# نتق (ن-ت-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AA%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Çekip uzattık

- Harfler: ن - ت - ق
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 10 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [نَتَقْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D9%82/siga/%D9%86%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%82%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَلْنَا | Çekip uzattık | 1 | 1 | [7:171](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D9%82/ayet/7:171.md) |

## Mücavir kökler — 10 mücavir (16 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [وقع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Katı kaptır
2. [ظلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Gölge demektir
3. [جبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Dağ anlamındadır
4. [قوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Kuvvet
5. [فوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Üst
6. [ظنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir
7. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
8. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
9. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
10. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نتق |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [رفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B9.md), [قلع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%B9.md), [جذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%A8.md) |
| Zıt Kök | [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi yerinden sarsıp kopararak, çekip yukarıya veya öne doğru fırlatırcasına kaldırmak |
| Çekirdek Özet 2 | Kökünden sökülüp tepede bir gölgelik gibi tutulan ve sarsıntıyla tehdit unsuru kılan azametli kudret eylemi |
| Çekirdek Özet 3 | Yerleşik ve durağan olanın kökensel bağını gevşetip iradeyi sarsıcı bir teyakkuz eşiğine getirme |
| Kritik Hata Riski | Eylemi sıradan bir havaya kaldırma ([رفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B9.md)) gibi görmek; kökteki sarsarak koparma, kökünden sökme ve askıda tutma dehşetini yitirmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نت | Bir şeyi yerinden oynatma, çekip koparma, öne fırlatma veya yerinden sıyırma; nitekim [نتش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D8%B4.md) gizli olanı çekip çıkarma, [نتف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D9%81.md) tüy veya kılı kökünden yolma, [نتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D9%84.md) ise öne doğru çekip çıkarma ve öne geçme anlamı taşır. | ق | Boğazın derininden gelen sert ve patlamalı temas sesi köke dahil olarak yerinden oynatma hareketini ani, kütlesel bir koparışa, kökünden söküp havaya kaldırma ve sarsarak askıya alma kuvvetine dönüştürmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Gizli ve derindeki potansiyelin harekete geçerek bir yöne doğru akması, dipten gelen süreğen bir canlı devinim. |
| ت | işaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Hareketin sınır çizgisine, kararlaştırılmış temas noktasına ve belirlenmiş hatta varması. |
| ق | ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Kütlesel bir ağırlığın toplanması, yukarı ufka veya sınır noktasına odaklanarak yükseltilmesi. |
| نتق | filizden sınıra yükselip zirvede toplanma | Derindeki veya zemindeki bir yapının bağlarının zorlanarak koparılması, sınırından sarsılıp yukarıda kütlesel olarak toplanıp tutulması hareketi. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ağır su kovasını kuyudan tek bir hamleyle, silkeleyip sarsarak çekip çıkarmak; devenin yürürken üzerindeki yükü sarsıp bağlarını gevşetmesi; tulumu içindeki yağı ayırmak için şiddetle çalkalayıp dövmek. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şiddetli sarsma ve yükü gevşetme anlamında kullanılmıştır. er-Râcih el-Ukaylî veya erken recez şairleri tarafından dişi develerin semer bağlarını yürüyüş sarsıntısıyla germesi tasvir edilir: يَنْتُقْنَ أقتاد النسوع الأطط |
| Erken Arapça kullanım | el-Accâc recezinde bineklerin üzerindekileri şiddetle sarsıp sarsalayarak yol almasını şöyle anlatır: يَنْتُقْنَ بالقَوْمِ من التَّزَعُّلِ / مَيْسُ عُمانَ ورِحالَ الإسْحِلِ |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Arapça kök نتق, Kuzeybatı Sami dillerinde ve genel Sami gövdesinde doğrudan aynı harf dizilimiyle geniş bir kök ailesi oluşturmaktan ziyade, Güney Sami / Arap sahasında özelleşmiş morfo-fonetik bir yapı sergiler. Ancak kökün ilk iki konsonantı olan نت çekirdeği; İbranice נתק (n-t-q / nataq: koparmak, çekip ayırmak, bağları parçalamak), Süryanice ܢܬܩ (n-t-q: çekmek, çekip koparmak, kökünden sökmek) ve Akadca natāqu / matāqu varyantlarındaki ani çekme hareketleriyle doğrudan fonetik ve anlamsal eşleşme gösterir. İbranicede bağların ve iplerin zorlanarak koparılması (örneğin Şimşon'un ipleri koparması bağlamında) Arapçadaki devenin yük bağlarını sarsıp koparması (نتق البعير عرى حباله) kullanımıyla birebir semantik örtüşme taşır. Arapçada kök, bu çekip koparma ve sökme çekirdeğini dikey boyutta bir kütleyi yerinden kopararak sarsıntıyla havaya kaldırma ve kadın için çok doğurma (rahmin çocuğu dışarı fırlatması / dökmesi) yönünde genişletmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | نتق fiili; sarsmak, yerinden sökmek, kuyudan çekmek | Kuyudan kovayı çekme, tulumu çalkalayarak yağ çıkarma ve çok doğurma türevleriyle kökünden söküp fırlatma eylemini ifade eder. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice נתק (nataq), Süryanice ܢܬܩ (nətaq) | İbranice ve Süryanicede bağları koparmak, yerinden çekip ayırmak anlamındadır; Arapçadaki bağları gevşetip sarsma anlamıyla tam kökteştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik n-t kök ailesi | Çekme, fırlatma ve koparma bildiren ikili kök refleksleriyle ilişkilenir; bağımsız dış aile ödünçlemesi bulunmamaktadır. | Muhtemel |

Kaynak: Gesenius, HALOT, Maqāyīs al-Lugha.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نتق | Anlamlı | Sarsıp koparmak, kaldırmak | Bir şeyi yerinden söküp sarsarak yukarı kaldırmak veya fırlatmak. | Kur'an'da geçer; hedef kök. |
| [نقت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%AA.md) | Anlamlı | İncelemek, didiklemek | Bir şeyi derinlemesine araştırmak, kusurunu aramak üzere eşelemek. | Kur'an'da geçmez; zayıf kullanım. |
| تنق | Anlamlı | Zor beğenmek, zarifleşmek | Bir işte titizlik göstermek, seçiminde aşırı incelik aramak (تنوق / تنق). | Kur'an'da geçmez. |
| [تقن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%82%D9%86.md) | Anlamlı | Sağlamlaştırmak, ustalaşmak | Bir işi tam ve noksansız yapmak, yerli yerine oturtmak. | Kur'an'da geçer; zıt yönde sağlam kılma. |
| [قنت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA.md) | Anlamlı | Boyun eğmek, itaatle durmak | Huşu içinde, hareketsizce ve sürekli bir saygıyla emre amade olmak. | Kur'an'da geçer; hareketsizlik ve teslimiyet. |
| [قتن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%86.md) | Anlamlı | Az yemek, kuruluk | Eti az olmak, bedence zayıf ve kuru olmak; kene. | Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نتق | Merkez | Yerinden söküp sarsarak kaldırma | Kütleyi zemininden koparıp tepede düşecekmiş gibi sarsarak tutma eylemidir. | Hem sökme hem kaldırma hem de tehditkar bir sarsıntı içerir. |
| [رفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B9.md) | Komşu | Yukarı kaldırma | Bir şeyi aşağıdan yukarıya yükseltmektir; kökten sökme veya şiddetli sarsma şartı taşımaz. | Basit veya yüce makama çıkarma anlamı baskındır. |
| [قلع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%B9.md) | Komşu | Kökünden söküp çıkarma | Bir şeyi bulunduğu zemindeki bağlarından ayırıp sökmektir; yukarıda askıda tutma anlamı içermez. | Yalnızca koparış ve yerinden etme anına odaklanır. |
| [جذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%A8.md) | Komşu | Kendine doğru çekme | Bir cismi bir doğrultuda asılarak çekmektir; düşeyde askıya alma ve sarsma unsuru zorunlu değildir. | Çekme kuvvetinin yönelimi esastır. |
| [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) | Zıt | Yerinde sabit kalma | Bir şeyin zemininde oynamaksızın, sarsılmaksızın ve kopmaksızın çakılı durması. | Kökten koparılmanın ve sarsılarak yükseltilmenin tam karşıtıdır. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نتق | Yerinden söküp havaya kaldırma | Bir kütleyi sarsarak kökünden koparıp düşecek gibi askıda tutmak. | Kesin |
| Latince | convellere, suspendere | Kökünden sarsıp koparmak, havada asılı tutmak | convellere kökten kopararak sarsmayı, suspendere ise yukarıda asılı tutmayı karşılar; iki eylemin tek fiilde birleşimi zayıftır. | Güçlü |
| İngilizce | to uproot and suspend, to shake overhead | Yerinden söküp tepede sarsarak tutmak | Hem kökten ayırmayı (uproot) hem de baş üzerinde sallantılı tutmayı ifade etmek için birden fazla fiil gerekir. | Güçlü |
| Almanca | emporheben und erschüttern, entwurzeln | Kökünden söküp yukarı kaldırmak ve sarsmak | entwurzeln koparmayı, emporheben kaldırmayı verir; fiil kütlesel sarsıntıyı tam tek kelimede toplamaz. | Güçlü |
| Fransızca | arracher et brandir, suspendre | Yerinden koparıp tepede sallayarak tutmak | arracher yerinden sökmeyi, brandir veya suspendre ise havada tutarak tehdit unsuru yapmayı karşılar. | Güçlü |

Kaynak: Lewis & Short, Oxford English Dictionary, Lane’s Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| نَتَقْنَا (mâzî / I. kalıp) | Dağı yerinden söküp bir gölgelik gibi tepelerine kaldırma ve sarsma | İsrailoğullarından kesin söz (misak) alınırken Tur dağının yerinden koparılarak üzerlerine bir gölgelik (zulle) gibi kaldırılıp tutulması bağlamı (A'râf [7:171](https://lisan.digital/tr/ayet/7:171.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Cebir ve mükellefiyet (ikrah altında iman/ahid) | Dağın tepelerine kaldırılmasının iradeyi yok edip etmediği, misakın icbar altında alınıp alınmadığı tartışması. | İlahî kudretin tabiat nizamını sarsarak delili apaçık ve kaçınılmaz kılması. |
| Fıkıh | İkrah (baskı ve zorlama) şartları | Korkutma ve helak tehdidi altında verilen sözlerin ve akitlerin bağlayıcılığı için delil getirilmesi. | Yaşamsal tehdit içeren fiilî baskı durumu. |
| Tefsir | A'râf Suresi 171. ayetin tefsiri | Fiilin [رفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B9.md) fiilinden farkı; dağın kökünden koparılıp gölge gibi durdurulması ve sarsılması keyfiyeti. | Salt yükseltme değil, kökten sökülüp baş üstünde sarsılarak tutulması. |
| Hadis | Evlilik tavsiyesi ve neslin çoğalması | Kadınların doğurganlığı için kullanılan "antequ erhâmen" ifadesi bağlamında soyun sürekliliği. | Rahmin çocukları ardı ardına dışarı çıkarması, çok doğurganlık. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahit ve misakın ciddiyeti | Ontolojik teyakkuz | İradenin laçkalaşmasını sarsıcı bir kudret tecellisiyle önleme | Dinin temeli olan sözleşme, yeryüzünün en sabit unsuru olan dağın bile sarsılabileceği hatırlatılarak perçinlenir. | Kesin |
| İlmi | Jeolojik ve fiziksel dengeler | Tektonik yerinden oynama ve yerçekimsel kırılma | Sabit zannedilen dağların ilahî iradeyle kökensel bağının koparılabilmesi | Maddenin ve yer kabuğunun mutlak bir dokunulmazlığı olmadığını, parametrelerin aniden değişebileceğini gösterir. | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve ahde vefa | Caydırıcı müeyyide | Toplumsal sözleşmeden caymayı engelleyen mutlak otorite tehdidi | İtaatten sapan bir topluluğa otoritenin kudretini hissettirerek anayasal sınırlara dönmelerini sağlama mekanizmasıdır. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve meta güveni | Radikal temelsizleşme | Servetin ve sabit kıymetlerin mutlak güvence olmadığını fark ettirme | İnsanın en çok güvendiği sabit zeminlerin sarsılması, sermayeye aşırı güveni ve azgınlığı törpüler. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kararsız denge ve kütlesel rezonans | Bir kütlenin taban desteğinden koparılarak potansiyel enerjisi maksimum düzeyde askıya alınması ve yerçekimi ivmesiyle düşme eşiğinde tutulması hali. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Varoluşsal kriz ve radikal uyarı | Bireyin veya toplumun tüm alışılagelmiş zeminlerinin sarsılarak son karar anına zorlanması; konfor alanının kökten parçalanması. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece sıradan bir kaldırma işlemi olarak görmek ya da olayı tamamen soyut bir psikolojik korkutma algısına indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün, sabitliği temsil eden dağın ([جبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D9%84.md)) kökünden sökülerek yerçekimine meydan okurcasına bir bulut ve gölgelik gibi havada tutulmasını ve her an düşecekmiş hissi veren sarsıntısını içermesi. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İsrailoğullarına yapılan uyarının ciddiyetinin kavranamaması; ilahî kudretin tabiat üzerindeki mutlak tasarrufunun ve misakın dehşetli ağırlığının gözden kaçırılması. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Çünkü Kur'an'da yalnızca bir defa (A'râf [7:171](https://lisan.digital/tr/ayet/7:171.md)) geçmesine rağmen, Bakara suresinde رفعنا فوقكم الطور şeklinde ifade edilen olayın fiziksel ve sarsıcı niteliğini derinleştirerek dağın basitçe havaya kaldırılmadığını, kökünden sökülüp tepelerinde sarsılarak tutulduğunu açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İsrailoğulları ile yapılan misakın anlatıldığı, dağın üzerlerine kaldırıldığı ve ahdin bağlayıcılığının vurgulandığı ayet gruplarında (Bakara [2:63](https://lisan.digital/tr/ayet/2:63.md), [2:93](https://lisan.digital/tr/ayet/2:93.md); Nisâ [4:154](https://lisan.digital/tr/ayet/4:154.md); A'râf [7:171](https://lisan.digital/tr/ayet/7:171.md)) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tûr dağının kaldırılmasını sadece metaforik veya hafif bir yükseltme gibi anlayan yorumları tashih eder; ayetteki tasvirin fiziksel bir dehşet, kökten sökme ve sarsıntı boyutu içerdiğini ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Ağır bir kütleyi zemininden sarsarak koparmak, kökünden sökmek ve tepede askıda tutarak sallamak.
- Soyut anlam: Bir bilinci yerleşik kayıtsızlığından söküp çıkararak varoluşsal bir tehdit ve teyakkuz eşiğinde karara mecbur bırakmak.
- Sistematik karşılık: İlahî kanunun ve ahdin ciddiyetini hissettirmek üzere sabitlik yanılsamasını kökten parçalayan aşkın müdahale.
- LaTeX modeli: $$M(t) = \left( B_0 \setminus S \right) \uparrow \cdot \left[ \nabla \Phi \times \delta(z - h) \right]_{\tau}$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $B_0$, tabanda sabitlenmiş kütleyi ve yerleşik zemin bağlarını temsil eder. $\setminus S$ işlemi, bu kütlenin köklerinden ve bağlarından koparılmasını (sökülüşü) simgeler. $\uparrow$ operatörü kütlenin dikey doğrultuda yukarı fırlatılıp kaldırılmasını gösterir. $\nabla \Phi$, kütlenin üzerinde oluşturulan yerçekimsel potansiyel tehdidi ve baskıyı; $\delta(z - h)$ kütlenin zemin seviyesinden $h$ yüksekliğinde (gölgelik gibi) tutulduğu uzamsal sınırı; $\tau$ indisi ise bu yüksekte tutulma anındaki sarsıntılı ve titreşimli kararsız denge durumunu sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AA%D9%82/occurrences?meal=IK

### [Araf 7:171](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D9%82/ayet/7:171.md) — نَتَقْنَا

وَإِذْ نَتَقْنَا الْجَبَلَ فَوْقَهُمْ كَأَنَّهُ ظُلَّةٌ وَظَنُّوا أَنَّهُ وَاقِعٌ بِهِمْ خُذُوا مَا آتَيْنَاكُمْ بِقُوَّةٍ وَاذْكُرُوا مَا فِيهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ

Meal (IK): Hani, Biz dağı üzerlerine gölgelik gibi kaldırmıştık da, onlar tepelerine düşecek sanmışlardı. Size verdiğimizi kuvvetle tutun. Ve onda olanı düşünün ki; sakınasınız.

