# نثر (ن-ث-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AB%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

“Nesir” sümkürük demektir

- Harfler: ن - ث - ر
- Kur'an'da: 3 geçiş · 3 ayet · 2 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [مَنْثُورًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D8%B1/siga/%D9%85%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%AB%D9%8F%D9%88%D8%B1%D9%8B%D8%A7.md) | مَفْعُولًا | Saçılan | 2 | 2 | [25:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D8%B1/ayet/25:23.md) |
| [انْتَثَرَتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%86%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%AB%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | افْتَعَلَتْ | Saçıldı | 1 | 1 | [82:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D8%B1/ayet/82:2.md) |

## Mücavir kökler — 11 mücavir (16 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [هبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Toz
2. [كوكب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%83%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · “Necm” gezegen, “kevkeb” sabit yıldız demektir
3. [لؤلؤ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A4%D9%84%D8%A4.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · İnci
4. [طوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Çeper demektir
5. [قدم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Kudüm” ön demektir
6. [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Yavru” demektir
7. [خلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir
8. [حسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hisbe okun nişangah kısmına denir
9. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
10. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
11. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نثر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [نشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1.md), [بذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B0%D8%B1.md), [بدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D8%AF.md) |
| Zıt Kök | [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir arada veya toplu duran küçük taneli unsurları tek tek ve dağınık biçimde etrafa saçmak, fırlatıp dökmek |
| Çekirdek Özet 2 | Kozmik düzenin çözülmesiyle gök cisimlerinin yörüngelerinden savrulması; amellerin ağırlığını yitirerek toza dönüşmesi veya güzelliğin parıltılı intizamsızlıkla etrafa yayılması |
| Çekirdek Özet 3 | Parçaların birleşerek bir bütün oluşturma kabiliyetini yitirmesi; bağlayıcı çekim ve tutunma kuvvetinin kalkmasıyla dağılma ve saçılma hâli |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir saçılma veya yok olma olarak görmek; kelimenin maddesel taneciklilik, hacim kaybı ve intizamsız yayılma boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نث | İçeride biriken veya gizli duran bir şeyi dışarıya doğru sevk edip ortaya çıkarma, sızdırma ve yayma. Bu çekirdek [نثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D9%84.md) kökünde toprağı veya sadaktaki oku dışarı çekip çıkarma, [نثا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D8%A7.md) kökünde ise sözü dışarıya yayma ve ifşa etme anlamlarında görülür. | ر | Çekirdeğe eklenen ses, dışarı çıkarma hareketine hız, hareketlilik ve taneli parçaların uzamsal olarak çok yönlü biçimde etrafa yayılması nüansını kazandırmıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | İçeriden dışarıya doğru uzanan, hareketlenen veya yönelen bir kaynağın başlangıcı |
| ث | işaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | ت imgesinden türetme olup sesin peltekliğiyle sınırın gevşemesini, parçalanabilirliği ve dağılabilir temas noktalarını temsil eder |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Dağılan parçaların yöneldiği uzam, yayılımın tepe noktası ve hareketin yön kazandığı açıklık |
| نثر | İçteki kaynağın sınırlarını aşarak çok sayıda parça halinde dış uzama saçılması | Bir odaktan çıkan tanecikli ve çoklu unsurların bağlarından kurtularak bağımsız parçacıklar halinde etrafa dağılması hareketini betimler |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Taneli nesneleri (ceviz, badem, şeker veya tohum) elle etrafa saçmak; hayvanın burnunda biriken tortu veya suyu aksırıp sümkürerek dışarı fırlatması; burnun iki kanadı arasındaki çukurluk ve kılıcın burna inmesiyle hasmı yere sermek |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairi el-Esved b. Ya‘für’ün bir mısraında geçtiği üzere kök, tohumların ve parçacıkların yere savrulması ve dökülmesi bağlamında kullanılmıştır. Ayrıca klasik sözlüklerde kaydedilen şu beyitte mızrak darbesiyle hasmı burnu üzerine yıkmak anlamı şahittir: إن عليها فارسا كعشره / إذا رأى فارس قوم أنثره |
