# نتر (ن-ت-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AA%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - ت - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب التاء والراء والنون معهما
ر ت ن، ت ن ر، ن ت ر مستعملات
رتن:
المُرَتَّنةُ: الخُبْزةُ المُشَحمة، والتَّرتينُ: خَلْطُ الشَّحم بالعَجين.
تنر:
التَّنُّورُ عَمَّتْ بكلِّ لسانٍ، وصاحبُه تَنّار، وجمعُه تنانير.
نتر: النَّتْرُ: جَذْبٌ فيه جَفوةٌ، والإنسان يَنتَتِرُ في مَشْيِه كأنَّما يجذِب جَذْباً.
والنَّواتِرُ: القِسِيُّ التي تَقَطَّعَتْ أوتارُها

##### Türkçe

باب **التاء** و**الراء** و**النون** معهما
**ر ت ن**، **ت ن ر**، **ن ت ر** kullanımdadırlar.

**رتن**:
**المُرَتَّنةُ**: yağlanmış ekmektir; **التَّرتينُ**: yağın hamurla karıştırılmasıdır.

**تنر**:
**التَّنُّورُ** her dilde yaygınlaşmıştır; onun sahibi **تَنّار**’dır; çoğulu **تنانير**’dir.

**نتر**: **النَّتْرُ**: içinde kabalık bulunan bir çekiştir; insan yürüyüşünde **يَنتَتِرُ**; sanki bir çekişle çekiyormuş gibi.
Ve **النَّواتِرُ**: kirişleri kopmuş yaylardır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

النَتْرُ: جذب في جفوة. والطعنُ النَتْرُ، مثل الخَلْسِ. وقوسٌ ناتِرَةٌ: تقطَّع وترَها لصلابتها. والنَتَرُ بالتحريك: الفسادُ والضَياعُ.

##### Türkçe

**النَتْرُ**: kabalık içinde çekme. Ve **الطعنُ النَتْرُ**, **الخَلْسِ** gibi (olan)dır. Ve **قوسٌ ناتِرَةٌ**: katılığından dolayı onun kirişi parçalanır. Ve harekeli olarak **النَتَرُ**: bozulma ve zayi oluş.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ت ر ن
رتن ، تنر ، نتر ، ترن .
( رتن ) : قال الليث : المُرَتَّنَة الخُبْزَةُ المشَحَّمَةُ والرَّتْم والرَّتنُ خَلطُ الشّحْمِ بالعجين .
قلت : حَرَصْتُ على أن أجد هذا الحرف لغير الليث فلم أجد له أصلاً ولا آمن أن يكون الصواب المُرَثّنةُ بالثاء مِن الرّثَان وهي الأمطارُ الخَفِيفَةُ فَكأَن تَرْثينَها ترويتُها بالدسم .
تنر : قال الله جلّ وعزّ : ( إِذَا جَآءَ أَمْرُنَا وَفَارَ التَّنُّورُ ) ( هود : 40 ) .
قال أبو إسحاق : أَعْلَمَ اللَّهُ جلّ وعزّ أن وقت هلاككم فَوْرُ التَّنُّور .
وقيل في التنور أقوال قيل التَّنورُ وجهُ الأرض ، ويقال : أراد أن الماء إذا فار من ناحية مَسْجِدِ الكوفة ، وقيل : أيضاً أن التَّنُّور تَنْوِير الصبح .
ورُويَ عن ابن عباس أنه قال : فار التَّنُّور قال : التَّنُّور الذي بالجزيرة وهي عَيْنُ الْوَرْدِ واللَّهُ أعلم بما أراد .
وعن علي رضي الله عنه : التَّنُّورُ تَنْوِيرُ الصُّبْح .
وعن عِكْرِمَة : التَّنُّورُ وجْهُ الأرض ، ويقال : أراد أن الماءَ إذا فار من ناحية مَسْجِد الكوفة .
وعن مجاهد : التنور حَيْثُ يَنْبَجِسُ الماء فيه ، أمر نوح أن يركب ومن معه السفينة .
وقال الليث : التنُّورُ عَمَّتْ بكل لسان وصَاحِبُه تَنَّارٌ .
قول من قال : إن التنّور عمت بكل لسان يدل على أن الأصل في الاسم عجميّ فعَرَّبَتْها العَرَبُ فصار عربياً على بناء فَعُّول ، والدليل على ذلك أن أصل بنائه تَنَرَ ، ولا يُعْرَفُ في كلام العرب لأنَّه مُهْمَلٌ وهو نظيرُ ما دخل في كلام العرب من كلام العجم مثل الدّيباج والدِّينار والسُّنْدُس والإستبرق وما أَشْبَهها ، ولما تكلَّمت بها العرب صارت عربيَّة .
قلت : ذَاتُ التَّنانِير عَقَبَةٌ بِحِذَاءِ زُبالَة مما يلي المَغْرِب مِنها .
نتر : قال اللّيث : النَّتْرُ جَذْبٌ فيه جَفْوَة ، والإنسانُ يَنْتُر في مَشيِه نَتْراً كأنه ينجذبُ جَذْباً .
ابن السكيت : يقال : رَمْيٌ سَعْرٌ وضَرْبٌ هَبْرٌ وَطَعْنٌ نَتْرٌ ، قال : وهو مثل الخَلْس يختلسها الطاعن اختلاساً .
ثعلب عن ابن الأعرابي : النَّتْرَةُ الطَّعْنَةُ النافذة .
وقال الشافعي في الرجل يَسْتَبِرىءُ ذَكرَه إذا بال أن يَنْتُرَهُ نَتْراً مرة بعد أخرى كأنه يجتذبه اجتذاباً .
وفي الحديث : ( إن أحدهم لَيُعَذَّبُ في قبره فيقال : إنه لم يكن يستَنتِر عند بوله ) . الاستنتار : الاجتذاب مرة بعد مرة يعني الاستبراء .
وفي حديث عليّ : اطعنوا النَّتر أي الخلْس ، وهو من فعل الحذّاق .
ترن : ثعلب عن ابن الأعرابيّ : العرب تقول للأَمة : تُرْنَى وفَرْتَنَى ، وتقول لِوَلد البَغِيّ : ابن تُرْنى وابن فَرْتَنَى .
وقال صخر الغيّ :
فإنَّ ابنَ تُرْنَى إذا جِئْتُكم
أَراه يُدَافِعُ قَوْلاً عَنِيفاً
قلت : ويحتمل أن يكون تُرْنَى مأخوذةً من رُنِيَتْ تُرْنَى إذا أديم النظر إليها .

##### Türkçe

ت ر ن
**رتن** ، **تنر** ، **نتر** ، **ترن** .

( **رتن** ) : Leys dedi: **المُرَتَّنَة** yağlanmış ekmektir; **الرَّتْم** ve **الرَّتن** içyağını hamurla karıştırmaktır.
Ben dedim: Bu harfi Leys’ten başkası için bulmaya özen gösterdim de onun için bir asıl bulamadım; ve doğru olanın, hafif yağmurlar olan **الرّثَان**’dan, **المُرَثّنة** (ث ile) olması ihtimalinden emin değilim; sanki onu yağla sulandırman, onu yağla doyurmandır.

