavrusuyla bir lokmayı taşırlar; üç arı yavrusu bir arı yavrusunu taşırlar. Ve **الدّجة** (kelimesi), **الدجية**’den hazfedilmiştir; o, arının yavrusudur. Ve temyîzin tekil kılınması, “üç yüz” gibi şâzda(dır); ve kıyas: **ثلاث دجًى**dır.‏

Cemîh el-Esedî dedi ki:
“Onların içinde bir kadeh için hararetli olarak yürür; sarhoş oldukları zaman;
**الدّجى**’nın yürüyüşü gibi; ballanmış **الضّريب**in ortasında.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D8%AC/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النِّتاجُ: اسم يَجْمع وضْعَ جميعِ البهائِمِ؛ قال بعضهم: هو في الناقة والفرس، وهو فيما سِوى ذلك نَتج، والأَول أَصح؛ وقيل: النِّتاجُ في جميع الدَّوابِّ، والوِلادُ في الغنم، وإِذا وَليَ الرجلُ ناقةً ماخِضاً ونِتاجَها حتى تضع، قيل: نَتَجها نَتْجاً. يقال: نَتَجْتُ الناقةَ (*
قوله «نتجت الناقة إلخ» هو من باب ضرب كما في المصباح. والنتاج، بالفتح: المصدر، وبالكسر: الاسم، كما في هامش نسخ القاموس نقلاً عن عاصم.) أَنْتِجُها إِذا وَلِيتَ نَتاجَها، فأَناناتِجٌ، وهي مَنْتُوجةٌ؛ وقال ابن حِلِّزةَ:
لا تَكْسَعِ الشَّوْلَ بأَغبارِها،
إِنك لا تَدْرِي مَنِ الناتجُ
وقد قال الكميت بيتاً فيه لفظ ليس بالمُسْتَفِيضِ في كلام العرب، وهو قوله:
لِيَنْتَتِجُوها فِتْنَةً بعدَ فِتْنَةٍ
والمعروف من الكلامِ ليَنْتِجُوها.
التهذيب عن الليث: لا يقال نَتَجَتِ الشاةُ إِلا أَن يكون إِنسان يَلي نَتاجَها، ولكن يقال: نُتِجَ القومُ إِذا وضَعَتْ إِبلُهم وشاؤُهم؛ قال: ومنهم من يقول: أَنْتَجَتِ الناقَةُ إِذا وضَعَتْ؛ وقال الأَزهري: هذا غلط، لا يقال أَنْتَجَتْ بمعنى وَضَعَتْ؛ وفي الحديث: كما تُنْتَجُ البَهيمةُ بَهِيمَةً جَمْعاءَ أَي تَلِدُ؛ قال: يقال نُتِجَتِ الناقةُ إِذا ولدت، فهي مَنْتُوجةٌ، وأَنْتَجَتْ إِذا حَملت، فهي نَتُوجٌ، قال: ولا يقال مُنْتِجٌ. ونَتَجْتُ الناقةَ أَنْتِجُها إِذا ولَّدْتَها. والناتِجُ للإِبل: كالقابلة للنساء.
وفي حديث الأَقرع والأَبرص: فأُنْتِجَ هذانِ، ووَلَّدَ هذا؛ قال ابن الأَثير: كذا جاء في الرواية أُنْتِجَ، وإِنما يقال نُتِجَ، فأَما أَنْتَجَتْ، فمعناه إِذا حمَلَت وحان نَتَاجُها؛ ومنه حديث أَبي الأَحوص: هل تَنْتِج إِبلَك صِحاحاً آذانُها؟ أَي تُوَلِّدها وتَلي نَتاجَها. أَبو زيد: أَنْتَجَتِ الفرسُ، فهي نُتوجٌ ومُنْتِجٌ إِذا دنا وِلادُها وعظم بطنها. وقال يعقوب: إِذا ظهر حملها؛ قال: وكذلك الناقة، ولا يقال مُنْتِجٌ، قال: وإِذا ولدت الناقةُ من تلقاء نفسها ولم يلِ نَتَاجَها، قيل: قد انْتَتَجَتْ، وحاجَى به بعض الشعراء فجعله للنخل، فقال أَنشده ابن الأَعرابي:إِنَّ لنَا مِن مالِنا جِمالا؛
مِنْ خَيْرِ ما تَحْوي الرجالُ مالا،
نَحْلُِبُها غُزْراً ولا بِلالا
بِهِنَّ، لا علاً ولا نِهالا،
يُنْتَجْن كلَّ شتْوةٍ أَجْمالا
يقول: هي بَعْلٌ لا تحتاج إِلى الماء. وقد نَتَجَها نَتْجاً ونَتَاجاً ونُتِجَتْ. وأَما أَحمد بن يحيى فجعله من باب ما لا يُتكلم به إِلا على الصيغة الموضوعة للمفعول؛ الجوهري: نُتِجَتِ الناقةُ، على ما لم يُسَمَّ فاعله، تُنْتَجُ نَتَاجاً، وقد نَتَجَها أَهلُها نَتْجاً؛ قال الكميت: وقال المُذَمِّرُ للناتِجينَ:
متى ذُمِّرَتْ قَبْلِيَ الأَرْجُلُ؟
والنَّتُوجُ من الخيل وجميعِ الحَافِرِ: الحَامِلُ، وقد أَنْتَجَتْ؛ وبعضهم يقول: نَتَجَتْ، وهو قليل. الليث: النَّتُوجُ الحامِلُ من الدوابِّ؛ فرس نَتُوجٌ وأَتانٌ نَتوج: في بطنها ولد قد استبان؛ وبها نِتاجٌ أَي حَمل، قال: وبعض يقول للنَّتوج من الدواب: قد نَتَجَتْ بمعنى حملت، وليس بعامّ.
ابن الأَعرابي: نُتِجَتِ الفرسُ والناقةُ: ولَدت، وأُنْتِجَتْ: دَنا وِلادُها، كلاهما فِعْلُ ما لم يُسَمَّ فاعله؛ وقال: لم أَسمع نَتَجَت ولا أَنْتَجَتْ على صيغة فعل الفاعل؛ وقال كراع: نُتِجَتِ الفَرَسُ، وهي نَتُوجٌ، ليس في الكلام فُعِلَ وهي فَعُولٌ إِلا هذا، وقولهم: بُتِلَتِ النخلةُ عن أُمِّها وهي بَتُولٌ إِذا أُفْرِدَت؛ وقال مرة: أَنْتَجَتِ الناقةُ وهي نُتوجٌ إِذا ولَدت، ليس في الكلام أَفْعَلَ وهي فَعُولٌ إِلا هذا، وقولهم: أَخْفَدَتِ الناقةُ وهي خَفُودٌ إِذا أَلقت ولدها قبل أَن يتم، وأَعَقَّتِ الفرسُ وهي عَقُوقٌ إِذا لم تحمل، وأَشَصَّتِ الناقةُ وهي شَصُوصٌ إِذا قلَّ لبنها؛ وناقةٌ نَتِيجٌ: كَنَتُوجٍ، حكاها كراع أَيضاً.وقال أَبو حنيفة: إِذا نَأَتِ الجَبْهةُ نَتَّجَ الناسُ ووَلَّدوا واجْتُنِيَ أَوَّلُ الكَمْأَةِ، هكذا حكاه نتَّج، بتشديد التاء، يذهب في ذلك إِلى التكثير.
وبالناقة نِتاجٌ أَي حمل.
وأَنْتَجَ القومُ: نُتِجَتْ إِبلهم وشاؤُهم. وأَنْتَجَتِ الناقةُ: وضعت من غير أَن يليها أَحد. والريح تُنْتِجُ السحابَ: تَمْريه حتى يخرج قطره. وفي المثل: إِن العَجْزَ والتواني تَزاوَجا فأَنْتَجا الفَقْر. يونس: يقال للشاتين إِذا كانتا سنّاً واحدة: هما نَتيجةٌ، وكذلك غنمُ فلان نَتائِجُ أَي في سن واحدة. ومَنْتِجُ الناقةِ: حيث تُنْتَجُ فيه، وأَتَتِ الناقةُ على مَنْتِجِها أَي الوقتِ الذي تُنْتَجُ فيه، وهو مَفْعِلٌ، بكسر العين.

