# نتر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AA%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نتر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نتر

النتر: الجذب بجفاء وقوة، نتره ينتره نترا فانتتر. النتر: شق الثوب بالأصابع أو الأضراس. والنتر: النزع في القوس بشدة. النتر: الضعف في الأمر والوهن. والإنسان ينتر في مشيه نترا كأنه يجذب شيئا. النتر: الطعن المبالغ فيه، كأنه ينتر ما مر به في المطعون. قال ابن سيده: وأراه وصف بالمصدر. وقال ابن السكيت: يقال رمي سعر، وضرب هبر، وطعن نتر. وفي حديث علي رضي الله عنه قال لأصحابه:  اطعنوا النتر  وهو من فعل الحذاق. يقال: ضرب هبر، وطعن نتر. قاله ابن الأعرابي. ويروى بالباء، بدل التاء، وقد ذكر في موضعه. النتر: تغليظ الكلام وتشديده، يقال: فلان ينتر علي، إذا أفحش في الكلام بحماقة وغضب. طعن نتر، وهو مثل الخلس يختلسها الطاعن اختلاسا، قاله ابن السكيت، وبه فسر ابن الأعرابي قول علي رضي الله عنه السابق. النتر: العنف والتشديد في الأمر. النتر، بالتحريك: الفساد والضياع. قال العجاج:
  واعلم بأن ذا الجـلال قـد قـدر                      في الكتب الأولى التي كان سطر
  أمرك هذا فاجتنب منه النـتـر وقد نتر الشيء كفرح: فسد وضاع. وانتتر: انجذب، مطاوع نتره نترا. واستنتر الرجل من بوله: طلب نتر عضوه واجتذبه واستخرج بقيته من الذكر عند الاستنجاء، وفي الحديث:  إذا بال أحدكم فلينتر ذكره ثلاث نترات  يعني بعد البول، وهو الجذب بقوة. وفي الحديث:  أما أحدهما فكان لا يستنتر من بوله  . قال الشافعي في الرجل يستبرئ ذكره إذا بال: أن ينتره نترا مرة بعد أخرى، كأنه يجتذبه اجتذابا. وفي النهاية في الحديث:  إن أحدكم يعذب في قبره فيقال: إنه لم يكن يستنتر عند بوله  . قال: الاستنتار: استفعال من النتر، يريد الحرص والاهتمام، أي لم يكن حريصا عليه ولا مهتما به، وهو بعث على التطهير والاستبراء من البول. في الصحاح: قوس ناترة: تقطع وترها لصلابتها، قال الشاعر:
  قطوف برجل كالقسي النواتر قال ابن بري: البيت للشماخ بن ضرار يصف حمارا أورد أتنه الماء فلما رويت ساقها سوقا عنيفا خوفا من صائد وغيره، وصدره:
  فجال بها من خيفة الموت والها                      وبادرها الخلات أي مـبـادر
  يزر القطا منها ويضرب وجهه                      بمختلفات كالقسي النـواتـر قال: هكذا الرواية، وقوله يزر، أي يعض. والقطا: موضع الردف. والخلات: الطرق في الرمل. يقول: كلما عض الحمار أكفال الأتن نفحته بأرجلها. وألم به الصاغاني بعض إلمام ولكن قال فيما بعد: والضمير في يعض لفحل ذكره، محل تأمل. وفي المحكم: القسي النواتر: هي المنقطعة الأوتار، وفي تهذيب ابن القطاع: ونترت القسي أوتارها: قطعتها. والنترة: الطعنة النافذة، عن ابن الأعرابي. وكلمته مناترة، أي مجاهرة. ومما يستدرك عليه: النتر في المشي: الاعتماد، كالانتتار. ونتر الوتر: مده بقوة. والنترة: الغضب والتهور. والإمام أبو عبد الله محمد بن عبد الملك بن علي بن عبد الملك القيسي المنتوري، حدث عن أبي عبد الله محمد بن يحيى بن جابر الغساني، وأبي زكريا يحيى بن احمد بن القس الرندي، وأبي عبد الله محمد بن سعيد الرعيني الفاسي، وغير هؤلاء. ونتربون، بالفتح: قرية بمصر، من أعمال الدنجاوية.