| Erken Arapça kullanım | Hadis metinlerinde abdest alırken burna su çekip ardından suyu kuvvetle dışarı fırlatma fiili olarak yer alır: إذا توضأت فانتثر |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça نثر kökü, Sami dillerinin güney kolunda taneli şeylerin dağıtılması, püskürtülmesi ve burundan sıvı atılması ekseninde yerleşik bir kullanıma sahiptir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) doğrudan n-t-r kök dizilişi çoğunlukla gevşeme, çözülme, sıçrama veya çözülüp düşme anlamlarıyla (İbranice ntr kökünde bağların çözülmesi, sıçramak) fonetik paralellik gösterir; buradaki temel semantik matris bağlı duran unsurların birbirinden koparak çözünmesidir. Akadca bünyesinde ise benzer ses dizilimleri çoğunlukla titreme, çözülme veya sıçrama hareketlerini karşılar. Arapçada kök, hem taneli katı nesnelerin etrafa saçılmasını hem de burundaki birikintinin sümkürülerek dışarı atılmasını ifade eden somut ve eylemsel bir yoğunlaşma kazanmıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Birleşik veya toplu nesnelerin taneli parçalar halinde etrafa atılması | Burun bölgesine isim olması (en-nesre), sümkürme eylemi (istinmâr) ve düğünlerde şeker/para saçma (nisâr) anlamları aynı çekirdekten türemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Çözülme, bağların serbest kalması ve koparak sıçrama | İbranice ve Aramicede çözülüp dağılma bildiren köklerle ortak bir eylemsel matrisi paylaşır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan güvenilir bir ses denkleşmesi tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نثر | Anlamlı | Saçmak, dağıtmak | Taneli nesnelerin çok yönlü ve dağınık biçimde fırlatılması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| نرث | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| ثنر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| [ثرن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B1%D9%86.md) | Anlamlı | Karın iç yağı, perde | Karın organlarını örten ince ve yaygın yağ dokusu | Tahdhīb al-Lugha'da müsta'mel; Kur'an'da geçmez |
| رنث | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| [رثن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AB%D9%86.md) | Anlamlı | Çisenti, hafif yağmur | Kesintisiz ve ufak damlalar halinde dökülen yağış | Tahdhīb al-Lugha'da müsta'mel; dökülme nüansıyla hedef kökle yakınlık taşır; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نثر | Merkez | Saçılma ve dağılma | Taneli, küçük parçaların bir odaktan çıkarak düzensiz biçimde etrafa yayılması | Nesnelerin kendi ağırlık veya bağını kaybedip bağımsız zerrelere dönüşmesi |
| [نشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1.md) | Komşu | Yayma ve açma | Katlanmış veya dürülmüş bir şeyin düz bir alana serilerek açılması | نثر parçalı ve taneli dağılmayı ifade ederken, [نشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1.md) yüzey genişlemesini ve serilmeyi bildirir |
| [بذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B0%D8%B1.md) | Komşu | Tohum saçma | Bir gayeye matuf olarak tohumun toprağa bilinçli ve düzenli saçılması | نثر plansız ve rastgele savrulmayı da içerirken, [بذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B0%D8%B1.md) neşvünema amacıyla atılmayı anlatır |
| [بدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D8%AF.md) | Komşu | Parçalara ayırma | Bir bütünün birbirinden uzaklaştırılarak parçalanması | [بدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D8%AF.md) birlik halinin bozulup ayrışmasına odaklanırken, نثر havada veya yerde zerrecikler halinde saçılmayı vurgular |
| [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) | Zıt | Toplama ve birleştirme | Dağınık ve ayrı duran parçaların bir araya getirilip bir merkezde tutulması | Saçılmanın ve dağılmanın tam karşıtı olan intizamlı bütünleşme eylemidir |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نثر | Saçmak, dağıtmak | Taneli nesnelerin bağımsız unsurlar halinde etrafa fırlatılması | Kesin |
| Latince | spargere, dispergere | Saçmak, serpmek | Katı veya sıvı unsurların geniş bir alana yayılması; ancak burnun sümkürülmesi gibi fizyolojik anlamları içermez | Güçlü |
| İngilizce | to scatter, to disperse, to strew | Saçılmak, dağılmak, serpmek | Çoklu parçacıkların intizamsızca yayılmasını karşılar; kökün toza dönüşme ve değersizleşme çağrışımını bağlama göre kısmen verir | Kesin |
| Almanca | streuen, zerstreuen | Saçmak, dağıtmak | Parçaların etrafa düzensiz serpilmesini tam karşılar; kökün anatomik anlam katmanını dışarıda bırakır | Güçlü |
| Fransızca | éparpiller, disperser | Saçmak, darmadağın etmek | Bir arada bulunan şeylerin kontrolsüzce ayrışıp dağılmasını ifade eder | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مَنْثُورًا | Amellerin kıymetsizleşip dağılan toz zerresine dönüşmesi | İnkârcıların dünyadaki amellerinin ahirette hiçbir ağırlık ve değer taşımayarak havada uçuşan toz gibi saçılması bağlamı (Furkân [25:23](https://lisan.digital/tr/ayet/25:23.md)) |
| مَنْثُورًا | Parıltı, çokluk ve intizamsız güzellikle saçılmış inciler | Cennetteki genç hizmetçilerin safiyeti, hareketliliği ve ortamdaki zenginliği niteleyen teşbih bağlamı (İnsân [76:19](https://lisan.digital/tr/ayet/76:19.md)) |
| انْتَثَرَتْ | Kozmik bağların çözülerek gök cisimlerinin yörüngelerinden savrulması | Kıyamet koptuğunda gök kubbedeki yıldızların çekim kuvvetini yitirerek uzay boşluğuna dağılması tasviri (İnfitâr [82:2](https://lisan.digital/tr/ayet/82:2.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kıyamet ahvali ve amellerin tartılması (vezn) | Furkân [25:23](https://lisan.digital/tr/ayet/25:23.md) ayetindeki ifadeden hareketle, imansız yapılan amellerin ontolojik olarak var kalsa bile değer ve sevap bakımından sıfırlanıp hükümsüz kılınması tartışılır. | Amelin ağırlık ve varoluşsal değerini kaybetmesi |
| Fıkıh | Taharet bahsi ve düğünlerdeki ikramlar | Abdest alırken burna su verip sümkürme (istinmâr) sünneti ile düğün ve bayramlarda para/şeker saçmanın (nisâr) caiz olup olmadığı tartışılmıştır. | Fazlalığın dışarı atılması veya cömertlik gösterisi olarak saçım |