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D9%82/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والتاء والنون معهما
ق ت ن، ت ق ن، ق ن ت، ن ت ق مستعملات قتن: القَتينُ: القليل اللحم والطعم، والقَتينُ: القُرادُ.
وامرأة قَتينٌ: قليلة الدم واللحم.
ومسك قاتِنٌ أي يابس لا ندوة فيه وقد قَتَنَ قُتُوناً.
والاقتِنانُ: الانتصاب في قول الأعشى:
والرحل تفتن اقتِنانَ الأعصم
تقن: التِّقْنُ: رسابة الماء في الربيع، وهو الذي يجيء به الماء من الخثورة.
وتَقَّنُوا أرضهم أي أرسلوا فيها الماء الخائر لتجود.
والإتقانُ: الإحكام، قال:
ولكنه بالسهل أتقن مولد
أي هو بالسهل أعرف منه بالجبل.
قنت: وقَنَتُوا لله أي أطاعوه، ومنه القُنوتُ أي الطاعة، وقانِتونَ أي مطيعون.
والقُنُوتُ: الدعاء في آخر الوتر قائماً، ومنه قوله تعالى: "وقوموا لله قَانِتينَ"، وقوله: أمن هو قانِتٌ آناء الليل"، وهو الدعاء قياماً هاهنا.
وقَنَتَتِ المرأة لزوجها أي أطاعته.
نتق: النًّتقُ: الجذب، ونَتَقْتُ الغرب من البئر إذا اجتذبته بمرة جذباً.
وتَنَتَقَتِ الملائكة جبل الطور أي اقتلعوه من أصله حتى أطلعوه على عسكر بني إسرائيل فقال موسى عليه السلام: خذوا التوارة بما فيها، وإلا ألقي عليكم هذا الجبل، فأخذوها، فقال تعالى: "وإذا نَتَقْنا الجبل فوقهم".
والبعير إذا تزعزع حمله نَتَقَ عرى حباله، وذلك إذا جذبها فاسترخت عقدها وعراها فانتَتَقَتْ، قال: يَنْتُقْنَ أقتاد النسوع الأطط ونَتَقتِ المرأة تَنْتُقُ نُتُوقاً، والناقة ونحوها، وهو كثرة الولد في سرعة الحمل فهي ناتِقٌ.

##### Türkçe

**القاف** ve **التاء** ve **النون** bunlarla birlikte

ق ت ن، ت ق ن، ق ن ت، ن ت ق kullanımdadır. **قتن**: **القَتينُ**: eti ve tadı az olan; ve **القَتينُ**: **القُرادُ**.

Ve kadın **قَتينٌ**: kanı ve eti az.

Ve misk **قاتِنٌ** yani içinde hiçbir nem bulunmayan kuru; ve **قَتَنَ** **قُتُوناً**.

Ve **الاقتِنانُ**: **الأعشى**’nın sözünde “dikilme/ayakta durma”dır:
والرحل تفتن اقتِنانَ الأعصم

**تقن**: **التِّقْنُ**: ilkbaharda suyun tortusu; ve o, suyun **الخثورة**’dan getirdiği şeydir.

Ve “**تَقَّنُوا** topraklarını” yani iyi olsun diye içine gevşek suyu saldılar.

Ve **الإتقانُ**: sağlamlaştırma; dedi ki:
ولكنه بالسهل أتقن مولد
yani o, ovada dağdan daha iyi bilir.

**قنت**: Ve “Allah’a **قَنَتُوا**” yani O’na itaat ettiler; ve ondan **القُنوتُ** yani itaat; ve **قانِتونَ** yani itaat edenler.

Ve **القُنُوتُ**: vitrin sonunda ayakta iken dua; ve ondan Yüce Allah’ın sözü: “وقوموا لله **قَانِتينَ**”, ve sözü: “أمن هو **قانِتٌ** آناء الليل”، ve burada ayakta iken dua etmektir.

Ve kadın kocasına **قَنَتَتِ** yani ona itaat etti.

**نتق**: **النًّتقُ**: çekip koparma; ve “kuyudan kovayı **نَتَقْتُ**” eğer onu bir çekişte çekip aldıysam.

Ve melekler Tur dağını **تَنَتَقَتِ** yani onu kökünden söküp çıkardılar, ta ki onu İsrailoğulları ordusunun üzerine yükselttiler; bunun üzerine Musa عليه السلام dedi: İçindekilerle birlikte Tevrat’ı alın, yoksa bu dağı üzerinize atarım; böylece onu aldılar; bunun üzerine Yüce Allah dedi: “وإذا **نَتَقْنا** الجبل فوقهم”.

Ve deve, yükü sarsıldığında, iplerinin halkalarını **نَتَقَ**; bu, onları çektiğinde düğümleri ve halkaları gevşediği için, böylece **انتَتَقَتْ**. Dedi ki:
يَنْتُقْنَ أقتاد النسوع الأطط
Ve kadın **نَتَقتِ** **تَنْتُقُ** **نُتُوقاً**, ve dişi deve ve benzeri; ve o, hızlı gebe kalmada çok doğurmaktır; bu sebeple o **ناتِقٌ**dur.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D9%82/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

النَتْقُ: الزَعزعةُ والنَفْضُ. وقد نَتَقْتُهُ أنْتُقُهُ بالضم نَتْقاً. وقال أبو عبيدة في قوله تعالى: "وإذ نَتَقْنا الجَبَلَ"، أي زعزعناه. وفرسٌ ناتقٌ، إذا كان ينفُض راكبه. ونَتَقْتُ الغَرْب من البئر، أي جذبتُه. والبعير إذا تزعزع حِمله نَتَقَ حبالَه، وذلك جذبه إياها فتسترخي. ونَتَقْتُ الجلد، أي سلختُه. ونَتَقَتِ المرأةُ، أي كثر ولدها فهي ناتِقٌ ومِنْتاقٌ. وناقةٌ ناتقٌ، إذا أسرعت الحملَ. وزندٌ ناتِقٌ، أي وارٍ.

##### Türkçe

**النَتْقُ**: sarsma ve silkeleme. Ve ben onu **نَتَقْتُهُ**; onu (ötre ile) **أنْتُقُهُ**; **نَتْقاً** (olarak) **نَتَقْتُ**. Ebû Ubeyde, Yüce Allah’ın sözü olan: “**وإذ نَتَقْنا الجَبَلَ**” hakkında dedi ki: yani onu sarstık. Ve **فرسٌ ناتقٌ**, eğer binicisini silkeliyor ise. Ve ben kuyudan **الغَرْب**’ı **نَتَقْتُ**, yani onu çektim. Ve deve, yükü sarsıldığında, iplerini **نَتَقَ**; bu, onun onları çekmesidir de gevşerler. Ve ben deriyi **نَتَقْتُ**, yani onu yüzdüm. Ve kadın **نَتَقَتِ**, yani çocuğu çoğaldı; o hâlde o **ناتِقٌ** ve **مِنْتاقٌ**tur. Ve **ناقةٌ ناتقٌ**, eğer yükü çabuklaştırdı ise. Ve **زندٌ ناتِقٌ**, yani ateş çıkaran.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D9%82/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ت ن
قتن ، قنت ، تقن ، نتق ، نقت : ( مستعملة ) .
قتن : قال الليث : القتين : القليل اللّحم والطُّعم .
وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال في امرأة : ( إنّها وضيئة قَتين ) .
قال أبو عبيد : قال الأصمعيّ : القتين هي القليلة الطعم ، يقال : منه امرأة تقين بيِّنة القَتانة والقَتَن .
قال أبو زيد : وكذلك الرجل ، وقد قَتَن قَتانة .
وقال الشماخ في ناقته :
وقد عَرِقَتْ مغابنها وجادت
بدِرَّتها قِرَى جَحِنٍ قَتينِ
ابن جبلة عن ابن الأعرابي : القَتين والقَنيت واحد ، وهي القليلة الطَّعم النحيفة . والقُراد قَتين ، وسِنانٌ قَتين ، أي : دقيق .
ابن السكيت : دم قاتن وقاتم ، وذلك إذا يَبِس واسودّ . قال الطِّرِمَّاح :
كطَوْفِ مُتَلِّي حَجَّة بين غَبْغَب
وقُرّةِ مُسْوَدَ من النُّسْكِ قاتنِ
وقال ابن المظفّر : مِسكٌ قاتن ، وقد قَتَن قُتوناً ، وهو اليابس الذي لا نُدوَّة فيه .
عمرو عن أبيه : القَتين : القُراد ، والقَتين : الرُّمْح .
نقت : أهمله الليث .
وروى أبو ترابٍ عن أبي العميثل ، يقال : نُقِت العَظْمُ ونُكِتَ إذا أُخرج مُخُّه .
وأنشد :
وكأنها في السِّبّ مُخّةُ آدبٍ
بيضَاء أُدِّبَ بَدْؤُها المَنْقُوتُ
قنت : قال الله جلّ وعزّ : ( وَقُومُواْ لِلَّهِ قَانِتِينَ ) ( البقرة : 238 ) .
قال زيد بن أرقم : كنَّا نتكلم في الصّلاة حتّى نزلت : ( وَقُومُواْ لِلَّهِ قَانِتِينَ ( فأُمِرنا بالسُّكوت ونُهينا عن الكلام . فالقُنوت ها هنا : الإمساك عن الكلام في الصلاة .
وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنّه قَنَت شهراً في صلاة الصُّبح بعد الركوع يدعو على رِعْلٍ وذَكْوان .
وقال أبو عبيد : القُنوت في أشياء : فمنها القيام ، وبهذا جاءت الأحاديث في قنوت الصلاة لأنَّه إنما يدعو قائماً . ومن أبيَنِ ذلك حديثُ جابرٍ أنّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) سُئل : أيُّ الصلاة أفضلُ ؟ قال : ( طولُ القُنوت ) ، يريد : طُولَ القيام . والقنوت أيضاً : الطاعة .
وقال عِكرِمة في قوله : ( كُلٌّ لَّهُ قَانِتُونَ ) ( البقرة : 116 ) ، قيل : القانت : المطيع .
وقال الزَّجاج : القانت : المطيع . قال : والقانت : الذاكرِ لله كما قال : ( النَّارِ أَمَّنْ هُوَ قَانِتٌ ءَانَآءَ الَّيْلِ سَاجِداً وَقَآئِماً يَحْذَرُ الاَخِرَةَ وَيَرْجُواْ رَحْمَةَ رَبِّهِ قُلْ هَلْ يَسْتَوِى الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لاَ يَعْلَمُونَ إِنَّمَا يَتَذَكَّرُ أُوْلُو الاَلْبَابِ ) ( الزمر : 9 ) ، وقيل : القانت : العابد . وقيل في قوله : ( وَكُتُبِهِ وَكَانَتْ مِنَ ) ( التحريم : 12 ) ، أي : مِن العابدين .
قال : والمشهور في اللُّغة أن القنوت الدُّعاء . وحقيقة القانت أنَّه القائم بأمر الله ، فالداعي إذا كان قائماً خُصَّ بأن يقال
له قانت ، لأنَّه ذاكرٌ لله وهو قائم على رجليه . فحقيقة القنوت العبادةُ والدعاء لله في حال القيام ويجوز أن يقع في سائر الطاعة لأنَّه إن لم يكن قيامٌ بالرِّجْلين فهو قيامٌ بالشيء بالنِّية . ويقال للمصلِّي قانت .
وفي الحديث : ( مثل المجاهد في سبيل الله كمثل القانت الصائم ) ، أي : المصلّي .
تقن : قال الليث : التِّقْن : رُسَابة الماءِ في الربيع ، وهو الذي يجيء به الماء من الْخُثورة ؛ يقال : تقَّنوا أَرضَهم ، أي : أرسلوا فيها الماء الخاثر لتَجود . قال : والإتقان : الإحكام للأشياء .
أبو عبيد : يقال : رجلٌ تِقْنٌ ، وهو الحاضر المنطق والجواب .
وقال الفراء : رجلٌ تِقْنٌ حاذقٌ بالأشياء ، ويقال : الفصاحة من تِقْنه ، أي : من سُوسِه .
وقال ابن السكِّيت : ابن تِقْنٍ : رجل من عاد ، ولم يكن يَسْقُط له سَهْم .
وأنشد :
لأكلةٌ من أَقِطٍ وسَمْن
أليَنُ مَسّاً في حَوايا البَطْنِ
من يَثْرِبيّاتٍ قِذاذٍ خُشْنِ
يَرمِي بها أَرْمَى مِن ابنِ تِقْنِ
قلت : الأصل في التِّقْن ابن تِقْنٍ هذا ، ثم قيل لكلِّ حاذقٍ في عملٍ يعمَلُه عالم بأمره تَقْن ، ومنه يقال : أتقنَ فلانٌ أمره : إذا أحكَمه .
أنشد شمِر لسليمان بن ربيعة بن ريَّان بن عامر بن ثعلبة بن السيِّد :
أهلكن طسماً وبعدهم
غذِيّ بهم وذا جُدونِ
وأهل جاش ومأْرب
وحيّ لقمان والتُّقون
واليسر كالعُسر والغنى كال
عُدم والحياة كالمنون
التُّقون ، من بني تِقن بن عاد ، منهم عمرو بن تِقن ، وكعب بن تِقن ، وبه ضُرب المثلُ فقيل : ( أرمَى من ابن تِقْن ) .
نتق : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنَّه قال : ( عليكم بالأبكار من النِّساء فإنهنَّ أعذبُ أفواهاً وأنتق أرحاماً ) ، معناه : أنَّهن أكثر أولاداً . يقال : امرأةٌ ناتق ومنتاق : إذا كانت كثيرةَ الولد .
وقال الفراء في قوله عز وجل : ( وَإِذ نَتَقْنَا الْجَبَلَ فَوْقَهُمْ ) ( الأعراف : 171 ) ، قال : رُفع الجبلُ على عساكرهم فرسخاً في فرسَخ . ونتَقْنا : رَفَعْنا .
وقال غيره : نتقْنا الجبلَ فوقهم ، أي : زعزعناه ورفعناه . ويقال : نتقْتُ السِقاء : إذا نفضْتُه لِتقلَعَ منه زُبْدَته . قال : وكان نتْق الجبل أنَّه قُطِع منه شيءٌ على قدر عسكر موسى فأظلَّ عليهم ، قال لهم موسى : إمَّا
أن تَقبلوا التوراةَ وإمَّا أن يَسقُط عليكم .
وأخبرني المنذريُّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي قال : يقال : نَتَق جِرابَه : إذا صَبَّ ما فيه . وامرأةٌ مِنْتاق : كثيرة الوَلَد . قال : والناتق : الرافع . والناتق : الفاتق .
وقالت أعرابية لأُخرى : انتُقِي جِرابَكِ فإِنه قد سوَّس . والناتق : الباسط ، انتُقْ لَوْطَكَ في الغَزالةِ حتى يَجف . والناتق : المرأة الكثيرة الأولاد .
وقال الليث : النَّتْق : الجَذْب . ونتَقْتُ الغَرْبَ من البئر : إذا جذبته بمرَّة . قال : والبعير إذا تزعزعَ بحملِه نَتَق عُرَى حِباله ، وذلك إذا جَذَبها فاسترخت عُقَدها وعُراها فانتتقتْ ، وأنشد :
ينتقن أَقتاد النُّسوع الأطَّطِ
وقال ابن الأعرابي : أنتَقَ : إذا أشالَ حَجر الأشداء . وأَنتَقَ : عمل مظلّةً في الشمس وأنتَقَ إذا بَنى دارَه نِتاقَ دارٍ أي حِيالَهَا . وأَنتقَ صامَ ناتقاً ، وهو شهر رمضان . وأنتقَ : فَتَق جِرابَه ليُصلحه من السُّوسِ .
وقال أبو زيد : يقال : سَمِنَ حتى نَتَق نُتوقاً ، وذلك أنْ يمتلىء جلدُه شحْماً ولحماً .
وقال أبو مالك : نتقتُ الشيءَ : إذا حركته حتَّى يَسْفُل ما فيه .

