# نثج (ن-ث-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AB%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - ث - ج
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D8%AC/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج ث ن
جنث ، نثج ، نجث ، ثجن : مستعملة .
جنث : قال الليث : الْجِنْثُ : أَصْلُ الشَّجَرَةِ ، وهو العِرقُ المستقيمُ أرومَتُه في الأرض ، ويقال : بل هو من ساقِ الشَّجرةِ ما كان في الأرض فوق العُروق .
أبو عُبَيْد ، عن الأصمعيّ : جِنْثُ الإنسان : أَصْلُهُ ، وإنه ليرجعُ إلى جِنْثِ صِدْق .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : التَّجَنُّثُ أن يَدَّعيَ الرجلُ غَيْرَ أَصْلِهِ .
وقال ابنُ السّكّيت ، قال الأصمعيّ : سمِعتُ خَلَفاً يقول : سِمعْتُ العرب تُنْشِد بيت لَبِيد :
أَحْكَمَ الجُنْثِيُّ عن عَوْراتها
كلَّ حِرْبَاءٍ إذا أُكْرِه صَلّ
قال : الجِنثِيّ : السَّيْف بعينه ، وقوله أَحْكَمَ : أي رَدَّ . يقول : رَدَّ الحرباءُ وهو المسمار عن عورتها السيف ، وأنشد خلف :
ولَيْست بأَسْواقٍ يكون بِياعُها
بِبَيْضٍ تُشَافُ بالجِيادِ المنَاقِلِ
ولكنها سوقٌ يكون بِياعُها
بِجُنْثِيَّةٍ قد أَخْلَصَتْها الصَّياقِلُ
قال : ومن روى :
أَحكمَ الجِنْثيُّ من عوراتها
كلَّ حرباء . . .
فإن الجِنْثِيّ : الحدّاد إذا أحكم عَوْرات الدِّرْع ؛ لم يَدَع فيها فَتْقاً ولا مكاناً ضعيفاً .
وقال أبو عُبَيدة الجِنْثى ، بالضم والكسر : من أَجْوَد الحديد ، هذا الذي سمعناه من بني جعفر .
وقا أبو عُبَيد : الجُنْثِيّ : الحدَّاد ، ويقال الزَّرّاد .
نثج : أَهْمله اللَّيث .
ثعلب : عن ابن الأعرابيّ : المِنْثَجَةُ : الاست ، سُمِّيت مِنْثَجَة ، لأنها تَنْثجُ ، أي تُخْرِجُ ما في البطن .
وقال غيره : يُقال لأحد العِدْلَيْن إذا اسْتَرْخَى : قد اسْتَنْثَج فهو مُسْتَنْثِج . قال هِمْيان :
يَظَلُّ يَدْعُو نِيبَهُ الضَّماعِجا
بصَفْنَةٍ تَزْقِي هَديراً ناثِجا
أي مُسّتَرخِياً .
نجث : قال الليث وغيره : النَّجِيثُ : الهدَف ، سُمِّي نَجِيثاً لانْتِصابه واسْتِقْباله .
والاسْتِنْجاث : التَّصَدِّي للشيء ، والإقبال عليه ، والولُوع به .
أبو عبيدُ : خرج فلان يَنْجُثُ بني فلان ، أي يَسْتَغويهم ويستَغِيثُ بهم ، ويقال : يَسْتَعْوِيهم بالعين ، وأتانا نَجِيثُ القوم ، أي أمرهم الذي كانوا يُسِرّونه .
قال لَبِيد يذكر بقرة :
مَدَى العين مِنها أن تُراعَ بنَجْوَةٍ
كَقَدْرِ النَّجيث ما يَبُذُّ المُناضِلا
أراد أن البقرةَ قريبةٌ من وَلَدِها ، تُراعيه كقدر ما بين الرامي والهدف .
الأصمعيّ : نَبَثوا عن الأمر ، ونَجَثُوا عنه ، وبحثوا عنه ، بمعنى واحد . ورجل نجَّاث ونَجِثٌ يتَتبَّعُ الأخبار ويَسْتَخْرِجُها .
وقال الأصمعيّ :
ليس بِقَسَّاسٍ ولا نَمَ نَجِثْ
ويقال : بُلِغَتْ نَجِيثَتُه ونكيثتُه : أي بُلِغَ مَجْهوده .
والنُّجُثُ : غِلافُ القلب ، وجمعه أنجاث . وأنشد :
تَنْزُو قلوبُ القَوم من أَنْجاثِها
وأنشد شَمِر :
أَزْمانَ غَيُّ قلبِكَ المْسْتَنْجِثُ
بمَأْلَفٍ من جمعكم مُسْتَنبِثُ
قال : المستَنْجِثُ : المُسْتَخْرِج . يقال : نَجَثَهُ أي أَخْرَجَه . وقيل : المستَنْجِث : مثل المُنْهَمِك .
أبو عُبَيد ، عن الفراء : من أمثالهم في إعلان السِّرِّ ، وإبدائه بعد كتْمانه ، قولهم : ( بَدا نَجِيثُ الْقَوْمِ ) أي سِرُّهم الذي كانوا يخفونه .
ثجن : أَهْمله الليث .
وقال ابن دريد : الثَّجَنُ طريق في غِلَظٍ من الأرض لغةٌ يمَانيَّة .

