# نتن — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D9%86/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AA%D9%86/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نتن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D9%86.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: نتن

باب التّاء والنون
تن ، نت ، نتن : ( مستعملان ) .
( تن ) : قال الليث : التِّنُّ التِّرْبُ ، يقال : صِبْوَة أتْنَانٌ .
ثعلب عن ابن الأعرابي : هو سِنه وتِنه وحِنته ، وهم أسنانٌ وأتنانٌ إذا كان سِنُّهم واحداً .
وقال الليث : التِّنُّ الصَّبيُّ الذي يقْصعه المرض ، يَشِبُّ ، وقد أَتَنَّه المرضُ ، وقال أبو زيد : أتَنّه المرض إذا قَصَعَه فلم يلحق بأتنانه أي بأقرانه ، قال : والتِّنُّ الشَّخْصُ والمِثالُ .
وقال الليث : التِّنِّينُ : ضربٌ من الحيّات من أعظمها وربما بعث الله سحابة فاحتملته ، وذلك فيما يقال والله أعلم : أن دَوَابَّ البحر تشكو إلى الله تعالى فيرفعه عنها ، قلت : وأخبرني شيخ من ثِقَاتِ الغزاة أنه كان نازلاً على سيفِ بحْرِ الشام ، فنظر هو وجماعة أهل العسكر إلى سحابة انْقَسَمت في البحر ثم ارتفعت ونظرنا إلى ذَنَبِ التِّنِّين يضطرب في هَيْدب السحابة ، وهبَّت بها الريحُ ونحن ننظر إليها إلى أن غابت السّحابة عن أبصارنا ، وجاء في بعض الأخبار أن السحابة تحمل التنين إلى بلاد يأجوج ومأجوج فَتطرحُه بها ، وإنهم يجتمعون على لحمه فيأكلونه .
وقال الليث : التِّنِّين أيضاً نَجْمٌ من نجوم السماءِ وليس بكوكب ولكنه بياضٌ خَفِيٌّ يكون جَسَدُه في سِتَّة بروج من السماءِ وذَنَبُه دَقيقٌ أسود فيه التواءٌ يكون في البرج السَّابع ، وهو يَتنقّلُ كتنقل الكواكب الجواري ، واسمه بالفارسية هُشْتُنْبُر في حساب النجوم وهو من النحوس ، ثعلب
عن ابن الأعرابي : تَنْتَنَ الرّجل : إذا ترَكَ أصدقاءَهُ وصَاحبَ غيرهم .
نت : أبو تراب عن عَرَّام : ظَلَّ لِبطنه نَتيتٌ ونَفيت بمعنى واحد .
أبو العباس عن ابن الأعرابيّ : نَتْنَتَ الرجلُ إذا تَقَذَّرَ بعد نَظافة .
نتن : أبو عبيد عن أبي عمرو الشيباني : يقال : نَتَنَ اللحمُ وغيره يَنْتِنُ وأَنْتَن يُنْتِنُ ، فمن قال : نَتَنَ قال مِنْتِنٌ ، ومن قال : أَنتن قال مُنْتِنٌ بضم الميم ، وقال غيره : مِنْتِنٌ كان في الأصل مِنْتِينٌ فحذفوا المد ، ومثله مِنْخِرٌ أصله مِنْخِيرٌ والقياس أن يقال نَتَنَ فهو نَاتِنٌ فتركوا طريق الفاعل وبنَوْا منه نعتاً على مِفعيل ثم حذفوا المدة ، وقال أبو الهيثم : سيف كهام ، ودانٌ ومُنْتنٌ أي كليل ، سيف كهيم مثله وكل مُنْتِنٌ مذموم .

### Türkçe

باب **التّاء** و**النون**
**تن** ، **نت** ، **نتن** : (ikisi kullanımdadır).

(**تن**) : Leys dedi: **التِّنُّ** **التِّرْبُ**’dur; denilir: **صِبْوَة** **أتْنَانٌ**.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: O, **سِنه** ve **تِنه** ve **حِنته**’dir; ve onlar, dişleri bir olduğunda **أسنانٌ** ve **أتنانٌ**’dır.
Leys dedi: **التِّنُّ** hastalığın onu ezip geçtiği çocuktur; büyür; ve hastalık onu **أَتَنَّه** etmiştir. Ebû Zeyd dedi: Hastalık onu **أتَنّه** eder; onu ezip geçerse, **أتنانه**’sine yani akranlarına yetişmez. Dedi: Ve **التِّنُّ** şahıs ve misaldir.
Leys dedi: **التِّنِّينُ**: yılanların bir türüdür; onların en büyüğündendir; ve bazen Allah bir bulut gönderir de onu yüklenir; bu, denildiğine göre—Allah daha iyi bilir—şudur: denizin hayvanları Allah Teâlâ’ya şikâyet eder de onu onların üzerinden kaldırır. Dedim: Ve bana gazilerin güvenilirlerinden bir şeyh haber verdi ki, Şam denizinin kıyısında konaklamıştı; o ve ordu halkından bir cemaat denizde bölünmüş sonra yükselmiş bir buluta baktı; ve biz, bulutun saçaklarında **التِّنِّين**’in kuyruğunun çırpındığına baktık; ve rüzgâr onunla esti, biz ona bakıyorduk, ta ki bulut gözlerimizden kayboluncaya kadar. Ve bazı haberlerde geldi ki bulut **التنين**’i Ye’cûc ve Me’cûc beldelerine taşır da onu oraya atar; ve onların onun eti üzerine toplandıkları, sonra onu yedikleri (bildirilir).
Leys dedi: **التِّنِّين** ayrıca göğün yıldızlarından bir yıldızdır; ve bir gezegen değildir; fakat gizli bir beyazlıktır; gökte altı burçta onun gövdesi olur; ve onun kuyruğu ince, siyah, içinde bir kıvrım vardır; yedinci burçta olur; ve o, akıp giden yıldızların dolaşması gibi dolaşır. Ve onun adı Farsçada yıldızlar hesabında **هُشْتُنْبُر**’dür; ve o uğursuzlardandır. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **تَنْتَنَ** adam: arkadaşlarını terk edip başkalarıyla arkadaşlık ettiğinde.

(**نت**) : Ebû Turâb, ‘Arrâm’dan: Karnına ait gölge **نَتيتٌ** ve **نَفيت**’tir; tek mânâdadır.
Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: Adam **نَتْنَتَ** ettiğinde; temizlikten sonra iğrendiğinde.

(**نتن**) : Ebû ‘Ubeyd, Ebû ‘Amr eş-Şeybânî’den: Denilir: et ve başkası **نَتَنَ** eder, **يَنْتِنُ**; ve **أَنْتَن** eder, **يُنْتِنُ**. Kim **نَتَنَ** dedi ise **مِنْتِنٌ** der; kim **أَنتن** dedi ise mîm’in dammesiyle **مُنْتِنٌ** der. Ve başkası dedi: **مِنْتِنٌ** aslında **مِنْتِينٌ** idi; uzatmayı sildiler. Ve benzeri **مِنْخِرٌ**’dür; aslı **مِنْخِيرٌ**’dür. Ve kıyas, **نَتَنَ** der de o **نَاتِنٌ** olur denilmesidir; fakat fâil yolunu terk ettiler ve ondan **مِفعيل** üzere bir sıfat bina ettiler, sonra uzatmayı sildiler. Ebû’l-Heysem dedi: **سيف كهام** ve **دانٌ** ve **مُنْتنٌ**; yani küt. **سيف كهيم** onun gibidir. Ve her **مُنْتِنٌ** yerilmiştir.
