# نتر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AA%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نتر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نتر

النَّتْرُ: الجَذْبُ بِجَفاءٍ، نَتَرَهُ يَنْتُرُه نَتْراً فانْتَترَ. واسْتَنْترَ الرجلُ من بَوْلِهِ: اجْتَذَبَهُ واستخرج بقيته من الذَّكَرِ عند الاستنجاء. وفي الحديث: إِذا بال أَخدكم فلْيَنْتُرْ ذكَرَهُ ثلاث نَتَراتٍ يعني بعد البول؛ هو الجَذْب بقوّة. وفي الحديث: أَما أَحدُهما فكان لا يَسْتَنْتِرُ من بولِهِ. قال الشافعي في الرجل يَسْتَبْرِئُ ذَكَرَهُ إِذا بال: أَن يَنْتُرَهُ نَتْراً مرة بعد أُخرى كأَنه يجتَذِبُهُ اجتذاباً. وفي النهاية: في الحديث: إِنّ أَحدكم يُعَذَّبُ في قبره، فيقالُ إِنه لم يكن يَسْتَنْتِرُ عند بوله؛ قال: الاسْتِنْتارُ اسْتِفْعالٌ من النَّتْرِ، يريد الحِرْصَ عليه والاهتمامَ به، وهو بَعْثٌ على التَّطَهُّرِ بالاستبراءِ من البول. ونَتَرَ الثوبَ نَتْراً: شَقَّهُ بأَصابعه أَو أَضراسه. وطَعْنٌ نَتْرٌ: مبالَغٌ فيه كأَنه ينتُر ما مر به في المطعون؛ قال ابن سيده: وأُراه وُصِفَ بالمصدر.
ابن السكيت: يقال رَمْيٌ سَعْرٌ وضَرْبٌ هَبْرٌ وطَعْنٌ نَتْرٌ، وهو مثْلُ الخَلْسِ يَخْتَلِسُها الطاعنُ اختلاساً. ابن الأَعرابي: النَّتْرَةُ الطعنةُ النافِذةُ. وفي حديث عليّ، كرم الله وجهه، قال لأَصحابه: اطْعُنُوا النَّتْرَ أَي الخَلْسَ وهو من فعل الحُذَّاق؛ يقال: ضَرْبٌ هَبْرٌ وطَعْنٌ نَتْرٌ، ويروى بالباء بدل التاء.
والنَّتَرُ، بالتحريك: الفسادُ والضَّياعُ؛ قال العجاج:
واعلم بأَن ذَا الجَلالِ قَدْ قَدَرْ،
في الكُتُبِ الأُولى التي كان سَطَرْ،
أَمْرَكَ هذا، فاجْتَنِبْ منه النَّتَرْ
والنَّتْرُ: الضَّعْفُ في الأَمْرِ والوَهْنُ، والإِنسانُ يَنْتُرُ في مشيِه نَتْراً كأَنه يَجْذِبُ شيئاً. ونَتَرَ في مِشْيَتِهِ وانْتَتَرَ: اعتمد. والنَّواتِرُ: القِسِيُّ المنقطعةُ الأَوتارِ. وقَوْسٌ ناتِرَةٌ: تَقْطَعُ وتَرَها لصلابتها؛ قال الشماخ بن ضرار يصف حماراً أَوْرَدَ أُتُنَه الماءَ فلما رَوِيَتْ ساقها سَوْقاً عنِيفاً خوفاً من صائدٍ وغيره:فَجالَ بها من خِيفَةِ المَوْتِ والِهاً،
وبادَرَها الخَلاَّتِ أَيَّ مُبادَرِ
يَزُرُّ القَطَا منها، ويضْرِبُ وجْهَهُ
قَطُوفٌ بِرِجْلٍ، كالقِسِيّ النَّوَاتِرِ
قال ابن بري: والذي في شعره:
... يُضْرب وجْهُهُ
بِمُخْتَلِفاتٍ كالقِسِيِّ النَّوَاتِرِ
وقوله يَزُرُّ: يَعَضُّ. والقطا: جمع قَطاةٍ وهو موضِعُ الرِّدْفِ. والخلات: جمعُ خَلٍّ وهو الطريق في الرمل، كلما عَضَّ الحمارُ أَكفالَ الأُتُنِ نَفَحَتْه بأَرجلها. والقَطُوفُ من الدوابِّ: البطيءُ السَّيْرِ؛ يريد أَن الأُتُنَ لما رَوِيَتْ من الماءِ وامتلأَت بطونُها منه بَطُؤَ سَيْرُها.