##### Türkçe

ج ث ن
**جنث** ، **نثج** ، **نجث** ، **ثجن** : kullanımdadır.

**جنث** : Leys dedi: **الْجِنْثُ**: ağacın aslıdır; o, kökü toprağın içinde olan dosdoğru damardır. Ve denilir: bilakis o, ağacın gövdesinden, köklerin üstünde, toprak içinde olan kısımdır.

Ebû ʿUbeyd, Asmaʿî’den: İnsanın **جِنْثُ**’u: onun aslıdır; ve o, elbette **جِنْثِ صِدْق**’a döner.

Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: **التَّجَنُّثُ**: kişinin kendi aslından başkasını iddia etmesidir.

İbnü’s-Sikkît dedi, Asmaʿî dedi: Halef’i şöyle derken işittim: Arapların Lebîd’in bir beytini inşâd ettiklerini işittim:
أَحْكَمَ الجُنْثِيُّ عن عَوْراتها
كلَّ حِرْبَاءٍ إذا أُكْرِه صَلّ
Dedi: **الجِنثِيّ**: bizzat kılıçtır; ve onun sözü **أَحْكَمَ**: yani geri çevirdi. Diyor ki: kertenkele—ki o çividir—kılıcı, onun açıklığından geri çevirdi. Ve Halef inşâd etti:
ولَيْست بأَسْواقٍ يكون بِياعُها
بِبَيْضٍ تُشَافُ بالجِيادِ المنَاقِلِ
ولكنها سوقٌ يكون بِياعُها
بِجُنْثِيَّةٍ قد أَخْلَصَتْها الصَّياقِلُ
Dedi: Ve kim şu rivayet ederse:
أَحكمَ الجِنْثيُّ من عوراتها
كلَّ حرباء . . .
o takdirde **الجِنْثِيّ**: zırhın açıklıklarını sağlamlaştırdığı zaman onda ne bir yırtık ne de zayıf bir yer bırakmayan demircidir.

Ebû ʿUbeyde dedi: **الجِنْثى**, zamme ve kesre ile: demirin en iyisindendir; bu, Benî Caʿfer’den işittiğimizdir.

Ebû ʿUbeyd dedi: **الجُنْثِيّ**: demircidir; ve **الزَّرّاد** denilir.

**نثج** : Leys onu ihmal etti.

Saʿleb: İbnü’l-Aʿrâbî’den: **المِنْثَجَةُ**: makat; **مِنْثَجَة** diye adlandırıldı; çünkü o **تَنْثجُ**, yani karında olanı çıkarır.

Başkası dedi: İki yanın birine, gevşediği zaman, denilir: **قد اسْتَنْثَج**; o da **مُسْتَنْثِج**’dir. Himyân dedi:
يَظَلُّ يَدْعُو نِيبَهُ الضَّماعِجا
بصَفْنَةٍ تَزْقِي هَديراً ناثِجا
Yani gevşemiş olarak.

**نجث** : Leys ve başkası dedi: **النَّجِيثُ**: hedeftir; dikilip karşılaması sebebiyle **نَجِيثاً** diye adlandırıldı.

**والاسْتِنْجاث**: bir şeye karşı durmak, ona yönelmek ve ona düşkün olmaktır.

Ebû ʿUbeyd: Falan, falan oğullarını **يَنْجُثُ** olarak çıktı; yani onları ayartır ve onlarla yardım ister; ve denilir: göz ile onları **يَسْتَعْوِيهم**; ve bize kavmin **نَجِيثُ**’u geldi; yani onların gizliyor oldukları işleri.