| Tefsir | Kıyamet sahneleri ve cennet tasvirleri | İnfitâr [82:2](https://lisan.digital/tr/ayet/82:2.md)'de yıldızların yörüngelerinden kopuş mekanizması ile İnsân [76:19](https://lisan.digital/tr/ayet/76:19.md)'daki benzetmenin dağınıklık mı yoksa hareketli bir intizam mı ifade ettiği irdelenir. | Fiziksel düzenin bozulması veya estetik saçılma |
| Hadis | Taharet ve Kur'an tilaveti adabı | Hadislerde istinmârın temizlik boyutu vurgulanırken; İbn Mes'ûd'un rivayetinde Kur'an'ın çürük hurmaların saçılması gibi aceleyle ve dikkatsizce okunması yasaklanmıştır (نثر الدقل). | Hızlı, kontrolsüz ve dikkatsiz dökülme |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Amellerin kabul ve tartı şartı | İhlas ve imandan yoksun amelin akıbeti | Boşunalığın tespiti | Tevhid eksenine bağlanmayan ameller, görünüşte büyük olsa bile saçılmış toz gibi dağılır ve tartıda ağırlık teşkil etmez. | Kesin |
| İlmi | Kozmoloji ve astrofizik | Yerçekimsel dengenin bozulması | Düzenin dağılması | Yıldızların saçılması, kütleçekim kuvvetlerinin veya yörünge dengelerinin ortadan kalkmasıyla sistemin entropik dağılıma uğramasını temsil eder. | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve toplumsal birlik | Merkezî bağların çözülmesi | Parçalanma ve anarşi | Toplumu bir arada tutan ortak akit ve adalet bağı koptuğunda fertlerin veya kabilelerin dağılmış zerreler gibi savrulmasını simgeler. | Muhtemel |
| İktisadi | Servetin dolaşımı veya israf | Sermayenin plansız dağıtımı | Değer kaybı | Kaynakların üretken bir bütüne dönüştürülmeksizin rastgele saçılması, iktisadi gücün buharlaşmasına ve işlevsizleşmesine yol açar. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Entropi ve parçacık difüzyonu | Kapalı veya dengeli bir sistemdeki parçacıkların, bağlayıcı kuvvetlerin ortadan kalkması sonucu en olası düzensiz duruma doğru kendiliğinden yayılması ve dağılması sürecine yapısal olarak denktir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal anomi ve atomizasyon | Bireyleri bir arada tutan normatif yapının çökmesiyle, fertlerin kolektif hedeften kopup toplumsal uzamda birbirine yabancılaşmış zerreler gibi savrulması haline karşılık gelir. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece edebiyattaki düz yazı (nesir) terimine veya sıradan bir etrafa saçma eylemine indirgeyerek Kur'an'daki kozmik ve ontolojik ağırlığından yalıtmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök Kur'an'da; kozmik sistemlerin kütleçekimsel bağlarını yitirmesini, ahlaki-ameli değerlerin sıfırlanıp hükümsüz kılınmasını ve cennetteki estetik hareketlilik ile parıltının zenginliğini kuşatan çok boyutlu bir anlama sahiptir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Amellerin "saçılmış toz" haline gelmesini sadece yok olma zannetmek; amelin biçimsel olarak var olmasına rağmen değer, fayda ve ağırlık yönünden işlevsizleştiği hakikatini gözden kaçırmak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık, düzen ve değer hiyerarşisini açıklayan anahtar bir hareketi sunar. Bir şeyin değerinin ve intizamının, o şeyi bir arada tutan ilahi yasaya ve anlama bağlı olduğunu; bu bağ koptuğunda hem devasa gök cisimlerinin hem de dünyevi amellerin saçılıp dağılacağını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kozmolojik kıyamet sahnelerinin tasvir edildiği ayetlerde (İnfitâr [82:2](https://lisan.digital/tr/ayet/82:2.md)), amellerin ahiretteki karşılığını ve tartısını bildiren uyarılarda (Furkân [25:23](https://lisan.digital/tr/ayet/25:23.md)) ve cennet hayatının estetik zenginliğini anlatan müjdelerde (İnsân [76:19](https://lisan.digital/tr/ayet/76:19.md)) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Şeklen büyük görünen amellerin mutlak bir değer taşıdığı zannını yıkar; niyet ve imandan yoksun eylemlerin saçılmış toz zerresinden farksız olduğunu bildirir. Ayrıca kâinatın mekanik olarak sonsuza kadar bozulmadan kalacağı yanılgısını, yıldızların saçılması imgesiyle düzeltir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir arada bulunan taneli ve küçük unsurların bir merkezden veya elden çıkıp çok yönlü olarak etrafa saçılması, fırlatılması veya burundaki fazlalığın dışarı atılması.
- Soyut anlam: Bir sistemi, nesneyi veya ameli bir arada tutan bağlayıcı kuvvetin ortadan kalkmasıyla ortaya çıkan ağırlık kaybı, düzensizlik, serbest dağılım ve hükümsüzlük hali.
- Sistematik karşılık: Sistemin bütünlüğünü sağlayan çekim alanının ($F$) sıfırlanması durumunda, bütünü oluşturan elemanların ($n_i$) birbirine olan mesafesinin hızla artarak uzama yayılması ve toplam sistem değerinin ($V$) dağılması.
- LaTeX modeli: $$V(t) = \sum_{i=1}^{n} m_i \cdot \delta_i \xrightarrow{F \to 0} 0 \quad \implies \quad \lim_{t \to \infty} \rho(x, t) \to 0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $V(t)$, amellerin veya sistemin toplam geçerli değerini; $m_i$, sisteme giren münferit parçacık veya amelleri; $\delta_i$ ise bu amellerin ilahi kabul ve iman bağıyla olan katsayısını temsil eder. Bağlayıcı kuvvet ($F$) ortadan kalktığında sistemin ağırlığı ve değeri sıfıra yaklaşır ($V \to 0$). İkinci kısımda ise uzaysal yoğunluk fonksiyonu $\rho(x, t)$ yer alır; kozmik çekimin kalkmasıyla parçacıkların saçılması sonucu belirli bir uzamdaki yoğunluk sıfıra doğru ıraksar ve mutlak saçılma gerçekleşir.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AB%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [Furkan 25:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D8%B1/ayet/25:23.md) — مَنْثُورًا

