# نثا — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D8%A7/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AB%D8%A7/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نثا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D8%A7.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نثا

نَثا الحَديثَ والخَبر نَثْواً: حَدَّث به وأَشاعَه وأَظْهَره؛ وأَنشد ابن بري للخنساء:
قامَ يَنْثُو رَجْعَ أَخْباري
وفي حديث أَبي ذر: فجاءَ خالُنا فنَثا علينا الذي قيل له أَي أَظْهَرَه إِلينا وحَدَّثَنا به؛ وفي حديث مازِنٍ:
وكُلُّكُمْ حين يُنثى عَيْبُنا فَطِن
وفي حديث الدُّعاء: يا مَن تُنْثى عنده بَواطِنُ الأَخبار. والنَّثا: ما أَخْبَرْتَ به عن الرجل من حَسَن أَو سَيِّء، وتَثْنِيتُه نَثَوانِ ونَثَيانِ، يقال: فلان حسن النَّثا وقَبيح النِّثا، ولا يشتق من النَّثا فعل؛ قال أَبو منصور: الذي قال إِنه لا يشتق من النَّثا فعل لم نعرفه. وفي حديث ابن أَبي هالة في صفة مجلس رسول الله، صلى الله عليه وسلم: ولا تُنْثى فَلَتاتُه أَي لا تُشاعُ ولا تُذاعُ؛ قال أَبو عبيد: معناه لا يُتَحدَّث بتلك الفَلَتات، يقال منه: نَثَوْتُ الحديث أَنْثُوه نَثْواً، والاسم منه النَّثا؛ وقال أَحمد بن جَبَلة فيما أَخبر عنه ابن هاجَك: معناه أَنه لم يكن لمجلسه فَلَتات فَتُنْثى؛ قال: والفَلَتاتُ السَّقَطات والزَّلاَّت. ونَثا عليه قولاً: أَخْبَر به عنه. قال سيبويه: نَثا يَنْثُو نَثاء ونَثاً كما قالوا بذا يَبْذُو بذاء وبَذاً، ونَثَوْتُ الحديث ونَثَيْتُه. والنَّثْوة: الوَقِيعة في الناس. والنَّثا في الكلام يُطْلق على القَبيح والحَسن، يقال: ما أَقبح نَثاه وما أَحسن نَثاه ابن الأَعرابي: يقال أَنْثى إِذا قال خيراً أَو شرّاً، وأَنثى إِذا اغْتاب. والنَّاثي: المُغْتابُ، وقد نَثا يَنْثُو. قال ابن الأَنباري: سمعت أَبا العباس يقول النَّثا يكون للخير والشر، يقال: هو يَنْثو عليه ذُنُوبه، ويكتب بالأَلف؛ وأَنشد:فاضِلٌ كامِلٌ جَمِيلٌ نَثاهُ،
أَرْيَحِيٌّ مُهَذَّبٌ مَنْصُورُ
شمر: يقال ما أَقْبَح نَثاه؛ وقال: قال ذلك ابن الأَعرابي. ويقال: هم يَتَناثَوْنَ الأَخبار أَي يُشِيعُونها ويَذْكُرونها. ويقال: القوم يَتَناثَوْن أَيامهم الماضِيةَ أَي يذكرونها. وتَناثى القومُ قَبائحَهم أَي تَذاكَرُوها؛ قال الفرزدق:
بما قد أَرى لَيْلى، ولَيْلى مُقِيمَةٌ،
بهِ في جَمِيعٍ لا تُناثَى جَرائرُهْ
الجوهري: النَّثا، مقصور، مثل الثَّنا إِلا أَنه في الخير والشر والثَّنا في الخير خاصة. وأَنْثَى الرجلُ إِذا أَنِفَ من الشيء إِنْثاءً. ونَثا الشيءَ يَنْثُوه، فهو نَثِيٌّ ومَنْثِيٌّ: أَعادَه. والنَّثِيُّ والنَّفِيُّ: ما نَثاه الرِّشاء من الماء عند الاستقاء، وليس أَحدهما بدلاً عن الآخر، بل هما أَصلان لأَنَّا نَجِد لكل واحد منهما أَصلاً نردّه إِليه واشتقاقاً نحمله عليه، فأَما نَثِيٌّ فَفَعِيل من نَثا الشيءَ يَنْثُوه إِذا أَذاعَه وفَرَّقَه لأَن الرِّشاء يُفَرِّقه ويَنْشُره، قال: ولام الفعل واو لأَنها لام نَثَوْتُ بمنزلة سَرِيٍّ وقَصِيٍّ، والنَّفِيُّ فَعِيل من نَفَيْتُ لأَنَّ الرِّشاء يَنْفِيه، ولامه ياء بمنزلة رَمِيٍّ وعَصِيٍّ؛ قال ابن جني: وقد يجوز أَن تكون الفاء بدلاً من الثاء؛ ويؤنسك لنحو ذلك إِجْماعُهم في بيت امْرئ القيس:
ومَرَّ على القَنانِ منْ نَفَيانِه،
فأَنْزَلَ مِنْهُ العُصْمَ مِنْ كلِّ مَنْزِلِ
فإِنهم أَجمعوا على الفاءِ، قال: ولم نسمعهم قالوا نَثَيانِه. والنُّثاءَة، ممدود: موضع بعينه؛ قال ابن سيده: وإِنما قضينا بأَنها ياء لأَنها لام ولم نجعله من الهمز لعدم ن ث ء، والله أَعلم.