**تنر** : Allah yüce ve aziz dedi: ( **إِذَا جَآءَ أَمْرُنَا وَفَارَ التَّنُّورُ** ) (Hûd: 40).
Ebû İshâk dedi: Allah yüce ve aziz, helâkinizin vaktinin **فَوْرُ التَّنُّور** olduğunu bildirdi.
Ve **التنور** hakkında sözler söylendi: **التَّنورُ** yerin yüzüdür denildi; ve denilir ki: suyun Kûfe mescidinin tarafı cihetinden kaynayınca (taşınca) murad etti; ve denildi: ayrıca **التَّنُّور** sabahın aydınlanmasıdır.
İbn Abbâs’tan rivayet olundu ki o dedi: **فار التَّنُّور**; dedi: Cezîre’de olan **التَّنُّور**dur; o da **عَيْنُ الْوَرْدِ**’dür; Allah, murad ettiğini daha iyi bilendir.
Ali’den, Allah ondan razı olsun: **التَّنُّورُ** sabahın aydınlanmasıdır.
İkrime’den: **التَّنُّورُ** yerin yüzüdür; ve denilir ki: suyun Kûfe mescidinin tarafı cihetinden kaynayınca (taşınca) murad etti.
Mücâhid’den: **التنور** suyun içinde fışkırdığı yerdir; Nûh’a, kendisi ve beraberindekilerle gemiye binmesi emredildi.
Leys dedi: **التنُّورُ** her dilde yaygınlaştı; onun sahibi **تَنَّارٌ**dur.
“**التنّور** her dilde yaygınlaştı” diyenin sözü, ismin aslının Acemî olduğuna delâlet eder; Araplar onu Arapçalaştırdı da **فَعُّول** vezni üzere Arapça oldu. Bunun delili şudur: bina edilişinin aslı **تَنَرَ**’dır; Arapların sözünde bilinmez; çünkü o ihmâl edilmiştir. Bu, Acem sözünden Arapların sözüne giren **الدّيباج** ve **الدِّينار** ve **السُّنْدُس** ve **الإستبرق** ve benzerleri gibidir; Araplar onunla konuşunca Arapça oldu.
Ben dedim: **ذَاتُ التَّنانِير**; Zübâle’nin hizasında, ondan batı tarafına doğru olan bir yokuştur.

**نتر** : Leys dedi: **النَّتْرُ** içinde kabalık bulunan bir çekiştir; insan yürüyüşünde **نَتْراً** **يَنْتُر**; sanki bir çekişle çekilip götürülür.
İbnü’s-Sikkît: denilir ki: **رَمْيٌ سَعْرٌ** ve **ضَرْبٌ هَبْرٌ** ve **وَطَعْنٌ نَتْرٌ**; dedi: o, **الخَلْس** gibidir; saplayan onu bir kapışla kapar.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **النَّتْرَةُ** nüfuz eden saplamadır.
Şâfiî, bevlederken zekerini istibrâ eden adam hakkında dedi ki: onu, bir defadan sonra bir defa **نَتْراً** **يَنْتُرَهُ**; sanki onu bir çekişle çekip alır.
Hadiste: ( “Şüphesiz onlardan biri kabirde azap olunur da denilir ki: o, bevli sırasında **يستَنتِر** etmezdi.” ) **الاستنتار**: bir defadan sonra bir defa çekip alma; yani istibrâ demektir.
Ali hadîsinde: **النَّتر**’e, yani **الخلْس**’e saplayın; o, mahirlerin fiilindendir.