##### Türkçe

**النِّتاجُ**: Bütün dört ayaklı hayvanların doğurmasını toplayan bir isimdir; bazıları dedi: O, deve ve atta olur; bunun dışındakilerde ise **نَتج**’dir; birincisi daha sahih olandır; ve denildi: **النِّتاجُ** bütün binek hayvanlarındadır, **الوِلادُ** ise koyundadır; ve eğer bir adam gebe bir deveye ve onun **نِتاجَها**’sına, ta ki doğuruncaya kadar, nezaret ederse, “onu **نَتَجها نَتْجاً**” denir. Denilir: **نَتَجْتُ الناقةَ**
(*
Onun sözü “**نتجت الناقة إلخ**” **ضرب** babındandır, **المصباح**’ta olduğu gibi. Ve **النتاج** fetha ile: mastardır; kesra ile: isimdir; **القاموس** nüshalarının haşiyesinde **عاصم**’dan naklen olduğu gibi.)
**أَنْتِجُها**: onun **نَتاجَها**’sına nezaret ettiğin zaman; artık ben **أَناناتِجٌ**’im, o da **مَنْتُوجةٌ**’dir; İbn **حِلِّزةَ** dedi:
لا تَكْسَعِ الشَّوْلَ بأَغبارِها،
إِنك لا تَدْرِي مَنِ الناتجُ

Ve **الكميت** Arapların sözünde yaygın olmayan bir lafız bulunan bir beyit söylemiştir; o, onun sözü:
لِيَنْتَتِجُوها فِتْنَةً بعدَ فِتْنَةٍ
Ve sözün bilinen şekli: **ليَنْتِجُوها**’dır.

**التهذيب**’de **الليث**’ten: Koyun için **نَتَجَتِ الشاةُ** denilmez; ancak bir insan onun **نَتاجَها**’sına nezaret ederse (denir); fakat denilir: **نُتِجَ القومُ**; onların develeri ve koyunları doğurduğu zaman; dedi: Onlardan kimi de “deve doğurduğu zaman **أَنْتَجَتِ الناقَةُ**” der; ve **الأَزهري** dedi: Bu yanlıştır; “doğurdu” manasında **أَنْتَجَتْ** denilmez; ve hadiste: “Nitekim dört ayaklı hayvan **تُنْتَجُ البَهيمةُ بَهِيمَةً جَمْعاءَ**” yani doğurur; dedi: Deve doğurduğu zaman **نُتِجَتِ الناقةُ** denilir; artık o **مَنْتُوجةٌ**’dir; ve hamile kaldığı zaman **أَنْتَجَتْ** (denilir); artık o **نَتُوجٌ**’dur; dedi: **مُنْتِجٌ** denilmez. Ve “deveyi **نَتَجْتُ**” yani “onu doğurttum” manasında: **نَتَجْتُ الناقةَ أَنْتِجُها**. Ve **الناتِجُ** develer için: kadınlar için ebe gibidir.

**الأَقرع** ve **الأَبرص** hadîsinde: “**فأُنْتِجَ هذانِ، ووَلَّدَ هذا**”; İbn **الأَثير** dedi: Rivayette böyle geldi: **أُنْتِجَ**; hâlbuki ancak **نُتِجَ** denilir; ama **أَنْتَجَتْ** ise, manası: hamile kaldığı ve onun **نَتَاجُها**’sı vakti geldiği zamandır; bundan da Ebû **الأَحوص** hadîsi: “Kulakları sağlam olarak develerini **تَنْتِج** eder misin?” yani onları doğurtursun ve onların **نَتاجَها**’sına nezaret edersin. Ebû Zeyd: Atın doğumu yaklaştığı ve karnı büyüdüğü zaman **أَنْتَجَتِ الفرسُ**; artık o **نُتوجٌ** ve **مُنْتِجٌ**’dir. Ya‘kūb dedi: Hamileliği ortaya çıktığı zaman; dedi: Deve de böyledir; ve **مُنْتِجٌ** denilmez; dedi: Ve deve kendiliğinden doğurur da onun **نَتَاجَها**’sına kimse nezaret etmezse, “**قد انْتَتَجَتْ**” denilir; bazı şairler bununla bilmece yaptı da onu hurma ağacı için kıldı; İbn **الأَعرابي** onun okuduğunu rivayet etti:
إِنَّ لنَا مِن مالِنا جِمالا؛
مِنْ خَيْرِ ما تَحْوي الرجالُ مالا،
نَحْلُِبُها غُزْراً ولا بِلالا
بِهِنَّ، لا علاً ولا نِهالا،
يُنْتَجْن كلَّ شتْوةٍ أَجْمالا

Diyor ki: O, **بَعْلٌ**’dür; suya ihtiyaç duymaz. Ve onu **نَتَجَها نَتْجاً** ve **نَتَاجاً** (diye) yaptı; ve **نُتِجَتْ**. Ama Ahmed b. Yahyâ onu, ancak mef‘ûl için konulmuş sigayla konuşulan şeyler babından kıldı. **الجوهري**: Deve, faili adlandırılmadan **نُتِجَتِ الناقةُ**; **تُنْتَجُ نَتَاجاً**; ve ehli onu **نَتَجَها نَتْجاً** (diye) yaptı; **الكميت** dedi:
وقال المُذَمِّرُ للناتِجينَ:
متى ذُمِّرَتْ قَبْلِيَ الأَرْجُلُ؟

Ve **النَّتُوجُ** atlardan ve bütün toynaklılardan: hamile olandır; ve **أَنْتَجَتْ**; bazıları **نَتَجَتْ** der; o azdır. **الليث**: **النَّتُوجُ** binek hayvanlardan hamile olandır; **فرس نَتُوجٌ** ve **أَتانٌ نَتوج**: karnında, artık belirginleşmiş bir yavru vardır; ve onda **نِتاجٌ** vardır, yani hamilelik; dedi: Bazıları binek hayvanlardan **النَّتوج** için “hamile kaldı” manasında **قد نَتَجَتْ** der; fakat genel değildir.

İbn **الأَعرابي**: At ve deve için **نُتِجَتِ الفرسُ والناقةُ**: doğurdu; ve **أُنْتِجَتْ**: doğumu yaklaştı; ikisi de faili adlandırılmayan fiildir; ve dedi: Fail fiili sigasında **نَتَجَت** ve **أَنْتَجَتْ** işitmedim. Ve **كراع** dedi: **نُتِجَتِ الفَرَسُ**; o da **نَتُوجٌ**’dur; sözde “**فُعِلَ** ve o **فَعُولٌ**” ancak bu vardır; ve onların sözü: “Hurma ağacı annesinden ayrıldı” manasında **بُتِلَتِ النخلةُ عن أُمِّها وهي بَتُولٌ**; o, ayrıldığı zaman. Ve **مرة** dedi: Deve doğurduğu zaman **أَنْتَجَتِ الناقةُ** ve o **نُتوجٌ**’dur; sözde “**أَفْعَلَ** ve o **فَعُولٌ**” ancak bu vardır; ve onların sözü: Yavrusu tamamlanmadan önce yavrusunu attığı zaman **أَخْفَدَتِ الناقةُ وهي خَفُودٌ**; ve at hamile kalmadığı zaman **أَعَقَّتِ الفرسُ وهي عَقُوقٌ**; ve devenin sütü azaldığı zaman **أَشَصَّتِ الناقةُ وهي شَصُوصٌ**; ve **ناقةٌ نَتِيجٌ**: **نَتُوجٍ** gibi; bunu **كراع** da hikâye etti. Ve Ebû Hanîfe dedi: Alın (yıldız) uzaklaştığı zaman insanlar **نَتَّجَ** ettiler ve doğurttular; ve ilk **الكَمْأَةِ** toplandı; onu böyle hikâye etti: **نتَّج** (tâ’yı şeddeli); bunda çokluk manasına gider.

