# نتق — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D9%82/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AA%D9%82/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نتق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D9%82.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نتق

النَّتْقُ: الزعزعة والهز والجَذْب والنَّفْض. ونَتَقَ الشيءَ يَنْتِقُه ويَنْتُقُه، بالضم، نَتْقاً: جذبه واقتلعه. وفي التنزيل: وإذ نَتعقْنا الجبل فوقهم؛ أي زَعْزَعْناه ورفعناه، وجاء في الخبر: أَنه اقْتُلع من مكانه؛ وقال الشاعر:
قد جَرَّبوا أَخلاقَنا الجَلائِلا،
ونَتَقُوا أَحلامنا الأَثاقلا،
فلم يَرَ الناسُ لنا مُعادِلا
وقال الفراء في ذلك: رفع الجبل على عسكرهم فرسخاً في فرسخ، ونَتَقْنا: رفعنا. وفرس ناتِقٌ إذا كان ينفض راكبه. ونَتَقت الدابة راكبها وبراكبها تَنْتِقُ وتَنْتُقُ نَتْقاً ونُتُوقاً إذا نَزَّتْه وأَتعبته حتى يأْخذه لذلك رَبْو؛ قال العجاج:
يَنْتُقْنَ بالقَوْمِ من التَّزَعُّلِ،
مَيْسُ عُمانَ ورِحالَ الإسْحِلِ
ونَتَقْتُ الغَرْبَ من البئر أَي جذبته بمرة. ونَتَقَ السِّقاءَ والجِراب وغيرهما من الأوعية نَتْقاً إذا نفضه ليقتلع منه زبدته، وقيل: نفضه حتى يستخرج ما فيه، وقد انْتَتَقَ هو وأَنْتَقَ: فَتَقَ جرابه ليصلحه من السوس. وفي الحديث في صفة مكة والكعبة: أقلُّ نَتائق الدنيا مَدرَاً؛ النَّتائِقُ: جمع نَتِيقةٍ فَعِيلة بمعنى مفعولة من النَّتْق، وهو أن يقلع الشيء فيرفعه من مكانه ليرمي به، هذا هو الأصل وأراد بها ههنا البلاد لرفع بنائها وشهرتها في موضعها. ونَتَقْتُ الشيء إذا حركته حتى يُسْفَكَ ما فيه، قال: وكان نَتْق الجبل أَنه قُطِع منه شيء على قدر عسكر موسى فأَظَلَّ عليهم، قال لهم موسى: إما أَن تقبلوا التوراة، وإما أن يسقط عليكم. ابن الأَعرابي: يقال نَتقَ جِرابَه إذا صب ما فيه. والناتِقُ: الرافع. والناتق: الفاتِقُ. وقالت أَعرابية لأُخرى: انتُقي جِرابك فإنه قد سوَّس. والناتِقُ: الباسط. يقال: انْتُقْ لَوْطَك في الغَزالة حتى يَجِفّ. ابن الأعرابي: أَنتَقَ إذا شال حجر الأَشِدَّاءِ، وأَنْتَقَ عمل مِظلَّةً من الشمس، وأَنتَقَ إذا بنى داره نِتاق دارٍ أَي حِيالها. وناتِقٌ: شهر رمضان؛ عن الوزير. وأَنتَقَ: صامَ ناتِقاً، وهو شهر رمضان. ابن سيده: وناتِق من أَسماء رمضان؛ قال:
وفي ناتِقٍ أَجْلَتْ، لدى حَوْمَةِ الوغى،
ووَلَّت على الأَدْبارِ فُرْسانُ خَثْعَما
والبعير إذا تزعزع حِملُه، وفي التهذيب: بحمله، نتَقَ عُرى حِباله وذلك إذا جذبها فاسترخت عُقَدها وعُراها فانْتَتَقَتْ؛ وأَنشد: يَنْتُقن أَقْتادَ النُّسُوع الأُطَّطِ
وسَمِن حتى نَتَق نُتوقاً: وذلك أَن يمتلئ جلده شحماً ولحماً. ونَتَقَت الماشية تَنْتُق: سمنت عن البقل؛ حكاه أَبو حنيفة. ونَتَقَت المرأة والناقة تَنْتُقُ نُتوقاً وهي ناتِق ومِنْتاق: كثر ولدها. وفي الحديث: عليكم بالأَبكار من النساء فإنهن أَطيب أَفواهاً وأَنْتَقُ أَرْحاماً وأَرْضى باليسير؛ معناه أَنهن أَكثر أَولاداً. والناتِقُ والمِنْتاق: الكثيرة الأولاد. ويقال للمرأَة ناتِقٌ لأنها ترمي بالأولاد رمياً. والنَّتْقُ: الرمي والنفْض. والنَّتْق أَيضاً: الرفع؛ ومنه حديث علي، رضوان الله عليه: البيت المعمور نِتاقُ الكعبة من فوقها أَي هو مُظِلّ عليها في السماء؛ وقول النابغة:
لم يُحْرَمُوا حُسْنَ الغِذاءِ، وأُمهم
طَفَحَتْ عليك بناتِقٍ مذكارِ
يعني بالناتِق الرَّحِمَ، وذَكَّر على معنى الفرج أَو العضو. وناقة ناتِق إذا أَسرعت الحمل، وزَنْد ناتقٍ أَي وارٍ. والناتِقُ من الماشية: البطين، الذكر والأُنثى في ذلك سواء.