##### Türkçe

ق ت ن
**قتن** ، **قنت** ، **تقن** ، **نتق** ، **نقت** : (kullanılan).

**قتن** : Leys dedi: **القتين**: eti ve tadı az olan.

Peygamber’den (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) rivayet edildi ki bir kadın hakkında şöyle dedi: (Şüphesiz o, yüzü güzel, **قَتين**’dir).

Ebû Ubeyd dedi: Asmaî dedi: **القتين** tadı az olandır; “ondan” denir: “Kadın **تقين** (tadı az)dır; **القَتانة** ve **القَتَن**’i apaçıktır.”

Ebû Zeyd dedi: Erkek de böyledir; ve **قَتَن** **قَتانة** olarak.

Şemmâh devesi hakkında dedi:
Ve koltuk altları terledi ve verdi
sütüyle, **قِرَى**’sı (ikramı) **جَحِنٍ قَتينِ**’in

İbn Cebele, İbnü’l-A‘râbî’den: **القَتين** ve **القَنيت** birdir; o, tadı az, ince yapılı olandır. Ve **القُراد** **قَتين**’dir, ve **سِنانٌ قَتين**; yani: ince.

İbnü’s-Sikkît: **دم قاتن** ve **قاتم**; bu, kuruyup karardığı zaman. Tırimmâh dedi:
Bir hac yılı boyunca dolaşan birinin dolaşması gibi, **غَبْغَب** arasında
ve ibadetten kararmış birinin serinliği, **قاتن** olan

İbnü’l-Muzaffer dedi: **مِسكٌ قاتن**; ve **قَتَن** **قُتوناً**; o, içinde hiçbir nem bulunmayan kuru olandır.

Amr, babasından: **القَتين**: **القُراد**; ve **القَتين**: **الرُّمْح**.

**نقت** : Leys onu ihmal etti.

Ebû Turâb, Ebû’l-Umeysil’den rivayet etti; denir: **نُقِت العَظْمُ** ve **نُكِتَ**; iliği çıkarıldığı zaman.

Ve şu beyit okundu:
Sanki o, **السِّبّ** içinde, edepli birinin iliği gibi
beyaz; başlangıcı **المَنْقُوتُ** ile terbiye edilmiş

**قنت** : Allah azze ve celle dedi: (وَقُومُواْ لِلَّهِ قَانِتِينَ) (Bakara: 238).

Zeyd b. Erkam dedi: (وَقُومُواْ لِلَّهِ قَانِتِينَ) ininceye kadar namazda konuşurduk; sonra bize susmak emredildi ve konuşmaktan nehyedildik. O hâlde burada **القُنوت**: namazda konuşmaktan el çekmektir.

Peygamber’den (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) rivayet edildi ki sabah namazında rükûdan sonra bir ay **قَنَت** etti; **رِعْلٍ** ve **ذَكْوان** aleyhine dua ediyordu.

Ebû Ubeyd dedi: **القُنوت** birkaç şeydedir: onlardan biri kıyamdır; ve namazın kunûtu hakkında hadisler bununla gelmiştir; çünkü o ancak ayakta iken dua eder. Bunun en açık olanı Câbir hadisi: Peygamber’e (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) soruldu: “Hangi namaz daha faziletlidir?” dedi: (طولُ القُنوت); yani: kıyamın uzunluğu. **القنوت** ayrıca: itaattir.

İkrime, şu sözü hakkında: (كُلٌّ لَّهُ قَانِتُونَ) (Bakara: 116); denildi: **القانت**: itaat edendir.

Zeccâc dedi: **القانت**: itaat edendir. Dedi: **القانت**: Allah’ı zikreden kimsedir; nitekim şöyle dedi: (النَّارِ أَمَّنْ هُوَ قَانِتٌ ءَانَآءَ الَّيْلِ سَاجِداً وَقَآئِماً يَحْذَرُ الاَخِرَةَ وَيَرْجُواْ رَحْمَةَ رَبِّهِ قُلْ هَلْ يَسْتَوِى الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لاَ يَعْلَمُونَ إِنَّمَا يَتَذَكَّرُ أُوْلُو الاَلْبَابِ) (Zümer: 9); ve denildi: **القانت**: âbiddir. Ve şu sözü hakkında denildi: (وَكُتُبِهِ وَكَانَتْ مِنَ) (Tahrîm: 12); yani: âbidlerden.

Dedi: Dilde meşhur olan, **القنوت**’un dua olmasıdır. **القانت**’in hakikati, Allah’ın emriyle kaim olandır; dua eden, ayakta olduğu zaman, ona özellikle **قانت** denilir; çünkü o, ayakları üzerinde ayakta iken Allah’ı zikredendir. O hâlde **القنوت**’un hakikati, kıyam hâlinde Allah’a ibadet ve duadır; ve diğer bütün itaatlerde de vuku bulması caizdir; çünkü iki ayakla kıyam olmasa da, niyetle şeyle kaim olmaktır. Namaz kılana **قانت** denir.

Hadiste: (مثل المجاهد في سبيل الله كمثل القانت الصائم); yani: namaz kılan.

**تقن** : Leys dedi: **التِّقْن**: ilkbaharda suyun tortusudur; o, suyun **الْخُثورة**’dan getirdiği şeydir; denir: **تقَّنوا أَرضَهم**; yani: iyi ürün versin diye onda koyu suyu saldılar. Dedi: **الإتقان**: şeyleri sağlamlaştırmaktır.

Ebû Ubeyd: denir: **رجلٌ تِقْنٌ**; o, söz ve cevapta hazır olandır.

Ferrâ dedi: **رجلٌ تِقْنٌ**: şeylerde mahir. Ve denir: fesahat onun **تِقْنه**’indendir; yani: onun idaresindendir.

İbnü’s-Sikkît dedi: **ابن تِقْنٍ**: Âd’dan bir adamdır; ona ok düşmezdi.

Ve şu beyit okundu:
**أَقِطٍ** ve yağdan bir lokma
karnın içlerinde dokunuşça daha yumuşak
Yesribli kadınlardan; kırıntılı, kaba
onlarla atar; **ابنِ تِقْنِ**’den daha iyi atan

Dedim: **التِّقْن**’de asıl, şu **ابن تِقْنٍ**’dir; sonra yaptığı işte mahir, işinin işini bilen her kimseye **تَقْن** denildi. Bundan denir: “Falan işini **أتقنَ** etti”: onu sağlamlaştırdığı zaman.

Şimr, Süleyman b. Rebîa b. Reyyân b. Âmir b. Sa‘lebe b. es-Seyyid için okudu:
Helâk ettiler **طسماً**’ı ve onlardan sonra
onlarla beslenen **غذِيّ**’yi ve **ذا جُدونِ**’u
ve **جاش** halkını ve **مأْرب**’i
ve Lokman kavmini ve **التُّقون**
Kolaylık zorluk gibi ve zenginlik
yoksunluk gibi ve hayat **المنون** gibi

**التُّقون**: Âd’ın **تِقن** b. Âd oğullarındandır; onlardan **عمرو بن تِقن** ve **كعب بن تِقن** vardır; onunla mesel vuruldu da şöyle denildi: (أرمَى من ابن تِقْن).

**نتق** : Peygamber’den (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) rivayet edildi ki dedi: (عليكم بالأبكار من النِّساء فإنهنَّ أعذبُ أفواهاً وأنتق أرحاماً); manası: onların çocukları daha çoktur. Denir: **امرأةٌ ناتق** ve **منتاق**; çok çocuklu olduğu zaman.

Ferrâ, azze ve celle’nin şu sözü hakkında: (وَإِذ نَتَقْنَا الْجَبَلَ فَوْقَهُمْ) (A‘râf: 171); dedi: Dağ, ordularının üzerine bir fersah’a bir fersah olarak kaldırıldı. Ve **نتَقْنا**: kaldırdık.

Başkası dedi: **نتقْنا الجبلَ فوقهم**; yani: onu sarstık ve kaldırdık. Ve denir: **نتقْتُ السِقاء**; onu silkelediğim zaman, ondan köpüğünü söküp çıkarsın diye. Dedi: Dağın **نتْق**’u, ondan Mûsâ’nın ordusu kadar bir şeyin kesilmesi ve onların üzerine gölge yapması idi; Mûsâ onlara dedi: Ya Tevrat’ı kabul edersiniz ya da üzerinize düşer.

Münzirî bana haber verdi; Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den: denir: **نَتَق جِرابَه**; içindekini döktüğü zaman. Ve **امرأةٌ مِنْتاق**: çok çocuklu. Dedi: **الناتق**: kaldıran. Ve **الناتق**: yaran.

Bir bedevî kadın diğerine dedi: **انتُقِي جِرابَكِ**; çünkü o kurtlanmıştır. Ve **الناتق**: yayan; **انتُقْ لَوْطَكَ في الغَزالةِ**; kuruyuncaya kadar. Ve **الناتق**: çok çocuklu kadın.

Leys dedi: **النَّتْق**: çekmedir. Ve **نتَقْتُ الغَرْبَ من البئر**: onu bir defada çektiğim zaman. Dedi: Deve yüküyle sarsıldığı zaman, iplerinin halkalarını **نَتَق** eder; bu, onları çektiği ve düğümleri ve halkaları gevşediği zaman; böylece **فانتتقتْ**. Ve şu beyit okundu:
**ينتقن أَقتاد النُّسوع الأطَّطِ**

İbnü’l-A‘râbî dedi: **أنتَقَ**: güçlülerin taşını kaldırdığı zaman. Ve **أَنتَقَ**: güneşte bir gölgelik yaptığı zaman. Ve **أنتَقَ**: evini **نِتاقَ دارٍ** olarak, yani onun karşısına bina ettiği zaman. Ve **أَنتقَ**: **ناتقاً** olarak oruç tuttu; o, Ramazan ayıdır. Ve **أنتقَ**: torbasını kurtlanmadan onarmak için yardı.

Ebû Zeyd dedi: denir: “Şişmanladı, ta ki **نَتَق نُتوقاً**”; bu, derisinin yağ ve etle dolmasıdır.

Ebû Mâlik dedi: **نتقتُ الشيءَ**: içindekinin aşağı inmesine kadar onu hareket ettirdiğim zaman.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D9%82/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والتاء وما يثلثهما)
(نتج)  النون والتاء والجيم كلمةٌ واحدة، هي النّتاج([1]). ونُتِجت النّاقةُ؛ ونَتَجها أهلُها. وفرسٌ نَتُوجٌ: استبانَ نتاجُها.
(نتح)  النون والتاء والحاء. نَتَحَ العَرَقُ: رشَح. ومنَاتح العَرَق: مخارجه. ونَتَح النِّحْيُ: رشَح أيضاً.
(نتخ)  النون والتاء والخاء كلمةٌ تدلُّ على استخراج الشَّيء من الشيء. ونتخ الشَّوكَةَ مِنَ الرِّجل بالمِنْتاخ، أي المنقاش. ونَتَخ البازِي اللحمَ بِمنْسَرِه، ونَتَخ ضِرسَه: انتزعَه. قال زُهير:
تَتركُ أفلاءَها في كلِّ مَنزِلةٍ *** تَنْتَخُ أعْيُنَها العِقبانُ والرَّخَمُ([2])ويقولون: المتنَتِّخُ([3]): المتفلِّي. والبِساط المنتوخ بالذَّهب: المنسوج به. والنَّتْخ: النَّسْج، عن ابن الأعرابيّ.
(نتر)  النون والتاء والراء كلمةٌ تدلُّ على جَذْب شيءٍ. والنَّتْر: جَذْبٌ فيه جَفْوة. والطَّعْنُ النَّتْر، مثل الخَلْس. والنَّواتِر: القِسِيّ. وقولهم: إنَّ النَّتَر: الفَساد والضَّياع، وإنشادهم:
* أمْرَكَ هذا فاحتفِظْ فيه النَّتَرْ([4]) *
فالأصل فيه ما ذكرناه، كأنّه أمرٌ جُذِبَ عن الصِّحَّة.
(نتغ)  النون والتاء والغين ليس بشيءٍ غير حكاية. يقولون: أنتَغَ الرّجُل، إذا ضَحِكَ* ضَحِكَ المستهزئ. ويقالَ: نَتغْتُه، إذا عبتَه وذكَرْتَه بما ليس فيه. قال أبو بكر: رجل مِنْتَغٌ فَعّالٌ لذلك([5]).
(نتف)  النون والتاء والفاء: أصلٌ يدلُّ على مَرْطِ شَيء. ونَتَفَ الشَّعَْر وغيرَه يَنْتِفُه. والمِنْتاف: المِنْقاش. والنُّتَافَة: ما سَقَط من الشَّيء إذا نُتِف. والنُّتْفَة: ما نتَفْتَه بأصابِعك من نبتٍ أو غيرِه. ورجلٌ نُتَفَةٌ: ينتِف من العلم شيئاً ولا يستقصيه.
(نتق)  النون والتاء والقاف أصلٌ يدلُّ على جَذْب شيءٍ وزَعزَعَتِه وقَلْعِه من أصله. تقول العرب: نتَقْتُ الغَرْبَ من البِئر: جَذَبْتُه. والبعير إذا تَزَعْزَع حِملُه نتَقَ عُرَى حِبالِه، وذلك جَذْبُه إيّاها فتَسترخِي. وامرأةٌ ناتقٌ: كثُرَ أولادُها. وهذا قياس الباب، كأنَّهم نُتِقُوا مِنْها نتقاً. قال([6]):
لم يُحرَموا حُسْنَ الغِذاءِ وأمُّهُمْ *** دَحَقَتْ عليك بناتِقٍ مذكارِ([7])وفي الحديث: "علَيكم بالأبكار فإنَّهنَّ أنْتَقُ أرحاماً". وزَنْدٌ ناتقٌ: وارٍ؛ وهو القياس.
(نتك)  النون والتاء والكاف. النَّتْك([8])]، هي من يمانيَّات أبي بكر([9]). قال: وهي شَبِيهٌ بالنَّتْف.
(نتل)  النون والتاء واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على تقدُّم وسَبْق. يقال استَنْتَل الرّجلُ: تقدَّمَ أصحابَه. وسمِّي الرَّجلُ به ناتلا. ونَتَلته: جذبْتُه إلى قُدُم. وتَنَاتَلَ النّبتُ: لم يستقِمْ نباتُه وكان بعضُه أطوَلَ مِن بعض، كأنَّ الأطولَ تقدَّمَ ما هو أقصَرُ منه فسَبَق. وقولهم: النَّتَلُ العَبْد الضَّخم، تفسيره أنَّه يقوى من التقدُّم [على] ما يعجِزُ عنه غيرُه. ألا ترى إلى قول الرّاجز([10]):
* يَطُفْنَ حولَ نَتَلٍ وَزْوازِ *
فوصَفَه بوَزْوازٍ، وهو الخفيف.
(نتأ)  النون والتاء والهمزة أصلٌ صحيح يدلُّ على خروج شيءٍ عن موضعه من غير بَينُونة. يقولون: نتأ الشَّيء، إذا خَرَجَ عن موضِعِه من غير أن يَبِين، يَنْتأ. ونتَأَت الجِلْدة([11]). ويتوسَّعون في هذا حتَّى يقولوا: نتأْت على القَومِ: طلَعْتُ عليهم. ونَتَأت الجاريةُ: بَلَغَتْ. وذكر بعضهم نَتَأ([12]) لي فلانٌ بالشرِّ، إذا استعدّ. وهو ذلك القياس، كأنَّه نهض من مَقرِّه. وفي أمثالهم: "تحْقِرُه ويَنْتأ لك"، أي تزدريه لسكونه وهو ينهَضُ إليك مجاذباً([13]).
(نتب)  النون والتاء والباء ليس بشيء، لأنَّ الباء فيه زائدة. يقولون: نَتَب الشَّيءُ، مثل نَهَد. قال:
أشرَفَ ثدياها على التَّريب([14]) *** لم يَعْدُوَا التَّفليكَ في النُّتوبِ
إنّما أراد النتُوَّ فزاد القافية. والله أعلم.
--------------ـــ
([1]) هو بالفتح المصدر، وبالكسر الاسم لما يوضع.
([2]) ديوان زهير 154 واللسان (نتخ، فلا) والحيوان (6: 341) والرواية فيما عدا المقاييس: "تنبذ أفلاءها"، وفي إحدى روايتي الديوان: "تنقر أعينها"، وفي اللسان: "تبقر أعينها".
([3]) وردت في القاموس، ولم ترد في اللسان.
([4]) للعجاج في ديوانه 19 بالرواية نفسها. وفي المجمل: "فاحتفظ منه"، وفي اللسان: "فاجتنب منه". وقبله:
فاعلم بأن ذا الجلال قد قدر *** في الكتب الأولى التي كان سطر
 ([5]) في الجمهرة (2: 23): "إذا كان فعالاً لذلك". وفي الأصل هنا: "فقال لذلك".
([6]) في الأصل: "كأنهم نتقوا منها قال نتقا".
([7]) للنابغة في ديوانه 37 واللسان (دحق، نتق). وفي الديوان والموضع الثاني من اللسان: "طفحت عليك".
([8]) تكملة يقتضيها الكلام. ولم ترد هذه المادة في المجمل.
([9]) أي من لغة أهل اليمن. الجمهرة (2: 28).
([10]) هو أبو النجم، كما في المجمل واللسان (نتل).
([11]) بدله في المجمل: "ونتأت الفرحة: ورمت".
([12]) في الأصل: "إنتاء"، صوابه في المجمل.
([13]) في المجمل: "وهو يجاذبك".
([14]) الرجز للأغلب العجلي، كما في اللسان (ترب)، وأنشده في (نتب) بدون نسبة. في الأصل: "الترتيب"، صوابه في المجمل واللسان.