**ترن** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Araplar câriye için **تُرْنَى** ve **فَرْتَنَى** der; ve fâhişenin çocuğu için **ابن تُرْنى** ve **ابن فَرْتَنَى** der.
Sahr el-Gayy dedi:
فإنَّ ابنَ تُرْنَى إذا جِئْتُكم
أَراه يُدَافِعُ قَوْلاً عَنِيفاً
Ben dedim: **تُرْنَى**’nın, ona bakışın sürdürülmesi hâlinde **رُنِيَتْ تُرْنَى**’dan alınmış olması muhtemeldir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والتاء وما يثلثهما)
(نتج)  النون والتاء والجيم كلمةٌ واحدة، هي النّتاج([1]). ونُتِجت النّاقةُ؛ ونَتَجها أهلُها. وفرسٌ نَتُوجٌ: استبانَ نتاجُها.
(نتح)  النون والتاء والحاء. نَتَحَ العَرَقُ: رشَح. ومنَاتح العَرَق: مخارجه. ونَتَح النِّحْيُ: رشَح أيضاً.
(نتخ)  النون والتاء والخاء كلمةٌ تدلُّ على استخراج الشَّيء من الشيء. ونتخ الشَّوكَةَ مِنَ الرِّجل بالمِنْتاخ، أي المنقاش. ونَتَخ البازِي اللحمَ بِمنْسَرِه، ونَتَخ ضِرسَه: انتزعَه. قال زُهير:
تَتركُ أفلاءَها في كلِّ مَنزِلةٍ *** تَنْتَخُ أعْيُنَها العِقبانُ والرَّخَمُ([2])ويقولون: المتنَتِّخُ([3]): المتفلِّي. والبِساط المنتوخ بالذَّهب: المنسوج به. والنَّتْخ: النَّسْج، عن ابن الأعرابيّ.
(نتر)  النون والتاء والراء كلمةٌ تدلُّ على جَذْب شيءٍ. والنَّتْر: جَذْبٌ فيه جَفْوة. والطَّعْنُ النَّتْر، مثل الخَلْس. والنَّواتِر: القِسِيّ. وقولهم: إنَّ النَّتَر: الفَساد والضَّياع، وإنشادهم:
* أمْرَكَ هذا فاحتفِظْ فيه النَّتَرْ([4]) *
فالأصل فيه ما ذكرناه، كأنّه أمرٌ جُذِبَ عن الصِّحَّة.
(نتغ)  النون والتاء والغين ليس بشيءٍ غير حكاية. يقولون: أنتَغَ الرّجُل، إذا ضَحِكَ* ضَحِكَ المستهزئ. ويقالَ: نَتغْتُه، إذا عبتَه وذكَرْتَه بما ليس فيه. قال أبو بكر: رجل مِنْتَغٌ فَعّالٌ لذلك([5]).
(نتف)  النون والتاء والفاء: أصلٌ يدلُّ على مَرْطِ شَيء. ونَتَفَ الشَّعَْر وغيرَه يَنْتِفُه. والمِنْتاف: المِنْقاش. والنُّتَافَة: ما سَقَط من الشَّيء إذا نُتِف. والنُّتْفَة: ما نتَفْتَه بأصابِعك من نبتٍ أو غيرِه. ورجلٌ نُتَفَةٌ: ينتِف من العلم شيئاً ولا يستقصيه.
(نتق)  النون والتاء والقاف أصلٌ يدلُّ على جَذْب شيءٍ وزَعزَعَتِه وقَلْعِه من أصله. تقول العرب: نتَقْتُ الغَرْبَ من البِئر: جَذَبْتُه. والبعير إذا تَزَعْزَع حِملُه نتَقَ عُرَى حِبالِه، وذلك جَذْبُه إيّاها فتَسترخِي. وامرأةٌ ناتقٌ: كثُرَ أولادُها. وهذا قياس الباب، كأنَّهم نُتِقُوا مِنْها نتقاً. قال([6]):
لم يُحرَموا حُسْنَ الغِذاءِ وأمُّهُمْ *** دَحَقَتْ عليك بناتِقٍ مذكارِ([7])وفي الحديث: "علَيكم بالأبكار فإنَّهنَّ أنْتَقُ أرحاماً". وزَنْدٌ ناتقٌ: وارٍ؛ وهو القياس.
(نتك)  النون والتاء والكاف. النَّتْك([8])]، هي من يمانيَّات أبي بكر([9]). قال: وهي شَبِيهٌ بالنَّتْف.
(نتل)  النون والتاء واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على تقدُّم وسَبْق. يقال استَنْتَل الرّجلُ: تقدَّمَ أصحابَه. وسمِّي الرَّجلُ به ناتلا. ونَتَلته: جذبْتُه إلى قُدُم. وتَنَاتَلَ النّبتُ: لم يستقِمْ نباتُه وكان بعضُه أطوَلَ مِن بعض، كأنَّ الأطولَ تقدَّمَ ما هو أقصَرُ منه فسَبَق. وقولهم: النَّتَلُ العَبْد الضَّخم، تفسيره أنَّه يقوى من التقدُّم [على] ما يعجِزُ عنه غيرُه. ألا ترى إلى قول الرّاجز([10]):
* يَطُفْنَ حولَ نَتَلٍ وَزْوازِ *
فوصَفَه بوَزْوازٍ، وهو الخفيف.
(نتأ)  النون والتاء والهمزة أصلٌ صحيح يدلُّ على خروج شيءٍ عن موضعه من غير بَينُونة. يقولون: نتأ الشَّيء، إذا خَرَجَ عن موضِعِه من غير أن يَبِين، يَنْتأ. ونتَأَت الجِلْدة([11]). ويتوسَّعون في هذا حتَّى يقولوا: نتأْت على القَومِ: طلَعْتُ عليهم. ونَتَأت الجاريةُ: بَلَغَتْ. وذكر بعضهم نَتَأ([12]) لي فلانٌ بالشرِّ، إذا استعدّ. وهو ذلك القياس، كأنَّه نهض من مَقرِّه. وفي أمثالهم: "تحْقِرُه ويَنْتأ لك"، أي تزدريه لسكونه وهو ينهَضُ إليك مجاذباً([13]).
(نتب)  النون والتاء والباء ليس بشيء، لأنَّ الباء فيه زائدة. يقولون: نَتَب الشَّيءُ، مثل نَهَد. قال:
أشرَفَ ثدياها على التَّريب([14]) *** لم يَعْدُوَا التَّفليكَ في النُّتوبِ
إنّما أراد النتُوَّ فزاد القافية. والله أعلم.
--------------ـــ
([1]) هو بالفتح المصدر، وبالكسر الاسم لما يوضع.
([2]) ديوان زهير 154 واللسان (نتخ، فلا) والحيوان (6: 341) والرواية فيما عدا المقاييس: "تنبذ أفلاءها"، وفي إحدى روايتي الديوان: "تنقر أعينها"، وفي اللسان: "تبقر أعينها".
([3]) وردت في القاموس، ولم ترد في اللسان.
([4]) للعجاج في ديوانه 19 بالرواية نفسها. وفي المجمل: "فاحتفظ منه"، وفي اللسان: "فاجتنب منه". وقبله:
فاعلم بأن ذا الجلال قد قدر *** في الكتب الأولى التي كان سطر
 ([5]) في الجمهرة (2: 23): "إذا كان فعالاً لذلك". وفي الأصل هنا: "فقال لذلك".
([6]) في الأصل: "كأنهم نتقوا منها قال نتقا".
([7]) للنابغة في ديوانه 37 واللسان (دحق، نتق). وفي الديوان والموضع الثاني من اللسان: "طفحت عليك".
([8]) تكملة يقتضيها الكلام. ولم ترد هذه المادة في المجمل.
([9]) أي من لغة أهل اليمن. الجمهرة (2: 28).
([10]) هو أبو النجم، كما في المجمل واللسان (نتل).
([11]) بدله في المجمل: "ونتأت الفرحة: ورمت".
([12]) في الأصل: "إنتاء"، صوابه في المجمل.
([13]) في المجمل: "وهو يجاذبك".
([14]) الرجز للأغلب العجلي، كما في اللسان (ترب)، وأنشده في (نتب) بدون نسبة. في الأصل: "الترتيب"، صوابه في المجمل واللسان.

ـ

##### Türkçe

(باب **النون** ve **التاء** ve onları üçleyen şeyler)

(**نتج**)  **النون** ve **التاء** ve **الجيم** tek bir kelimedir; o, **النّتاج**’dır([1]). Ve **نُتِجت** dişi deve; ve ehli onu **نَتَج** etti. Ve **نَتُوج** bir kısrak: onun doğurması belirgin oldu.

(**نتح**)  **النون** ve **التاء** ve **الحاء**. **نَتَحَ** ter: sızdı. Ve terin **منَاتح**’ı: çıkış yerleri. Ve **نَتَح** tulum: yine sızdı.

(**نتخ**)  **النون** ve **التاء** ve **الخاء** bir kelimedir; bir şeyin bir şeyden çıkarılmasına delâlet eder. Ve **نتخ** dikeni ayaktan **بالمِنْتاخ** ile; yani **المنقاش**. Ve doğan **نَتَخ** eti gagasıyla; ve dişini **نَتَخ** etti: onu söktü. Züheyr dedi:
تَتركُ أفلاءَها في كلِّ مَنزِلةٍ *** تَنْتَخُ أعْيُنَها العِقبانُ والرَّخَمُ([2])
Ve derler: **المتنَتِّخُ**([3]): bit ayıklayan. Ve altınla **المنتوخ** olan yaygı: onunla dokunmuş olan. Ve **النَّتْخ**: dokuma; İbnü’l-A‘râbî’den.

(**نتر**)  **النون** ve **التاء** ve **الراء** bir kelimedir; bir şeyin çekilmesine delâlet eder. Ve **النَّتْر**: içinde kabalık bulunan bir çekiş. Ve **الطَّعْنُ النَّتْر**: **الخَلْس** gibi. Ve **النَّواتِر**: yaylar. Ve onların sözü: muhakkak **النَّتَر** bozulma ve zayi oluştur; ve onların inşadı:
* أمْرَكَ هذا فاحتفِظْ فيه النَّتَرْ([4]) *
Asıl onda, zikrettiğimiz şeydir; sanki sıhhatten çekilip alınmış bir iştir.

(**نتغ**)  **النون** ve **التاء** ve **الغين** bir şey değildir; ancak bir hikâyedir. Derler: adam **أنتَغَ** etti; alay edenin gülmesi gibi güldüğü zaman. Ve denilir: onu **نَتغْتُه**; onu ayıpladığım ve onda olmayan şeyle onu andığım zaman. Ebû Bekir dedi: **مِنْتَغٌ** bir adam; buna çokça yapan([5]).