Ve deve üzerinde **نِتاجٌ** vardır, yani hamilelik.

Ve **أَنْتَجَ القومُ**: onların develeri ve koyunları **نُتِجَتْ**. Ve **أَنْتَجَتِ الناقةُ**: kimse ona nezaret etmeksizin doğurdu. Ve rüzgâr bulutu **تُنْتِجُ السحابَ**: onu ovar, ta ki damlası çıkıncaya kadar. Ve meselde: “Acizlik ve gevşeklik evlendi de fakirliği **فأَنْتَجا** etti.”

Yûnus: İki koyun aynı yaşta olduğu zaman onlara **نَتيجةٌ** denilir; ve aynı şekilde falanın koyunları **نَتائِجُ** (dir), yani tek yaş üzeredir. Ve devenin **مَنْتِجُ**’i: içinde **تُنْتَجُ** edildiği yerdir; ve deve kendi **مَنْتِجِها**’sına geldi, yani içinde **تُنْتَجُ** edildiği vakte; ve o **مَفْعِلٌ**’dir, aynın kesriyle.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D8%AC/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ت ج * * نُتِجَتِ * الناقة على ما لم يُسم فاعِله تُنْتَج * نَتَاجًا * و * نَتَجَها * أَهلها من باب ضرب و * أَنْتَجَتِ * الفرس والناقة حان * نَتَاجُها * وقيل استبان حملُها فهي * نَتُوجٌ * ولا يُقال * مُنْتَجٌ

##### Türkçe

* ن ت ج * * **نُتِجَتِ** * dişi deve, faili adlandırılmamış olarak; **تُنْتَج** * **نَتَاجًا**; ve * **نَتَجَها** * ehli (sahipleri) onu “**ضرب** بابı”ndan (kalıbından) olarak; ve * **أَنْتَجَتِ** * kısrak ve dişi deve: **نَتَاجُها** vakti geldi; ve “hamli (gebeliği) belirginleşti” denildi; artık o * **نَتُوجٌ** *dur; ve * **مُنْتَجٌ** * denilmez.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D8%AC/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

نتجت الناقة  والفرس  كعني  ، صرح به ثعلب والجوهري، نتجا و  نتاجا  ، بالكسر،  وأنتجت  بالضم: إذا ولدت. وبعضهم يقول: نتجت، وهو قليل. وعن ابن الأعرابي: نتجت الفرس والناقة: ولدت، وأنتجت: دنا ولادها؛ كلاهما فعل ما لم يسم فاعله. وقال: ولم أسمع نتجت ولا أنتجت على صيغة فعل الفاعل.  وقد نتجها أهلها  ينتجها نتجا، وذلك إذا ولي نتاجها، فهو ناتج، وهي منتوجة. وفي التهذيب: الناتج للإبل: كالقابلة للنساء. وفي حديث أبي الأحوص:  هل تنتج إبلك صحاحا آذانها  ?: أي تولدها وتلي نتاجها.  وأنتجت الفرس  : إذا حملت و  حان نتاجها  . قال أبو زيد:  فهي نتوج  ومنتج: إذا دنا ولادها وعظم بطنها. وقال يعقوب: إذا ظهر حملها. قال: وكذلك الناقة، و  لا  يقال:  منتج  . وعن الليث: لا يقال: نتجت الشاة إلا أن يكون إنسان يلي نتاجها، ولكن يقال: نتج القوم: إذا وضعت إبلهم وشاؤهم، قال: ومنهم من يقول: أنتجت الناقة: إذا وضعت. وقال الأزهري: هذا غلط، لا يقال: أنتجت، بمعنى وضعت. قال: ويقال نتجت: إذا ولدت، فهي منتوجة؛ وأنتجت: إذا حملت، فهي نتوج، ولا يقال: منتج. وقال الليث: النتوج: الحامل من الدواب، فرس نتوج: في بطنها ولد قد استبان، وبها نتاج، أي حمل. قال: وبعض يقول للنتوج من الدواب: قد نتجت، بمعنى حملت، وليس بعام. وقال كراع: نتجت الفرس، وهي نتوج. ليس في الكلام فعل وهي فعول إلا هذا، وقولهم: بتلت النخلة عن أمها وهي بتول: إذا أفردت. وقال مرة: أنتجت الناقة فهي نتوج: إذا ولدت. ليس في الكلام أفعل وهو فعول إلا هذا، وقولهم: أخفدت الناقة وهي خفود إذا ألقت ولدها قبل أن يتم، وأعقت الفرس فهي عقوق: إذا لم تحمل، وأشصت الناقة وهي شصوص: إذا قل لبنها. وناقة نتيج كنتوج؛ حكاها كراع أيضا. أتت الناقة على منتجها،  المنتج، كمجلس: الوقت الذي تنتج فيه  . عن يونس: يقال للشاتين إذا كانتا سنا واحدة: هما نتيجة، وكذلك  غنمي نتائج: إذا كانت في سن واحدة  . يقال:  انتتجت الناقة  ، من باب الافتعال، إذا  ذهبت على وجهها فولدت حيث لا يعرف موضعها  . قال يعقوب: وإذا ولدت الناقة من تلقاء نفسها ولم يل نتاجها أحد قيل: قد انتتجت. وقد قال الكميت بيتا فيه لفظ ليس بالمستفيض في كلام العرب، وهو قوله:
  لينتتجوها فتنة بعد فتنة

  والمعروف من الكلام: لينتجوها. و  وتنتجت  الناقة: إذا  تزحرت ليخرج ولدها. كذا في الأسس.  وأنتجوا: أي عندهم إبل حوامل تنتج  ، وأنتجوا: نتجت إبلهم وشاؤهم. ومما يستدرك عليه: تناتجت الإبل: إذا انتتجت. ونوق مناتيج. ومن المجاز: الريح تنتج السحاب: تمريه حتى تخرج قطره. وقال أبو حنيفة: إذا نأت الجبهة نتج الناس وولدوا، واجتني أول الكمأة؛ هكذا حكاه نتج، بالتشديد، يذهب في ذلك إلى التكثير. وفي مثل:  العجز والتواني تزاوجا فأنتجا الفقر.  وهذه المقدمة لا تنتج نتيجة صادقة: إذا لم يكن لها عاقبة محمودة. ويقال: هذا الوالد نتيج ولدي: إذا ولد في شهر أو عام واحد. وهذه نتيجة من نتائج كرمك. وقعد منتجا: قاضيا حاجته، جعل ذلك نتاجا  له  كذا في الأساس.
  ن-ث-ج  والمنتجة والمنثجة، كمكنسة: الاست  سميت  لأنها تنثج أي تخرج ما في البطن  قاله ابن الأعرابي؛ كذا في التهذيب. من المجاز:  خرج فلان منثجا، كمنبر: أي خرج وهو يسلح سلحا  ، والذي في الأساس  منتجا  بالمثناة الفوقية، أي قاضيا حاجته، كما تقدم قريبا.  ونثج بطنه بالسكين ينثجه  ، بالكسر، إذا  وجأه  .  والنثج، بالكسر: الجبان لا خير فيه  . النثج،  بضمتين: أمات سويد  . في اللسان:  يقال لأحد العدلين إذا استرخى: قد استنثج  ، قال هميان:
  يظل يدعونيبه الضماعجا
  بصفنة تزفي هديرا ناثجا أي مسترخيا.
  ن-ج-ج  نجت القرحة تنج  ، بالكسر،  نجا ونجيجا  : إذا رشحت، وقيل:  سالت بما فيها  . قال الأصمعي: إذا سال الجرح بما فيه قيل: نج ينج نجيجا. قال القطران:
  فإن تلك قرحة خبثت ونجت                      فإن الله يفعل مـا يشـاء وهذا البيت أورده الجوهري منسوبا لجرير، ونبه عليه ابن بري في أماليه أنه للقطران، كما ذكره ابن سيده. قلت: وهكذا في كتاب الألفاظ لابن السكيت: يقال خبثت القرحة: إذا فسدت وأفسدت ما حولها، يريد أنها وإن عظم فسادها فإن الله قادر على إبرائها. وفي حديث الحجاج: سأحملك على صعب حدباء حدبار ينج ظهرها  أي يسيل قيحا. وكذلك الأذن إذا سال منها الدم والقيح.  ونجنج  فلانا عن الأمر: كفه و  منع. و  نجنج: إذا  حرك  وقلب. ويقال: نجنج أمرك فلعلك تجد إلى الخروج سبيلا. نجنج  الأمر  : إذا  هم به ولم يعزم عليه  ، أو ردد أمره ولم ينفذه. نجنج  الإبل  ، إذا ردها عن الماء. وعبارة الجوهري: نجنج إبله: إذا  رددها على الحوض  وأنشد بيت ذي الرمة:
  حتى إذا لم يجد وغلا ونجنجها                      مخافة الرمي حتى كلها هيم