### Türkçe

**نَثا** **الحَديثَ** ve **الخَبر**’i **نَثْواً**: onunla haber verdi ve onu yaydı ve onu ortaya çıkardı;

ve İbn Berrî, el-Hansâ için inşad etti:
قامَ يَنْثُو رَجْعَ أَخْباري
(“Haberlerimin dönüşünü yayıp duruyor.”)

ve Ebû Zerr hadîsinde: “Derken dayımız geldi de kendisine söylenen şeyi bize **نَثا** etti” yani onu bize ortaya çıkardı ve onunla bize haber verdi; ve Mâzin hadîsinde:
وكُلُّكُمْ حين يُنثى عَيْبُنا فَطِن
(“Ayıbımız yayıldığı zaman hepiniz uyanıksınız.”)

ve duâ hadîsinde: “Ey yanında haberlerin iç yüzleri **تُنْثى** edilen.” Ve **النَّثا**: kişi hakkında iyi veya kötü olarak haber verdiğin şeydir; onun tesniyesi **نَثَوانِ** ve **نَثَيانِ**’dır; denir ki: falan **حسن النَّثا** ve **قَبيح النِّثا**; ve **النَّثا**’dan fiil türetilmez;

Ebû Mansûr dedi: **النَّثا**’dan fiil türetilmez dediğini bilmedik. Ve Resûlullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) meclisinin vasfı hakkında İbn Ebî Hâle hadîsinde: “ve onun sürçmeleri **تُنْثى** edilmez” yani yayılmaz ve duyurulmaz; Ebû Ubeyd dedi: manası, o sürçmelerle konuşulmazdır; ondan denir ki: **نَثَوْتُ** **الحديثَ** **أَنْثُوه** **نَثْواً**; ondan isim **النَّثا**’dır; ve İbn Hâcek’in kendisinden haber verdiğine göre Ahmed b. Cebele dedi: manası, onun meclisinin sürçmeleri yoktu ki yayılsın; dedi: ve **الفَلَتاتُ** düşmeler ve yanılmalardır. Ve ona bir söz **نَثا** etti: onun hakkında onunla haber verdi. Sîbeveyh dedi: **نَثا** **يَنْثُو** **نَثاء** ve **نَثاً**; tıpkı “**بذا** **يَبْذُو** **بذاء** ve **بَذاً**” dedikleri gibi; ve **نَثَوْتُ** **الحديثَ** ve **نَثَيْتُه**.

Ve **النَّثْوة**: insanlar hakkında yapılan kötüleme/çekiştirmedir. Ve sözde **النَّثا**, çirkin ve güzel için kullanılır; denir ki: onun **نَثاه**’ı ne kadar çirkin ve onun **نَثاه**’ı ne kadar güzel. İbnü’l-A‘râbî: denir ki **أَنْثى**; hayır veya şer söylediği zaman; ve **أَنثى**; gıybet ettiği zaman. Ve **النَّاثي**: gıybetçidir; ve gerçekten **نَثا** **يَنْثُو**.