ـ

##### Türkçe

(نûn, **التاء** ve ikisini üçleyen şeyler babı)

(**نتج**)  **النون** ve **التاء** ve **الجيم** bir tek kelimedir; o, **النّتاج**’dır([1]). Ve dişi deve **نُتِجت**; ve onu ehli **نَتَجها**. Ve **فرسٌ نَتُوجٌ**: onun doğurması belirgin oldu.

(**نتح**)  **النون** ve **التاء** ve **الحاء**. **نَتَحَ العَرَقُ**: sızdı. Ve **منَاتح العَرَق**: onun çıkış yerleri. Ve **نَتَح النِّحْيُ**: yine sızdı.

(**نتخ**)  **النون** ve **التاء** ve **الخاء** bir kelimedir; bir şeyin bir şeyden çıkarılmasına delâlet eder. Ve **نتخ الشَّوكَةَ مِنَ الرِّجل بالمِنْتاخ**; yani **المنقاش** ile. Ve **نَتَخ البازِي اللحمَ بِمنْسَرِه**; ve **نَتَخ ضِرسَه**: onu söktü. **زُهير** dedi:
تَتركُ أفلاءَها في كلِّ مَنزِلةٍ *** تَنْتَخُ أعْيُنَها العِقبانُ والرَّخَمُ([2])
Ve derler: **المتنَتِّخُ**([3]): bit ayıklayan. Ve altınla **المنتوخ** olan yaygı: onunla dokunmuş olan. Ve **النَّتْخ**: dokuma; İbnü’l-A‘râbî’den.

(**نتر**)  **النون** ve **التاء** ve **الراء** bir kelimedir; bir şeyin çekilmesine delâlet eder. Ve **النَّتْر**: içinde kabalık bulunan bir çekiş. Ve **الطَّعْنُ النَّتْر**; **الخَلْس** gibi. Ve **النَّواتِر**: yaylar. Ve onların sözü: muhakkak **النَّتَر**: bozulma ve zayi oluş; ve onların inşadı:
* أمْرَكَ هذا فاحتفِظْ فيه النَّتَرْ([4]) *
Asıl onda, zikrettiğimiz şeydir; sanki sıhhatten çekilip alınmış bir iş gibidir.

(**نتغ**)  **النون** ve **التاء** ve **الغين** bir şey değildir; ancak bir hikâyedir. Derler: **أنتَغَ الرّجُل**; alay edenin gülmesi gibi güldüğü zaman. Ve denilir: **نَتغْتُه**; onu ayıpladığım ve onda olmayan şeyle onu andığım zaman. Ebû Bekir dedi: **رجل مِنْتَغٌ**; buna çokça yapan([5]).

(**نتف**)  **النون** ve **التاء** ve **الفاء**: bir asıl; bir şeyin yolunmasına delâlet eder. Ve **نَتَفَ الشَّعَْر** ve başkasını, onu **يَنْتِفُه**. Ve **المِنْتاف**: **المِنْقاش**. Ve **النُّتَافَة**: yolunduğu zaman şeyden düşen. Ve **النُّتْفَة**: bitkiden yahut başkasından parmaklarınla yolduğun şey. Ve **رجلٌ نُتَفَةٌ**: ilimden bir şeyler yolup alır da onu tam olarak araştırmaz.

(**نتق**)  **النون** ve **التاء** ve **القاف** bir asıldır; bir şeyin çekilmesine, sarsılmasına ve kökünden sökülmesine delâlet eder. Araplar der: **نتَقْتُ الغَرْبَ من البِئر**: onu çektim. Ve deve, yükü sarsıldığı zaman, iplerinin halkalarını **نتَقَ** eder; bu, onları çekmesidir; böylece gevşer. Ve **امرأةٌ ناتقٌ**: çocukları çok oldu. Bu, babın kıyasıdır; sanki ondan bir **نتق** ile çekilip çıkarılmışlardır. Dedi([6]):
لم يُحرَموا حُسْنَ الغِذاءِ وأمُّهُمْ *** دَحَقَتْ عليك بناتِقٍ مذكارِ([7])
Ve hadiste: “**علَيكم بالأبكار فإنَّهنَّ أنْتَقُ أرحاماً**.” Ve **زَنْدٌ ناتقٌ**: ateş çıkaran; ve o, kıyastır.

(**نتك**)  **النون** ve **التاء** ve **الكاف**. **النَّتْك**([8]); Ebû Bekir’in Yemenî sözlerindendir([9]). Dedi: ve o, **النَّتْف**’e benzer.

(**نتل**)  **النون** ve **التاء** ve **اللام** sahih bir asıldır; ilerlemeye ve öne geçmeye delâlet eder. Denilir: **استَنْتَل الرّجلُ**: arkadaşlarının önüne geçti. Ve adam onunla **ناتلا** diye adlandırıldı. Ve **نَتَلته**: onu öne doğru çektim. Ve **تَنَاتَلَ النّبتُ**: bitişi düzgün olmadı; bir kısmı bir kısmından daha uzun oldu; sanki daha uzun olan, ondan daha kısa olana göre öne geçti de onu geçti. Ve onların sözü: **النَّتَلُ** iri köle; onun tefsiri, başkasının aciz kaldığı şeyde ilerlemeye [üzerine] güç yetirmesidir. **الرّاجز**’in([10]) sözüne bakmaz mısın:
* يَطُفْنَ حولَ نَتَلٍ وَزْوازِ *
Onu **وَزْوازٍ** ile vasfetti; o ise hafiftir.

(**نتأ**)  **النون** ve **التاء** ve **الهمزة** sahih bir asıldır; bir şeyin, ayrılma olmaksızın yerinden çıkmasına delâlet eder. Derler: **نتأ الشَّيء**; ayrılmadan yerinden çıktığı zaman; **يَنْتأ**. Ve **نتَأَت الجِلْدة**([11]). Ve bunda genişletirler; nihayet derler: **نتأْت على القَومِ**: onların üzerine çıktım. Ve **نَتَأت الجاريةُ**: ergenliğe ulaştı. Ve bazısı zikretti: **نَتَأ**([12]) bana falan kimse kötülükle; hazırlandığı zaman. Ve o, o kıyastır; sanki yerinden doğrulmuş gibidir. Ve onların darbımesellerinde: “**تحْقِرُه ويَنْتأ لك**”; yani sükûnetinden dolayı onu hor görürsün, hâlbuki o sana doğru çekişerek kalkar([13]).

(**نتب**)  **النون** ve **التاء** ve **الباء** bir şey değildir; çünkü **الباء** onda ziyadedir. Derler: **نَتَب الشَّيءُ**; **نَهَد** gibi. Dedi:
أشرَفَ ثدياها على التَّريب([14]) *** لم يَعْدُوَا التَّفليكَ في النُّتوبِ
Ancak **النتُوَّ**’yu kastetti; kafiye için ziyade etti. Ve Allah daha iyi bilir.
--------------ـــ
([1]) O, fetha ile masdardır; kesra ile, konulan şey için isimdir.
([2]) Züheyr divanı 154 ve Lisân (**نتخ**، **فلا**) ve el-Hayavân (6: 341); rivayet, مقاييس dışındakilerde: “**تنبذ أفلاءها**”; divanın iki rivayetinden birinde: “**تنقر أعينها**”; Lisân’da: “**تبقر أعينها**”.
([3]) Kâmûs’ta geldi; Lisân’da gelmedi.
([4]) el-A‘câc’ındır; divanında 19, aynı rivayetle. el-Mücmel’de: “**فاحتفظ منه**”; Lisân’da: “**فاجتنب منه**”. Ondan önce:
فاعلم بأن ذا الجلال قد قدر *** في الكتب الأولى التي كان سطر
([5]) el-Cumhara’da (2: 23): “**إذا كان فعالاً لذلك**”. Buradaki asılda: “**فقال لذلك**”.
([6]) Asılda: “**كأنهم نتقوا منها قال نتقا**”.
([7]) en-Nâbiga’nındır; divanında 37 ve Lisân (**دحق**، **نتق**). Divanda ve Lisân’ın ikinci yerinde: “**طفحت عليك**”.
([8]) Sözün gerektirdiği bir tekmiledir. Bu madde el-Mücmel’de gelmedi.
([9]) Yani Yemen ehlinin dilinden. el-Cumhara (2: 28).
([10]) O, Ebû’n-Necm’dir; el-Mücmel ve Lisân’da (**نتل**).
([11]) el-Mücmel’de onun yerine: “**ونتأت الفرحة: ورمت**”.
([12]) Asılda: “**إنتاء**”; doğrusu el-Mücmel’dedir.
([13]) el-Mücmel’de: “**وهو يجاذبك**”.
([14]) Recez, el-Ağleb el-‘Aclî’nindir; Lisân’da (**ترب**); ve (**نتب**)’de nisbesiz inşad etti. Asılda: “**الترتيب**”; doğrusu el-Mücmel ve Lisân’dadır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D9%82/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ت ق
نتق البعير الرحل‏:‏ زعزعه‏.‏
ونتقت الزبد‏:‏ أخرجته بالمخض‏.‏
ونتق الله الجبل رفعه مزعزعاً ومن المجاز‏:‏ امرأة ناتق‏.‏
نفضت بطنها أي أكثرت أولادها‏.‏
قال‏:‏ أبى لهم أن يعرفوا الضيم أنهم بنو ناتقٍ كانت كثيراً عيالها وزند ناتق‏:‏ وارٍ‏.‏
وقال‏:‏ أخذتها وهي بطان نتق فأصبحت وهي خماص خفق شبّهت بالحوامل في بطنتها وبدانتها‏.‏
وقال‏:‏ وفي ناتقٍ أجلت لدى حومة الوغى وولّت على الأدبار فرسان خثعما أراد رمضان لأنه ينتق الصوّام كما يرمضهم‏.‏