  عن الليث: نجنج، إذا  جال عند الفزع. و  نجنج  القوم: صافوا في المربع  ؛ هكذا بالموحدة، وفي أخرى بالمثناة الفوقية،  ثم عزموا على تحضر المياه  . يقال:  تنجنج  ، إذا  تحرك  . نجنج في رأيه وتنجنج:  تحير  واضطرب.  وقول الجوهري:  تنجنج لحمه، أي كثرو  استرخى، غلط، وإنما هو تبجبج، بباءين  موحدتين وقد تقدم، وهذا الذي رد به عليه هو قول الهروي بعينه، كذا وجد بخط أبي زكريا في هامش الصحاح.  ونج: أسرع، فهو نجوج  . ومما يستدرك عليه: نج الشيء من فيه نجا: كمجه، وعن أبي تراب: قال بعض غني: يقال: لجلجت اللقمة ونجنجتها: إذا حركتها في فيك ورددتها فلم تبتلعها. وعن شجاع السلمي: مجمج بي ونجنج: إذا ذهب بك في الكلام مذهبا على غير استقامة، وردك من حال إلى حال. وعن ابن الأعرابي: مج ونج، بمعنى واحد. وقال أوس:
  أحاذر نج الخيل فوق سرتها                      وربا غيورا وجهه يتمعـر نجتها: إلقاؤها عن ظهورها. والنجنجة: الحبس عن المرعى. ونجنجت عينه: غارت. والينجوج والأنجوج: عود البخور. قال أبو دواد.

  يكتبين الأنجوج في كبة المش                      تى وبله أحلامهـن وسـام وفي حديث سلمان:  أهبط آدم من الجنة وعليه إكليل، فتحات منه عود الأنجوج  ، والمشهور فيه ألنجوج ويلنجوج، وقد تقدم. ومما يستدرك عليه: النجج: كناية عن النكاح، والخاء لغة.

##### Türkçe

**نتجت** deve ve at, yani; bunu **ثعلب** ve **الجوهري** açıkça söylemiştir; **نتجا** ve **نتاجا** (kesre ile); ve **أنتجت** (damme ile): doğurduğu zaman. Bazıları **نتجت** der; o azdır. **ابن الأعرابي**’den: **نتجت** at ve deve: doğurdu; ve **أنتجت**: doğumu yaklaştı; ikisi de faili adlandırılmamış fiildir. Dedi: Failin fiili kalıbı üzere **نتجت** de **أنتجت** de işitmedim. Ve ehli onu **نتجها** eder, onu **ينتجها** eder, **نتجا**; bu, onun doğumunu üstlendiği zamandır; o hâlde o **ناتج**tir, o (dişi) **منتوجة**dir. **التهذيب**’de: develer için **الناتج**: kadınlar için ebe gibidir. **أبي الأحوص** hadîsinde: “**هل تنتج إبلك صحاحا آذانها**?”: yani onları doğurtur ve doğumlarını üstlenir misin? Ve **أنتجت الفرس**: gebe kaldığı ve **حان نتاجها** (doğumu vakti geldiği) zaman. **أبو زيد** dedi: O hâlde o **نتوج** ve **منتج**tir: doğumu yaklaştığı ve karnı büyüdüğü zaman. **يعقوب** dedi: Gebeliği göründüğü zaman. Dedi: Deve de böyledir; ve **منتج** denilmez. **الليث**’ten: **نتجت الشاة** denilmez; ancak bir insan onun doğumunu üstleniyor olursa; fakat “**نتج القوم**” denir: develeri ve koyunları doğurduğu zaman. Dedi: Onlardan kimi “**أنتجت الناقة**” der: doğurduğu zaman. **الأزهري** dedi: Bu yanlıştır; “doğurdu” mânasında **أنتجت** denilmez. Dedi: **نتجت** denir: doğurduğu zaman; o hâlde o **منتوجة**dir; ve **أنتجت**: gebe kaldığı zaman; o hâlde o **نتوج**tur; ve **منتج** denilmez. **الليث** dedi: **النتوج**: hayvanlardan gebe olan; **فرس نتوج**: karnında yavru vardır, belirginleşmiştir; ve onda **نتاج** vardır, yani gebelik. Dedi: Bazısı hayvanlardan **النتوج** için “**قد نتجت**” der, “gebe kaldı” mânasında; ve bu genel değildir. **كراع** dedi: **نتجت الفرس** ve o **نتوج**tur. Sözde “fiil ve o **فعول**” yoktur, ancak bu; ve onların “**بتلت النخلة** annesinden ve o **بتول**dur” sözleri: ayrıldığı zaman. Ve **مرة** dedi: **أنتجت الناقة**; o hâlde o **نتوج**tur: doğurduğu zaman. Sözde “**أفعل** ve o **فعول**” yoktur, ancak bu; ve onların “**أخفدت الناقة** ve o **خفود**dur” sözleri: yavrusunu tamam olmadan önce attığı zaman; ve “**أعقت الفرس**; o hâlde o **عقوق**tur” sözleri: gebe kalmadığı zaman; ve “**أشصت الناقة** ve o **شصوص**tur” sözleri: sütü azaldığı zaman. Ve **ناقة نتيج** ( **كنتوج** gibi); bunu **كراع** da hikâye etti. Deve, **منتجها**sına geldi; **المنتج** ( **كمجلس** gibi): içinde doğurduğu vakit. **يونس**’tan: İki koyuna, yaşça bir sene oldukları zaman: onlar **نتيجة**dir denir; ve yine “**غنمي نتائج**”: yaşça bir sene oldukları zaman. Denir: **انتتجت الناقة** (iftial bâbından): kendi hâli üzere gidip, yeri bilinmeyen bir yerde doğurduğu zaman. **يعقوب** dedi: Deve kendiliğinden doğurur ve doğumunu kimse üstlenmezse “**قد انتتجت**” denir. Ve **الكميت** Arapların sözünde yaygın olmayan bir lafız bulunan bir beyit söylemiştir; o da onun şu sözüdür:
  **لينتتجوها فتنة بعد فتنة**

Ve sözden bilinen: **لينتجوها**. Ve **وتنتجت الناقة**: yavrusu çıksın diye ıkındığı zaman. **الأسس**’te böyledir. Ve **أنتجوا**: yani yanlarında doğuracak gebe develer vardır; ve **أنتجوا**: develeri ve koyunları doğurdu. Ve kendisine ek olarak kaydedilenlerdendir: **تناتجت الإبل**: **انتتجت** olduğu zaman. Ve **نوق مناتيج**. Mecazdandır: rüzgâr **تنتج السحاب**: onu ovar, ta ki damlası çıksın. **أبو حنيفة** dedi: Alın (cebhe) uzaklaştığı zaman insanlar **نتج** eder ve doğururlar; ve ilk keme’yi toplarım; onu **نتج** (şeddeli) diye böyle hikâye etti; bunda çokluğa götürür. Ve bir meselde: “**العجز والتواني تزاوجا فأنتجا الفقر**.” Ve “Bu mukaddime doğru bir netice **تنتج** etmez”: övülen bir âkıbeti olmadığı zaman. Ve denir: “Bu doğuran, benim çocuğumun **نتيج**idir”: bir ayda veya bir yılda doğduğu zaman. Ve “Bu, senin kereminin neticelerinden bir **نتيجة**dir.” Ve “**قعد منتجا**”: ihtiyacını giderici olarak; bunu onun için bir **نتاجا** kıldı; **الأساس**’ta böyledir.