وَقَدِمْنَا إِلَى مَا عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْنَاهُ هَبَاءً مَنْثُورًا

Meal (IK): Yaptıkları her işi ele alır ve onu toz-duman ederiz.

### [İnsan 76:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D8%B1/ayet/76:19.md) — مَنْثُورًا

وَيَطُوفُ عَلَيْهِمْ وِلْدَانٌ مُخَلَّدُونَ إِذَا رَأَيْتَهُمْ حَسِبْتَهُمْ لُؤْلُؤًا مَنْثُورًا

Meal (IK): Çevrelerinde ölümsüz gençler dolaşır ki; onları gördüğünde saçılmış bir inci sanırsın.

### [İnfitar 82:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D8%B1/ayet/82:2.md) — انْتَثَرَتْ

وَإِذَا الْكَوَاكِبُ انْتَثَرَتْ

Meal (IK): Yıldızlar saçıldığı zaman;

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

“Nesir” sümkürük demektir. Nesr öksürmek ve aksırmak anlamlarına gelir. Saçılmak anlamında da kullanılmaktadır. Sura üfürülünce yıldızlar ak delikten aksırıldığı zaman çıkan parçacıklar gibi kainata saçılırlar.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الثاء والراء والنون معهما
ن ث ر يستعمل فقط
نثر:
النَّثْر: رَمْيُكَ الشيءَ بيَدِكَ متفرِّقاً، ويقال: أخَذَ دِرْعاً فنَثَرَها على نفسه، ويُسَمَّى الدِّرْعُ النَثْرةَ إذا كانت سَلِسَة المَلْبس.
والنَّثْرةُ: الفُرجةُ التي بين الشاربَيْن حِيالَ وتَرةِ الأنف، وكذلك هي من الأَسَد.
والنَّثرةُ: كوكب في السماء كأنَّه لَطْخُ سَحابٍ حِيال كَوكَبَين صَغيرين تُسَّميهِ العَرَبُ نَثرةَ الأسد، وهو من منازل الشمس والقَمَر، وهو في علم النجوم من بُروج السَّرَطان.
والنُّثارةُ: فُتاتُ ما يَتَناثَرُ من الخِوان ونَحوِه.
والنَّثرة للدَّوابِّ: شِبْهُ العَطْسِ للناس، إلاّ أنَّه ليس بغالب، ولكنُه شيء يفعَلهُ بأنفه، تقول: نَثَرَ الحِمارُ ينَثُرُ نَثيراً.
والإنسان يَسْتَنْثِرُ إذا استَنْشَقَ، ثمَّ استخرَجَه بنفس الأنف.
وامرأةٌ نَثورٌ: كثيرة الوَلَد، يقال: نَثَرتْ بطنُها.
ويقال للرجل يَجَأُ بَطنَ الآخر بالسِّكيِّن: قد نَثَرَ أمعاءَه.
والنَّثْر: اسمٌ للجَوز والسُّكَّر وما يُنثَرُ من الأشياء، والنِّثار الفِعْل، يقال: أما شَهِدْتَ نِثارَ فلانٍ، وما أَصَبْتَ من نَثر فلانٍ، أي ما نَثَرَ.
ويقال:رَضُوا فتناثَروا مَوْتَى.

##### Türkçe

ثاء, راء ve نون’un birlikte olduğu bab
**ن ث ر** yalnızca kullanılır.

**نثر**:
**النَّثْر**: Senin bir şeyi elinle dağınık olarak atmandır; ve denilir: Bir zırh aldı da onu kendi üzerine serpti; ve zırh, giyimi kolay olduğunda **النَثْرةَ** diye adlandırılır.
Ve **النَّثْرةُ**: Bıyıkların arasındaki, burnun perdesi hizasındaki aralıktır; aynı şekilde o, aslandandır.
Ve **النَّثرةُ**: Gökte bir yıldızdır; sanki iki küçük yıldız hizasında bir bulut lekesi gibidir; Araplar ona **نَثرةَ الأسد** adını verir; o, güneşin ve ayın menzillerindendir; ve o, yıldızlar ilminde **السَّرَطان** burçlarındandır.
Ve **النُّثارةُ**: Sofradan ve benzerinden dökülen şeylerden saçılıp dökülenin kırıntısıdır.
Ve binek hayvanları için **النَّثرة**: İnsanlar için aksırmaya benzer; ancak o baskın değildir; fakat o, burnuyla yaptığı bir şeydir; dersin ki: Eşek **نَثَرَ** eder, **ينَثُرُ** eder, **نَثيراً**.
Ve insan, koklayıp sonra onu burnun nefesiyle çıkardığında **يَسْتَنْثِرُ** eder.
Ve **نَثورٌ** bir kadın: çok çocukludur; denilir: **نَثَرتْ** onun karnı.
Ve bir adamın karnını bıçakla yaran adama denilir: Onun bağırsaklarını **نَثَرَ** etti.
Ve **النَّثْر**: ceviz ve şeker ve şeylerden saçılanın adı; ve **النِّثار** fiildir; denilir: Falanın **نِثارَ**’ına şahit olmadın mı, ve falanın **نَثر**’inden ne elde ettin; yani onun saçtığı şey.
Ve denilir: Razı oldular da ölüler olarak dağılıp döküldüler.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

نَثَرْتُ الشيءَ أنْثُرُهُ نَثْراً، فانْتَثَرَ. والاسم النُثارُ. والنُثارُ بالضم: ما تَناثَرَ من الشيء. ودُرٌّ مُنَثَّرٌ، شدد للكثرة. والانْتِثارُ والاستِنثارُ بمعنًى، وهو نَثْرُ ما في الأنف بالنَفَس. وفي الحديث: "إذا اسْتَنْشَقْتَ فانْثُر". والنَثْرَةُ للدوابّ: شِبهُ العطسة. يقال: نَثِرَت الشاةُ، إذا طرحت من أنفها الأذى. قال الأصمعي: النافرُ والناثرُ: الشاةُ تَسْعُلُ فيَنْتَثِرُ من أنفها شيءٌ. والنَثورُ: الكثيرة الولدِ. والنَثْرَةُ: الفُرْجَةُ بين الشارِبَيْنِ حيالَ وَتَرة الأنف، وكذلك من الأسد. والنَثْرَةُ: كوكبان بينهما مقدارُ شِبر، وفيهما لَطْخُ بياضٍ كأنه قِطعة سحاب، وهي أنفُ الأسد يَنْزِلها القمر. والنَثْرَةُ الدِرعُ الواسعة. قال ابن السكيت: يقال للدرع نَثْرَةٌ ونَثْلَةٌ. قال: ويقال نَثَرَ درعه عنه، إذا ألقاها عنه. ويقال طعنه فأنْثَرَهُ، أي أرْعَفَهُ.