### Türkçe

**النتر**: kabalık ve kuvvetle çekme; onu çeker, onu çeker, **نترا**; böylece çekildi. **النتر**: elbisenin parmaklarla yahut azı dişleriyle yırtılması. Ve **النتر**: yayda şiddetle çekiş. **النتر**: işte zayıflık ve gevşeklik. Ve insan yürüyüşünde **ينتر** **نترا**; sanki bir şeyi çekiyor gibidir. **النتر**: aşırı derecede saplama; sanki saplananda, saplanılan şeyde yanından geçtiği şeyi çekip çıkarır gibidir. İbn Sîde dedi: Onu masdar ile vasıflandırılmış görüyorum. İbnü’s-Sikkît dedi: denir: **رمي سعر**; ve **ضرب هبر**; ve **طعن نتر**. Ali (Allah ondan razı olsun) hadîsinde: ashabına dedi ki: “**اطعنوا النتر**”; ve o, mahirlerin fiilindendir. Denir: **ضرب هبر**; ve **طعن نتر**. Bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi. Ve **ب** ile, **ت** yerine rivayet olunur; ve kendi yerinde zikredilmiştir. **النتر**: sözün kalınlaştırılması ve şiddetlendirilmesi; denir: falan bana karşı **ينتر**; yani ahmaklık ve öfke ile sözde çirkinleştiği zaman. **طعن نتر**; ve o, **الخلس** gibidir; saplayanın onu kapıp alması gibi, bir kapıp alma ile; bunu İbnü’s-Sikkît söyledi; ve bununla İbnü’l-A‘râbî, Ali’nin (Allah ondan razı olsun) önceki sözünü tefsir etti. **النتر**: işte sertlik ve şiddetlendirme. **النتر** (hareke ile): bozulma ve zayi oluş. el-A‘câc dedi:
  Ve bil ki celâl sahibi şüphesiz takdir etti,
  ilk kitaplarda ki yazılmış idi,
  şu senin işini; öyleyse ondan **النتر**’i sakın;

Ve **نتر** şey, **كفرح**: bozuldu ve zayi oldu. Ve **انتتر**: çekildi; **نتره نترا**’nın mutâvi‘idir. Ve adam, idrarından dolayı **استنتر**: uzvunu **نتر** etmeyi istedi; onu çekti ve istincâ sırasında zekerde kalanını çıkardı; ve hadîste: “Sizden biri idrar yaptığında, zekerini üç **نترات** ile **لينتر** etsin”; yani idrardan sonra; ve o, kuvvetle çekmedir. Ve hadîste: “İkisinden biri, idrarından **لا يستنتر** idi.” eş-Şâfiî, idrar yaptığında zekerini istibrâ eden adam hakkında dedi: onu **نترا** ile, bir defadan sonra bir defa **ينتر** etmesi; sanki onu bir çekişle çekip alır gibidir. Ve en-Nihâye’de hadîste: “Şüphesiz sizden biri kabirde azap olunur; sonra denir: o, idrarında **لم يكن يستنتر** idi.” Dedi: **الاستنتار**: **النتر**’den **استفعال**dır; hırsı ve ihtimamı kasteder; yani ona hırslı değildi ve onunla ilgilenmiyordu; ve o, idrardan temizlenmeye ve istibrâya sevktir. es-Sıhâh’ta: **قوس ناترة**: katılığından dolayı kirişi koparır. Şair dedi:
  **قطوف برجل كالقسي النواتر**

İbn Berrî dedi: beyit, Şemmâh b. Dırâr’ındır; bir merkebi vasfeder: dişi eşeklerini suya getirdi; onlar kanınca, bir avcıdan ve başkasından korkarak onları şiddetli bir sevk ile sürdü; ve onun صدر’ü:
  Onunla ölüm korkusundan şaşkın dolaştı,
  ve ona yolları acelece başlattı; hangi aceleci!
  Ondan **يزر** eder **القطا**’yı ve yüzünü vurur,
  **بمختلفات** ile, **كالقسي النواتر** gibi.

Dedi: rivayet böyledir; ve onun “**يزر**” sözü: yani ısırır. Ve **القطا**: sağrı yeri. Ve **الخلات**: kumdaki yollar. Diyor ki: her ne zaman merkep, dişi eşeklerin kalçalarını ısırsa, onlar onu ayaklarıyla tekmeler. es-Sâğânî ona bir miktar temas etti; fakat sonra dedi ki: “ısırır”daki zamir, onun zikrettiği bir erkek aygıra aittir; düşünmeye mahaldir. Ve el-Muhkem’de: **القسي النواتر**: onlar, kirişleri kopmuş olanlardır. Ve İbnü’l-Kattâ‘ın Tehzîb’inde: **ونترت القسي أوتارها**: kirişlerini kesti. Ve **النترة**: nüfuz eden saplama; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve onun sözü **مناترة**: yani açıktan söyleme. Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: yürüyüşte **النتر**: dayanma; **كالانتتار** gibi. Ve **نتر الوتر**: onu kuvvetle gerdi. Ve **النترة**: öfke ve pervasızlık. Ve imam Ebû Abdillah Muhammed b. Abdilmelik b. Ali b. Abdilmelik el-Kaysî el-Mentûrî; Ebû Abdillah Muhammed b. Yahyâ b. Câbir el-Gassânî’den, ve Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Ahmed b. el-Kass er-Rundî’den, ve Ebû Abdillah Muhammed b. Saîd er-Ruaynî el-Fâsî’den ve bunlardan başkalarından hadis rivayet etti. Ve **نتربون** (fetih ile): Mısır’da bir köy; ed-Dencâviyye amellerindendir.