**ن-ث-ج**  Ve **المنتجة** ve **المنثجة** ( **كمكنسة** gibi): kıç; ona bu ad verildi; çünkü o **تنثج** eder, yani karındaki şeyi çıkarır; bunu **ابن الأعرابي** söyledi; **التهذيب**’de böyledir. Mecazdandır: “Falanca **منثجا** ( **كمنبر** gibi) çıktı”: yani dışkılayarak çıktı. Ve **الأساس**’ta olan: **منتجا** (üstten ikili **بالمثناة الفوقية** ile): yani ihtiyacını giderici olarak; az önce geçtiği üzere. Ve “**نثج بطنه بالسكين ينثجه**” (kesre ile): onu bıçakla dürttüğü zaman. Ve **النثج** (kesre ile): içinde hayır olmayan korkak. **النثج** (iki damme ile): **أمات سويد**. **اللسان**’da: İki adilden birine gevşediği zaman “**قد استنثج**” denir. **هميان** dedi:
  يظل يدعونيبه الضماعجا
  بصفنة تزفي هديرا ناثجا
yani gevşek.

**ن-ج-ج**  “**نجت القرحة تنج**” (kesre ile), **نجا** ve **نجيجا**: sızdığı zaman; ve denildi: içindekini akıttı. **الأصمعي** dedi: Yara içindekini akıttığı zaman “**نج ينج نجيجا**” denir. **القطران** dedi:
  فإن تلك قرحة خبثت ونجت                      فإن الله يفعل مـا يشـاء
Ve bu beyti **الجوهري**, **جرير**’e nispetle zikretti; ve **ابن بري** **أماليه**’sinde onun **القطران**’a ait olduğuna, **ابن سيده**’nin onu zikrettiği gibi, dikkat çekti. Dedim: **ابن السكيت**’in **كتاب الألفاظ**’ında da böyledir: “**خبثت القرحة**” denir: bozulduğu ve çevresindekini bozduğu zaman; onun muradı: bozulması büyüse bile Allah’ın onu iyileştirmeye kadir olduğudur. **الحجاج** hadîsinde: “Seni, sırtı **ينج** eden (yani irin akıtan) kambur, zor bir bineğe bindireceğim.” Kulak da ondan kan ve irin aktığı zaman böyledir. Ve “**نجنج فلانا عن الأمر**”: onu engelledi ve men etti. Ve **نجنج**: hareket ettirdiği ve çevirdiği zaman. Ve denir: “İşini **نجنج** et; belki çıkmaya bir yol bulursun.” **نجنج الأمر**: ona niyet ettiği fakat ona kesin karar vermediği zaman; yahut işini geri çevirdi ve onu icra etmediği zaman. **نجنج الإبل**: onları sudan geri çevirdiği zaman. **الجوهري**’nin ibaresi: “**نجنج إبله**”: onları havuzun üzerine geri çevirdiği zaman. Ve **ذي الرمة**’nin beytini şahit getirdi:
  حتى إذا لم يجد وغلا ونجنجها                      مخافة الرمي حتى كلها هيم

**الليث**’ten: **نجنج**: korku anında dolaştığı zaman. Ve **نجنج القوم**: bahar konak yerinde saflaştılar; işte böyle, tek noktalı ile; ve bir diğerinde üstten ikili ile; sonra sulara yönelmeye azmettiler. Denir: **تنجنج**: hareket ettiği zaman. “Görüşünde **نجنج** etti ve **تنجنج** etti”: şaşırdı ve sarsıldı. **الجوهري**’nin “**تنجنج لحمه**: yani çoğaldı, gevşedi” sözü yanlıştır; ancak o **تبجبج**’dir, iki tek noktalı **باء** ile; ve daha önce geçti; onunla ona reddedilen şey, **الهروي**’nin sözünün aynısıdır; **أبي زكريا**’nın hattıyla **الصحاح**’ın kenarında böyle bulundu. Ve **نج**: hızlandı; o hâlde o **نجوج**tur. Ve kendisine ek olarak kaydedilenlerdendir: “Şey, ağzından **نجا** ile çıktı”: **كمجه** gibi. **أبي تراب**’dan: Bazı **غني** dedi: “Lokmayı **لجلجت** ettim ve onu **نجنجتها** ettim” denir: onu ağzında hareket ettirdiğin ve onu geri çevirdiğin, sonra onu yutmadığın zaman. **شجاع السلمي**’den: “Beni **مجمج** etti ve **نجنج** etti”: sözde seni düzgün olmayan bir yola götürdüğü ve seni bir hâlden bir hâle çevirdiği zaman. **ابن الأعرابي**’den: **مج** ve **نج**: bir mânadadır. **أوس** dedi:
  أحاذر نج الخيل فوق سرتها                      وربا غيورا وجهه يتمعـر
**نجتها**: onu sırtlarından atmasıdır. Ve **النجنجة**: otlaktan alıkoymadır. Ve “**نجنجت عينه**”: çöktü. Ve **الينجوج** ve **الأنجوج**: buhur ağacı. **أبو دواد** dedi:

  يكتبين الأنجوج في كبة المش                      تى وبله أحلامهـن وسـام
Ve **سلمان** hadîsinde: “Âdem cennetten indirildi; üzerinde bir taç vardı; ondan **عود الأنجوج** düştü.” Ve onda meşhur olan: **ألنجوج** ve **يلنجوج**; ve daha önce geçti. Ve kendisine ek olarak kaydedilenlerdendir: **النجج**: cinsel birleşmeye kinayedir; ve **الخاء** bir lehçedir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D8%AC/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَتَجَ
1 نَتَجَ ذ , (S, K, &c.,) aor. نَتُجَ , (as in the L, [but I believe this to be a mistake,]) or نَتِجَ , (accord. to the Msb, MS, MF,) inf. n. نَتْجٌ; (S;) and ↓ انتج; (A;) He assisted a she-camel, (S, K, &c.,) [and a mare, see نُتِجَتْ,] and a ewe or she-goat (Msb) [or other quadruped], in bringing forth; delivered her of her young one; acting to her as a midwife does to a woman. (T, Msb, &c.) The original form of expression is نَتَجَهَا وَلَدًا He assisted her in bringing forth a young one; delivered her of a young one. (Msb.) El-Kumeyt has used the form ↓ اِنْتَتَجَ in the sense of نَتَجَ: but it is not commonly current in Arabic. (TA.) AHn mentions the saying النَّاسُ ↓ اِذَا نَآءَتِ الجَبْهَةُ نَتَّجُ وَوَلَّدُوا وَاجْتُنِىَ أَوَّلُ الكَمْأَةِ [When El-Jebhah (the tenth of the Mansions of the Moon) sets antiheliacally, (for the setting, not the rising, is here meant, and this it did, about the commencement of the era of the Flight, in central Arabia, on the 11th of February,) the people assist their beasts, much, or frequently, in bringing forth, and deliver them, and the first of the truffles are gathered]. Thus he relates the saying, with teshdeed to the ث of نتج, to denote frequency of the act. (L.) ― -b2- نُتِجَتْ, pass. in form, [but neut. in signification,] inf. n. نِتَاجٌ (S, K, &c.) and تَنْجٌ; (TA;) and ↓ أُنْتِجَتْ, (K,) also pass. in form; and some say نَتَجَتْ, but this is rare, and not heard by IAar; (TA;) and some, also, say ↓ أَنْتَجَتْ, (Lth, Kr,) but Az holds this to be a mistake; (TA;) She (a camel, IAar, S, K, &c., and a mare, IAar, and a sheep or goat or other quadruped, Msb) brought forth: (T, Msb, TA:) or one does not say نُتِجَتِ الشَّاةُ unless a man assist at the bringing forth. (Lth.) Thus one suppresses the objective complement of the verb. And one also says تُنِجَتِ النَّاقَةُ وَلَدًا The she-camel brought forth a young one: and in like manner one says of a ewe or a she-goat: and sometimes, with the same meaning, نَتَجَتِ الناقة ولدا, in the act. form. (Msb.) One also says الاِبِلُ ↓ تَنَاتَجَتِ The camels brought forth. (A.) [You say,] نَتَجَ القَوْمُ, (Lth,) and ↓ أَنْتَجَ, (L,) The people's camels or sheep or goats brought forth: (Lth, L:) or ↓ أَنْتَجُوا they had pregnant camels bringing forth. (K.) One may also say نُتِجَ الوَلَدُ, meaning The young one of a she-camel &c., [see نُتِجَتْ, above,] was brought forth, or born. (Msb.) See 4. ― -b3- [Hence,] الرِّيحُ تُنْتِجُ السَّحَابَ (tropical:) [The wind assists the clouds in the discharging of their rain; i. e., draws forth the rain from the clouds. (A, L.) ― -b4- [نُتِجَ It was produced, it resulted, or was a natural consequence.]