##### Türkçe

**نَثَرْتُ** şeyi **أنْثُرُهُ** **نَثْراً** (saçma olarak) saçtım; böylece **فانْتَثَرَ** (saçıldı). İsim **النُثارُ**dur. **والنُثارُ** (ötre ile): şeyden saçılan şeydir. **ودُرٌّ مُنَثَّرٌ**; çokluk için şeddelendi. **والانْتِثارُ** ve **الاستِنثارُ** bir mânâdadır; o, nefes ile burunda olanı saçmaktır. Hadiste: “**إذا اسْتَنْشَقْتَ فانْثُر**”. **والنَثْرَةُ** binek hayvanları için: aksırığa benzer (şey)dir. Denir ki: **نَثِرَت الشاةُ**; yani burnundan eziyeti attığı zaman. **قال الأصمعي**: **النافرُ** ve **الناثرُ**: koyundur; öksürür de burnundan bir şey saçılır. **والنَثورُ**: çok çocuklu (dişi)dir. **والنَثْرَةُ**: bıyıkların arasında, burun perdesi hizasında olan açıklıktır; aslandan da böyledir. **والنَثْرَةُ**: aralarında bir karış miktarı bulunan iki yıldızdır; ikisinde, sanki bir parça bulut gibi bir beyazlık lekesi vardır; o, aslanın burnudur; ay ona iner. **والنَثْرَةُ** geniş zırhtır. **قال ابن السكيت**: zırha **نَثْرَةٌ** ve **نَثْلَةٌ** denir. Dedi ki: **نَثَرَ درعه عنه** denir; yani onu üzerinden attığı zaman. Ve denir: ona mızrak vurdu da **فأنْثَرَهُ**; yani onu burun kanattı.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ث ر ن
رثن ، ثرن ، نثر : ( مستعملة ) .
رثن : قال بعضُ من لا أَعْتَمِده : تَرَثَّنَت المرأةُ ، إذا طَلَت وَجْههَا بغُمْرَة .
وقال أبو زيد : فيما رَوَى عنه ابنُ هانىء : الرَّثَانُ من الأمطار : القِطار المُتَتابعة يَفْصل بينهنّ ساعات ، أقلّ ما بينهنّ ساعة ، وأكثر ما بينهنّ يومٌ وليلة . وأَرْضٌ مُرَثَّنَة . وقد رُثِّنَت تَرْثيناً .
وفي ( نَوادر الأعْراب ) : أَرضٌ مَرْثُونَةٌ : أصَابَتْها رَثْنةٌ ، أي مَرْكُوكة .
وأَصابها رَثانٌ ، ورِثَامٌ .
وأرض مُرَثَّنة ، ومُرَثَّمة ، ومُثَرَّدَة ، كُلّ ذلك أصابها مَطَرٌ ضَعِيف .
ثرن : أبو العبّاس : عن ابن الأعْرابيّ : ثَرِن الرَّجُل ، إذا آذَى صَدِيقَه أو جارَه .
نثر : أبو العبّاس : عن ابنْ الأعْرابيّ أنه قال : النَّثْرَةُ : طَرَف الأنْف ؛ ومنه قولُ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) في الطَّهارة : اسْتَنْثِرْ .
قال : ومعناه : اسْتَنْشِق وحَرِّك النّثرة في الطَّهَارة .
وقلتُ : ورُوي لنا هذا الحرف عن ابن جَبلة عن أبي عُبيدة أنّه قال في حديث النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) إذا توضّأت فأَنْثِر ، بألف مقطوعة ، ولم يُفَسِّره .
أبو عُبيد : قلت : وأهل اللُّغة لا يُجيزون ، ( أَنْثر ) من ( الإنثار ) . إنما يُقال : نَثَر يَنْثِر ، وانْتَثر يَنْتَثر ، واسْتَنْثَر يَسْتَنْثر .
ورَوى أبُو الزِّنادِ : عن الأعْرج : عن أبي هُريرة : عن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( إذا توضأ أحدُكم فَلْيَجعل الماء في أَنفه ثم لِينْثِر هكذا ) .
رَواه أهلُ الضّبط لألفاظ الحديث ، وهو الصَّحيح عندي .
وقد فَسَّر الفرّاء قوله : لينثِر ، وليَسْتَنثِر ، على غير ما فَسَّره الفرّاء وابن الأعْرابيّ .
قال بعضُ أهل العِلْم : مَعْنى الاسْتِنْثار ، والنثر : أن يَسْتنشق الماء ثم يَستخرج ما فيه من أَذًى أو مُخاط .
وممّا يَدُل على هذا الحديث الآخَر أنّ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) كانَ يَسْتَنْشق ثلاثاً ، في كُلّ مرة يَسْتَنْثر ، فجعل الاسْتِنْثار غير الاسْتِنْشاق .
يُقال منه : نَثَر يَنْثِر ، بكسر الثاء .
ونَثَر السُّكَّرَ يَنْثُره ، بالضم لا غير .
وأما قول ابن الأعرابيّ : النَّثْرة : طَرَف الأنف ، فهو صَحيح .
وبه سُمِّي النَّجْم الذي يُقال له : نَثْرة الأسد ، كأنها جُعلت طرَف أَنْفه .
وقال اللَّيْثُ : النَّثْر : نَثْرك الشَّيء بيدك تَرْمي به مُتَفَرِّقاً ، مثل نَثْر الجَوز واللّوز والسُّكّر ، وكذلك نَثْر الحبّ إذا بُذِر .
وهو النِّثَار ؛ يُقال : شَهِدْت نِثَارَ فُلان .
قال : والنَّثُور من النِّساء : الكثيرةُ الوَلَد .
وقد نَثَرت ذا بَطْنها ، وقد نَثَرت بَطْنها .
قال : والنُّثَّارُ : فُتات ما يَتَناثر حوالَي الخِوان من الخُبز ونحو ذلك من كُلّ شيء .
وفي الحديث : ( من توضأ فَلْيَنْثِر ) ، بكسر الثاء .
ويُقال : نَثَرَ الدُّرّ ، والجَوْز ، يَنْثُره نَثْراً ، بضم الثاء .
ونَثَر من أَنْفه يَنْثِر نَثِيراً ، بكسر الثاء لا غير .
ونَثِير الدَّوَابّ : شبه العُطاس للنَّاس ، إلا أَنه ليس بغالب له ، ولكنّه شيء يَفْعله هو بأَنفه ، يقال : نَثَر الحِمَارُ ، وهو يَنْثِر نَثِيراً .
والإنسان يَستنثر : إذا استنشق الماء ثم اسْتَخرج نَثِيرَه بنَفَس الأنْف .
قال : والنَّثْرة أيضاً : الفُرْجة التي بيْن الشاربَين حِيال وَتَرة الأنف .
وكذلك هي من الأسَد .
قال : والنَّثرة : كَوكبٌ في السماء كأنه لَطْخُ سَحَاب حِيال كوكبين صغيرين ، تُسَمِّيه العربُ : نَثْرَة الأسد ، وهي من منازل القمر .
قال : وهو في عِلْم النُّجوم من بُرج السَّرَطان .
أخبرني الْمنذريّ ، عن أبي الهيثم قال : النثرة : هي أنف الأسد ومِنخَراه ، وهي ثلاثة كواكب خفيّة متقاربة ، والطَّرف عَينا الأسد كوكبان ، الجبهة أمامها وهي أربعة كواكب .
وقال شمر في كتابه في ( السِّلاح ) : النّثْرة من الدُّروع السّابغة .
وقد نثرَها عليه فملأَت بَدنه .
وقال غيرُه : النّثرةُ ، والنَّثْلةُ : اسمٌ من أسمائها .
وقال : هي المَنْثُولة ، وأَنشد :
وضاعفَ من فوقِها نَثرةً
تَرُدُّ القَواضِبَ عنها فُلُولاَ
وقال ابن شُميل : النّثْل : الادِّراع .
يقال : نَثَلَها عليه ، ونثَلَها عنه ، أي خَلَعها .
ونَثَلها عليه : إذا لبِسها .
وفي الحديث : ( إنّ الجَراد نَثْرةُ الحُوت ) ، أي عَطْسَتُه .