(**نتف**)  **النون** ve **التاء** ve **الفاء**: bir asıl; bir şeyin yolunmasına delâlet eder. Ve **نَتَفَ** saçı ve başkasını; onu **يَنْتِفُه**. Ve **المِنْتاف**: **المِنْقاش**. Ve **النُّتَافَة**: yolunduğu zaman şeyden düşen. Ve **النُّتْفَة**: bitkiden yahut başkasından parmaklarınla yolduğun şey. Ve **نُتَفَةٌ** bir adam: ilimden bir şey yolup alır da onu tam olarak tüketmez.

(**نتق**)  **النون** ve **التاء** ve **القاف** bir asıldır; bir şeyin çekilmesine, sarsılmasına ve kökünden sökülmesine delâlet eder. Araplar der: kuyudan kovayı **نتَقْتُ**: onu çektim. Ve deve, yükü sarsıldığı zaman, iplerinin halkalarını **نتَقَ** eder; bu, onu onlara çekmesidir; böylece gevşer. Ve **ناتقٌ** bir kadın: çocukları çok oldu. Ve bu, babın kıyasıdır; sanki ondan bir **نتقاً** ile çekilip çıkarılmışlardır. Dedi([6]):
لم يُحرَموا حُسْنَ الغِذاءِ وأمُّهُمْ *** دَحَقَتْ عليك بناتِقٍ مذكارِ([7])
Ve hadiste: “Size bakireler gerekir; çünkü onlar rahimlerce daha **أنْتَقُ**’tır.” Ve **ناتقٌ** bir çakmak taşı: kıvılcım çıkaran; ve o, kıyastır.

(**نتك**)  **النون** ve **التاء** ve **الكاف**. **النَّتْك**([8]), Ebû Bekir’in Yemenîlerindendir([9]). Dedi: ve o, **النَّتْف**’e benzer.

(**نتل**)  **النون** ve **التاء** ve **اللام** sahih bir asıldır; ilerlemeye ve öne geçmeye delâlet eder. Denilir: adam **استَنْتَل** etti: arkadaşlarının önüne geçti. Ve adam onunla **ناتلا** diye adlandırıldı. Ve onu **نَتَلته**: onu öne doğru çektim. Ve bitki **تَنَاتَلَ** etti: bitmesi düzgün olmadı ve onun bir kısmı bir kısmından daha uzun oldu; sanki daha uzun olan, ondan daha kısa olana göre öne geçti de onu geçti. Ve onların sözü: **النَّتَلُ** iri köle; onun tefsiri, başkasının aciz kaldığı şeyde ilerlemeye güç yetirmesidir. Görmez misin râcizin([10]) sözüne:
* يَطُفْنَ حولَ نَتَلٍ وَزْوازِ *
Onu **وَزْوازٍ** ile vasfetti; o ise hafiftir.

(**نتأ**)  **النون** ve **التاء** ve **الهمزة** sahih bir asıldır; bir şeyin yerinden ayrılmaksızın yerinden çıkmasına delâlet eder. Derler: **نتأ** şey; ayrılmaksızın yerinden çıktığı zaman; **يَنْتأ**. Ve deri **نتَأَت**([11]). Ve bunda genişletirler; nihayet derler: kavmin üzerine **نتأْت**: onların üzerine çıktım. Ve cariye **نَتَأت**: ergenliğe ulaştı. Ve bazısı zikretti: falan bana kötülükle **نَتَأ**([12]) etti; hazırlandığı zaman. Ve o, o kıyastır; sanki yerinden kalktı. Ve onların darbımesellerinde: “**تحْقِرُه ويَنْتأ لك**”; yani onun sükûneti sebebiyle onu küçümsersin; hâlbuki o sana doğru çekişerek kalkar([13]).

(**نتب**)  **النون** ve **التاء** ve **الباء** bir şey değildir; çünkü içindeki **الباء** ziyadedir. Derler: şey **نَتَب** etti; **نَهَد** gibi. Dedi:
أشرَفَ ثدياها على التَّريب([14]) *** لم يَعْدُوَا التَّفليكَ في النُّتوبِ
Ancak **النتُوَّ**’yu kastetti de kafiyeyi artırdı. Allah daha iyi bilir.
--------------ـــ
([1]) O, fetha ile masdardır; kesra ile, konulan şeye isimdir.
([2]) Züheyr divanı 154 ve Lisân (**نتخ**، **فلا**) ve Hayevân (6: 341); rivayet, Mekâyîs dışındakilerde: “تنبذ أفلاءها”; divanın iki rivayetinden birinde: “تنقر أعينها”; Lisân’da: “تبقر أعينها”.
([3]) Kāmûs’ta geldi; Lisân’da gelmedi.
([4]) A‘câc’a aittir; divanında 19, aynı rivayetle. Mücmel’de: “فاحتفظ منه”; Lisân’da: “فاجتنب منه”. Ondan önce:
فاعلم بأن ذا الجلال قد قدر *** في الكتب الأولى التي كان سطر
([5]) Cümhere’de (2: 23): “إذا كان فعالاً لذلك”. Asılda burada: “فقال لذلك”.
([6]) Asılda: “كأنهم نتقوا منها قال نتقا”.
([7]) Nâbiga’ya aittir; divanında 37 ve Lisân (**دحق**، **نتق**). Divanda ve Lisân’ın ikinci yerinde: “طفحت عليك”.
([8]) Sözün gerektirdiği bir tekmiledir. Bu madde Mücmel’de gelmedi.
([9]) Yani Yemen ehlinin dilinden. Cümhere (2: 28).
([10]) O, Ebû’n-Necm’dir; Mücmel ve Lisân’da (**نتل**) olduğu gibi.
([11]) Mücmel’de onun yerine: “ونتأت الفرحة: ورمت”.
([12]) Asılda: “إنتاء”; doğrusu Mücmel’dedir.
([13]) Mücmel’de: “وهو يجاذبك”.
([14]) Recez, Aglab el-‘Aclî’nindir; Lisân’da (**ترب**) olduğu gibi; (**نتب**)’de nisbesiz olarak inşad etti. Asılda: “الترتيب”; doğrusu Mücmel ve Lisân’dadır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ت ر
نتر الثوب‏:‏ جذبه في جفوة‏.‏
ونتر الوتر‏:‏ مدّه حتى كاد ينكر القوس‏.‏
وفي الحديث‏:‏ ‏"‏ إذا بال أحدكم فلينتر ذكره ثلاث نتراتٍ ‏"‏‏.‏

##### Türkçe

ن ت ر
**نتر الثوب**: Onu kabalık içinde çekti.
Ve **نتر الوتر**: Onu gerdi; öyle ki yay neredeyse inkâr eder oldu.
Ve hadiste: "Sizden biri bevlettiği zaman, **ذكره**’ni üç **نتراتٍ** ile çeksin."