2 نَتَّجَ see 1.

أَنْتَجَتْ
4 أَنْتَجَتْ ذ She (a camel, S, and a mare, S, K, or other solid-hoofed animal, Msb,) became pregnant: (T:) and so ↓ نَتَجَتْ, said of a she-camel, (Msb,) or other beast; but this is rare: (EsSarakustee, Msb:) or attained to the time of bringing forth: (S, K:) or became evidently pregnant: (Yaakoob, S, Msb:) accord. to IAar, أُنْتِجَتْ, in the pass. form, signifies she (a mare, and a camel,) became near to the time of bringing forth; and he had not heard أَنْتَجَتْ, in the act. form. (TA.) ― -b2- See 1 and 8. ― -b3- أَنْتَجَ or أُنْتِجَ (?) (tropical:) It produced a thing as its fruit, or result. Ex. العَجْزُ وَالتَّوَانِى تَزَاوَجَا فَأَنْتَجَا الفَقْرَ Impotence and remissness combined together, and produced, as their result, poverty. (A, L.) And هٰذِهِ المُقَدِّمَةُ لَا تُنْتِجُ تَنِيجَةً صَادِقَةً This preamble will not produce a praiseworthy result. (A.)

تنتّجت
5 تنتّجت ذ She (a camel) breathed hard (تزحّرت) that her young one might come forth. (K.)

6 تَنَاْتَجَ see 1.

اِنْتَتَجَتْ
8 اِنْتَتَجَتْ ذ (L, K, TA: in the CK أَنْتَجَتْ) She (a camel) went away at random, and brought forth in a place unknown: (K:) or she brought forth by herself, unassisted by any one; (Yaakoob, L;) as also ↓ أَنْتَجَتْ. (L.)

نِتَاجٌ
نِتَاجٌ ذ : see نُتِجَتْ. ― -b2- [Also, an inf. n. in the sense of a pass. part. n., like حَمْلٌ in the sense of مَحْمُولٌ, &c., What is brought forth by a camel &c.; and what are brought forth by camels &c., collectively; a brood thereof; its, or their, increase, or offspring; as is plainly shown in the lexicons &c., in many passages: for ex., see شَرْخٌ, and دِفْءٌ: also applied, in the TA art. بطن, to the young in the belly of a mare].

نَتُوجٌ
نَتُوجٌ ذ , (AZ, S, K,) a rare form of epithet from a verb of the measure أَفْعَلَ, (Kr,) and ↓ مُنْتِجٌ, (AZ, TA,) or the latter is not allowable, (S, K,) and ↓ نَتِيجٌ, (Kr,) A she-camel, (S, Kr,) or a mare, (S, K,) or other solid-hoofed animal, (Msb,) pregnant: (Lth:) or that has attained to the time of bringing forth: (S, K:) or evidently pregnant: (Yaakoob, S, Msb:) or near to the time of bringing forth, and big-bellied. (AZ.) ― -b2- [See also مَنْتُوجَةٌ.]

نَتِيجٌ
نَتِيجٌ ذ : see نَتُوجٌ.

نَتِيجَةٌ
نَتِيجَةٌ ذ A young one of a she-camel &c. [see نَتَجَ and نُتِجَتْ] brought forth. (Msb.) ― -b2- نتِيجَةٌ (assumed tropical:) Any produce, fruit, result, or natural consequence, of a thing: (KL:) [the sum of a speech or saying: a necessary inference: the conclusion of an argument or of a syllogism: pl. نَتَائِجُ.] You say, هٰذِهِ نَتِيجَةٌ من نَتَائِج كَرَمِكَ (tropical:) [This is one of the fruits, or results, of thy generosity]. (A.) [For another ex. see 4.] ― -b3- هُمَا نَتِيجَةٌ They are both of one age: said of two sheep. (Yoo, S.) غَنَمُ فُلَانٍ نَتَائِجُ The sheep, or goats, of such a one are of one age. (S, K.) هٰذَا الوَلَدُ نَتِيجُ وَلَدِى (tropical:) This child is one born in the same month, or year, as my child. (A.)

نَاتِجٌ
نَاتِجٌ ذ A man assisting a she-camel &c. [see نَتَجَ] in bringing forth; delivering her; or one who assists her in bringing forth; who delivers her. (Msb, TA.)

مَنْتِجٌ
مَنْتِجٌ ذ The time at which a she-camel, (S,) or a mare, (K,) brings forth. (S, K.) Ex. أَتَتِ النَّاقَةُ عَلَى مَنْتِجِهَا The she-camel arrived at the time of her bringing forth. (S.)

مُنْتِجٌ
مُنْتِجٌ ذ : see نَتَوجٌ. ― -b2- قَعَدَ مُنْتِجًا (tropical:) He sat accomplishing a want of nature. (A.)

مِنْتَجَةٌ
مِنْتَجَةٌ ذ The anus; syn. اِسْتٌ; as also مِنْثَجَةٌ. (K.)

مَنْتُوجَةٌ
مَنْتُوجَةٌ ذ A she-camel &c., [see نَتَجَ] assisted in bringing forth; delivered. (Msb, TA.) ― -b2- Also, A she-camel [&c., see نُتِجَتْ,] bringing forth; (T;) and so, accord. to Kr, ↓ نَتُوجٌ, which, he says, is the only epithet of this measure from a verb of the measure فُعِلَ, except بَتُولٌ: (TA:) pl. مَنَاتِيجُ: ex. نُوقٌ مناتيجُ she-camels bringing forth. (A.)