##### Türkçe

ث ر ن
**رثن** ، **ثرن** ، **نثر** : (kullanılan) .

**رثن** : Güvenmediğim kimselerden bazısı dedi ki: Kadın **تَرَثَّنَت**; yüzünü **غُمْرَة** ile sıvadığı zaman.
Ebû Zeyd dedi: İbn Hânî’ ondan rivayet ettiği şeyde: Yağmurlardan **الرَّثَانُ**: aralarını saatlerin ayırdığı, peş peşe gelen damlalar; aralarındaki en az (süre) bir saat, aralarındaki en çok (süre) bir gün ve bir gecedir. Ve **أَرْضٌ مُرَثَّنَة**. Ve gerçekten **رُثِّنَت** **تَرْثيناً**.
(**نَوادر الأعْراب**)’da: **أَرضٌ مَرْثُونَةٌ**: ona bir **رَثْنةٌ** isabet etmiştir; yani **مَرْكُوكة**.
Ve ona **رَثانٌ** ve **رِثَامٌ** isabet etti.
Ve **أرض مُرَثَّنة** ve **مُرَثَّمة** ve **مُثَرَّدَة**; bütün bunlar, ona zayıf bir yağmur isabet etti (demektir).

**ثرن** : Ebû’l-Abbâs: İbnü’l-A‘râbî’den: Adam **ثَرِن**; dostuna veya komşusuna eziyet ettiği zaman.

**نثر** : Ebû’l-Abbâs: İbnü’l-A‘râbî’den, onun dediği: **النَّثْرَةُ**: burnun ucu; bundan (dolayı) Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) temizlik hakkında sözü: **اسْتَنْثِرْ**.
Dedi: ve onun manası: temizlikte **اسْتَنْشِق** ve **النّثرة**’yi hareket ettir.
Ve dedim ki: Bu harfi bize İbn Ceble’den, Ebû Ubeyde’den rivayet olundu ki o, Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) hadîsinde: “Abdest aldığın zaman **فأَنْثِر**” dedi; kesik elif ile; ve onu açıklamadı.
Ebû Ubeyd: Dedim ki: Dil ehli, (**أَنْثر**)’i (**الإنثار**)dan câiz görmezler. Ancak şöyle denir: **نَثَر** **يَنْثِر**; ve **انْتَثر** **يَنْتَثر**; ve **اسْتَنْثَر** **يَسْتَنْثر**.
Ebû’z-Zinâd rivayet etti: el-A‘rec’den: Ebû Hureyre’den: Peygamber’den (sallallahu aleyhi ve sellem) ki o dedi: “Sizden biri abdest aldığı zaman, suyu burnuna koysun, sonra şöyle **لِينْثِر**.”
Bunu hadîsin lafızlarını ضبط edenler rivayet etti; ve o, benim yanımda sahih olandır.
Ve gerçekten Ferrâ, onun sözünü: **لينثِر** ve **وليَسْتَنثِر**’i, Ferrâ ve İbnü’l-A‘râbî’nin açıkladığından başka bir şekilde açıkladı.
İlim ehlinden bazısı dedi: **الاسْتِنْثار**’ın ve **النثر**’in manası: suyu içine çekmesi, sonra onda bulunan eziyeti veya sümüğü çıkarmasıdır.
Ve buna delâlet eden şeylerden, diğer hadîstir: Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) üç kere **يَسْتَنْشق** ederdi; her seferinde **يَسْتَنْثر** ederdi; böylece **الاسْتِنْثار**’ı **الاسْتِنْشاق**’tan ayrı kıldı.
Bundan denir: **نَثَر** **يَنْثِر**; ثاء’nın kesresiyle.
Ve **نَثَر السُّكَّرَ** **يَنْثُره**; zamme ile, başka değil.
İbnü’l-A‘râbî’nin sözüne gelince: **النَّثْرة**: burnun ucu; o doğrudur.
Ve onunla, kendisine **نَثْرة الأسد** denilen yıldız adlandırıldı; sanki onunla burnunun ucu kılınmış gibidir.
Leys dedi: **النَّثْر**: şeyi elinle **نَثْرك**; onu dağınık olarak atarsın; ceviz, badem ve şekerin **نَثْر**’i gibi; ve tohum saçıldığı zaman tanenin **نَثْر**’i de böyledir.
Ve o, **النِّثَار**’dır; denir: “Falanın **نِثَار**’ına şahit oldum.”
Dedi: Kadınlardan **النَّثُور**: çok çocuklu olandır.
Ve gerçekten onun karın sahibini **نَثَرت**; ve gerçekten karnını **نَثَرت**.
Dedi: **النُّثَّارُ**: sofranın çevresinde ekmekten ve bunun benzeri her şeyden etrafa saçılan kırıntıdır.
Hadîste: “Kim abdest alırsa **فَلْيَنْثِر**”; ثاء’nın kesresiyle.
Ve denir: **نَثَرَ الدُّرّ** ve **الجَوْز**; onu **يَنْثُره** **نَثْراً**; ثاء’nın zammesiyle.
Ve burnundan **نَثَر**; **يَنْثِر** **نَثِيراً**; ثاء’nın kesresiyle, başka değil.
Ve **نَثِير الدَّوَابّ**: insan için aksırmaya benzer; ancak o, ona galip gelen (bir şey) değildir; fakat o, onun burnuyla yaptığı bir şeydir; denir: Eşek **نَثَر**; ve o **يَنْثِر** **نَثِيراً**.
Ve insan **يَستنثر**: suyu içine çektiği zaman, sonra burnun nefesiyle **نَثِير**’ini çıkardığı zaman.
Dedi: **النَّثْرة** ayrıca: bıyıkların arasındaki, burnun **وَتَرة**’si hizasındaki aralıktır.
Ve aslandan da böyledir.
Dedi: **النَّثرة**: gökte bir yıldızdır; iki küçük yıldızın hizasında, sanki bulut lekesi gibidir; Araplar ona **نَثْرَة الأسد** adını verirler; ve o, ayın menzillerindendir.
Dedi: ve o, yıldızlar ilminde **بُرج السَّرَطان**’dandır.
Bana Münzirî haber verdi; Ebû’l-Heysem’den: **النثرة**: o, aslanın burnu ve iki burun deliğidir; o, birbirine yakın üç gizli yıldızdır; ve **الطَّرف** aslanın iki gözü (olan) iki yıldızdır; **الجبهة** onun önündedir ve o dört yıldızdır.
Şemmer, (**السِّلاح**) hakkındaki kitabında dedi: **النّثْرة** geniş zırhlardandır.
Ve gerçekten onu onun üzerine **نثر** etti; böylece bedenini doldurdu.
Ve başkası dedi: **النّثرةُ** ve **النَّثْلةُ**: onun adlarından bir addır.
Ve dedi: o, **المَنْثُولة**’dur; ve inşad etti:
وضاعفَ من فوقِها نَثرةً
تَرُدُّ القَواضِبَ عنها فُلُولاَ