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النَّتْرُ: الجَذْبُ بِجَفاءٍ، نَتَرَهُ يَنْتُرُه نَتْراً فانْتَترَ. واسْتَنْترَ الرجلُ من بَوْلِهِ: اجْتَذَبَهُ واستخرج بقيته من الذَّكَرِ عند الاستنجاء. وفي الحديث: إِذا بال أَخدكم فلْيَنْتُرْ ذكَرَهُ ثلاث نَتَراتٍ يعني بعد البول؛ هو الجَذْب بقوّة. وفي الحديث: أَما أَحدُهما فكان لا يَسْتَنْتِرُ من بولِهِ. قال الشافعي في الرجل يَسْتَبْرِئُ ذَكَرَهُ إِذا بال: أَن يَنْتُرَهُ نَتْراً مرة بعد أُخرى كأَنه يجتَذِبُهُ اجتذاباً. وفي النهاية: في الحديث: إِنّ أَحدكم يُعَذَّبُ في قبره، فيقالُ إِنه لم يكن يَسْتَنْتِرُ عند بوله؛ قال: الاسْتِنْتارُ اسْتِفْعالٌ من النَّتْرِ، يريد الحِرْصَ عليه والاهتمامَ به، وهو بَعْثٌ على التَّطَهُّرِ بالاستبراءِ من البول. ونَتَرَ الثوبَ نَتْراً: شَقَّهُ بأَصابعه أَو أَضراسه. وطَعْنٌ نَتْرٌ: مبالَغٌ فيه كأَنه ينتُر ما مر به في المطعون؛ قال ابن سيده: وأُراه وُصِفَ بالمصدر.
ابن السكيت: يقال رَمْيٌ سَعْرٌ وضَرْبٌ هَبْرٌ وطَعْنٌ نَتْرٌ، وهو مثْلُ الخَلْسِ يَخْتَلِسُها الطاعنُ اختلاساً. ابن الأَعرابي: النَّتْرَةُ الطعنةُ النافِذةُ. وفي حديث عليّ، كرم الله وجهه، قال لأَصحابه: اطْعُنُوا النَّتْرَ أَي الخَلْسَ وهو من فعل الحُذَّاق؛ يقال: ضَرْبٌ هَبْرٌ وطَعْنٌ نَتْرٌ، ويروى بالباء بدل التاء.
والنَّتَرُ، بالتحريك: الفسادُ والضَّياعُ؛ قال العجاج:
واعلم بأَن ذَا الجَلالِ قَدْ قَدَرْ،
في الكُتُبِ الأُولى التي كان سَطَرْ،
أَمْرَكَ هذا، فاجْتَنِبْ منه النَّتَرْ
والنَّتْرُ: الضَّعْفُ في الأَمْرِ والوَهْنُ، والإِنسانُ يَنْتُرُ في مشيِه نَتْراً كأَنه يَجْذِبُ شيئاً. ونَتَرَ في مِشْيَتِهِ وانْتَتَرَ: اعتمد. والنَّواتِرُ: القِسِيُّ المنقطعةُ الأَوتارِ. وقَوْسٌ ناتِرَةٌ: تَقْطَعُ وتَرَها لصلابتها؛ قال الشماخ بن ضرار يصف حماراً أَوْرَدَ أُتُنَه الماءَ فلما رَوِيَتْ ساقها سَوْقاً عنِيفاً خوفاً من صائدٍ وغيره:فَجالَ بها من خِيفَةِ المَوْتِ والِهاً،
وبادَرَها الخَلاَّتِ أَيَّ مُبادَرِ
يَزُرُّ القَطَا منها، ويضْرِبُ وجْهَهُ
قَطُوفٌ بِرِجْلٍ، كالقِسِيّ النَّوَاتِرِ
قال ابن بري: والذي في شعره:
... يُضْرب وجْهُهُ
بِمُخْتَلِفاتٍ كالقِسِيِّ النَّوَاتِرِ
وقوله يَزُرُّ: يَعَضُّ. والقطا: جمع قَطاةٍ وهو موضِعُ الرِّدْفِ. والخلات: جمعُ خَلٍّ وهو الطريق في الرمل، كلما عَضَّ الحمارُ أَكفالَ الأُتُنِ نَفَحَتْه بأَرجلها. والقَطُوفُ من الدوابِّ: البطيءُ السَّيْرِ؛ يريد أَن الأُتُنَ لما رَوِيَتْ من الماءِ وامتلأَت بطونُها منه بَطُؤَ سَيْرُها.

##### Türkçe

**النَّتْرُ**: kabalıkla çekmedir; onu çeker, onu çeker, çekme ile; böylece çekildi. Ve adamın idrarından **اسْتَنْترَ** etmesi: onu çekti ve istincâ sırasında **الذَّكَرِ**den onun kalıntısını çıkardı. Hadiste: “Sizden biri idrar yaptığında **ذَكَرَهُ**ni üç **نَتَراتٍ** ile çeksin” yani idrardan sonra; o, kuvvetle çekmedir. Hadiste: “İkisinden birine gelince, idrarından **يَسْتَنْتِرُ** etmezdi.” Şâfiî, idrar yaptığında adamın **ذَكَرَهُ**ni **يَسْتَبْرِئُ** etmesi hakkında dedi ki: Onu, sanki onu bir çekişle çekiyormuş gibi, bir defadan sonra bir defa **نَتْراً** ile çekmesidir. Ve **النهاية**’de: hadiste: “Şüphesiz sizden biri kabirde azap olunur; denilir ki: idrarı sırasında **يَسْتَنْتِرُ** etmezdi”; dedi ki: **الاسْتِنْتارُ**, **النَّتْرِ**den **اسْتِفْعالٌ**dır; onun üzerine hırsı ve ona ihtimamı ister; ve o, idrardan **الاستبراءِ** ile temizlenmeye bir sevktir. Ve elbiseyi **نَتَرَ** etmek, **نَتْراً**: onu parmaklarıyla yahut azı dişleriyle yırttı. Ve **طَعْنٌ نَتْرٌ**: onda mübalağa edilmiştir; sanki, saplananda, saplanılan yerde üzerinden geçtiği şeyi çekip koparıyor gibidir; İbn Sîde dedi ki: ve ben onu masdar ile vasfedilmiş görüyorum.

İbnü’s-Sikkît: denir: **رَمْيٌ سَعْرٌ** ve **ضَرْبٌ هَبْرٌ** ve **طَعْنٌ نَتْرٌ**; ve o, **الخَلْسِ** gibidir; onu, mızraklayan, bir kapışla kapar. İbnü’l-A‘râbî: **النَّتْرَةُ** nüfuz eden darbedir. Ali’nin hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın, ashabına dedi ki: “**النَّتْرَ** ile mızraklayın” yani **الخَلْسَ**; ve o, mahirlerin fiilindendir; denir: **ضَرْبٌ هَبْرٌ** ve **طَعْنٌ نَتْرٌ**; ve **ب** ile **ت** yerine rivayet olunur.