##### Türkçe

**نَتَجَ**
1 **نَتَجَ** ذ, (S, K, vb.,) muzârîsi **نَتُجَ**, (L’de olduğu gibi, [fakat bunun bir hata olduğuna inanıyorum,]) yahut **نَتِجَ**, (Msb, MS, MF’ye göre,) mastarı **نَتْجٌ**; (S;) ve ↓ **انتج**; (A;) O, bir dişi deveyi, (S, K, vb.,) [ve bir kısrağı, bk. **نُتِجَتْ**,] ve bir koyunu yahut dişi keçiyi (Msb) [yahut başka bir dört ayaklıyı], doğurtmada yardım etti; onu yavrusundan kurtardı; bir kadına ebe’nin yaptığı gibi ona yaptı. (T, Msb, vb.) İfadenin aslî şekli **نَتَجَهَا وَلَدًا** “Ona bir yavru doğurtmada yardım etti; onu bir yavrudan kurtardı”dır. (Msb.) El-Kumeyt, ↓ **اِنْتَتَجَ** şeklini **نَتَجَ** mânâsında kullanmıştır: fakat Arapçada yaygın olarak cari değildir. (TA.) AHn, **النَّاسُ ↓ اِذَا نَآءَتِ الجَبْهَةُ نَتَّجُ وَوَلَّدُوا وَاجْتُنِىَ أَوَّلُ الكَمْأَةِ** sözünü zikreder [El-Jebhah (Ay’ın menzillerinin onuncusu) antihelyak olarak battığında, (zira burada kastedilen batıştır, doğuş değildir; ve bu, Hicret devrinin başlangıcı civarında, orta Arabistan’da, 11 Şubat dolaylarında olurdu,) insanlar hayvanlarına çokça yahut sıkça doğurtmada yardım ederler ve onları doğurturlar ve yer mantarlarının ilki toplanır]. Sözü böyle rivayet eder; fiilin **نتج**’deki **ث**’sine şedde ile, fiilin sıkça yapılmasını göstermek için. (L.) ― -b2- **نُتِجَتْ**, şekilce meçhul, [fakat mânâca lâzım,] mastarı **نِتَاجٌ** (S, K, vb.) ve **تَنْجٌ**; (TA;) ve ↓ **أُنْتِجَتْ**, (K,) bu da şekilce meçhul; ve bazıları **نَتَجَتْ** der, fakat bu nadirdir ve IAar tarafından işitilmemiştir; (TA;) ve bazıları da ↓ **أَنْتَجَتْ** der, (Lth, Kr,) fakat Az bunu hata sayar; (TA;) O (bir deve, IAar, S, K, vb., ve bir kısrak, IAar, ve bir koyun yahut keçi yahut başka bir dört ayaklı, Msb) doğurdu: (T, Msb, TA:) yahut **نُتِجَتِ الشَّاةُ** denmez, ancak bir adam doğumda yardım ederse. (Lth.) Böylece fiilin mef’ûlü hazfedilir. Ve ayrıca **تُنِجَتِ النَّاقَةُ وَلَدًا** “dişi deve bir yavru doğurdu” denir: ve aynı şekilde koyun yahut dişi keçi hakkında da denir: ve bazen aynı mânâ ile, etken sigada, **نَتَجَتِ الناقة ولدا** denir. (Msb.) Ayrıca **الاِبِلُ ↓ تَنَاتَجَتِ** “develer doğurdu” denir. (A.) [Sen dersin ki,] **نَتَجَ القَوْمُ**, (Lth,) ve ↓ **أَنْتَجَ**, (L,) Kavmin develeri yahut koyunları yahut keçileri doğurdu: (Lth, L:) yahut ↓ **أَنْتَجُوا** hamile develeri doğurur hâlde oldu. (K.) Ayrıca **نُتِجَ الوَلَدُ** denebilir; mânâsı: dişi devenin vb. yavrusu, [bk. yukarıda **نُتِجَتْ**,] doğurtuldu yahut doğdu. (Msb.) 4’e bak. ― -b3- [Bundan,] **الرِّيحُ تُنْتِجُ السَّحَابَ** (mecaz:) [Rüzgâr bulutlara yağmurlarını boşaltmada yardım eder; yani yağmuru bulutlardan çeker çıkarır. (A, L.) ― -b4- [**نُتِجَ** Üretildi; netice verdi; yahut tabiî bir sonuç oldu.]

2 **نَتَّجَ**: 1’e bak.

**أَنْتَجَتْ**
4 **أَنْتَجَتْ** ذ O (bir deve, S, ve bir kısrak, S, K, yahut başka bir tek tırnaklı hayvan, Msb) gebe kaldı: (T:) ve aynı şekilde ↓ **نَتَجَتْ**, dişi deve hakkında söylenir, (Msb,) yahut başka hayvan; fakat bu nadirdir: (EsSarakustee, Msb:) yahut doğurma vaktine erişti: (S, K:) yahut açıkça gebe oldu: (Yaakoob, S, Msb:) IAar’a göre, meçhul sigada **أُنْتِجَتْ**, (bir kısrak ve bir deve) doğurma vaktine yakınlaştı demektir; ve o, etken sigada **أَنْتَجَتْ**’i işitmemiştir. (TA.) ― -b2- 1 ve 8’e bak. ― -b3- **أَنْتَجَ** yahut **أُنْتِجَ** (?) (mecaz:) Bir şeyi, meyvesi yahut sonucu olarak üretti. Ör. **العَجْزُ وَالتَّوَانِى تَزَاوَجَا فَأَنْتَجَا الفَقْرَ** Acizlik ve gevşeklik birleşti ve sonuçları olarak fakirliği üretti. (A, L.) Ve **هٰذِهِ المُقَدِّمَةُ لَا تُنْتِجُ تَنِيجَةً صَادِقَةً** Bu mukaddime övülmeye değer bir sonuç üretmez. (A.)

**تنتّجت**
5 **تنتّجت** ذ O (bir deve) yavrusu çıksın diye ağır nefes aldı (**تزحّرت**). (K.)

6 **تَنَاْتَجَ**: 1’e bak.

**اِنْتَتَجَتْ**
8 **اِنْتَتَجَتْ** ذ (L, K, TA: CK’de **أَنْتَجَتْ**) O (bir deve) rastgele uzaklaştı ve bilinmeyen bir yerde doğurdu: (K:) yahut o, kimsenin yardımı olmaksızın kendi kendine doğurdu; (Yaakoob, L;) bunun gibi ↓ **أَنْتَجَتْ** de. (L.)

**نِتَاجٌ**
**نِتَاجٌ** ذ: **نُتِجَتْ**’e bak. ― -b2- [Ayrıca, meçhul ism-i mef’ûl mânâsında bir mastar; **حَمْلٌ**’ün **مَحْمُولٌ** mânâsında olması gibi, vb., Bir devenin vb. doğurduğu şey; ve develerin vb. doğurdukları şeyler, topluca; onun/ onların dölü; onun/ onların artışı yahut nesli; sözlüklerde vb. birçok yerde açıkça gösterildiği üzere: meselâ bk. **شَرْخٌ**, ve **دِفْءٌ**: ayrıca TA’da **بطن** maddesinde, bir kısrağın karnındaki yavruya da uygulanır.]

**نَتُوجٌ**
**نَتُوجٌ** ذ, (AZ, S, K,) **أَفْعَلَ** veznindeki bir fiilden sıfatın nadir bir şeklidir, (Kr,) ve ↓ **مُنْتِجٌ**, (AZ, TA,) yahut ikincisi câiz değildir, (S, K,) ve ↓ **نَتِيجٌ**, (Kr,) Gebe bir dişi deve, (S, Kr,) yahut bir kısrak, (S, K,) yahut başka bir tek tırnaklı hayvan, (Msb): (Lth:) yahut doğurma vaktine erişmiş olan: (S, K:) yahut açıkça gebe olan: (Yaakoob, S, Msb:) yahut doğurma vaktine yakın ve karnı büyük olan. (AZ.) ― -b2- [Ayrıca bk. **مَنْتُوجَةٌ**.]