### Türkçe

**النَّتْقُ**: sarsma ve silkme ve çekme ve sallama. Ve **نَتَقَ** şeyi **يَنْتِقُه** ve **يَنْتُقُه**, ötre ile, **نَتْقاً**: onu çekti ve söküp çıkardı. Ve tenzilde: “Ve o vakit dağı onların üstünde **نَتعقْنا**”; yani onu sarstık ve onu kaldırdık; ve haberde geldi: onun yerinden sökülüp çıkarıldığı; ve şair dedi ki:

Büyük huylarımızı denediler,
Ve ağır hilmimizi **نَتَقُوا**,
Böylece insanlar bizim için bir denk görmedi.

Ve Ferrâ bu hususta dedi: dağı onların ordusu üzerine bir fersah’a bir fersah kaldırdı, ve **نَتَقْنا**: kaldırdık. Ve **فرس ناتِقٌ**: eğer binicisini silkeliyor ise. Ve **نَتَقت** binek hayvanı binicisini ve binicisiyle birlikte **تَنْتِقُ** ve **تَنْتُقُ** **نَتْقاً** ve **نُتُوقاً**: eğer onu sıçratıp yorduysa, ta ki bundan dolayı onu **رَبْو** alsın; Accâc dedi ki:

Kavmi **التَّزَعُّلِ**’den **يَنْتُقْنَ**,
Umân’ın yürüyüşü ve **الإسْحِلِ**’in eyerleri.