Ve **النَّتَرُ**, hareke ile: bozulma ve zayi oluş; el-A‘câc dedi ki:
واعلم بأَن ذَا الجَلالِ قَدْ قَدَرْ،
في الكُتُبِ الأُولى التي كان سَطَرْ،
أَمْرَكَ هذا، فاجْتَنِبْ منه النَّتَرْ

Ve **النَّتْرُ**: işte zayıflık ve gevşekliktir; ve insan yürüyüşünde **نَتْراً** ile **يَنْتُرُ** eder; sanki bir şeyi çekiyor gibidir. Ve yürüyüşünde **نَتَرَ** etti ve **انْتَتَرَ**: dayandı. Ve **النَّواتِرُ**: telleri kopmuş yaylardır. Ve **قَوْسٌ ناتِرَةٌ**: sertliğinden telini koparır; eş-Şemmâh b. Dırâr, bir eşeği tasvir ederek—dişi eşeklerini suya getirdi; onlar kanınca, bir avcıdan ve başkasından korkarak onları şiddetli bir sevk ile sürdü—(şöyle) dedi:
فَجالَ بها من خِيفَةِ المَوْتِ والِهاً،
وبادَرَها الخَلاَّتِ أَيَّ مُبادَرِ
يَزُرُّ القَطَا منها، ويضْرِبُ وجْهَهُ
قَطُوفٌ بِرِجْلٍ، كالقِسِيّ النَّوَاتِرِ

İbn Berrî dedi ki: ve onun şiirinde olan:
... يُضْرب وجْهُهُ
بِمُخْتَلِفاتٍ كالقِسِيِّ النَّوَاتِرِ

Ve onun sözü **يَزُرُّ**: ısırır. Ve **القطا**: **قَطاةٍ**nin çoğuludur; ve o, sağrı yeridir. Ve **الخلات**: **خَلٍّ**in çoğuludur; ve o, kumdaki yoldur; her ne zaman eşek dişi eşeklerin sağrılarını ısırsa, onu ayaklarıyla tekmeler. Ve binek hayvanlarından **القَطُوفُ**: yürüyüşü yavaş olandır; ister ki: dişi eşekler sudan kanınca ve karınları ondan dolunca, yürüyüşleri yavaşladı.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ت ر * * النَّتْرُ * جَذْب في جفوة وبابه نصر

##### Türkçe

* ن ت ر * * **النَّتْرُ** * kabalık içinde bir çekmedir; ve onun bâbı **نصر**’dır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

النتر: الجذب بجفاء وقوة، نتره ينتره نترا فانتتر. النتر: شق الثوب بالأصابع أو الأضراس. والنتر: النزع في القوس بشدة. النتر: الضعف في الأمر والوهن. والإنسان ينتر في مشيه نترا كأنه يجذب شيئا. النتر: الطعن المبالغ فيه، كأنه ينتر ما مر به في المطعون. قال ابن سيده: وأراه وصف بالمصدر. وقال ابن السكيت: يقال رمي سعر، وضرب هبر، وطعن نتر. وفي حديث علي رضي الله عنه قال لأصحابه:  اطعنوا النتر  وهو من فعل الحذاق. يقال: ضرب هبر، وطعن نتر. قاله ابن الأعرابي. ويروى بالباء، بدل التاء، وقد ذكر في موضعه. النتر: تغليظ الكلام وتشديده، يقال: فلان ينتر علي، إذا أفحش في الكلام بحماقة وغضب. طعن نتر، وهو مثل الخلس يختلسها الطاعن اختلاسا، قاله ابن السكيت، وبه فسر ابن الأعرابي قول علي رضي الله عنه السابق. النتر: العنف والتشديد في الأمر. النتر، بالتحريك: الفساد والضياع. قال العجاج:
  واعلم بأن ذا الجـلال قـد قـدر                      في الكتب الأولى التي كان سطر
  أمرك هذا فاجتنب منه النـتـر وقد نتر الشيء كفرح: فسد وضاع. وانتتر: انجذب، مطاوع نتره نترا. واستنتر الرجل من بوله: طلب نتر عضوه واجتذبه واستخرج بقيته من الذكر عند الاستنجاء، وفي الحديث:  إذا بال أحدكم فلينتر ذكره ثلاث نترات  يعني بعد البول، وهو الجذب بقوة. وفي الحديث:  أما أحدهما فكان لا يستنتر من بوله  . قال الشافعي في الرجل يستبرئ ذكره إذا بال: أن ينتره نترا مرة بعد أخرى، كأنه يجتذبه اجتذابا. وفي النهاية في الحديث:  إن أحدكم يعذب في قبره فيقال: إنه لم يكن يستنتر عند بوله  . قال: الاستنتار: استفعال من النتر، يريد الحرص والاهتمام، أي لم يكن حريصا عليه ولا مهتما به، وهو بعث على التطهير والاستبراء من البول. في الصحاح: قوس ناترة: تقطع وترها لصلابتها، قال الشاعر:
  قطوف برجل كالقسي النواتر قال ابن بري: البيت للشماخ بن ضرار يصف حمارا أورد أتنه الماء فلما رويت ساقها سوقا عنيفا خوفا من صائد وغيره، وصدره:
  فجال بها من خيفة الموت والها                      وبادرها الخلات أي مـبـادر
  يزر القطا منها ويضرب وجهه                      بمختلفات كالقسي النـواتـر قال: هكذا الرواية، وقوله يزر، أي يعض. والقطا: موضع الردف. والخلات: الطرق في الرمل. يقول: كلما عض الحمار أكفال الأتن نفحته بأرجلها. وألم به الصاغاني بعض إلمام ولكن قال فيما بعد: والضمير في يعض لفحل ذكره، محل تأمل. وفي المحكم: القسي النواتر: هي المنقطعة الأوتار، وفي تهذيب ابن القطاع: ونترت القسي أوتارها: قطعتها. والنترة: الطعنة النافذة، عن ابن الأعرابي. وكلمته مناترة، أي مجاهرة. ومما يستدرك عليه: النتر في المشي: الاعتماد، كالانتتار. ونتر الوتر: مده بقوة. والنترة: الغضب والتهور. والإمام أبو عبد الله محمد بن عبد الملك بن علي بن عبد الملك القيسي المنتوري، حدث عن أبي عبد الله محمد بن يحيى بن جابر الغساني، وأبي زكريا يحيى بن احمد بن القس الرندي، وأبي عبد الله محمد بن سعيد الرعيني الفاسي، وغير هؤلاء. ونتربون، بالفتح: قرية بمصر، من أعمال الدنجاوية.

##### Türkçe

**النتر**: kabalık ve kuvvetle çekme; onu çeker, onu çeker, **نترا**; böylece çekildi. **النتر**: elbisenin parmaklarla yahut azı dişleriyle yırtılması. Ve **النتر**: yayda şiddetle çekiş. **النتر**: işte zayıflık ve gevşeklik. Ve insan yürüyüşünde **ينتر** **نترا**; sanki bir şeyi çekiyor gibidir. **النتر**: aşırı derecede saplama; sanki saplananda, saplanılan şeyde yanından geçtiği şeyi çekip çıkarır gibidir. İbn Sîde dedi: Onu masdar ile vasıflandırılmış görüyorum. İbnü’s-Sikkît dedi: denir: **رمي سعر**; ve **ضرب هبر**; ve **طعن نتر**. Ali (Allah ondan razı olsun) hadîsinde: ashabına dedi ki: “**اطعنوا النتر**”; ve o, mahirlerin fiilindendir. Denir: **ضرب هبر**; ve **طعن نتر**. Bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi. Ve **ب** ile, **ت** yerine rivayet olunur; ve kendi yerinde zikredilmiştir. **النتر**: sözün kalınlaştırılması ve şiddetlendirilmesi; denir: falan bana karşı **ينتر**; yani ahmaklık ve öfke ile sözde çirkinleştiği zaman. **طعن نتر**; ve o, **الخلس** gibidir; saplayanın onu kapıp alması gibi, bir kapıp alma ile; bunu İbnü’s-Sikkît söyledi; ve bununla İbnü’l-A‘râbî, Ali’nin (Allah ondan razı olsun) önceki sözünü tefsir etti. **النتر**: işte sertlik ve şiddetlendirme. **النتر** (hareke ile): bozulma ve zayi oluş. el-A‘câc dedi:
  Ve bil ki celâl sahibi şüphesiz takdir etti,
  ilk kitaplarda ki yazılmış idi,
  şu senin işini; öyleyse ondan **النتر**’i sakın;