### Türkçe

**النَّتْرُ**: kabalıkla çekmedir; onu çeker, onu çeker, çekme ile; böylece çekildi. Ve adamın idrarından **اسْتَنْترَ** etmesi: onu çekti ve istincâ sırasında **الذَّكَرِ**den onun kalıntısını çıkardı. Hadiste: “Sizden biri idrar yaptığında **ذَكَرَهُ**ni üç **نَتَراتٍ** ile çeksin” yani idrardan sonra; o, kuvvetle çekmedir. Hadiste: “İkisinden birine gelince, idrarından **يَسْتَنْتِرُ** etmezdi.” Şâfiî, idrar yaptığında adamın **ذَكَرَهُ**ni **يَسْتَبْرِئُ** etmesi hakkında dedi ki: Onu, sanki onu bir çekişle çekiyormuş gibi, bir defadan sonra bir defa **نَتْراً** ile çekmesidir. Ve **النهاية**’de: hadiste: “Şüphesiz sizden biri kabirde azap olunur; denilir ki: idrarı sırasında **يَسْتَنْتِرُ** etmezdi”; dedi ki: **الاسْتِنْتارُ**, **النَّتْرِ**den **اسْتِفْعالٌ**dır; onun üzerine hırsı ve ona ihtimamı ister; ve o, idrardan **الاستبراءِ** ile temizlenmeye bir sevktir. Ve elbiseyi **نَتَرَ** etmek, **نَتْراً**: onu parmaklarıyla yahut azı dişleriyle yırttı. Ve **طَعْنٌ نَتْرٌ**: onda mübalağa edilmiştir; sanki, saplananda, saplanılan yerde üzerinden geçtiği şeyi çekip koparıyor gibidir; İbn Sîde dedi ki: ve ben onu masdar ile vasfedilmiş görüyorum.

İbnü’s-Sikkît: denir: **رَمْيٌ سَعْرٌ** ve **ضَرْبٌ هَبْرٌ** ve **طَعْنٌ نَتْرٌ**; ve o, **الخَلْسِ** gibidir; onu, mızraklayan, bir kapışla kapar. İbnü’l-A‘râbî: **النَّتْرَةُ** nüfuz eden darbedir. Ali’nin hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın, ashabına dedi ki: “**النَّتْرَ** ile mızraklayın” yani **الخَلْسَ**; ve o, mahirlerin fiilindendir; denir: **ضَرْبٌ هَبْرٌ** ve **طَعْنٌ نَتْرٌ**; ve **ب** ile **ت** yerine rivayet olunur.

Ve **النَّتَرُ**, hareke ile: bozulma ve zayi oluş; el-A‘câc dedi ki:
واعلم بأَن ذَا الجَلالِ قَدْ قَدَرْ،
في الكُتُبِ الأُولى التي كان سَطَرْ،
أَمْرَكَ هذا، فاجْتَنِبْ منه النَّتَرْ

Ve **النَّتْرُ**: işte zayıflık ve gevşekliktir; ve insan yürüyüşünde **نَتْراً** ile **يَنْتُرُ** eder; sanki bir şeyi çekiyor gibidir. Ve yürüyüşünde **نَتَرَ** etti ve **انْتَتَرَ**: dayandı. Ve **النَّواتِرُ**: telleri kopmuş yaylardır. Ve **قَوْسٌ ناتِرَةٌ**: sertliğinden telini koparır; eş-Şemmâh b. Dırâr, bir eşeği tasvir ederek—dişi eşeklerini suya getirdi; onlar kanınca, bir avcıdan ve başkasından korkarak onları şiddetli bir sevk ile sürdü—(şöyle) dedi:
فَجالَ بها من خِيفَةِ المَوْتِ والِهاً،
وبادَرَها الخَلاَّتِ أَيَّ مُبادَرِ
يَزُرُّ القَطَا منها، ويضْرِبُ وجْهَهُ
قَطُوفٌ بِرِجْلٍ، كالقِسِيّ النَّوَاتِرِ

İbn Berrî dedi ki: ve onun şiirinde olan:
... يُضْرب وجْهُهُ
بِمُخْتَلِفاتٍ كالقِسِيِّ النَّوَاتِرِ

Ve onun sözü **يَزُرُّ**: ısırır. Ve **القطا**: **قَطاةٍ**nin çoğuludur; ve o, sağrı yeridir. Ve **الخلات**: **خَلٍّ**in çoğuludur; ve o, kumdaki yoldur; her ne zaman eşek dişi eşeklerin sağrılarını ısırsa, onu ayaklarıyla tekmeler. Ve binek hayvanlarından **القَطُوفُ**: yürüyüşü yavaş olandır; ister ki: dişi eşekler sudan kanınca ve karınları ondan dolunca, yürüyüşleri yavaşladı.