Ve ben kuyudan **الغَرْبَ**’ı **نَتَقْتُ**; yani onu bir defada çektim. Ve **نَتَقَ** **السِّقاءَ**’yı ve **الجِراب**’ı ve kaplardan başkasını **نَتْقاً**: eğer onu, köpüğünü ondan söküp çıkarmak için silkelediyse; ve denildi: içindekini çıkarsın diye onu silkeledi; ve o **انْتَتَقَ** etti ve **أَنْتَقَ**: torbasını, onu güveden onarmak için, yardı. Ve Mekke ve Kâbe’nin vasfında hadiste: “dünyanın çamurca en az **نَتائق**’i”; **النَّتائِقُ**: **نَتِيقةٍ**’nin çoğuludur; **فَعِيلة** vezninde, **النَّتْق**’tan “mef‘ûle” manasında; o da, şeyi söküp çıkarıp yerinden kaldırmasıdır ki onunla atsın; bu asıldır; ve burada onunla beldeleri kastetti: yapısının yükseltilmesi ve yerindeki şöhreti için. Ve ben şeyi **نَتَقْتُ**: eğer onu, içindekinin dökülmesi için hareket ettirdiysem; dedi ki: dağın **نَتْق**’u, ondan Mûsâ’nın ordusu miktarınca bir şey kesilmesi ve onların üzerine gölge yapması idi; Mûsâ onlara dedi: ya Tevrat’ı kabul edersiniz, ya da üzerinize düşer. İbnü’l-A‘râbî: denir ki, **نَتقَ جِرابَه**: eğer içindekini döktüyse. Ve **الناتِقُ**: kaldıran. Ve **الناتق**: yaran. Ve bir bedevî kadın diğerine dedi: “**انتُقي جِرابك**; çünkü o güvelendi.” Ve **الناتِقُ**: yayan. Denir ki: “**انْتُقْ لَوْطَك** **في الغَزالة** ta ki kurusun.” İbnü’l-A‘râbî: **أَنتَقَ**: eğer **حجر الأَشِدَّاءِ**’yı kaldırdıysa; ve **أَنْتَقَ**: güneşten bir gölgelik yaptı; ve **أَنتَقَ**: eğer evini, evin **نِتاق**’ı, yani karşısı olacak şekilde yaptıysa. Ve **ناتِقٌ**: Ramazan ayı; vezirden. Ve **أَنتَقَ**: **ناتِقاً** oruç tuttu; o da Ramazan ayıdır. İbn Sîde: ve **ناتِق** Ramazan’ın adlarındandır; dedi ki:

Ve **ناتِقٍ**’te parladı, savaşın kızıştığı yerde,
Ve **خَثْعَما**’nın süvarileri arkalara dönerek kaçtı.

Ve deve, yükü sarsıldığı zaman; ve Tehzîb’de: yüküyle; **نتَقَ** iplerinin halkalarını; bu, onları çektiği ve düğümleri ve halkaları gevşediği zaman olur; böylece **انْتَتَقَتْ**; ve şu beyit okundu:

**يَنْتُقن** **أَقْتادَ** **النُّسُوع** **الأُطَّطِ**

Ve semirdi, ta ki **نَتَق** **نُتوقاً**: bu, derisinin yağ ve etle dolmasıdır. Ve **نَتَقَت** davar **تَنْتُق**: ottan semirdi; Ebû Hanîfe bunu nakletti. Ve **نَتَقَت** kadın ve dişi deve **تَنْتُقُ** **نُتوقاً**; o **ناتِق** ve **مِنْتاق**tır: yavrusu çok oldu. Ve hadiste: “Kadınlardan bakirelere sarılın; çünkü onlar ağızca daha hoş, rahimlerce daha **أَنْتَقُ**, ve azla daha razıdır”; manası: onların çocukça daha çok olmalarıdır. Ve **الناتِقُ** ve **المِنْتاق**: çocukları çok olan. Ve kadına **ناتِقٌ** denir; çünkü çocukları atar gibi atar. Ve **النَّتْقُ**: atma ve silkme. Ve **النَّتْق** ayrıca: kaldırma; ondan Ali’nin hadisi, Allah ondan razı olsun: “**البيت المعمور** gökte onun üstünden Kâbe’nin **نِتاقُ**’ıdır”; yani gökte onun üzerine gölgelik olandır; ve Nâbiga’nın sözü:

Güzel gıdadan mahrum edilmediler; ve anneleri
Sana **بناتِقٍ** **مذكارِ** ile taşmıştır.

**الناتِق** ile rahmi kastediyor; ve “müzekker” getirdi, ferç yahut uzuv manasına göre. Ve **ناقة ناتِق**: eğer yükle hızlı yürüdüyse; ve **زَنْد ناتقٍ**: yani kıvılcım çıkaran. Ve davardan **الناتِقُ**: karınlı olan; erkekte ve dişide bunda eşittir.
