# نتض (ن-ت-ض) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D8%B6
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AA%D8%B6

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - ت - ض
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D8%B6/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الضاد والتاء والنون معهما
ن ت ض يستعمل فقط
نتض:
نَتَضَ الجِلْدُ نُتُوضاً اذا خَرَجَ عليه داءٌ فأثارَ القُوَباءَ ثم انتشر أطباقاً بعضَها فوق بعضٍ، وهي قُشُورٌ كُلَّما قُشِرَ جِلْدٌ بدا جلْدٌ آخَرُ.
وأَنتَضَ العُرْجُونُ من الكَرْبَةِ، وهو يَنْتِضُ عن نفسه كما تَنْتِضُ الكَمْأةُ.

##### Türkçe

باب **الضاد** و**التاء** و**النون** معهما
**ن ت ض** yalnızca kullanılır.

**نتض**:
**نَتَضَ** **الجِلْدُ** **نُتُوضاً**: üzerine bir hastalık çıktığı zaman; böylece **القُوَباءَ**’yı kabartıp harekete geçirdi, sonra tabakalar hâlinde, bir kısmı bir kısmının üstünde olacak şekilde yayıldı; o, kabuklardır: her ne zaman bir deri soyulsa başka bir deri görünür.

Ve **أَنتَضَ** **العُرْجُونُ** **من** **الكَرْبَةِ**; ve o, kendisinden sıyrılıp çıkar; tıpkı **الكَمْأةُ**’nın sıyrılıp çıktığı gibi.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D8%B6/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ض ت ن
نتض : قال الليث : يقال : نَتَض المحارُ نَتُوضاً : إذا خرج به داءٌ فأثار القُوَباءَ ثم تقشَّر طرائق بعضها من بعض . قال : وأَنْتَضَ العُرْجون وهو شيء طويل من الكَمْأَة يَنْقشر أعاليه ، وهو ينتضِ عن نفسِه كما ننتض الكَمْأَةُ الكَمْأَةَ ، والسنُّ السنَّ إذا خرجتْ فرفعتْها عن نفسها ؛ لم يجيء إلاّ هذا .
قلت : هذا صحيح ، وقد سمعتُ نحواً منه من العَرَب .
وقال أبو زيد : من مُعاياة العرب قولُهم : ضأنٌ بذِي تُنَاتِضَهُ تقطع رَدْغَةَ الماء بعَنَقٍ وإرخاء . قال : يسكِّنُون الرَّدْغة في هذه الكلمة وحدها .

##### Türkçe

ض ت ن
**نتض**: **الليث** dedi: Denilir: **نَتَض المحارُ نَتُوضاً**: Kendisiyle bir hastalık çıktığı, böylece **القُوَباءَ**’yı kabarttığı, sonra da bir kısmı diğerinden (ayrılarak) tabakalar hâlinde soyulduğu zaman. Dedi: Ve **أَنْتَضَ العُرْجون**; o, **الكَمْأَة**’den uzun bir şeydir; üst kısımları soyulur; ve o, kendisinden soyulur; tıpkı **الكَمْأَةُ**’nin **الكَمْأَةَ**’yi (soyması) gibi ve dişin dişi (soyması) gibi; çıktığı zaman onu kendisinden kaldırdığı (ayırdığı zaman). Bundan başka (bir şey) gelmedi.

Dedim: Bu doğrudur; ve ben Araplardan bunun benzerini işittim.

**أبو زيد** dedi: Arapların muamma (söz)lerinden, onların şu sözleridir: **ضأنٌ بذِي تُنَاتِضَهُ**; suyun **رَدْغَةَ**’sini bir boyun ve gevşeklik ile keser. Dedi: Bu kelimede yalnızca **الرَّدْغة**’yi sükûnlu yaparlar.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D8%B6/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

نَتَضَ الجلدُ نُتُوضاً. خرج عليه داء كآثار القُوباء ثم تَقَشَّرَ طَرائقَ. وفي التهذيب: نَتَضَ الحِمارُ نُتُوضاً إِذا خرج به داء فأَثارَ القوباء ثم تَقَشَّر طَرائقَ بعضُها من بعض. وأَنْتَضَ العُرْجُونُ من الكَمْأَةِ: وهو شيء طويل من الكمأَة يَنْقَشِرُ أَعالِيهِ من جنس الكمأَة؛ وهو يَنْتِضُ عن نفسه كما تَنْتِضُ الكمأَةُ الكمأَةَ والسِّنُّ السّنَّ إِذا خرجت فرفعَتْه عن نفْسِها، لم يَجئ إِلا هذا؛ قال الأَزهري: هذا صحيح ومن العرب مسموع، قال: ولم أَجده لغير الليث، وقال أَبو زيد: في معاياة العرب قولهم ضأْنٌ بِذي تُناتِضةَ تَقْطَعُ رَدْغةَ الماء بعَنَقٍ وإِرْخاء، قال: يُسَكِّنون الردْغةَ في هذه الكلمة وحدها.

##### Türkçe

**نَتَضَ** deri **نُتُوضاً** (olarak) oldu. Üzerinde, **القُوباء** izleri gibi bir hastalık çıktı; sonra tabakalar hâlinde soyuldu.

**التهذيب**’de: Eşek **نَتَضَ** **نُتُوضاً** (olarak) olur; kendisinde bir hastalık çıktığı zaman; böylece **القوباء**’yı kabartır; sonra tabakalar hâlinde, bir kısmı bir kısmından (ayrılarak) soyulur.