##### Türkçe

ن ت ق
**نتق البعير الرحل**: Onu sarstı.
Ve **نتقت الزبد**: Onu çalkalama ile çıkardı.
Ve **ونتق الله الجبل**: Onu sarsılmış olarak kaldırdı; ve mecazdan: **امرأة ناتق**.
Karnını silkeledi; yani çocuklarını çoğalttı.
Dedi ki: “Zulüm(ü) tanımayı onlara reddetti; (çünkü) onlar **بنو ناتقٍ**’dır; onun bakmakla yükümlü oldukları çok idi.” Ve **زند ناتق**: parlayan.
Ve dedi ki: “Onu aldım; hâlbuki o **بطان نتق** idi; sonra o **خماص خفق** oldu.” Hamilelere, karınlılığı ve şişmanlığı bakımından benzetti.
Ve dedi ki: “Ve **ناتقٍ** içinde, savaşın kızıştığı yerde (benim için) açığa çıktı; ve **خثعما** süvarileri arkalara dönerek kaçtı.” Ramazan’ı kastetti; çünkü o, oruç tutanları, onları yaktığı gibi, sarsar.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النَّتْقُ: الزعزعة والهز والجَذْب والنَّفْض. ونَتَقَ الشيءَ يَنْتِقُه ويَنْتُقُه، بالضم، نَتْقاً: جذبه واقتلعه. وفي التنزيل: وإذ نَتعقْنا الجبل فوقهم؛ أي زَعْزَعْناه ورفعناه، وجاء في الخبر: أَنه اقْتُلع من مكانه؛ وقال الشاعر:
قد جَرَّبوا أَخلاقَنا الجَلائِلا،
ونَتَقُوا أَحلامنا الأَثاقلا،
فلم يَرَ الناسُ لنا مُعادِلا
وقال الفراء في ذلك: رفع الجبل على عسكرهم فرسخاً في فرسخ، ونَتَقْنا: رفعنا. وفرس ناتِقٌ إذا كان ينفض راكبه. ونَتَقت الدابة راكبها وبراكبها تَنْتِقُ وتَنْتُقُ نَتْقاً ونُتُوقاً إذا نَزَّتْه وأَتعبته حتى يأْخذه لذلك رَبْو؛ قال العجاج:
يَنْتُقْنَ بالقَوْمِ من التَّزَعُّلِ،
مَيْسُ عُمانَ ورِحالَ الإسْحِلِ
ونَتَقْتُ الغَرْبَ من البئر أَي جذبته بمرة. ونَتَقَ السِّقاءَ والجِراب وغيرهما من الأوعية نَتْقاً إذا نفضه ليقتلع منه زبدته، وقيل: نفضه حتى يستخرج ما فيه، وقد انْتَتَقَ هو وأَنْتَقَ: فَتَقَ جرابه ليصلحه من السوس. وفي الحديث في صفة مكة والكعبة: أقلُّ نَتائق الدنيا مَدرَاً؛ النَّتائِقُ: جمع نَتِيقةٍ فَعِيلة بمعنى مفعولة من النَّتْق، وهو أن يقلع الشيء فيرفعه من مكانه ليرمي به، هذا هو الأصل وأراد بها ههنا البلاد لرفع بنائها وشهرتها في موضعها. ونَتَقْتُ الشيء إذا حركته حتى يُسْفَكَ ما فيه، قال: وكان نَتْق الجبل أَنه قُطِع منه شيء على قدر عسكر موسى فأَظَلَّ عليهم، قال لهم موسى: إما أَن تقبلوا التوراة، وإما أن يسقط عليكم. ابن الأَعرابي: يقال نَتقَ جِرابَه إذا صب ما فيه. والناتِقُ: الرافع. والناتق: الفاتِقُ. وقالت أَعرابية لأُخرى: انتُقي جِرابك فإنه قد سوَّس. والناتِقُ: الباسط. يقال: انْتُقْ لَوْطَك في الغَزالة حتى يَجِفّ. ابن الأعرابي: أَنتَقَ إذا شال حجر الأَشِدَّاءِ، وأَنْتَقَ عمل مِظلَّةً من الشمس، وأَنتَقَ إذا بنى داره نِتاق دارٍ أَي حِيالها. وناتِقٌ: شهر رمضان؛ عن الوزير. وأَنتَقَ: صامَ ناتِقاً، وهو شهر رمضان. ابن سيده: وناتِق من أَسماء رمضان؛ قال:
وفي ناتِقٍ أَجْلَتْ، لدى حَوْمَةِ الوغى،
ووَلَّت على الأَدْبارِ فُرْسانُ خَثْعَما
والبعير إذا تزعزع حِملُه، وفي التهذيب: بحمله، نتَقَ عُرى حِباله وذلك إذا جذبها فاسترخت عُقَدها وعُراها فانْتَتَقَتْ؛ وأَنشد: يَنْتُقن أَقْتادَ النُّسُوع الأُطَّطِ
وسَمِن حتى نَتَق نُتوقاً: وذلك أَن يمتلئ جلده شحماً ولحماً. ونَتَقَت الماشية تَنْتُق: سمنت عن البقل؛ حكاه أَبو حنيفة. ونَتَقَت المرأة والناقة تَنْتُقُ نُتوقاً وهي ناتِق ومِنْتاق: كثر ولدها. وفي الحديث: عليكم بالأَبكار من النساء فإنهن أَطيب أَفواهاً وأَنْتَقُ أَرْحاماً وأَرْضى باليسير؛ معناه أَنهن أَكثر أَولاداً. والناتِقُ والمِنْتاق: الكثيرة الأولاد. ويقال للمرأَة ناتِقٌ لأنها ترمي بالأولاد رمياً. والنَّتْقُ: الرمي والنفْض. والنَّتْق أَيضاً: الرفع؛ ومنه حديث علي، رضوان الله عليه: البيت المعمور نِتاقُ الكعبة من فوقها أَي هو مُظِلّ عليها في السماء؛ وقول النابغة:
لم يُحْرَمُوا حُسْنَ الغِذاءِ، وأُمهم
طَفَحَتْ عليك بناتِقٍ مذكارِ
يعني بالناتِق الرَّحِمَ، وذَكَّر على معنى الفرج أَو العضو. وناقة ناتِق إذا أَسرعت الحمل، وزَنْد ناتقٍ أَي وارٍ. والناتِقُ من الماشية: البطين، الذكر والأُنثى في ذلك سواء.

##### Türkçe

**النَّتْقُ**: sarsma ve silkme ve çekme ve sallama. Ve **نَتَقَ** şeyi **يَنْتِقُه** ve **يَنْتُقُه**, ötre ile, **نَتْقاً**: onu çekti ve söküp çıkardı. Ve tenzilde: “Ve o vakit dağı onların üstünde **نَتعقْنا**”; yani onu sarstık ve onu kaldırdık; ve haberde geldi: onun yerinden sökülüp çıkarıldığı; ve şair dedi ki:

Büyük huylarımızı denediler,
Ve ağır hilmimizi **نَتَقُوا**,
Böylece insanlar bizim için bir denk görmedi.

Ve Ferrâ bu hususta dedi: dağı onların ordusu üzerine bir fersah’a bir fersah kaldırdı, ve **نَتَقْنا**: kaldırdık. Ve **فرس ناتِقٌ**: eğer binicisini silkeliyor ise. Ve **نَتَقت** binek hayvanı binicisini ve binicisiyle birlikte **تَنْتِقُ** ve **تَنْتُقُ** **نَتْقاً** ve **نُتُوقاً**: eğer onu sıçratıp yorduysa, ta ki bundan dolayı onu **رَبْو** alsın; Accâc dedi ki:

Kavmi **التَّزَعُّلِ**’den **يَنْتُقْنَ**,
Umân’ın yürüyüşü ve **الإسْحِلِ**’in eyerleri.

Ve ben kuyudan **الغَرْبَ**’ı **نَتَقْتُ**; yani onu bir defada çektim. Ve **نَتَقَ** **السِّقاءَ**’yı ve **الجِراب**’ı ve kaplardan başkasını **نَتْقاً**: eğer onu, köpüğünü ondan söküp çıkarmak için silkelediyse; ve denildi: içindekini çıkarsın diye onu silkeledi; ve o **انْتَتَقَ** etti ve **أَنْتَقَ**: torbasını, onu güveden onarmak için, yardı. Ve Mekke ve Kâbe’nin vasfında hadiste: “dünyanın çamurca en az **نَتائق**’i”; **النَّتائِقُ**: **نَتِيقةٍ**’nin çoğuludur; **فَعِيلة** vezninde, **النَّتْق**’tan “mef‘ûle” manasında; o da, şeyi söküp çıkarıp yerinden kaldırmasıdır ki onunla atsın; bu asıldır; ve burada onunla beldeleri kastetti: yapısının yükseltilmesi ve yerindeki şöhreti için. Ve ben şeyi **نَتَقْتُ**: eğer onu, içindekinin dökülmesi için hareket ettirdiysem; dedi ki: dağın **نَتْق**’u, ondan Mûsâ’nın ordusu miktarınca bir şey kesilmesi ve onların üzerine gölge yapması idi; Mûsâ onlara dedi: ya Tevrat’ı kabul edersiniz, ya da üzerinize düşer. İbnü’l-A‘râbî: denir ki, **نَتقَ جِرابَه**: eğer içindekini döktüyse. Ve **الناتِقُ**: kaldıran. Ve **الناتق**: yaran. Ve bir bedevî kadın diğerine dedi: “**انتُقي جِرابك**; çünkü o güvelendi.” Ve **الناتِقُ**: yayan. Denir ki: “**انْتُقْ لَوْطَك** **في الغَزالة** ta ki kurusun.” İbnü’l-A‘râbî: **أَنتَقَ**: eğer **حجر الأَشِدَّاءِ**’yı kaldırdıysa; ve **أَنْتَقَ**: güneşten bir gölgelik yaptı; ve **أَنتَقَ**: eğer evini, evin **نِتاق**’ı, yani karşısı olacak şekilde yaptıysa. Ve **ناتِقٌ**: Ramazan ayı; vezirden. Ve **أَنتَقَ**: **ناتِقاً** oruç tuttu; o da Ramazan ayıdır. İbn Sîde: ve **ناتِق** Ramazan’ın adlarındandır; dedi ki:

Ve **ناتِقٍ**’te parladı, savaşın kızıştığı yerde,
Ve **خَثْعَما**’nın süvarileri arkalara dönerek kaçtı.

Ve deve, yükü sarsıldığı zaman; ve Tehzîb’de: yüküyle; **نتَقَ** iplerinin halkalarını; bu, onları çektiği ve düğümleri ve halkaları gevşediği zaman olur; böylece **انْتَتَقَتْ**; ve şu beyit okundu:

**يَنْتُقن** **أَقْتادَ** **النُّسُوع** **الأُطَّطِ**

Ve semirdi, ta ki **نَتَق** **نُتوقاً**: bu, derisinin yağ ve etle dolmasıdır. Ve **نَتَقَت** davar **تَنْتُق**: ottan semirdi; Ebû Hanîfe bunu nakletti. Ve **نَتَقَت** kadın ve dişi deve **تَنْتُقُ** **نُتوقاً**; o **ناتِق** ve **مِنْتاق**tır: yavrusu çok oldu. Ve hadiste: “Kadınlardan bakirelere sarılın; çünkü onlar ağızca daha hoş, rahimlerce daha **أَنْتَقُ**, ve azla daha razıdır”; manası: onların çocukça daha çok olmalarıdır. Ve **الناتِقُ** ve **المِنْتاق**: çocukları çok olan. Ve kadına **ناتِقٌ** denir; çünkü çocukları atar gibi atar. Ve **النَّتْقُ**: atma ve silkme. Ve **النَّتْق** ayrıca: kaldırma; ondan Ali’nin hadisi, Allah ondan razı olsun: “**البيت المعمور** gökte onun üstünden Kâbe’nin **نِتاقُ**’ıdır”; yani gökte onun üzerine gölgelik olandır; ve Nâbiga’nın sözü:

Güzel gıdadan mahrum edilmediler; ve anneleri
Sana **بناتِقٍ** **مذكارِ** ile taşmıştır.

**الناتِق** ile rahmi kastediyor; ve “müzekker” getirdi, ferç yahut uzuv manasına göre. Ve **ناقة ناتِق**: eğer yükle hızlı yürüdüyse; ve **زَنْد ناتقٍ**: yani kıvılcım çıkaran. Ve davardan **الناتِقُ**: karınlı olan; erkekte ve dişide bunda eşittir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D9%82/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ت ق * * النَّتْقُ * الزَّعْزعة والنقض وقد * نَتَفَهُ * من باب نصر وقوله تعالى ﴿وإذ نتفنا الجبل﴾ أي زعزعناه

##### Türkçe

* ن ت ق * * **النَّتْقُ** * sarsma ve bozmadır; ve onu **نَتَفَهُ** (yaptı); (bu) **نصر** babındandır. Yüce Allah’ın sözü: ﴿وإذ نتفنا الجبل﴾ yani onu sarstık.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

نتقه ينتقه، وينتقه، نتقا: زعزعه وهزه، ومنه قوله تعالى: )وإذ نتقنا الجبل فوقهم( قال أبو عبيد: أي زعزعناه فاستخرجناه من مكانه. وجاء في الخبر أنه اقتلع من مكانه. وقال الفراء: أي رفعناه على عسكرهم فرسخا في فرسخ، وأظل عليهم، فقال لهم سيدنا موسى عليه وعلى نبينا السلام: إما أن تقبلوا التوراة وإما أن يسقط عليكم. ونتق السقاء والجراب، وغيرهما من الأوعية نتقا: إذا نفضه ليقتلع منه زبدته، وقيل: حتى يستخرج ما فيه، وأنشد الرياشي:
  ينتقن أقتاد الشليل نتقا ونتق الغرب من البئر نتقا: إذا جذبه بمرة. ومن المجاز: نتقت المرأة والنآقة تنتق نتوقا: كثر ولدها، فهي ناتق ومنتاق، وإنما قيل لها ذلك لأنها ترمي بالأولاد رميا، ومنه الحديث: عليكم بالأبكار، فإنهن أعذب أفواها، وأنتق أرحاما، وأرضى باليسير، أي: أكثر أولادا، أخذ من نتق السقاء، وهو نفضه. قال الشاعر:
  بنو ناتق كانت كثيرا عيالها وقال النابغة الذبياني:
  لم يحرموا حسن الغذاء وأمهم                      دحقت عليك بناتق مذكـار

  عنى بالنآتق الرحم، وذكر على معنى الفرج، أو العضو. وقال أبو زيد: نتق زيد نتوقا: إذا سمن حتى امتلأ جلده شحما ولحما. وقال ابن دريد: فلان لا ينتق أي: لا ينطق. قال الصاغاني: وفي كتب المصادر، والفارابي: صرف هذا التركيب كصرف نصر، وفي النسخ المعتبرة من الجمهرة كصرف صرف. وقال ابن عباد: المنتق كمقعد: مصك ثفنة الفرس من بطنه. وقال ابن الأعرابي: الناتق: الفاتق، قال: والنآتق: الرافع، وبه فسرت الآية، وقد نتقه نتقا: إذا رفعه من مكانه ليرمي به. قال: والناتق: الباسط، يقال: انتق لوطك في الغزالة ليجف، أي: ابسطه. ومن المجاز: الناتق من الزناد الواري. ومن المجاز: الناتق من النوق: التي تسرع اللقاح، أي: الحمل. والناتق من الخيل: الذي ينفض راكبه ويتعبه حتى يأخذه لذلك ربو، وقد نتفه ونتق به ينتق وينتق نتقا ونتوقا. قال العجاج:
  ينتقن بالقوم من التزعل
  ميس عمان ورحال الإسحل وناتق بلا لام: اسم شهر رمضان من أسماء الجاهلية، نقله الوزير ابن المغربي، وأنشد ابن سيده في المحكم:
  وفي ناتق أجلت لدى حومة الوغى                      وولت على الأدبار فرسان خثعما وقال ابن الأعرابي: أنتق الرجل إنتاقا: شال حجر الأشداء. وأيضا بنى داره نتاق دار غيره، ككتاب، أي: بحياله مطلة عليها، ومنه حديث علي رضي الله عنه: البيت المعمور نتاق الكعبة من فوقها أي: هو مطل عليها في السماء. قال: وأنتق: تزوج امرأة منتاقا، وهي الكثيرة الأولاد. وقال: وأنتق: حمل، هكذا في النسخ، والصواب: عمل مظلة من الشمس، كما هو نص ابن الأعرابي. قال: وأنتق: نفض جرابه ليصلحه من السوس. وقالت أعرابية لأخرى: انتقي جرابك فإنه قد سوس. قال: وأنتق: صام ناتقا، وهو شهر رمضان. ومما يستدرك عليه: النتق: الهز والاقتلاع والإتعاب. وانتتق الجراب: انتفض. وانتتق الشيء: انجذب. وفي الحديث في صفة مكة: والكعبة أقل نتائق الدنيا مدرا جمع نتيقة، فعيلة بمعنى مفعولة، من النتق، وهو أن يقلع الشيء فيرفعه من مكانه ليرمي به، هذا هو الأصل. وأراد بها هنا البلاد؛ لرفع بنائها، وشهرتها في موضعها. وفي الصحاح: والبعير إذا تزعزع حمله - وفي التهذيب: بحمله - نتق عرا حباله، وذلك جذبه، إياها، فتسترخي عقدها وعراها، فانتتقت. وأنشد الأزهري لرؤبة:
  ينتقن أقتاد النسوع الأطط ونتقت الماشية تنتق: سمنت عن البقل، حكاه أبو حنيفة. والناتق، من الناشية: البطين، الذكر والأنثى في ذلك سواء، كما في اللسان. ونتقت الجلد، أي: سلخته، كما في العباب والصحاح.