Ve **نتر** şey, **كفرح**: bozuldu ve zayi oldu. Ve **انتتر**: çekildi; **نتره نترا**’nın mutâvi‘idir. Ve adam, idrarından dolayı **استنتر**: uzvunu **نتر** etmeyi istedi; onu çekti ve istincâ sırasında zekerde kalanını çıkardı; ve hadîste: “Sizden biri idrar yaptığında, zekerini üç **نترات** ile **لينتر** etsin”; yani idrardan sonra; ve o, kuvvetle çekmedir. Ve hadîste: “İkisinden biri, idrarından **لا يستنتر** idi.” eş-Şâfiî, idrar yaptığında zekerini istibrâ eden adam hakkında dedi: onu **نترا** ile, bir defadan sonra bir defa **ينتر** etmesi; sanki onu bir çekişle çekip alır gibidir. Ve en-Nihâye’de hadîste: “Şüphesiz sizden biri kabirde azap olunur; sonra denir: o, idrarında **لم يكن يستنتر** idi.” Dedi: **الاستنتار**: **النتر**’den **استفعال**dır; hırsı ve ihtimamı kasteder; yani ona hırslı değildi ve onunla ilgilenmiyordu; ve o, idrardan temizlenmeye ve istibrâya sevktir. es-Sıhâh’ta: **قوس ناترة**: katılığından dolayı kirişi koparır. Şair dedi:
  **قطوف برجل كالقسي النواتر**

İbn Berrî dedi: beyit, Şemmâh b. Dırâr’ındır; bir merkebi vasfeder: dişi eşeklerini suya getirdi; onlar kanınca, bir avcıdan ve başkasından korkarak onları şiddetli bir sevk ile sürdü; ve onun صدر’ü:
  Onunla ölüm korkusundan şaşkın dolaştı,
  ve ona yolları acelece başlattı; hangi aceleci!
  Ondan **يزر** eder **القطا**’yı ve yüzünü vurur,
  **بمختلفات** ile, **كالقسي النواتر** gibi.

Dedi: rivayet böyledir; ve onun “**يزر**” sözü: yani ısırır. Ve **القطا**: sağrı yeri. Ve **الخلات**: kumdaki yollar. Diyor ki: her ne zaman merkep, dişi eşeklerin kalçalarını ısırsa, onlar onu ayaklarıyla tekmeler. es-Sâğânî ona bir miktar temas etti; fakat sonra dedi ki: “ısırır”daki zamir, onun zikrettiği bir erkek aygıra aittir; düşünmeye mahaldir. Ve el-Muhkem’de: **القسي النواتر**: onlar, kirişleri kopmuş olanlardır. Ve İbnü’l-Kattâ‘ın Tehzîb’inde: **ونترت القسي أوتارها**: kirişlerini kesti. Ve **النترة**: nüfuz eden saplama; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve onun sözü **مناترة**: yani açıktan söyleme. Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: yürüyüşte **النتر**: dayanma; **كالانتتار** gibi. Ve **نتر الوتر**: onu kuvvetle gerdi. Ve **النترة**: öfke ve pervasızlık. Ve imam Ebû Abdillah Muhammed b. Abdilmelik b. Ali b. Abdilmelik el-Kaysî el-Mentûrî; Ebû Abdillah Muhammed b. Yahyâ b. Câbir el-Gassânî’den, ve Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Ahmed b. el-Kass er-Rundî’den, ve Ebû Abdillah Muhammed b. Saîd er-Ruaynî el-Fâsî’den ve bunlardan başkalarından hadis rivayet etti. Ve **نتربون** (fetih ile): Mısır’da bir köy; ed-Dencâviyye amellerindendir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَتَرَ
1 نَتَرَ ذ , aor. نَتُرَ , (S, M, A, Msb,) inf. n. نَتْرٌ, (S, M, Msb, K,) He pulled a thing, (S, M, Msb, K, *) [as, for instance,] a garment, or piece of cloth, (A,) and his ذَكَر, which a man is required to do three times after بَوْل, (S, TA,) hard, or with vehemence. (S, M, A, Msb, K.) ― -b2- He drew a bow vehemently: (K, * TA:) he drew the bow-string strongly; (TA;) or so that the bow nearly broke. (A.) ― -b3- He rent a garment, or piece of cloth, with his fingers or with his teeth. (M, K.) And [in like manner,] نَتَرَتِ القِسِىُّ أَوْتَارَهَا The bows broke their strings. (IKtt.) ― -b4- He snatched a thing unawares. (K, * TK.) ― -b5- He acted ungently, roughly, harshly, or violently, (K, * TA,) in an affair. (TA.) ― -b6- نَتَرَ فِى مَشْيِهِ, (T, M,) inf. n. as above, (T,) He (a man) was as though he were pulling, in his walking: (T:) he leaned in his walking; as also ↓ انتتر. (M.)

انتتر
8 انتتر ذ It became pulled (M, K) hard, or with vehemence. (M.) ― -b2- See also 1, last signification.

استنتر مِنْ بَوْلِهِ
10 استنتر مِنْ بَوْلِهِ ذ He pulled his ذَكَر so as to express the remains of his بَوْل, in purifying himself in the manner termed اِسْتِنْجَآء; (M, * A, K, *) being earnestly desirous and careful to perform this act [fully]. (A, K.)

طَعْنٌ نَتْرٌ
طَعْنٌ نَتْرٌ ذ A thrusting, or piercing, in which extraordinary force or energy is exerted, (M, K,) as though pulling vehemently that by which the weapon passes in the person thrust, or pierced: app. an inf. n. used as an epithet: (M:) or a thrusting, or piercing, that is like a snatching unawares. (ISk, T, S.) The saying of 'Alee, recorded in a trad., اِطْعَنُوا النَّتْرَ has been explained as meaning Thrust ye, or pierce ye, with extraordinary force or energy: and as though snatching unawares. (TA.) [See art. سَعْرٌ.] Accord. to IAar, (T,) طَعْنَةٌ نَتْرَةٌ signifies A thrust that passes through. (T, K.)

نَتْرَةٌ
نَتْرَةٌ ذ A hard, or vehement, pull: (Msb:) pl. نَتَرَاتٌ. (S, Msb.) ― -b2- See نَتْرٌ.