İbnü’l-Enbârî dedi: Ebü’l-Abbâs’ı şöyle derken işittim: **النَّثا** hayır ve şer için olur; denir ki: o, onun üzerine günahlarını **يَنْثو** eder; ve elif ile yazılır; ve inşad etti:
فاضِلٌ كامِلٌ جَمِيلٌ نَثاهُ،
أَرْيَحِيٌّ مُهَذَّبٌ مَنْصُورُ
(“Faziletli, kâmil, güzel; onun **نَثاه**’ı: soylu, edepli, muzaffer.”)

Şemmer: denir ki “onun **نَثاه**’ı ne kadar çirkin”; ve dedi: bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi. Ve denir ki: onlar haberleri **يَتَناثَوْنَ**; yani onları yayarlar ve onları zikrederler. Ve denir ki: kavim geçmiş günlerini **يَتَناثَوْن**; yani onları anarlar. Ve kavim kendi çirkinliklerini **تَناثى** etti; yani onları birbirine hatırlattılar; el-Ferezdak dedi:
بما قد أَرى لَيْلى، ولَيْلى مُقِيمَةٌ،
بهِ في جَمِيعٍ لا تُناثَى جَرائرُهْ
(“Leylâ’yı gördüğüm şeye göre; Leylâ da orada ikamet ederken; onunla bir topluluk içinde ki suçları yayılıp anılmaz.”)

el-Cevherî: **النَّثا**, maksûr, **الثَّنا** gibidir; ancak o hayır ve şerde, **الثَّنا** ise yalnız hayırdadır. Ve adam bir şeyden tiksindiği zaman **أَنْثَى** eder, **إِنْثاءً** olarak. Ve bir şeyi **نَثا** eder, **يَنْثُوه**; o da **نَثِيٌّ** ve **مَنْثِيٌّ**’dir: onu iade etti. Ve **النَّثِيُّ** ile **النَّفِيُّ**: su çekerken ip’in sudan saçtığı şeydir; ikisinden biri ötekinin bedeli değildir; bilakis ikisi iki asıldır; çünkü biz, her birinin kendisine döndürdüğümüz bir asıl ve üzerine taşıdığımız bir اشتقاق buluruz. **نَثِيٌّ**’ye gelince: **نَثا** bir şeyi **يَنْثُوه**’dan **فَعِيل**’dir; onu yaydığı ve dağıttığı zaman; çünkü ip onu dağıtır ve onu yayar; dedi: ve fiilin lâm’ı vavdır; çünkü o, **نَثَوْتُ**’un lâm’ıdır; **سَرِيٍّ** ve **قَصِيٍّ** menzilesinde. **النَّفِيُّ** ise **نَفَيْتُ**’tan **فَعِيل**’dir; çünkü ip onu uzaklaştırır/atar; ve onun lâm’ı yâ’dır; **رَمِيٍّ** ve **عَصِيٍّ** menzilesinde;

İbn Cinnî dedi: ve fâ’nın ثاء’nın bedeli olması caiz olur; buna benzer şeye seni alıştıran, İmruü’l-Kays’ın beytinde onların icmâıdır:
ومَرَّ على القَنانِ منْ نَفَيانِه،
فأَنْزَلَ مِنْهُ العُصْمَ مِنْ كلِّ مَنْزِلِ
(“Onun **نَفَيانِه**’inden, yüksek tepelerin üzerinden geçti; ondan her menzilden korunaklı yerleri indirdi.”)

çünkü onlar fâ üzerinde icmâ ettiler; dedi: ve onların “**نَثَيانِه**” dediklerini işitmedik.

Ve **النُّثاءَة** (memdûd): bizzat bir yer. İbn Sîde dedi: ancak onun yâ olduğuna hükmettik; çünkü o lâm’dır; ve **ن ث ء** bulunmadığından onu hemzeden kılmadık; Allah daha iyi bilir.