##### Türkçe

**نتقه** onu **ينتقُه** ve **ينتِقُه** (diye okur), **نتقا**: onu sarstı ve onu silkeledi; bundan (olarak) Yüce Allah’ın sözü: “(Ve o vakit dağı onların üstünde **نتقنا** ettik)” (vardır). Ebû Ubeyd dedi: yani onu sarstık da onu yerinden çıkardık. Haberde, onun yerinden sökülüp çıkarıldığı gelmiştir. Ferrâ dedi: yani onu onların ordusunun üzerine bir fersah’a bir fersah (ölçüsünde) kaldırdık ve onların üzerine gölgeledi; sonra efendimiz Mûsâ -ona ve nebîmize selâm- onlara dedi: ya Tevrat’ı kabul edersiniz ya da üzerinize düşer.

Ve **نتق** etti **السقاء**’yı ve **الجراب**’ı ve kaplardan başkasını **نتقا**: eğer onu silkerse, ondan kaymağını söküp çıkarmak için; ve denildi: içindekini çıkarıncaya kadar. er-Riyâşî inşâd etti:

  **ينتقن أقتاد الشليل نتقا**

Ve **نتق** etti **الغرب**’ı kuyudan **نتقا**: eğer onu bir defada çekerse. Mecazdan: kadın ve dişi deve **نتقت** eder, **تنتق** (eder) **نتوقا**: onun çocuğu çoğaldı; o hâlde o **ناتق** ve **منتاق**tır. Ancak ona bu denildi; çünkü o, çocukları atar gibi atar. Bundan hadis: “Bakirelere sarılın; çünkü onlar ağızlarca daha tatlıdır, rahimlerce daha **أنتق**tır ve az olana daha razıdır”; yani: çocukça daha çoktur. **نتق السقاء**’dan alınmıştır; o da onu silkelemektir. Şair dedi:

  **بنو ناتق كانت كثيرا عيالها**

Ve en-Nâbiga ez-Zubyânî dedi:

  **لم يحرموا حسن الغذاء وأمهم                      دحقت عليك بناتق مذكـار**

**النآتق** ile rahmi kastetti; ve “**مذكـار**”ı ferç mânasında, yahut uzuv mânasında zikretti. Ebû Zeyd dedi: Zeyd **نتق** etti **نتوقا**: eğer semirdi de derisi yağ ve etle dolduysa. İbn Düreyd dedi: falan **لا ينتق**; yani: konuşmaz. es-Sağânî dedi: masdar kitaplarında ve el-Fârâbî’de: bu terkibin tasrîfi, **نصر**’ın tasrîfi gibi; ve **الجمهرة**’nin muteber nüshalarında **صرف**’ın tasrîfi gibi. İbn Abbâd dedi: **المنتق** (kalıbı) **مقعد** gibi: atın karnından **ثفنة**’sinin emilmesi (izidir). İbnü’l-A‘râbî dedi: **الناتق**: **الفاتق**tır. Dedi: ve **النآتق**: kaldıran (kimse)dir; âyet bununla tefsir edildi. Ve onu **نتقه** etti **نتقا**: eğer onu yerinden kaldırırsa, onunla atmak için. Dedi: ve **الناتق**: yayan (kimse)dir; denir: “**انتق** **لوطك**’ını **في الغزالة**’de kurusun diye”; yani: onu yay. Mecazdan: **الناتق** (olan) **الزناد**’dan: ateş çıkaran (çakmak)tır. Mecazdan: develerden **الناتق**: **اللقاح**’ı, yani hamileliği çabuklaştıran (deve)dir. Atlardan **الناتق**: binicisini silkeleyip onu yorar; ta ki bundan dolayı onu nefes darlığı alsın. Ve onu **نتفه** etti ve onunla **نتق** etti; **ينتق** ve **ينتق** (eder) **نتقا** ve **نتوقا**. el-A‘câc dedi:

  **ينتقن بالقوم من التزعل**
  **ميس عمان ورحال الإسحل**

Ve **ناتق** (lâmsız): câhiliye adlarından Ramazan ayının adıdır; vezir İbnü’l-Mağribî onu nakletti. İbn Sîde **المحكم**’de inşâd etti:

  **وفي ناتق أجلت لدى حومة الوغى                      وولت على الأدبار فرسان خثعما**

İbnü’l-A‘râbî dedi: adam **أنتق** etti **إنتاقا**: şiddetlilerin taşını kaldırdı. Ve ayrıca evini, başkasının evinin **نتاق**’ı olarak bina etti; **كتاب** gibi; yani: onun hizasında, ona nazır. Bundan Ali -Allah ondan razı olsun- hadisi: “**البيت المعمور** Kâbe’nin üstünden **نتاق**’ıdır”; yani: gökte ona nazırdır. Dedi: ve **أنتق**: **منتاق** bir kadınla evlendi; o da çok çocuklu olandır. Ve dedi: ve **أنتق**: hamile kaldı; nüshalarda böyle; doğrusu: güneşten bir gölgelik yaptı; İbnü’l-A‘râbî’nin nassı böyledir. Dedi: ve **أنتق**: torbasını, güveden düzeltmek için silkeledi. Bir bedevî kadın diğerine dedi: “**انتقي** torbanı; çünkü o güvelendi.” Dedi: ve **أنتق**: **ناتق**’ı oruç tuttu; o da Ramazan ayıdır.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **النتق**: sarsma, söküp çıkarma ve yorma. Ve **انتتق الجراب**: torba silkindi. Ve **انتتق الشيء**: şey çekildi. Mekke’nin vasfında hadiste: “ve Kâbe, dünyanın en az **نتائق**’i olan çamurdur”; **نتيقة**’nin cem‘i; **فعيلة** vezninde, **مفعولة** mânasında; **النتق**’tan: o da, şeyi söküp çıkarıp yerinden kaldırmasıdır ki onunla atsın; asıl budur. Burada onunla beldeleri kastetti; binasının yükseltilmesi ve yerinde şöhreti sebebiyle. **الصحاح**’ta: deve, yükü sarsıldığı zaman - **التهذيب**’te: yüküyle - iplerinin düğümlerini **نتق** etti; bu, onları çekmesidir; böylece düğümleri ve halkaları gevşer; derken **انتتقت**. el-Ezherî, Ru’be’den inşâd etti:

  **ينتقن أقتاد النسوع الأطط**

Ve **نتقت** etti davar; **تنتق** (eder): ottan semirdi; Ebû Hanîfe onu hikâye etti. Ve **الناتق**, **الناشية**’den: karınlı (olan)dır; erkek ve dişi bunda eşittir; **اللسان**’da olduğu gibi. Ve **نتقت** ettim deriyi; yani: onu yüzdüm; **العباب** ve **الصحاح**’ta olduğu gibi.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D9%82/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَتَقَ
نَتَقَ U ( n. ac. نَتْق 1 ),
a.  Shook.

b.  Drew up.

c.  Stripped off.

d.  Struck fire.

e.  Conceived quickly; had many children ( woman ).

f.  ( n. ac. نُتُوْق 27 ), Was fat.

g.  Spoke.

h.  [ coll. ], Vomited.

نَتَّقَ
نَتَّقَ II
a.  [ coll. ], Made to vomit, sickened.

أَنْتَقَ
أَنْتَقَ IV ,
a.  Shook ( sack ).

b.  Lashed the tail.

c.  Shaded; carried a parasol.

d.  Fasted.

e.  Married a woman with many children.

نَتْق
نَتْق 1
a.  [ coll. ], Vomiting.

نَاْتِق
نَاْتِق 21 ,
a.  Prolific, having many children.

b.  Frisky, prancing ( horse ).

c.  Splitting.

d.  Carrying.

e.  Emitting fire.

f.  Ramadhan ( month of ).

نِتَاْق
نِتَاْق 23 ,
a.  Opposite. facing.

b.  [ coll. ],  see 1 .

مِنْتَاْق
مِنْتَاْق 45 ,
a.  see 21 (a) .

نَتَّقَ
N. Ag. نَتَّقَ II
a.  [ coll. ], Vomitive.

##### Türkçe

**نَتَقَ**
**نَتَقَ** U ( mastar: **نَتْق** 1 ),
a. Sarstı.

b. Yukarı çekti.

c. Soyup çıkardı.

d. Ateş çıkardı.

e. Çabuk gebe kaldı; çok çocuk doğurdu (kadın).

f. ( mastar: **نُتُوْق** 27 ), Şişman oldu.

g. Konuştu.

h. [ toplu ], Kustu.

**نَتَّقَ**
**نَتَّقَ** II
a. [ toplu ], Kusturdu, hasta etti.

**أَنْتَقَ**
**أَنْتَقَ** IV ,
a. Sarstı (çuval).

b. Kuyruğu kamçıladı.

c. Gölgeledi; şemsiye taşıdı.

d. Oruç tuttu.

e. Çok çocuklu bir kadınla evlendi.

**نَتْق**
**نَتْق** 1
a. [ toplu ], Kusma.

**نَاْتِق**
**نَاْتِق** 21 ,
a. Çok doğuran, çok çocuk sahibi.

b. Şaha kalkan, hoplayıp zıplayan (at).

c. Yaran, çatlatan.

d. Taşıyan.

e. Ateş çıkaran.

f. Ramazan (ayı).

**نِتَاْق**
**نِتَاْق** 23 ,
a. Karşı, yüz yüze.

b. [ toplu ], 1’e bak.

**مِنْتَاْق**
**مِنْتَاْق** 45 ,
a. 21 (a)’ya bak.

**نَتَّقَ**
Etken isim: **نَتَّقَ** II
a. [ toplu ], Kusturucu.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D9%82/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