**نَتِيجٌ**
**نَتِيجٌ** ذ: **نَتُوجٌ**’a bak.

**نَتِيجَةٌ**
**نَتِيجَةٌ** ذ Bir dişi devenin vb. [bk. **نَتَجَ** ve **نُتِجَتْ**] doğurduğu yavru. (Msb.) ― -b2- **نتِيجَةٌ** (varsayılan mecaz:) Bir şeyin herhangi bir ürünü, meyvesi, sonucu yahut tabiî neticesi: (KL:) [bir sözün yahut deyişin özeti: zorunlu çıkarım: bir delilin yahut bir kıyasın sonucu: çoğulu **نَتَائِجُ**.] Sen dersin ki, **هٰذِهِ نَتِيجَةٌ من نَتَائِج كَرَمِكَ** (mecaz:) [Bu, senin cömertliğinin meyvelerinden yahut sonuçlarından biridir]. (A.) [Başka bir örnek için 4’e bak.] ― -b3- **هُمَا نَتِيجَةٌ** İkisi de aynı yaştadır: iki koyun hakkında söylenir. (Yoo, S.) **غَنَمُ فُلَانٍ نَتَائِجُ** Falanın koyunları yahut keçileri aynı yaştadır. (S, K.) **هٰذَا الوَلَدُ نَتِيجُ وَلَدِى** (mecaz:) Bu çocuk, benim çocuğumla aynı ayda yahut yılda doğmuş olandır. (A.)

**نَاتِجٌ**
**نَاتِجٌ** ذ Bir dişi deveye vb. [bk. **نَتَجَ**] doğurtmada yardım eden; onu doğurtan; yahut ona doğurtmada yardım eden, onu doğurtan kimse. (Msb, TA.)

**مَنْتِجٌ**
**مَنْتِجٌ** ذ Dişi devenin, (S,) yahut kısrağın, (K,) doğurduğu vakit. (S, K.) Ör. **أَتَتِ النَّاقَةُ عَلَى مَنْتِجِهَا** Dişi deve, doğurma vaktine geldi. (S.)

**مُنْتِجٌ**
**مُنْتِجٌ** ذ: **نَتَوجٌ**’a bak. ― -b2- **قَعَدَ مُنْتِجًا** (mecaz:) O, tabiat ihtiyacını giderir hâlde oturdu. (A.)

**مِنْتَجَةٌ**
**مِنْتَجَةٌ** ذ Makat; eş anlamlısı **اِسْتٌ**; bunun gibi **مِنْثَجَةٌ** de. (K.)

**مَنْتُوجَةٌ**
**مَنْتُوجَةٌ** ذ Doğurtmada yardım edilmiş; doğurtulmuş bir dişi deve vb. [bk. **نَتَجَ**]. (Msb, TA.) ― -b2- Ayrıca, doğuran bir dişi deve [&c., bk. **نُتِجَتْ**,]; (T;) ve Kr’ye göre bunun gibi ↓ **نَتُوجٌ**; o der ki: bu, **فُعِلَ** veznindeki bir fiilden bu vezinde olan tek sıfattır; **بَتُولٌ** hariç: (TA:) çoğulu **مَنَاتِيجُ**: ör. **نُوقٌ مناتيجُ** doğuran dişi develer. (A.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D8%AC/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَتَجَ
نَتَجَ I ( n. ac. نَتْج 1 ,  نَتَاْج 22 ,  نِتَاْج 23 ),
a.  Assisted in bringing forth.

b.  [ &  pass. ], Brought forth, was delivered of.

c.  [ coll. ], Resulted from.

d.  [ coll. ], Grew, progressed.

e.  see IV (c) .

نَتَّجَ
نَتَّجَ II
a.  [ acc. &  Min ], Concluded, inferred; deduced from.

b.  Produced.

أَنْتَجَ
أَنْتَجَ IV ,
a.  see I (a) , ( b ).

c.  Was near bringing forth.

d.  [ acc. &  Min ], Drew, extracted, derived from.

e.  see II .

تَنَتَّجَ
تَنَتَّجَ V ,
a.  Was in labour.

تَنَاْتَجَ
تَنَاْتَجَ VI ,
a.  Bore, brought forth.

اِنْتَتَجَ
اِنْتَتَجَ VIII ,
a.  see I (a) , ( b ).

اِسْتَنْتَجَ
اِسْتَنْتَجَ X ,
a.  Concluded, inferred, deduced; derived.

مَنْتِج
مَنْتِج 18 ,
a.  Travail, labour.

مِنْتَجَة
مِنْتَجَة 20t ,
a.  Podex.

نَاْتِج
نَاْتِج 21 ,
a.  In labour.

b.  Accoucheur, man mid-wife.

c.  [ coll. ], Growing, progressing; profiting.

نِتَاْج
نِتَاْج 23 ,
a.  Parturition; delivery.

b.  Off spring, brood.

نَتِيْجَة
نَتِيْجَة 25t , ( pl. نَتَاْئِجُ 46 ),
a.  Young ones; brood.

b.  Conclusion; inference; consequence, result.

c.  [ coll. ], Profit, utility.

نَتُوْج
نَتُوْج 26 ,
a.  see 21 (a) .

أَنْتَجَ
N. Ag. أَنْتَجَ IV ,
a.  see 21 (a) .

مَنْتُوْجَة
مَنْتُوْجَة
a.  Gravid.

بِالنَّتِيْجَة
بِالنَّتِيْجَة
a.  [ coll. ], Then; consequently.

أَهْل النِّتَاجَة
أَهْل النِّتَاجَة
a.  Breeders, cattleraisers.

هُمَا نَتِيْجَة
هُمَا نَتِيْجَة
a.  They are of the same age.

##### Türkçe

**نَتَجَ**
**نَتَجَ** I ( n. ac. **نَتْج** 1 , **نَتَاْج** 22 , **نِتَاْج** 23 ),
a. Doğurtmada yardım etti.

b. [ & pass. ], Doğurdu, doğum yaptı.

c. [ coll. ], -den meydana geldi.

d. [ coll. ], Büyüdü, ilerledi.

e. IV (c)’ye bak.

**نَتَّجَ**
**نَتَّجَ** II
a. [ acc. & Min ], Sonuç çıkardı, istidlâl etti; -den çıkardı.

b. Üretti.

**أَنْتَجَ**
**أَنْتَجَ** IV ,
a. I (a), (b)’ye bak.

c. Doğurmaya yakın oldu.

d. [ acc. & Min ], Çekip çıkardı, çıkardı, -den türetti.

e. II’ye bak.

**تَنَتَّجَ**
**تَنَتَّجَ** V ,
a. Doğum sancısında oldu.

**تَنَاْتَجَ**
**تَنَاْتَجَ** VI ,
a. Doğurdu, dünyaya getirdi.

**اِنْتَتَجَ**
**اِنْتَتَجَ** VIII ,
a. I (a), (b)’ye bak.

**اِسْتَنْتَجَ**
**اِسْتَنْتَجَ** X ,
a. Sonuç çıkardı, istidlâl etti, istinbât etti; türetti.

**مَنْتِج**
**مَنْتِج** 18 ,
a. Doğum sancısı, doğum.

**مِنْتَجَة**
**مِنْتَجَة** 20t ,
a. Anüs.

**نَاْتِج**
**نَاْتِج** 21 ,
a. Doğum sancısında.

b. Ebe, erkek ebe.

c. [ coll. ], Büyüyen, ilerleyen; kâr eden.

**نِتَاْج**
**نِتَاْج** 23 ,
a. Doğum; doğurtma.

b. Yavrular; döl.

**نَتِيْجَة**
**نَتِيْجَة** 25t , ( pl. **نَتَاْئِجُ** 46 ),
a. Yavrular; döl.

b. Sonuç; çıkarım; netice, sonuç.

c. [ coll. ], Kâr, fayda.

**نَتُوْج**
**نَتُوْج** 26 ,
a. 21 (a)’ya bak.

**أَنْتَجَ**
N. Ag. **أَنْتَجَ** IV ,
a. 21 (a)’ya bak.

**مَنْتُوْجَة**
**مَنْتُوْجَة**
a. Gebe.

**بِالنَّتِيْجَة**
**بِالنَّتِيْجَة**
a. [ coll. ], O hâlde; bunun sonucunda.

**أَهْل النِّتَاجَة**
**أَهْل النِّتَاجَة**
a. Yetiştiriciler, hayvan yetiştiricileri.

**هُمَا نَتِيْجَة**
**هُمَا نَتِيْجَة**
a. Onlar aynı yaştandır.