قَوْسٌ نَاتِرَةٌ
قَوْسٌ نَاتِرَةٌ ذ A bow that breaks its string, by reason of its hardness: (S, K:) pl. نَوَاتِرُ: (S:) or قِسِىٌّ نَوَاتِرُ signifies bows having the strings broken. (M.)

مُنَاتَرَةً
[ مُنَاتَرَةً ذ , in the K, I suspect to be a mistake for مُنَابَرَةً]

##### Türkçe

نَتَرَ
1 **نَتَرَ** **ذ** , muzâri‘ **نَتُرَ** , (S, M, A, Msb,) mastar ismi **نَتْرٌ**, (S, M, Msb, K,) O, bir şeyi çekti, (S, M, Msb, K, *) [meselâ] bir elbiseyi yahut bir kumaş parçasını, (A,) ve onun **ذَكَر**’ini; ki bir erkeğin **بَوْل**’den sonra bunu üç kere yapması gerekir, (S, TA,) sertçe yahut şiddetle. (S, M, A, Msb, K.) ― -b2- O, bir yayı şiddetle çekti: (K, * TA:) yay kirişini kuvvetle çekti; (TA;) yahut yay neredeyse kırılacak şekilde. (A.) ― -b3- O, bir elbiseyi yahut bir kumaş parçasını parmaklarıyla yahut dişleriyle yırttı. (M, K.) Ve [aynı şekilde,] **نَتَرَتِ القِسِىُّ أَوْتَارَهَا** Yaylar kirişlerini kopardı. (IKtt.) ― -b4- O, bir şeyi habersizce kaptı. (K, * TK.) ― -b5- O, bir işte yumuşak davranmadı, kaba davrandı, sert davrandı yahut şiddetle davrandı, (K, * TA,) (TA.) ― -b6- **نَتَرَ فِى مَشْيِهِ**, (T, M,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (T,) O (bir adam), yürüyüşünde sanki çekiyormuş gibi oldu: (T:) yürüyüşünde yana eğildi; aşağıdaki gibi de ↓ **انتتر**. (M.)

انتتر
8 **انتتر** **ذ** Sertçe yahut şiddetle çekilmiş oldu. (M, K) (M.) ― -b2- Ayrıca 1’in son anlamına bak.

استنتر مِنْ بَوْلِهِ
10 **استنتر مِنْ بَوْلِهِ** **ذ** O, **اِسْتِنْجَآء** diye adlandırılan tarz üzere temizlenmesinde, **بَوْل**’ünün kalıntısını çıkarmak için **ذَكَر**’ini çekti; (M, * A, K, *) bu fiili [tam olarak] yapmaya pek istekli ve dikkatli olarak. (A, K.)

طَعْنٌ نَتْرٌ
**طَعْنٌ نَتْرٌ** **ذ** Olağanüstü kuvvet yahut enerji sarf edilen bir saplama yahut delme; (M, K,) sanki silâhın saplanan yahut delinen kişide geçtiği şeyi şiddetle çekiyormuş gibi: görünüşe göre bir mastar ismi olup bir sıfat olarak kullanılmıştır: (M:) yahut habersizce kapmaya benzer bir saplama yahut delme. (ISk, T, S.) Bir rivayette kaydedilmiş olan ‘Alî’nin sözü, **اِطْعَنُوا النَّتْرَ**, olağanüstü kuvvet yahut enerji ile saplayın yahut delin; ve habersizce kapar gibi, diye açıklanmıştır. (TA.) [Bkz. madde **سَعْرٌ**.] IAar’a göre, (T,) **طَعْنَةٌ نَتْرَةٌ** içinden geçip giden bir saplama demektir. (T, K.)

نَتْرَةٌ
**نَتْرَةٌ** **ذ** Sert yahut şiddetli bir çekiş: (Msb:) çoğulu **نَتَرَاتٌ**. (S, Msb.) ― -b2- **نَتْرٌ**’e bak.

قَوْسٌ نَاتِرَةٌ
**قَوْسٌ نَاتِرَةٌ** **ذ** Sertliği sebebiyle kirişini koparan bir yay: (S, K:) çoğulu **نَوَاتِرُ**: (S:) yahut **قِسِىٌّ نَوَاتِرُ** kirişleri kopmuş yaylar demektir. (M.)

مُنَاتَرَةً
[ **مُنَاتَرَةً** **ذ** , K’da, benim zannımca **مُنَابَرَةً** yerine bir hatadır]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَتَرَ
نَتَرَ U ( n. ac. نَتْر 1 ),
a.  Snatched away, carried off.

b.  Rent, tore.

c.  Pulled, strained.

d.  Used violent ( language ).

e.  [ Fī ], Leant in ( walking ).

f.  Broke, snapped.

g.  Stabbed.

نَتِرَ
نَتِرَ A ( n. ac. نَتَر 4 ),
a.  Was spoilt; perished.

اِنْتَتَرَ
اِنْتَتَرَ VIII ,
a.  Was pulled, strained.

b.  see I (e) .

نَتْر
نَتْر 1 ,
a.  Thrust, lunge.

b.  Harshness, violence.

c.  Weakness, feebleness; remissness.

نَتْرَة
نَتْرَة 1t , ( pl. نَتَرَات ),
a.  see 1 (a) , ( b ).

c.  Pull, tug; strain.

d.  Sarcasm; virulence.

نَاْتِرَة
نَاْتِرَة 21t , ( pl. نَوَاْتِرُ 41 ),
a.  Bow that snaps its string.

نَتَّرَ
N. P. نَتَّرَ II ,
a.  Weak.

طَعْنَة نَتْرَة
طَعْنَة نَتْرَة
a.  Deep thrust.

مُنَاتَرَةً
مُنَاتَرَةً
a.  Secretly, privately.

##### Türkçe

**نَتَرَ**
**نَتَرَ** U (mastar: **نَتْر** 1),
a. Kapıp aldı, alıp götürdü.

b. Yırttı, parçaladı.

c. Çekti, gerdi.

d. Şiddetli (söz) kullandı.

e. [**فِي**], (yürüyüşte) yaslandı.

f. Kırdı, kopardı.

g. Sapladı.

**نَتِرَ**
**نَتِرَ** A (mastar: **نَتَر** 4),
a. Bozuldu; helâk oldu.

**اِنْتَتَرَ**
**اِنْتَتَرَ** VIII,
a. Çekildi, gerildi.

b. I (e)’ye bak.

**نَتْر**
**نَتْر** 1,
a. Saplama, hamle.

b. Sertlik, şiddet.

c. Zayıflık, güçsüzlük; gevşeklik.

**نَتْرَة**
**نَتْرَة** 1t, (çoğulu: **نَتَرَات**),
a. 1 (a), (b)’ye bak.

c. Çekme, asılma; germe.

d. İğneleme; hırçınlık.

**نَاْتِرَة**
**نَاْتِرَة** 21t, (çoğulu: **نَوَاْتِرُ** 41),
a. Kirişini koparan yay.

**نَتَّرَ**
N. P. **نَتَّرَ** II,
a. Zayıf.

**طَعْنَة نَتْرَة**
**طَعْنَة نَتْرَة**
a. Derin saplama.

**مُنَاتَرَةً**
**مُنَاتَرَةً**
a. Gizlice, özel olarak.