نتق
نَتَقَ - يَنْتِقُ (نَتَقَ - يَنْتُقُ)
نَتَقَ - يَنْتِقُ (نَتَقَ - يَنْتُقُ) + كائن + شيئاً: يزعزعه من مكانه ثم يقلعه ويجذبه ويرفعه عالياً تهيئة ليرمي به
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الحمل بالرفع للأعلى و الركوب والاستقرار بالعالي"، وهي:
رَفَعَ - يَرْفَعُ، نَتَقَ - يَنْتِقُ (نَتَقَ - يَنْتُقُ)، حَمَلَ - يَحْمِلُ، عَتَلَ - يَعْتِلُ، قَلَّ - يَقُلُّ، شَحَنَ - يَشْحَنُ
نتق :
 	﴿وإذ نتقنا الجبل فوقهم كأنه ظلة وظنوا أنه واقع بهم خذوا ما آتيناكم بقوة واذكروا ما فيه لعلكم تتقون(171)﴾ الأعراف
مختار الصحاح
● [نتق] ن ت ق: النَّتْقُ الزَّعْزعة والنقض وقد نَتَقَهُ من باب نصر وقوله تعالى ﴿وإذ نتقنا الجبل﴾ أي زعزعناه
معجم الفرائد القرآنية:
ن ت ق
"نَتَقْنَا" فـي قولـه تعالـى :"وَإِذْ نَتَقْنَا الْجَبَلَ فَوْقَهُمْ كَأَنَّهُ ظُلَّـةٌ " (171) الأعراف .
نَتَق الشيء : أي جذبه ونزعه حتى يسترخي . وقال أبو عبيدة : زعزعناهُ واستخرجناهُ من مقرّه .
الراغب
نتق الشيء:
جذبه ونزعه حتى يسترخي؛ كنتق عرى الحمل. قال تعالى: }وإذ نتقنا الجبل فوقهم{ [الأعراف/171]، ومنه استعير: امرأة ناتق: إذا كثر ولدها، وقيل: زند ناتق: وار، تشبيها بالمرأة الناتق.
ملخص اللسان:
1.     النَّتْقُ: الزعزعة والهز والجَذْب والنَّفْض. ونَتَقَ الشيءَ يَنْتِقُه ويَنْتُقُه، بالضم، نَتْقاً: جذبه واقتلعه.وفي التنزيل: وإذ نَتقْنا الجبل فوقهم؛ أي زَعْزَعْناه ورفعناه، وجاء في الخبر: أَنه اقْتُلع من مكانه؛
2.      ونَتَقْنا: رفعنا. النَّتْق،وهو أن يقلع الشيء فيرفعه من مكانه ليرمي به
3.     وفرس ناتِقٌ إذا كان ينفض راكبه. ونَتَقت الدابة راكبها وبراكبها تَنْتِقُ وتَنْتُقُ نَتْقاً ونُتُوقاً إذا نَزَّتْه وأَتعبته حتى يأْخذه    لذلك رَبْو
4.     ونَتَقْتُ الغَرْبَ من البئر أَي جذبته بمرة.
5.     ونَتَقَ السِّقاءَ والجِراب وغيرهما من الأوعية نَتْقاً إذا نفضه ليقتلع منه زبدته، وقيل: نفضه حتى يستخرج ما فيه،
6.     وقد انْتَتَقَ هو وأَنْتَقَ: فَتَقَ جرابه ليصلحه من السوس
7.     ونَتَقْتُ الشيء إذا حركته حتى يُسْفَكَ ما فيه
8.     ونَتَقَت الماشية تَنْتُق: سمنت عن البقل . والناتِقُ من الماشية:البطين، الذكر والأُنثى في ذلك سواء
9.     وناقة ناتِق إذا أَسرعت الحمل،
10.                        وزَنْد ناتقٍ أَي وارٍ
لسان العرب
● - نتق: النَّتْقُ: الزعزعة والهز والجَذْب والنَّفْض. ونَتَقَ الشيءَ    يَنْتِقُه ويَنْتُقُه، بالضم، نَتْقاً: جذبه واقتلعه. وفي التنزيل: وإذ    نَتعقْنا الجبل فوقهم؛ أي زَعْزَعْناه ورفعناه، وجاء في الخبر: أَنه اقْتُلع    من مكانه؛ وقال الشاعر:    قد جَرَّبوا أَخلاقَنا الجَلائِلا،    ونَتَقُوا أَحلامنا الأَثاقلا،    فلم يَرَ الناسُ لنا مُعادِلا    وقال الفراء في ذلك: رفع الجبل على عسكرهم فرسخاً في فرسخ، ونَتَقْنا:    رفعنا. وفرس ناتِقٌ إذا كان ينفض راكبه. ونَتَقت الدابة راكبها وبراكبها    تَنْتِقُ وتَنْتُقُ نَتْقاً ونُتُوقاً إذا نَزَّتْه وأَتعبته حتى يأْخذه    لذلك رَبْو؛ قال العجاج:    يَنْتُقْنَ بالقَوْمِ من التَّزَعُّلِ،    مَيْسُ عُمانَ ورِحالَ الإسْحِلِ    ونَتَقْتُ الغَرْبَ من البئر أَي جذبته بمرة. ونَتَقَ السِّقاءَ    والجِراب وغيرهما من الأوعية نَتْقاً إذا نفضه ليقتلع منه زبدته، وقيل: نفضه حتى    يستخرج ما فيه، وقد انْتَتَقَ هو وأَنْتَقَ: فَتَقَ جرابه ليصلحه من    السوس. وفي الحديث في صفة مكة والكعبة: أقلُّ نَتائق الدنيا مَدرَاً؛    النَّتائِقُ: جمع نَتِيقةٍ فَعِيلة بمعنى مفعولة من النَّتْق، وهو أن يقلع    الشيء فيرفعه من مكانه ليرمي به، هذا هو الأصل وأراد بها ههنا البلاد لرفع    بنائها وشهرتها في موضعها. ونَتَقْتُ الشيء إذا حركته حتى يُسْفَكَ ما فيه،    قال: وكان نَتْق الجبل أَنه قُطِع منه شيء على قدر عسكر موسى فأَظَلَّ    عليهم، قال لهم موسى: إما أَن تقبلوا التوراة، وإما أن يسقط عليكم. ابن    الأَعرابي: يقال نَتقَ جِرابَه إذا صب ما فيه. والناتِقُ: الرافع. والناتق:    الفاتِقُ. وقالت أَعرابية لأُخرى: انتُقي جِرابك فإنه قد سوَّس.    والناتِقُ: الباسط. يقال: انْتُقْ لَوْطَك في الغَزالة حتى يَجِفّ. ابن    الأعرابي: أَنتَقَ إذا شال حجر الأَشِدَّاءِ، وأَنْتَقَ عمل مِظلَّةً من الشمس،    وأَنتَقَ إذا بنى داره نِتاق دارٍ أَي حِيالها. وناتِقٌ: شهر رمضان؛ عن    الوزير. وأَنتَقَ: صامَ ناتِقاً، وهو شهر رمضان. ابن سيده: وناتِق من    أَسماء رمضان؛ قال:    وفي ناتِقٍ أَجْلَتْ، لدى حَوْمَةِ الوغى،    ووَلَّت على الأَدْبارِ فُرْسانُ خَثْعَما    والبعير إذا تزعزع حِملُه، وفي التهذيب: بحمله، نتَقَ عُرى حِباله وذلك    إذا جذبها فاسترخت عُقَدها وعُراها فانْتَتَقَتْ؛ وأَنشد:    يَنْتُقن أَقْتادَ النُّسُوع الأُطَّطِ    وسَمِن حتى نَتَق نُتوقاً: وذلك أَن يمتلئ جلده شحماً ولحماً. ونَتَقَت    الماشية تَنْتُق: سمنت عن البقل؛ حكاه أَبو حنيفة. ونَتَقَت المرأة    والناقة تَنْتُقُ نُتوقاً وهي ناتِق ومِنْتاق: كثر ولدها. وفي الحديث: عليكم    بالأَبكار من النساء فإنهن أَطيب أَفواهاً وأَنْتَقُ أَرْحاماً وأَرْضى    باليسير؛ معناه أَنهن أَكثر أَولاداً. والناتِقُ والمِنْتاق: الكثيرة    الأولاد. ويقال للمرأَة ناتِقٌ لأنها ترمي بالأولاد رمياً. والنَّتْقُ: الرمي    والنفْض. والنَّتْق أَيضاً: الرفع؛ ومنه حديث علي، رضوان الله عليه:    البيت المعمور نِتاقُ الكعبة من فوقها أَي هو مُظِلّ عليها في السماء؛ وقول    النابغة:    لم يُحْرَمُوا حُسْنَ الغِذاءِ، وأُمهم    طَفَحَتْ عليك بناتِقٍ مذكارِ    يعني بالناتِق الرَّحِمَ، وذَكَّر على معنى الفرج أَو العضو. وناقة    ناتِق إذا أَسرعت الحمل، وزَنْد ناتقٍ أَي وارٍ. والناتِقُ من الماشية:    البطين، الذكر والأُنثى في ذلك سواء.
مقاييس اللغة:
(نتق) النون والتاء والقاف أصلٌ يدلُّ على جَذْب شيءٍ وزَعزَعَتِه وقَلْعِه من أصله. تقول العرب: نتَقْتُ الغَرْبَ من البِئر: جَذَبْتُه. والبعير إذا تَزَعْزَع حِملُه نتَقَ عُرَى حِبالِه، وذلك جَذْبُه إيّاها فتَسترخِي. وامرأةٌ ناتقٌ: كثُرَ أولادُها. وهذا قياس الباب، كأنَّهم نُتِقُوا مِنْها نتقاً. قال([6]):
لم يُحرَموا حُسْنَ الغِذاءِ وأمُّهُمْ *** دَحَقَتْ عليك بناتِقٍ مذكارِ([7])
وفي الحديث: "علَيكم بالأبكار فإنَّهنَّ أنْتَقُ أرحاماً". وزَنْدٌ ناتقٌ: وارٍ؛ وهو القياس.
القاموس المحيط:
نَتَقَهُ زَعْزَعَهُ ونَفَضَهُ، و الغَرْبَ من البِئْرِ جَذَبَهُ، و المرأةُ كَثُرَ وَلَدُها، فهي ناتِقٌ ومِنْتاقٌ،
و زيدٌ نُتوقاً: سَمِنَ حتى امْتَلأَ. ولا يَنْتِقُ: لا يَنْطِقُ. وكمَقْعَدٍ: مَصَكُّ ثَفِنَةِ الفَرسِ من بَطْنِه.
والناتِقُ: الفاتِقُ، والرافِعُ، والباسِطُ، و من الزِّنادِ: الواري، و من النُّوقِ: التي تُسْرِعُ الحَمْلَ، و من الخَيْلِ: الذي يَنْفُضُ راكِبَهُ، وبِلا لامٍ: شَهْرُ رَمَضَانَ. وأنْتَقَ: شالَ حَجَرَ الأشِدَّاءِ.
وبنَى دارَهُ نِتاقَ دارِ غَيْرِهِ، ككِتابٍ، أي: بِحيالِهِ، وتَزَوَّجَ مِنْتاقاً، وحَمَلَ مِظَلَّةً مِنَ الشَّمْسِ، ونَفَضَ جِرابَهُ ليُصْلِحَهُ مِنَ السوسِ، وصامَ رَمَضَانَ.
تاج العروس:
ن ت ق
نتَقَه ينْتِقُه وينْتُقُه نتْقاً : زعْزَعَه وهزّه ومنه قولُه تَعالَى : ( وإذ نَتَقْنا الجبَلَ فوقَهُمْ ) قال أبو عَبيد : أي زعْزَعْناهُ فاستَخْرجْناه من مَكانِه . وجاءَ في الخبَر أنّه اقْتُلِع من مكانِه . وقال الفرّاء : أي رفَعْناه على عسْكَرِهم فرْسخاً في فَرْسَخ وأظَلَّ عليهم فقال لهم سيِّدُنا موسَى عليه وعلى نبيِّنا السّلامُ : إمّا أنْ تقْبَلوا التّوراةَ وإمّا أن يسْقُطَ عليكم . ونتَقَ السِّقاءَ والجِرابَ وغيرَهما من الأوْعِيَة نتْقاً : إذا نفَضَه ليَقْتَلِع منه زُبْدَتَهُ وقيل : حتّى يسْتَخْرِج ما فِيه وأنشدَ الرِّياشيُّ :
" ينْتِقْنَ أقْتادَ الشّليلِ نتْقا ونتَقَ الغرْبَ من البِئْرِ نتْقاً : إذا جذَبَه بمرّةٍ . ومن المَجاز : نتقَت المرأةُ والنّآقَةُ تنْتُق نتوقاً : كثُر ولَدُها فهي ناتِقٌ ومِنْتاقٌ وإنّما قيلَ لها ذلِك لأنّها ترْمي بالأوْلادِ رمْياً ومنه الحديث : عليكُمْ بالأبْكارِ فإنّهنّ أعذَبُ أفْواهاً وأنْتَقُ أرْحاماً وأرْضَى باليَسير أي : أكثر أوْلاداً أُخِذَ من نتْقِ السِّقاءِ وهو نفْضُه . قال الشاعر :
" بَنو ناتِقٍ كانتْ كثيراً عِيالُها وقال النّابِغةُ الذُبْيانيّ :
لم يُحْرَموا حُسْنَ الغِذاءِ وأمُّهم ... دحَقَت عليكَ بناتِقٍ مِذْكارِ
عَنى بالنّآتِق الرَّحِمَ وذكّر على معْنى الفَرْجِ أو العُضْو . وقال أبو زيْد : نتَق زيدٌ نُتوقاً : إذا سمِنَ حتّى امتَلأ جِلْدُه شحْماً ولحماً . وقال ابنُ دُرَيْد : فلان لا ينْتِق أي : لا ينطِقُ . قال الصاغانيّ : وفي كُتُبِ المَصادِر والفارابيّ : صرَفَ هذا التّركيبَ كصَرْفِ نصَر وفي النُسَخ المُعْتَبَرةِ من الجمْهَرة كصَرْف صرَفَ . وقال ابنُ عبّاد : المَنْتَق كمَقْعَد : مصَكُّ ثَفِنَةِ الفرَس من بطْنِه . وقال ابنُ الأعرابيّ : الناتِقُ : الفاتِقُ قال : والنّآتِقُ : الرافعُ وبه فُسِّرتْ الآيةُ وقد نتَقه نتْقاً : إذا رفَعَه من مكانِه ليرْميَ به . قال : والنّاتِقُ : الباسِطُ يقال : انْتُق لَوْطكَ في الغَزالَةِ ليَجِفَّ أي : ابْسُطْه . ومن المَجازِ : النّاتِقُ من الزِّناد الوارِي . ومن المَجاز : النّاتِقُ من النّوق : التي تُسْرِعُ اللِّقاح أي : الحَمْلَ . والناتِقُ من الخيْل : الذي ينفُض راكِبَه ويُتعِبه حتى يأخذه لذلك ربْو وقد نتَفَه ونَتَق به ينْتِق وينْتُق نتْقاً ونُتوقاً . قال العجّاج :
" ينتُقْنَ بالقومِ من التّزعُّلِ
" ميْسَ عُمانَ ورِحالَ الإسْحِلِ وناتِق بلا لام : اسم شَهْر رمَضانَ من أسْماءِ الجاهليّةِ نقَله الوزيرُ ابن المَغرِبيّ وأنشَدَ ابنُ سيدَه في المُحْكم :
وفي ناتِقٍ أجْلَتْ لَدَى حوْمَةِ الوَغَى ... وولّت على الأدْبارِ فرْسانُ خَثْعَما وقال ابنُ الأعرابيّ : أنتَق الرجلُ إنْتاقاً : شالَ حجَرَ الأشِدّاءِ . وأيضاً بَنَى دارَه نِتاقَ دارِ غيْره ككِتاب أي : بحِيالِه مُطِلّة عليها ومنه حديثُ علي رضي الله عنه : البَيْتُ المَعْمور نِتاقُ الكَعْبة من فوقِها أي : هو مُطِلٌّ عليها في السماءِ . قال : وأنْتَق : تزوّجَ امرأة مِنْتاقاً وهي الكَثيرة الأوْلاد . وقال : وأنْتَق : حمَل هكذا في النُّسَخ والصواب : عمِل مِظَلّة من الشّمْس كما هو نصُّ ابنِ الأعرابيّ . قال : وأنتَق : نفَضَ جِرابَه ليُصْلِحَه من السّوسِ . وقالتْ أعرابيّة لأُخْرَى : انْتُقِي جِرابَكِ فإنه قد سوّس . قال : وأنتَق : صامَ ناتِقاً وهو شهْرُ رمضانَ . ومما يُسْتَدْرَكُ عليه : النّتْق : الهزُّ والاقْتِلاعُ والإتْعاب . وانْتَتَق الجِرابُ : انتفَض . وانتَتَقَ الشيءُ : انْجذَب . وفي الحديث في صِفَةِ مكة : والكَعْبة أقَلّ نَتائِقِ الدُنْيا مَدَراً جمْع نَتيقَةٍ فَعِيلةٌ بمعنى مَفْعولَةٍ من النّتْقِ وهو أنْ يقْلَعَ الشيْءَ فيَرْفَعَه من مكانِه ليرمِيَ به هذا هو الأصْلُ . وأرادَ بها هُنا البِلادَ ؛ لرَفْع بِنائِها وشُهْرَتِها في موضِعِها . وفي الصِّحاح : والبعيرُ إذا تزَعْزَع حِملُه - وفي التهذيب : بحِمْله - نتَقَ عُرا حِبالِه وذلِك جَذْبُه إيّاها فتَسْتَرْخي عُقَدُها وعُراها فانتَتَقَت . وأنشدَ الأزهَريُّ لرُؤْبة :
" ينْتُقْن أقتادَ النّسوعِ الأُطَّطِ ونتَقَت الماشيةُ تَنْتُقُ : سمِنَتْ عن البَقْل حَكاه أبو حَنيفة . والنّاتِقُ من الناشِية : البَطينُ الذَّكَرُ والأُنثى في ذلِك سَواء كما في اللِّسان . ونتَقْتُ الجِلدَ أي : سلَخْتُه كما في العُباب والصِّحاح

##### Türkçe

**نتق**
**نَتَقَ - يَنْتِقُ** (**نَتَقَ - يَنْتُقُ**)
**نَتَقَ - يَنْتِقُ** (**نَتَقَ - يَنْتُقُ**) + bir varlık + bir şeyi: onu yerinden sarsar, sonra onu söker, çeker ve onu yükseğe kaldırır; onunla atmak için hazırlık olarak.
Ve lafız, “yukarı kaldırarak taşıma ve binme ve yüksekte yerleşme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**رَفَعَ - يَرْفَعُ**، **نَتَقَ - يَنْتِقُ** (**نَتَقَ - يَنْتُقُ**)، **حَمَلَ - يَحْمِلُ**، **عَتَلَ - يَعْتِلُ**، **قَلَّ - يَقُلُّ**، **شَحَنَ - يَشْحَنُ**

**نتق** :
 	﴿Ve hani dağı onların üstüne, sanki bir gölgelikmiş gibi **نَتَقْنَا**; ve onun kendilerinin üzerine düşeceğini sandılar. “Size verdiğimizi kuvvetle alın ve içindekini anın; umulur ki sakınırsınız.”(171)﴾ **الأعراف**

مختار الصحاح
● [**نتق**] **ن ت ق**: **النَّتْقُ** sarsma ve bozmadır; ve onu, **نصر** bâbından, **نَتَقَهُ**; ve Yüce’nin sözü ﴿Ve hani dağı **نَتَقْنَا**﴾ yani: onu sarstık.

معجم الفرائد القرآنية:
**ن ت ق**
“**نَتَقْنَا**”, Yüce’nin sözü: “وَإِذْ نَتَقْنَا الْجَبَلَ فَوْقَهُمْ كَأَنَّهُ ظُلَّـةٌ ” (171) **الأعراف**.
**نَتَق** şeyi: yani onu çekti ve söktü; ta ki gevşeyinceye kadar. Ebû Ubeyde dedi ki: Onu sarstık ve onu yerleştiği yerden çıkardık.

الراغب
**نتق** şeyi:
Onu çekti ve söktü; ta ki gevşeyinceye kadar; yükün bağlarının **نتق** edilmesi gibi. Yüce dedi ki: }Ve hani dağı onların üstüne **نَتَقْنَا**{ [**الأعراف**/171]. Ve ondan ödünç alındı: **امرأة ناتق**: çocukları çok olunca. Ve denildi ki: **زند ناتق**: kıvılcımlı; **المرأة الناتق**’a benzetme olarak.

ملخص اللسان:
1.     **النَّتْقُ**: sarsma, sallama, çekme ve silkme. Ve **نَتَقَ** şeyi **يَنْتِقُه** ve **يَنْتُقُه**, damme ile, **نَتْقاً**: onu çekti ve söküp çıkardı. Ve tenzilde: Ve hani dağı onların üstüne **نَتَقْنَا**; yani onu sarstık ve onu kaldırdık. Ve haberde geldi: onun yerinden sökülüp çıkarıldığı;
2.      Ve **نَتَقْنا**: kaldırdık. **النَّتْق**: o, bir şeyi söküp yerinden kaldırmasıdır; onunla atmak için.
3.     **فرس ناتِقٌ**: binicisini silkeleyen olunca. Ve binek hayvanı, binicisini ve binicisiyle birlikte, **تَنْتِقُ** ve **تَنْتُقُ** **نَتْقاً** ve **نُتُوقاً**: onu zıplattığında ve onu yorduğunda; ta ki bundan dolayı onu nefes darlığı alsın.
4.     Ve **نَتَقْتُ الغَرْبَ** kuyudan: yani onu bir defada çektim.
5.     Ve **نَتَقَ السِّقاءَ** ve **الجِراب** ve kaplardan başkasını **نَتْقاً**: içinden kaymağını söküp çıkarmak için onu silkelediğinde; ve denildi ki: içindekini çıkarmak için onu silkelediğinde.
6.     Ve **انْتَتَقَ** o ve **أَنْتَقَ**: torbasını, güveden onarmak için, yardı.
7.     Ve **نَتَقْتُ** şeyi: içindekinin dökülmesi için onu hareket ettirdiğimde.
8.     Ve **نَتَقَت** davar **تَنْتُق**: ottan semirdi. Ve davardan **الناتِقُ**: karınlı; erkek ve dişi bunda eşittir.
9.     Ve **ناقة ناتِق**: yükü hızlı yürüttüğünde,
10.                        Ve **زَنْد ناتقٍ**: yani kıvılcımlı.

