# نثث — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D8%AB/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AB%D8%AB/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نثث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D8%AB.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نثث

النَّثُّ: نَشْرُ الحديثِ؛ وقيل: هو نشر الحديث الذي كَتْمُه أَحَقُّ من نَشْرِه. نَثَّه يَنُثُّه وينِثُّه نَثًّا إِذا أَفشاه؛ ويروى قول قيسَ بن الخطيم الأَنصاري:
إِذا جاوَزَ الإِثْنَيْنِ سِرٌّ، فَإِنه،
بِنَثٍّ وتَكْثِيرِ الوُشاةِ، قَمِينُ
ورجل نَثَّاثٌ ومِنَثٌّ،عن ثعلب.
أَبو عمرو: النُّثَّاث المغتابون للمسلمين.
ونَثَّ العظمُ نَثًّا: سال وَدَكُهُ. ونَثَّ يَنِثُّ نَثِيثاً، ومَثَّ يَمِثُّ: عَرِقَ من سِمَنِه فرأَيْتَ على سَحْنَتِه وجِلْدِه مِثلَ الدُّهْن. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: ان رجلاً أَتاه يسأَله فقال: هَلَكْتُ، فقال عمر: اسكتْ أَهَلَكْتَ وأَنْتَ تَنِثُّ نَثَّ الحَميتِ؟ ويُروى نَثِيثَ الحَمِيت. نَثَّ الزِّقُّ ينِث، بالكسر، نَثِيثاً ونَثّاً إِذا رَشَحَ بما فيه من السَّمْن؛ أَراد: أَتَهْلِك وجسدُك كأَنه يَقْطُر دَسَماً؟ قال أَبو عبيد: النَّثِّيثُ أَنْ يَعْرَقَ ويَرْشَحَ من عِظَمِهِ وكثرة لحمه. وقال غيره: نَثَّ الحَمِيتُ ومَثَّ، بالنون والميم، إِذا رشح ما فيه من السَّمن. يَنِثُّ ويَمِثُّ نَثًّا ونَثِيثاً. الأَزهري: ثَنْثَنَ إِذا رَعَى الثَّنَّ، ونَثْنَثَ إِذا عَرِقَ عَرَقَاً كثيراً. وفي التهذيب: أَما قولك نثَّ الحديثَ يَنُثُّه نَثًّا، فهو بضم النون لا غير، وذلك إِذا أَذاعَه. وفي حديث أُم زرع: لا تَنُثُّ حديثنا تَنْثِيثاً، النَّثُّ: كالبَثِّ؛ تقول لا تُفْشِي أَسرارَنا ولا تُطْلِعُ الناسَ على أَحوالنا. والتَّنْثيثُ: مصدر يُنَثِّثُ، فأَجراه على يَنُثُّ، ويروى بالباء الموحدة. والنَّثِيثَة: رشح الزِّقِّ أَو السِّقاءِ.
والنَّثُّ: الحائط النَّدِيُّ المُسْتَرْخي. قال ابن سيده: أَظنه فَعِلاً، كما ذهب إِليه سيبويه في طَبٍّ وبَرٍّ.
وكلامٌ غَثٌّ نَثٌّ: إِتباع.

### Türkçe

**النَّثُّ**: hadisin yayılması; ve denildi ki: o, gizlenmesi onu yaymaktan daha haklı olan hadisin yayılmasıdır. Onu yaydı; **نَثَّه يَنُثُّه وينِثُّه نَثًّا**: onu ifşa ettiği zaman; ve Kays b. el-Hatîm el-Ensârî’nin sözü rivayet edilir:

Eğer sır ikiyi aşarsa, şüphesiz o,
**بِنَثٍّ** ve ispiyoncuların çoğaltılmasıyla, yakındır.

Ve bir adam **نَثَّاثٌ** ve **مِنَثٌّ** (olur); Sa‘leb’den.

Ebû Amr: **النُّثَّاث** Müslümanlar hakkında gıybet edenlerdir.

Ve kemik **نَثَّ** (eder) **نَثًّا**: iliği aktı. Ve **نَثَّ يَنِثُّ نَثِيثاً**; ve **مَثَّ يَمِثُّ**: şişmanlığından terledi de yüz görünüşü ve derisi üzerinde yağ gibi bir şey gördün. Ömer’in, رضي الله عنه, hadisinde: bir adam ona gelip ona sordu; dedi ki: “Helâk oldum.” Ömer dedi ki: “Sus; helâk oldun da sen **نَثَّ الحَميتِ** gibi mi **تَنِثُّ** ediyorsun?” Ve **نَثِيثَ الحَمِيت** diye rivayet edilir. **نَثَّ الزِّقُّ ينِث** (kesre ile) **نَثِيثاً** ve **نَثّاً**: içinde bulunan yağ ile sızdığı zaman; murat etti: “Helâk mi oluyorsun da bedenin sanki yağ damlatıyor?” Ebû Ubeyd dedi ki: **النَّثِّيثُ**: büyüklüğünden ve etinin çokluğundan terlemesi ve sızmasıdır. Başkası dedi ki: **نَثَّ الحَمِيتُ** ve **مَثَّ** (nûn ve mîm ile): içinde bulunan yağ sızdığı zaman. **يَنِثُّ ويَمِثُّ نَثًّا ونَثِيثاً**. Ezherî: **ثَنْثَنَ**: **الثَّنَّ**’ı otladığı zaman; ve **نَثْنَثَ**: çok terlediği zaman. Tehzîb’de: “Senin **نثَّ الحديثَ يَنُثُّه نَثًّا** sözün ise, o nûnun zammı iledir, başka değil; ve bu, onu yaydığı zamandır.” Ümmü Zer‘ hadîsinde: “Bizim sözümüzü **تَنُثُّ** etme, **تَنْثِيثاً**.” **النَّثُّ**: **البَثِّ** gibidir; “Sırlarımızı ifşa etme ve insanları hâllerimize muttali kılma” dersin. Ve **التَّنْثيثُ**: **يُنَثِّثُ**’ün masdarıdır; onu **يَنُثُّ** üzerine yürüttü; ve **بالباء الموحدة** ile rivayet edilir. Ve **النَّثِيثَة**: kırbanın yahut su tulumunun sızıntısıdır.

Ve **النَّثُّ**: nemli, gevşek duvardır. İbn Sîde dedi ki: zannederim o **فَعِلاً**dır; Sîbeveyh’in **طَبٍّ** ve **بَرٍّ** hakkında gittiği gibi.

Ve **كلامٌ غَثٌّ نَثٌّ**: tâbi kılma (itbâ‘).
