# نتل — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AA%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نتل

نَتَل من بين أَصحابه يَنْتِل نَشْلاً ونَتَلاناً ونُتُولاً واسْتَنْتَل: تقدَّم. واسْتَنْتَل القومُ على الماء إِذا تقدَّموا. والنَّتْل: هو التَّهَيُّؤُ في القُدوم. وروي عن أَبي بكر الصديق، رضي الله عنه، أَنه سُقِيَ لَبَناً ارْتاب به أَنه لم يحلَّ له شُربه فاسْتَنْتَل يَتَقَيَّأُ أَي تقدَّم. واسْتَنْتَل للأَمر: استعدَّ له. أَبو زيد: اسْتَنْتَلْت للأَمر اسْتِنْتالاً وابْرَنْتَيْت ابْرِنْتاءً وابْرَنْذَعْت ابْرِنْذاعاً كل هذا إِذا استعدَدْت له. ابن الأَعرابي: النَّتْل التقدُّم في الخير والشر. وانْتَتَل إِذا سبق، واسْتَنْتَل من الصفِّ إِذا تقدَّم أَصحابه. وفي الحديث: أَنه رأَى الحسن يلعب ومعه صِبْية في السِّكّة فاسْتَنْتَل رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، أَمامَ القوم أَي تقدَّم. وفي الحديث: يُمَثَّل القرآنُ رجلاً فيُؤتى بالرجل كان قد حمله مُخالفاً له فَيَنْتَتِل خصماً له أَي يتقدَّم ويستعدّ لخصامه، وخصماً منصوب على الحال. وفي حديث أَبي بكر: أَن ابنه عبد الرحمن بَرزَ يوم بدر مع المشركين فتركه الناسُ لِكَرامة أَبيه، فَنَتَل أَبو بكر ومعه سيفُه أَي تقدَّم إِليه. وفي حديث سعد بن إِبراهيم: ما سبقَنا ابنُ شِهاب من العلم بشيء إِلاَّ كُنَّا نأْتي المجلسَ فيَسْتَنْتِل ويشدّ ثوبه على صدره أَي يتقدّم. والنَّتْل: الجَذْب إِلى قدَّام. أَبو عمرو: النَّتْلة البَيْضة وهي الدَّوْمَصَة، والنَّتْل بيض النَّعام يُدْفَن في المَفازة بالماء، والنَّتَل بالتحريك مثله؛ وقول الأَعشى يصف مَفازة:
لا يَتَنَمَّى لها في القَيْظِ يَهْبِطُها
إِلاَّ الذين لهم، فيما أَتَوْا، نَتَلُ
قال: زعموا أَن العرب كانوا يملؤون بيضَ النعام ماءً في الشتاء ويدفنونها في الفَلَوات البعيدة من الماء، فإِذا سلكوها في القَيْظ استثاروا البيضَ وشربوا ما فيها من الماء، فذلك النَّتَل. قال أَبو منصور: أَصلُ النَّتْل التقدُّم والتهَيُّؤ للقدوم، فلما تقدَّموا في أَمر الماء بأَن جعلوه في البيض ودفنوه سمي البيض نَتْلاً.
وتَناتَل النبتُ: التَفَّ وصار بعضه أَطول من بعض؛ قال عدي بن الرِّقاع: والأَصلُ يَنْبُت فرْعُه مُتَناتِلاً،
والكفُّ ليس نَباتُها بسَواء
وناتَلُ، بفتح التاء: اسم رجل من العرب. وناتِل: فرس ربيعة بن عامر
(* قوله «فرس ربيعة بن عامر» الذي في القاموس: فرس ربيعة ابن مالك) . ونَتْلة ونُتَيْلة: وهي أُم العباس وضرار ابني عبد المطلب إِحدى نساء بني النَّمِر ابن قاسِط، وهي نُتَيلة بنت خبَّاب
بن كليب بن مالك ابن عمرو
(* قوله «ابن عمرو إلخ» هكذا في الأصل وشرح
القاموس، وفي التهذيب: ابن عمرو بن عامر
بن زيد إلخ. وقوله ابن ربيعة هو في الأصل أَيضاً والذي في التهذيب من ربيعة). بن زيد مَناة بن عامر، وهو الضَّحْيان من النَّمِر بن قاسِط بن ربيعة؛ وأَما قول أَبي النجم:
يَطُفْن حَوْلَ نَتَلٍ وَزْوارِ
فيقال: هو العبد الضخم؛ قال ابن بري ورواه ابن جني:
يَطُفْنَ حَوْلَ وَزَإِ وَزْوارِ
والوَزَأُ: الشديد الخلْق القصيرُ السمينُ. والوَزْوازُ: الذي يحرِّك اسْتَه إِذا مشى ويُلَوِّيها.