İbn Şümeyl dedi: **النّثْل**: zırh giyinmedir.
Denir: onu üzerine **نَثَلَ**; ve onu üzerinden **نثَلَ**; yani onu çıkardı.
Ve onu üzerine **نَثَلَ**: onu giydiği zaman.
Hadîste: “Şüphesiz çekirge, **نَثْرةُ الحُوت**’tur”; yani onun aksırmasıdır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والثاء وما يثلثهما)
(نثر) النون والثاء والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على إلقاء شيءٍ متفرِّق. ونَثَر الدّراهِمَ وغيرَها. ونَثَرت الشّاةُ: طرحت من أنْفِها(1) الأذَى. وسمِّي الأنْف النَّثْرةَ من هذا، لأنه يَنْثُر ما فيه من الأذى. وجاء في الحديث: "إذا توضَّأْت فانْتَثِرْ" أو "فانْثِرْ(2)"، معناه اجعَل الماءَ في نَثْرتك. [و] النَّثْرة: نجمٌ يقال إنَّه أنف الأسَد يَنْزِلُه القَمر. وطَعَنه فأنْثَرَه: ألقاه على خَيْشُومِه. وهذا هو القياس. قال:‏
إنَّ عليها فارساً كعَشَرهْ  *** إذا رأى فارِسَ قومٍ أنْثَرَه(3)‏
[ويقال: أنثَره(4)]: أرْعَفَه الدَّم. والنَّثْرة: الدِّرع، وهذا ممكنٌ أن يكون شاذَّاً من الأصل الذي ذكرنا.‏
(نثل) النون والثاء واللام أصلٌ يدلُّ على استخراج شيءٍ من شيء أو خروجه منه. منه نثَلْتُ كِنانَتي: أخرَجْتُ ما فيها من نَبْلٍ نَثْلا. ونثلَتُ البِئر: استخرجت تُرابَها. والنَّثِيل: الرَّوْث. والنَّثيلة: تُراب البِئر، والقياس واحد.‏
(نثا) النون والثاء والحرف المعتل كلمةٌ. يقال نَثَا الكلام يَنثُو: أظهَرَه. والنَّثا* يقولون: أنْ يُذكَر الإنسانُ بغير جميل.‏
--------------ـــ
(1) في الأصل: "في أنفها"، صوابه في المجمل.‏
(2) ويروى أيضاً: "فأنثر" بقطع الهمزة، والثاء فيهما مكسورة لا غير.‏
(3) الرجز في اللسان (نثر) والأزمنة والأمكنة للمرزوقي (2: 278).‏
(4) التكملة من المجمل بعد الإنشاد المتقدم.‏

ـ

##### Türkçe

(باب **النون** و**الثاء** وما يثلثهما)
(**نثر**) **النون** ve**الثاء** ve**الراء** sahih bir asıldır; dağınık olarak bir şeyi atmaya delâlet eder. Ve dirhemleri ve başkasını saçtı. Ve koyun **نَثَرت**: burnundan (1) eziyeti attı. Ve burun bundan dolayı **النَّثْرةَ** diye adlandırıldı; çünkü içindeki eziyeti saçar. Ve hadiste geldi: “Eğer abdest alırsan **فانْتَثِرْ**” yahut “**فانْثِرْ**(2)”; mânâsı: suyu **نَثْرتك**’inde kıl. [Ve] **النَّثْرة**: bir yıldızdır; denilir ki o, aslanın burnudur; ay ona iner. Ve onu mızrakladı da onu **فأنْثَرَه**: onu genzi üzerine attı. Ve bu kıyastır. Dedi ki:‏
Şüphesiz onun üzerinde bir süvari vardır, on gibidir  *** bir kavmin süvarisini gördüğünde onu **أنْثَرَه**(3)‏
[Ve denilir: **أنثَره**(4)]: ona kanı burun akıttırdı. Ve **النَّثْرة**: zırhtır; ve bu, zikrettiğimiz asıldan şâz olmak mümkündür.‏

(**نثل**) **النون** ve**الثاء** ve**اللام** bir asıldır; bir şeyden bir şeyi çıkarmaya yahut ondan çıkmasına delâlet eder. Ondan: sadağımı **نثَلْتُ**: içindekini ok olarak **نَثْلا** çıkardım. Ve kuyuyu **نثلَتُ**: toprağını çıkardım. Ve **النَّثِيل**: dışkıdır. Ve **النَّثيلة**: kuyu toprağıdır; ve kıyas birdir.‏

(**نثا**) **النون** ve**الثاء** ve illetli harf bir kelimedir. Denilir: sözü **نَثَا** **يَنثُو**: onu açığa çıkardı. Ve **النَّثا**: derler ki: insanın güzel olmayanla anılmasıdır.‏
--------------ـــ
(1) Asılda: “في أنفها”; doğrusu **المجمل**’dedir.‏
(2) Ayrıca şöyle de rivayet olunur: “**فأنثر**” hemzeyi keserek; ve **الثاء** ikisinde de ancak kesrelidir.‏
(3) **الرجز** **اللسان**’da (**نثر**) ve **الأزمنة والأمكنة**’de el-Merzûkî’nin (2: 278).‏
(4) Tekmile, önceki inşâddan sonra **المجمل**’dendir.‏

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- نثر الشيء: نشره وتفريقه. يقال: نثرته فانتثر. قال تعالى: ﴿وإذا الكواكب انتثرت﴾ [النفطار/2] ويسمى الدرع إذا لبس نثرة، ونثرت الشاة: طرحت من أنفها الأذى، والنثرة: ما يسيل من الأنف، وقد تسمى الأنف نثرة، ومنه: النثرة لنجم يقال له أنف الأسد، وطعنه فأنثره: ألقاه على أنفه، والاستنثار: جعل الماء في النثرة.