Ve **أَنْتَضَ** **العُرْجُونُ** (olarak) **من الكَمْأَةِ**: o, **الكمأَة** cinsinden, üstleri soyulan, **الكمأَة**’den uzun bir şeydir; ve o, kendisinden **يَنْتِضُ**; tıpkı **الكمأَةُ**’nin **الكمأَةَ**’yi ve dişin dişi, çıktığı zaman, onu kendisinden kaldırıp (ayırdığı) gibi; bundan başka (bir kullanım) gelmedi.

**الأَزهري** dedi: Bu doğrudur ve Araplardan işitilmiştir. Dedi: Ve onu **الليث**’ten başkası için bulmadım.

**أَبو زيد** dedi: Arapların muamma (söz)lerinde onların şu sözleri vardır: **ضأْنٌ بِذي تُناتِضةَ تَقْطَعُ رَدْغةَ الماء بعَنَقٍ وإِرْخاء**. Dedi: Bu kelimede yalnızca **الرَّدْغةَ**’yi sükûnlarlar.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D8%B6/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

نتض الجلد نتوضا أهمله الجوهري، وقال الليث: أي خرج به داء فأثار القوباء، ثم تقشر طرائق بعضها فوق بعض، ومثله في التهذيب. وفي اللسان: خرج عليه داء كآثار القوباء وأخصر من ذلك عبارة ابن القطاع: نتض الجلد نتوضا: تقشر من داء، كالقوباء. وقال أبو زيد: من معاياة العرب قولهم: ظبي بذي تناتضة يقطع ردغة الماء، بعنق وإرخاء، قال: يسكنون الردغة في هذه الكلمة وحدها، هكذا نقله صاحب اللسان والصاغاني، إلا أنهم قالوا: ضأن بدل ظبي وهو نص أبي زيد هكذا، ولم يضبطوا تناتضة، ولم يعرفوا ما هو، وهو كعلابطة، كأنه اسم موضع، وأما ردغة الماء، فسيأتي ذكره في موضعه. وقال الليث: أنتض العرجون، وهو ضرب من الكمأة يتقشر من أعاليه ونص العين: وهو شيء طويل من الكمأة تنقشر أعاليه قال: وهو ينتض عن نفسه كما تنتض الكمأة الكمأة، والسن السن إذا خرجت فرفعتها عن نفسها، لم يجيء إلا هذا. هكذا نص العين. قال الجوهري: هذا صحيح ومسموع من العرب. قال: ولم أجده لغير الليث. وقال ابن القطاع: أنتض العرجون: تفتح. ولو قال المصنف هكذا لكان اختصارا حسنا؛ فإنه حاصل ما قاله الليث في عبارة طويلة.

##### Türkçe

**نتض** deriyi **نتوضا**: el-Cevherî onu ihmal etti. Leys dedi: yani onda bir hastalık çıktı da **القوباء**yı harekete geçirdi; sonra tabakalar, bir kısmı bir kısmının üstüne olacak şekilde soyuldu; bunun benzeri **التهذيب**’de de vardır. **اللسان**’da: onda **القوباء** izleri gibi bir hastalık çıktı. Bundan daha kısa olarak İbnü’l-Kattâ‘ın ibaresi: **نتض الجلد نتوضا**: bir hastalıktan, **القوباء** gibi, soyuldu. Ebû Zeyd dedi: Arapların mu‘âyâtından (muamma/çetin sözlerinden) onların şu sözleridir: “**ظبي** **بذي تناتضة** **يقطع ردغة الماء**، **بعنق وإرخاء**.” Dedi: bu kelimede yalnızca **الردغة**’yı sâkin kılarlar; **اللسان** sahibi ve es-Sağânî onu böyle nakletti; ancak onlar **ظبي** yerine **ضأن** dediler; hâlbuki Ebû Zeyd’in nassı böyle idi; **تناتضة**’yi ضبط etmediler ve onun ne olduğunu bilmediler; o, **علابطة** gibidir; sanki bir yer adıdır. **ردغة الماء**’a gelince, onun zikri kendi yerinde gelecektir. Leys dedi: **أنتض العرجون**; o, **الكمأة**’den bir türdür; üst taraflarından soyulur. **العين**’in nassı: o, **الكمأة**’den uzun bir şeydir; üst tarafları soyulur. Dedi: o, **الكمأة**’nin **الكمأة**’yi **تنتض** etmesi gibi, kendi kendinden **ينتض** eder; ve **السن** **السن**: çıktığı zaman onu kendi kendinden kaldırdığında; bundan başkası gelmedi. **العين**’in nassı böyledir. el-Cevherî dedi: bu doğrudur ve Araplardan işitilmiştir. Dedi: onu Leys’ten başkası için bulmadım. İbnü’l-Kattâ‘ dedi: **أنتض العرجون**: açılır. Musannif bunu böyle deseydi, güzel bir ihtisar olurdu; çünkü Leys’in uzun bir ibarede söylediğinin hâsılıdır.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D8%B6/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَتَضَ
نَتَضَ U ( n. ac. نُتُوْض 27 ),
a.  Peeled off ( skin ).

##### Türkçe

نَتَضَ
**نَتَضَ** U (mastarı: **نُتُوْض** 27),
a. (deriyi) soydu.
