# نثث — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D8%AB/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AB%D8%AB/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نثث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D8%AB.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نثث

نث الخبر ينثه  ، بالضم،  وينثه  ، بالكسر، نثا، إذا أفشاه  . والنث: نشر الحديث، وقيل: هو نشر الحديث الذي كتمه أحق من نشره، ويروى قول قيس بن الخطيم الأنصارى:
  إذا جاوز الإثنين سر فإنه                      بنث وتكثير الوشاة قمين ورجل نثاث ومنث. عن ثعلب. وفي التهذيب: أما قولك: نث الحديث ينثه نثا، فهو بضم النون لا غير، وذلك إذا أذاعه. وفي حديث أم زرع:  لا تنث حديثنا تنثيثا  النث كالبث. تقول: لا تفشى أسرارنا، ولا تطلع الناس على أحوالنا. والتنثيث مصدر تنثث، فأجراه على تنث. ويروى بالباء الموحدة. ثم إن شيخنا أنكر على المصنف إتيان مضارع هذا الفعل بالوجهين، وذكر أن الجوهري اقتصر على الضم كابن مالك وغيره، وأن ليس للمصنف فيه مستند، مع أن الوجهين مذكوران في اللسان والمحكم وغيرهما، أي مستند أعظم منهما? نث  الجرح: دهنه  ، كمث  وذلك الدهن نثاث، ككتاب  . في التهذيب: ثنثن، إذا رعى الثن، و  نثنث  إذا عرق عرقا  كثيرا  . ونث العظم نثا: سال ودكه. نثنث  الزق إذا  رشح  ما فيه من السمن  كنت ينث  ، بالكسر، نثا و  نثيثا  مثل: مث يمث يمث، بالميم. وفي حديث عمر -رضي الله عنه-  وأنت تنث نث الحميت  وفي رواية: نثيث الحميت، يقال: نث ينث، نثيثا ومث يمث، إذا عرق من سمنه فرأيت على سحنته وجلده مثل الدهن. وقال أبو عبيد: النثيث: أن يعرق ويرشح من عظمه وكثرة لحمه. نث  اليد  بالمنديل، إذا  مسحها  كمث.  والنثاث  ، كتجار: جمع ناث، عن أبي عمرو، وهم  المغتابون  للمسلمين، والذاكرون لمساويهم.  والمنثة  ، بالكسر،  كمدقة: صوفة يدهن بها  الجرح.  والنثيثة: رشح الزق   والسقاء   والنث: الحائط الندى  المسترخى. قال ابن سيده: أظنه فعلا، كما ذهب إليه سيبويه في طب وبر.  وكلام غث نث إتباع  ، ومثله في اللسان.

### Türkçe

**نث** haberi onu **ينثه** (ötre ile) ve onu **ينثه** (kesre ile) **نثا** (diye) (yapar); onu ifşa ettiği zaman. Ve **النث**: hadisi yaymaktır; ve denildi ki: gizlediği hadisi yaymak, onu yaymaktan daha haklıdır. Ve Ensârî Kays b. el-Hatîm’in sözü rivayet edilir:
  İkiyi aşarsa sır, muhakkak o                      **بنث** ve gammazların çoğaltılmasıyla layıktır. Ve **نثاث** ve **منث** bir adam. Sa‘leb’den. Ve **التهذيب**’de: Senin sözün: **نث** hadisi onu **ينثه** **نثا** (diye), işte o, başka değil yalnızca nûn’un ötreli olmasıyladır; ve bu, onu yaydığı zamandır. Ve Ümmü Zer‘ hadîsinde:  “Bizim hadisimizi **تنث** etme, **تنثيثا** (diye)” **النث** **البث** gibidir. Dersin ki: Sırlarımızı ifşa etme ve insanları hâllerimize muttali kılma. Ve **التنثيث** **تنثث**’ün masdarıdır; onu **تنث** üzerine yürüttü. Ve birleşik **الباء** ile rivayet edilir. Sonra şeyhimiz, musannifin bu fiilin muzâriini iki vecihle getirmesini musannife inkâr etti; ve Cevherî’nin, İbn Mâlik ve başkaları gibi, ötre ile yetindiğini; ve musannif için onda bir dayanak olmadığını zikretti; hâlbuki iki vecih **اللسان**’da ve **المحكم**’de ve başkalarında zikredilmişken; onlardan daha büyük hangi dayanak vardır? **نث** yarayı: onu yağladı; **مث** gibi. Ve o yağ **نثاث**tır, **كتاب** vezninde. **التهذيب**’de: **ثنثن**; **الثن**’i otladığı zaman. Ve **نثنث**; çok terlediği zaman. Ve **نث** kemiği **نثا** (diye): iliği aktı. **نثنث** tulumu; içindeki sadeyağı sızdırdığı zaman; **كنت ينث** (kesre ile) **نثا** ve **نثيثا** (diye); “**مث** **يمث** **يمث**” gibi, mîm ile. Ve Ömer’in -Allah ondan razı olsun- hadîsinde: “Sen **تنث** ediyorsun, **نث** **الحميت** (gibi).” Ve bir rivayette: **نثيث** **الحميت**. Denilir: **نث** eder, **ينث** eder, **نثيثا** (diye) ve **مث** eder, **يمث** eder; yağı sebebiyle terlediği zaman, böylece onun yüzünde ve derisinde yağ gibi bir şey görürsün. Ebû Ubeyd dedi: **النثيث**: kemiğinden ve etinin çokluğundan terlemesi ve sızmasıdır. **نث** eli mendille; onu sildiği zaman; **مث** gibi. Ve **النثاث**; **تجار** gibi: **ناث**’ın çoğulu; Ebû Amr’dan; ve onlar, Müslümanları gıybet edenler ve onların kötülüklerini ananlardır. Ve **المنثة**; kesre ile; **مدقة** gibi: yarayı yağlamakla (kullanılan) bir yün parçası. Ve **النثيثة**: tulumun ve kırbanın sızıntısıdır. Ve **النث**: gevşek, nemli duvardır. İbn Sîde dedi: Onu fiil sanıyorum; Sîbeveyh’in **طب** ve **وبر** hakkında gittiği gibi. Ve “**غث نث**” söz, tâbi‘ (itbâ‘)dır; ve onun benzeri **اللسان**’dadır.