### Türkçe

**نَتَل**: arkadaşlarının arasından çıktı; **يَنْتِل**; **نَشْلاً** ve **نَتَلاناً** ve **نُتُولاً**.

Ve **اسْتَنْتَل**: öne geçti. Ve **اسْتَنْتَل القومُ على الماء**: suya (doğru) öne geçtikleri zaman. Ve **النَّتْل**: o, gelişte hazırlanmadır. Ve Ebû Bekir es-Sıddîk’ten, Allah ondan razı olsun, rivayet edildi: ona süt içirildi; onunla şüphelendi ki onu içmek kendisine helâl olmamış; bunun üzerine **فاسْتَنْتَل يَتَقَيَّأُ**; yani öne geçti. Ve **اسْتَنْتَل للأَمر**: ona hazırlandı. Ebû Zeyd: “**اسْتَنْتَلْت للأَمر اسْتِنْتالاً** ve **ابْرَنْتَيْت ابْرِنْتاءً** ve **ابْرَنْذَعْت ابْرِنْذاعاً**”; bütün bunlar, ona hazırlandığın zaman (söylenir). İbnü’l-A‘râbî: **النَّتْل** hayırda ve şerde öne geçmektir. Ve **انْتَتَل**: geçtiği zaman. Ve **اسْتَنْتَل من الصفِّ**: arkadaşlarının önüne geçtiği zaman. Ve hadiste: Hasan’ı sokakta oynarken, yanında çocuklar olduğu hâlde gördü de Allah’ın Resûlü, sallallahu aleyhi ve sellem, kavmin önüne **فاسْتَنْتَل**; yani öne geçti. Ve hadiste: Kur’an bir adam olarak temsil edilir; sonra onu taşımış olan adama, ona aykırı (hâlde) iken getirilir; böylece **فَيَنْتَتِل خصماً له**; yani ona karşı (hasım olarak) öne geçer ve onunla çekişmeye hazırlanır; ve **خصماً** hâl üzere mansuptur. Ve Ebû Bekir hadîsinde: oğlu Abdurrahman Bedir günü müşriklerle birlikte ortaya çıktı; insanlar onu, babasının hürmetinden dolayı bıraktılar; bunun üzerine Ebû Bekir, yanında kılıcı olduğu hâlde **فَنَتَل**; yani ona doğru öne geçti. Ve Sa‘d b. İbrâhîm hadîsinde: İbn Şihâb ilimden bir şeyle bizi geçmedi ki biz meclise gelelim de o **فَيَسْتَنْتِل** ve elbisesini göğsü üzerine sımsıkı çeker; yani öne geçer. Ve **النَّتْل**: öne doğru çekmedir. Ebû Amr: **النَّتْلة** yumurtadır; o da **الدَّوْمَصَة**’dir. Ve **النَّتْل** devekuşu yumurtasıdır; su ile ıssız çölde gömülür. Ve harekeli olarak **النَّتَل** onun gibidir. A‘şâ’nın, bir ıssız çölü vasfederken sözü:
لا يَتَنَمَّى لها في القَيْظِ يَهْبِطُها
إِلاَّ الذين لهم، فيما أَتَوْا، نَتَلُ

Dedi: Arapların, kışın devekuşu yumurtalarını su ile doldurduklarını ve sudan uzak ıssızlıklara gömdüklerini; sonra yaz sıcağında onları katettiklerinde yumurtaları ortaya çıkardıklarını ve içindekinden su içtiklerini iddia ettiler; işte bu **النَّتَل**’dir. Ebû Mansûr dedi: **النَّتْل**’in aslı, öne geçmek ve gelişe hazırlanmadır; su işinde öne geçtiklerinde, onu yumurtaların içine koyup gömdükleri için yumurtaya **نَتْلاً** adı verildi.

Ve **تَناتَل النبتُ**: dolaştı ve bir kısmı bir kısmından daha uzun oldu; ‘Adiyy b. er-Riqâ‘ dedi:
والأَصلُ يَنْبُت فرْعُه مُتَناتِلاً،
والكفُّ ليس نَباتُها بسَواء

Ve **ناتَلُ**, **التاء**’nın fethiyle: Araplardan bir adamın adıdır. Ve **ناتِل**: Rabî‘a b. ‘Âmir’in atıdır
(* “**فرس ربيعة بن عامر**” sözü: Kâmûs’ta olan: Rabî‘a b. Mâlik’in atı). Ve **نَتْلة** ve **نُتَيْلة**: o, Abbâs ve Dırâr, Abdülmuttalib’in iki oğlunun annesidir; Benî’n-Nemir b. Kâsıt’ın kadınlarından biridir; o, **نُتَيلة** bint Hubbâb b. Kuleyb b. Mâlik b. ‘Amr’dur
(* “**ابن عمرو إلخ**” sözü: asılda ve Kâmûs şerhinde böyledir; Tehzîb’de: ‘Amr b. ‘Âmir b. Zeyd …; ve “İbn Rabî‘a” sözü asılda da vardır; Tehzîb’de olan: Rabî‘a’dan). b. Zeyd Menât b. ‘Âmir; o, Benî’n-Nemir b. Kâsıt b. Rabî‘a’dan **الضَّحْيان**’dır. Ebû’n-Necm’in sözüne gelince:
يَطُفْن حَوْلَ نَتَلٍ وَزْوارِ

Denilir ki: o, iri cüsseli köledir. İbn Berrî dedi; İbn Cinnî de onu şöyle rivayet etti:
يَطُفْنَ حَوْلَ وَزَإِ وَزْوارِ

Ve **الوَزَأُ**: yaratılışı sert, kısa, şişman olandır. Ve **الوَزْوازُ**: yürüdüğü zaman kıçını hareket ettiren ve onu kıvırandır.