Lebîd, bir ineği anarak dedi:
مَدَى العين مِنها أن تُراعَ بنَجْوَةٍ
كَقَدْرِ النَّجيث ما يَبُذُّ المُناضِلا
İneğin yavrusuna yakın olduğunu kastetti; onu, okçu ile hedef arasındaki miktar kadar gözetir.

Asmaʿî: İş hakkında **نَبَثوا** ettiler, ondan **نَجَثُوا** ettiler ve onu araştırdılar; tek bir mânâdadır. Ve **نجَّاث** ve **نَجِثٌ** bir adam: haberleri takip eder ve onları çıkarır.

Asmaʿî dedi:
ليس بِقَسَّاسٍ ولا نَمَ نَجِثْ

Ve denilir: **بُلِغَتْ نَجِيثَتُه** ve **نكيثتُه**: yani onun gayreti ulaşıldı.

**والنُّجُثُ**: kalbin kılıfıdır; çoğulu **أنجاث**’tır. Ve inşâd etti:
تَنْزُو قلوبُ القَوم من أَنْجاثِها
Ve Şemir inşâd etti:
أَزْمانَ غَيُّ قلبِكَ المْسْتَنْجِثُ
بمَأْلَفٍ من جمعكم مُسْتَنبِثُ
Dedi: **المستَنْجِثُ**: çıkaran kimsedir. Denilir: **نَجَثَهُ** yani onu çıkardı. Ve denildi: **المستَنْجِث**: **المُنْهَمِك** gibidir.

Ebû ʿUbeyd, Ferrâ’dan: Sırrı ilan etmede ve onu gizledikten sonra açığa vurmada, onların darb-ı mesellerinden, sözleridir: (**بَدا نَجِيثُ الْقَوْمِ**) yani gizliyor oldukları sırları.

**ثجن** : Leys onu ihmal etti.

İbn Düreyd dedi: **الثَّجَنُ**: yerin bir kalınlığında bir yoldur; Yemenî bir lehçedir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D8%AC/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

التهذيب ابن الأَعرابي: المِنْثَجَةُ الاست، سميت مِنْثَجةً لأَنها تَنْثِجُ أَي تُخرج ما في البطن. غيره: ويقال لأَحد العِدْلَيْنِ إِذا استرخى: قد اسْتَنْثَجَ؛ قال هِمْيانُ:
يَظَلُّ يَدْعُو نِيبَه الضَّماعِجا،
بِصَفْنَةٍ تزقِي هدِيراً ناتجا
أَي مسترخياً؛ والله أَعلم.

##### Türkçe

**التهذيب**: İbnü’l-A‘râbî: **المِنْثَجَةُ** makat(tır); ona **مِنْثَجةً** adı verilmiştir; çünkü o **تَنْثِجُ**; yani karında olanı çıkarır. Başkası: İki testisten birine, gevşediği zaman, şöyle denir: **قد اسْتَنْثَجَ**; Hemyân dedi ki:

يَظَلُّ يَدْعُو نِيبَه الضَّماعِجا،
بِصَفْنَةٍ تزقِي هدِيراً ناتجا

Yani gevşemiş olarak; Allah daha iyi bilir.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D8%AC/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَثَجَ
نَثَجَ I ( n. ac. نَثْج 1 ),
a.  Struck, stabbed.

أَنْثَجَ
أَنْثَجَ IV ,
a.  Voided.

اِسْتَنْثَجَ
اِسْتَنْثَجَ X ,
a.  Hung down.

نِثْج
نِثْج 2 ,
a.  Pusillanimous.

نُثُج
نُثُج 10 ,
a.  see 20t .

مِنْثَجَة
مِنْثَجَة 20t ,
a.  Podex.

خَرَجَ مِنْثَجًا
خَرَجَ مِنْثَجًا
a.  He went to stool.

##### Türkçe

نَثَجَ
نَثَجَ I ( i. ac. **نَثْج** 1 ),
a. Vurdu, bıçakladı.

أَنْثَجَ
أَنْثَجَ IV ,
a. Dışkıladı.

اِسْتَنْثَجَ
اِسْتَنْثَجَ X ,
a. Aşağı sarktı.

نِثْج
**نِثْج** 2 ,
a. Korkak.

نُثُج
**نُثُج** 10 ,
a. 20t’ye bak.

مِنْثَجَة
**مِنْثَجَة** 20t ,
a. Anüs.

خَرَجَ مِنْثَجًا
**خَرَجَ مِنْثَجًا**
a. Dışkılamaya gitti.