لسان العرب
● - **نتق**: **النَّتْقُ**: sarsma, sallama, çekme ve silkme. Ve **نَتَقَ** şeyi **يَنْتِقُه** ve **يَنْتُقُه**, damme ile, **نَتْقاً**: onu çekti ve söküp çıkardı. Ve tenzilde: Ve hani dağı onların üstüne **نَتَعقْنا**; yani onu sarstık ve onu kaldırdık. Ve haberde geldi: onun yerinden sökülüp çıkarıldığı; ve şair dedi ki:
    Büyük huylarımızı denediler,
    Ve ağır hilmlerimizi **نَتَقُوا**,
    Böylece insanlar bize denk birini görmedi.
Ve el-Ferrâ bunun hakkında dedi ki: dağı onların ordusunun üzerine bir fersah’a bir fersah kaldırdı; ve **نَتَقْنا**: kaldırdık. Ve **فرس ناتِقٌ**: binicisini silkeleyen olunca. Ve binek hayvanı, binicisini ve binicisiyle birlikte, **تَنْتِقُ** ve **تَنْتُقُ** **نَتْقاً** ve **نُتُوقاً**: onu zıplattığında ve onu yorduğunda; ta ki bundan dolayı onu nefes darlığı alsın; el-Accec dedi ki:
    **يَنْتُقْنَ** kavimle, sendelemeden,
    Umân’ın yürüyüşü ve **الإسْحِلِ**’in eyerleri.
Ve **نَتَقْتُ الغَرْبَ** kuyudan: yani onu bir defada çektim. Ve **نَتَقَ السِّقاءَ** ve **الجِراب** ve kaplardan başkasını **نَتْقاً**: içinden kaymağını söküp çıkarmak için onu silkelediğinde; ve denildi ki: içindekini çıkarmak için onu silkelediğinde. Ve **انْتَتَقَ** o ve **أَنْتَقَ**: torbasını, güveden onarmak için, yardı. Ve Mekke ve Kâbe’nin vasfında hadiste: “dünyanın en az **نَتائق**’i çamurdur”; **النَّتائِقُ**: **نَتِيقةٍ**’nin çoğuludur; **النَّتْق**’tan, **مفعولة** mânasında **فَعِيلة**; o da bir şeyi söküp yerinden kaldırmasıdır; onunla atmak için; bu asıldır. Burada onunla beldeleri kastetti; binalarının yükseltilmesi ve yerinde şöhreti için. Ve **نَتَقْتُ** şeyi: içindekinin dökülmesi için onu hareket ettirdiğimde. Dedi ki: dağın **نَتْق** edilmesi, ondan Mûsâ’nın ordusu kadar bir parçanın kesilmesi ve onların üzerine gölgelik olmasıydı. Mûsâ onlara dedi: ya Tevrat’ı kabul edersiniz ya da üzerinize düşer. İbnü’l-A‘râbî: “**نَتقَ جِرابَه**” denir; içindekini döktüğünde. **الناتِقُ**: kaldıran. Ve **الناتق**: yaran. Bir bedevî kadın diğerine dedi ki: “**انتُقي جِرابك**; çünkü güvelendi.” **الناتِقُ**: yayan. Denir ki: “**انْتُقْ لَوْطَك** **في الغَزالة** حتى **يَجِفّ**.” İbnü’l-A‘râbî: **أَنتَقَ**: sert taşını kaldırdı. Ve **أَنْتَقَ**: güneşten bir gölgelik yaptı. Ve **أَنتَقَ**: evini **نِتاق دارٍ** yaptı; yani onun karşısına. Ve **ناتِقٌ**: Ramazan ayı; vezirden. Ve **أَنتَقَ**: **ناتِقاً** oruç tuttu; o da Ramazan ayıdır. İbn Sîde: ve **ناتِق** Ramazan’ın adlarındandır; dedi ki:
    Ve **ناتِق**’te, savaşın kızıştığı yerde, parladı,
    Ve **خَثْعَما**’nın süvarileri arkalara dönüp kaçtı.
Ve deve, yükü sarsılınca; ve **التهذيب**’de: yüküyle; iplerinin halkalarını **نتَقَ**; bu, onları çekmesidir; böylece düğümleri ve halkaları gevşer ve **انْتَتَقَتْ**. Ve şu beyit okundu:
    **يَنْتُقن أَقْتادَ النُّسُوع الأُطَّطِ**
Ve semirdi; ta ki **نَتَق** **نُتوقاً**: bu, derisinin yağ ve etle dolmasıdır. Ve davar **نَتَقَت** **تَنْتُق**: ottan semirdi; Ebû Hanîfe rivayet etti. Ve kadın ve deve **نَتَقَت** **تَنْتُقُ** **نُتوقاً**; o **ناتِق** ve **مِنْتاق**tır: çocukları çok oldu. Hadiste: “Kadınlardan bakirelere sarılın; çünkü onlar ağızca daha hoş, rahimlerce daha **أَنْتَقُ**, azla daha razıdır”; mânası: daha çok çocuk. **الناتِقُ** ve **المِنْتاق**: çok çocuklu. Kadına **ناتِقٌ** denir; çünkü çocukları atar gibi atar. **النَّتْقُ**: atma ve silkme. Ve **النَّتْق** ayrıca: kaldırmadır; ondan Ali’nin, Allah ondan razı olsun, hadisi: “**البيت المعمور** Kâbe’nin üstünden **نِتاقُ الكعبة**’sidir”; yani gökte onun üzerine gölgelik olur. Ve Nâbiga’nın sözü:
    Güzel gıdadan mahrum edilmediler; anneleri
    Sana **ناتِقٍ** **مذكارِ** ile taşmıştı.
**الناتِق** ile rahmi kastetti; ve ferç yahut uzuv mânasına göre müzekker yaptı. Ve **ناقة ناتِق**: yükü hızlı yürüttüğünde. Ve **زَنْد ناتقٍ**: yani kıvılcımlı. Ve davardan **الناتِقُ**: karınlı; erkek ve dişi bunda eşittir.

مقاييس اللغة:
(**نتق**) **النون** ve **التاء** ve **القاف**, bir asıldır; bir şeyi çekmeye, onu sarsmaya ve onu kökünden söküp çıkarmaya delâlet eder. Araplar der ki: “**نتَقْتُ الغَرْبَ من البِئر**”: onu çektim. Ve deve, yükü sarsılınca, iplerinin halkalarını **نتَقَ**; bu, onları çekmesidir; böylece gevşer. Ve **امرأةٌ ناتقٌ**: çocukları çok oldu. Bu, bâbın kıyasıdır; sanki onlardan, ondan, **نتقاً** ile çekilip çıkarılmışlardır. Dedi([6]):
لم يُحرَموا حُسْنَ الغِذاءِ وأمُّهُمْ *** دَحَقَتْ عليك بناتِقٍ مذكارِ([7])
Ve hadiste: “Bakirelere sarılın; çünkü onlar rahimlerce daha **أنْتَقُ**.” Ve **زَنْدٌ ناتقٌ**: kıvılcımlı; ve bu kıyastır.

القاموس المحيط:
**نَتَقَهُ**: onu sarstı ve onu silkeledi. Ve **الغَرْبَ**’ı kuyudan: onu çekti. Ve kadın: çocuğu çok oldu; o **ناتِقٌ** ve **مِنْتاقٌ**tur.
Ve Zeyd **نُتوقاً**: semirdi; ta ki doldu. Ve **لا يَنْتِقُ**: konuşmaz. Ve **كمَقْعَدٍ**: atın karnından, diz nasırının vurma yeri.
Ve **الناتِقُ**: yaran, kaldıran, yayan. Ve çakmak taşlarından: kıvılcımlı. Ve develerden: yükü hızlandıran. Ve atlardandır: binicisini silkeleyen. Ve lamsız: Ramazan ayı. Ve **أنْتَقَ**: sert taşını kaldırdı.
Ve evini, başkasının evinin **نِتاق**’ı olarak yaptı; **ككِتابٍ** gibi; yani karşısına. Ve **مِنْتاقاً** ile evlendi. Ve güneşten bir gölgelik taşıdı. Ve torbasını, güveden onarmak için, silkeledi. Ve Ramazan’ı oruç tuttu.

تاج العروس:
**ن ت ق**
**نتَقَه** **ينْتِقُه** ve **ينْتُقُه** **نتْقاً**: onu sarstı ve onu salladı. Ondan Yüce’nin sözü: (Ve hani dağı onların üstüne **نَتَقْنا**) Ebû Ubeyd dedi ki: yani onu sarstık; böylece onu yerinden çıkardık. Ve haberde geldi ki: onun yerinden sökülüp çıkarıldığı. Ve el-Ferrâ dedi ki: yani onu onların ordusunun üzerine bir fersah’a bir fersah kaldırdık ve onların üzerine gölge yaptı; sonra efendimiz Mûsâ, ona ve nebîmize selâm olsun, onlara dedi: ya Tevrat’ı kabul edersiniz ya da üzerinize düşer. Ve **نتَقَ السِّقاءَ** ve **الجِرابَ** ve kaplardan başkasını **نتْقاً**: içinden kaymağını söküp çıkarmak için onu silkelediğinde; ve denildi ki: içindekini çıkarmak için; ve er-Riyâşî şu beyiti okudu:
" **ينْتِقْنَ أقْتادَ الشّليلِ نتْقا**
Ve **نتَقَ الغرْبَ** kuyudan **نتْقاً**: onu bir defada çektiğinde. Ve mecazdan: kadın ve deve **نتقَت** **تنْتُق** **نتوقاً**: çocuğu çok oldu; o **ناتِقٌ** ve **مِنْتاقٌ**tur. Ona bu denilmesi, çocukları atar gibi atmasındandır. Ondan hadistir: “Bakirelere sarılın; çünkü onlar ağızca daha tatlı, rahimlerce daha **أنْتَقُ**, azla daha razıdır”; yani daha çok çocuk; **نتْقِ السِّقاءِ**’dan alınmıştır; o da onu silkelemektir. Şair dedi ki:
" **بَنو ناتِقٍ كانتْ كثيراً عِيالُها**
Ve en-Nâbiga ez-Zübyânî dedi ki:
لم يُحْرَموا حُسْنَ الغِذاءِ وأمُّهم ... دحَقَت عليكَ بناتِقٍ مِذْكارِ
**النّآتِق** ile rahmi kastetti; ve ferç yahut uzuv mânasına göre müzekker yaptı. Ebû Zeyd dedi ki: Zeyd **نتَق** **نُتوقاً**: semirdi; ta ki derisi yağ ve etle dolduğunda. İbn Düreyd dedi ki: falan **لا ينْتِق**: yani konuşmaz. es-Sağânî dedi ki: masdar kitaplarında ve el-Fârâbî’de: bu terkibi, **نصر**’ın sarfı gibi sarf etti; ve **الجمهرة**’nin muteber nüshalarında **صرف**’ın sarfı gibi. İbn Abbâd dedi ki: **المَنْتَق** **كمَقْعَد**: atın karnından, diz nasırının vurma yeri. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الناتِقُ**: yaran. Dedi ki: ve **النّآتِقُ**: kaldıran; ve bununla âyet tefsir edildi. Ve onu **نتَقه** **نتْقاً**: onu yerinden kaldırıp onunla atmak için yaptığında. Dedi ki: ve **النّاتِقُ**: yayan; denir ki: “**انْتُق لَوْطكَ في الغَزالَةِ ليَجِفَّ**”; yani onu yay. Ve mecazdan: çakmak taşlarından **النّاتِقُ**: kıvılcımlı. Ve mecazdan: develerden **النّاتِقُ**: dölü, yani yükü, hızlandıran. Ve atlardandır **الناتِقُ**: binicisini silkeleyen ve onu yoran; ta ki bundan dolayı onu nefes darlığı alsın. Ve onu **نتَفَه** ve onunla **نَتَق** etti: **ينْتِق** ve **ينْتُق** **نتْقاً** ve **نُتوقاً**. el-Accec dedi ki:
" **ينتُقْنَ بالقومِ من التّزعُّلِ**
" **ميْسَ عُمانَ ورِحالَ الإسْحِلِ**
Ve lamsız **ناتِق**: câhiliye adlarından, Ramazan ayının adıdır; vezir İbnü’l-Mağribî nakletti. İbn Sîde **المحكم**’de şu beyiti okudu:
وفي ناتِقٍ أجْلَتْ لَدَى حوْمَةِ الوَغَى ... وولّت على الأدْبارِ فرْسانُ خَثْعَما
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: adam **أنتَق** **إنْتاقاً**: sert taşını kaldırdı. Ve ayrıca: evini, başkasının evinin **نِتاق**’ı olarak yaptı; **ككِتاب** gibi; yani onun karşısında, ona bakan. Ondan Ali’nin, Allah ondan razı olsun, hadisi: **البَيْتُ المَعْمور** Kâbe’nin üstünden **نِتاقُ الكَعْبة**’sidir; yani gökte ona bakandır. Dedi ki: ve **أنْتَق**: **مِنْتاق** bir kadınla evlendi; o, çok çocuklu olandır. Dedi ki: ve **أنْتَق**: taşıdı; nüshalarda böyle; doğrusu: İbnü’l-A‘râbî’nin nassı üzere, güneşten bir gölgelik yaptı. Dedi ki: ve **أنتَق**: torbasını, güveden onarmak için, silkeledi. Bir bedevî kadın diğerine dedi ki: “**انْتُقِي جِرابَكِ**; çünkü güvelendi.” Dedi ki: ve **أنتَق**: **ناتِقاً** oruç tuttu; o Ramazan ayıdır. Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **النّتْق**: sallama, söküp çıkarma ve yorma. Ve **انْتَتَق الجِرابُ**: silkindi. Ve **انتَتَقَ الشيءُ**: çekildi. Ve Mekke’nin vasfında hadiste: “Kâbe, dünyanın en az **نَتائِق**’i çamurdur”; **نَتيقَةٍ**’nin çoğulu; **النّتْق**’tan, **مفعولة** mânasında **فَعِيلة**; o da bir şeyi söküp yerinden kaldırmasıdır; onunla atmak için; bu asıldır. Burada onunla beldeleri kastetti; binalarının yükseltilmesi ve yerinde şöhreti için. Ve **الصِّحاح**’ta: deve, yükü sarsılınca - **التهذيب**’de: yüküyle - iplerinin halkalarını **نتَقَ**; bu, onları çekmesidir; böylece düğümleri ve halkaları gevşer ve **انتَتَقَت**. el-Ezherî, Ru’be’den şu beyiti okudu:
" **ينْتُقْن أقتادَ النّسوعِ الأُطَّطِ**
Ve davar **نتَقَت** **تَنْتُقُ**: ottan semirdi; Ebû Hanîfe rivayet etti. Ve davardan **النّاتِقُ**: karınlı; erkek ve dişi bunda eşittir; **اللِّسان**’da olduğu gibi. Ve **نتَقْتُ الجِلدَ**: yani onu yüzdüm; **العُباب** ve **الصِّحاح**’ta olduğu gibi.