##### Türkçe

- **نثر** الشيء: onu yaymak ve dağıtmak. Denilir: **نثرته** de, o da **انتثر** oldu. Yüce Allah dedi ki: ﴿وإذا الكواكب انتثرت﴾ [النفطار/2]. Zırh, giyildiği vakit **نثرة** diye adlandırılır; **نثرت** koyun: burnundan eziyet vereni attı; **النثرة**: burundan akan şeydir; bazen burun da **نثرة** diye adlandırılır. Ondandır: **النثرة**; **أنف الأسد** denilen bir yıldıza (ait ad). Ve onu mızrakladı da onu **أنثره** etti: onu burnu üzerine attı. **الاستنثار**: **النثرة** içine su koymaktır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ث ر
نثر اللؤلؤ وغيره وقد انتثر وتناثر ودر منثور ومنثّر ونثير كأنّ لفظه الدرّ النثير ونثير الدرّ‏.‏
والتقط نثار الخوان ونثارته وهو الفتات المتناثر حوله‏.‏
وشهدت نثار فلان بالكسر وكنّا في نثار فلان اليوم وهو اسم للفعل كالنثر وما أصبت من نثر فلان شيئاً وهو اسم المنثور من السكر ونحوه كالنشر بمعنى المنشور‏.‏
ومن المجاز‏:‏ نثرت المرأة بطنها وامرأة نثور‏.‏
ونثر الحمار والشّاة نثيراً‏:‏ عطست وأخرجت من أنفها الأذى واستنثر مثله‏.‏
واستنثر المتوضّيء وأنثر يقال‏:‏ إذا استنشقت فأنثر‏.‏
وفي الحديث ‏"‏ الجراد نثرة حوت ‏"‏ ومنها نثرة الأسد‏:‏ لكوكب كأنّه لطخ سحاب كأنّ الأسد نثر نثرةً أي مخط مخطةً ومنها‏:‏ قيل للخيشوم والفرجة بين الشاربين‏:‏ النثرة‏.‏
وطعنه فأنثره‏:‏ ألقاه على نثرته‏.‏
قال‏:‏ إن عليها فارساً كعشره إذا رأى فارس قومٍ أنثره وضربه فأنثره‏:‏ أرعفه‏.‏
وأخذ درعاً فنثرها على نفسه‏:‏ صبّها ومنها‏:‏ النثرة وهي الدرع السلسة الملبس‏.‏
ورجل نثر‏:‏ مهذار ومذياع للأسرار‏.‏
قال نصر بن سيّار‏:‏ لقد علم الأقوام منّي تحلّمي إذا النثر الثرثار قال فأهجرا وفي الوعيد‏:‏ ‏"‏ لأنثرنك نثر الكرش ‏"‏‏.‏
ووجأه فنثر أمعاءه‏.‏
وقد نثرت النّخلة فهي ناثر ومنثار‏:‏ تنفض بسرها‏.‏
ونثر كنانته فعجم عيدانها عوداً عوداً فوجدني أصلبها مكسراً فرماكم بي‏.‏
ونثر قراءته‏:‏ أسرع فيها‏.‏
وتفرّق القوم وتنثّروا وانتثروا‏.‏
ومرضوا فتناثروا موتاً‏.‏
ورأيته يناثره الدرّ إذا حاوره بكلام حسن‏.‏

##### Türkçe

ن ث ر
**نثر** inciyi ve başkasını; ve o **انتثر** ve **تناثر**; ve **در منثور** ve **منثّر** ve **نثير**; sanki onun lafzı **الدرّ النثير** ve **نثير الدرّ**’dür.
Ve sofra örtüsünün **نثار**’ını ve onun **نثارته**’sini topladı; ve o, onun etrafında dağılmış kırıntıdır.
**نثار** falanın (kesre ile) şahit oldum; ve bugün falanın **نثار**’ındaydık; ve o, **النثر** gibi fiil için bir isimdir. Ve falanın **نثر**’ünden hiçbir şey elde etmedim; ve o, şeker ve benzeri şeylerden saçılmış olanın ismidir; **النشر** gibi, **المنشور** mânâsında.
Ve mecazdan: Kadın karnını **نثرت**; ve **نثور** bir kadın.
Ve eşek ve koyun **نثيراً** **نثر** etti: hapşırdı ve burnundan eziyeti çıkardı; ve **استنثر** bunun benzeridir.
Ve abdest alan **استنثر** etti; ve **أنثر**; denilir: eğer **استنشقت** edersen, o hâlde **أنثر** et.
Ve hadiste: “Çekirge, balinanın **نثرة**’sidir.” Ve ondan: aslanın **نثرة**’si; bulut lekesi gibi olan bir yıldız içindir; sanki aslan bir **نثرة** **نثر** etti, yani bir sümkürüş sümkürdü. Ve ondan: buruna ve iki bıyık arasındaki aralığa **النثرة** denildi.
Ve onu mızrakladı da onu **أنثر** etti: onu **نثرته**’si üzerine attı.
Dedi ki: Üzerinde, onu gören bir süvari vardır; kavmin bir süvarisini gördüğünde onu **أنثره** eder. Ve onu vurdu da onu **فأنثره** etti: onu burun kanatırdı.
Ve bir zırh aldı da onu kendi üzerine **نثرها** etti: onu döktü. Ve ondan: **النثرة**; ve o, giyilmesi kolay yumuşak zırhtır.
Ve **نثر** bir adam: geveze ve sırlar için çok konuşan.
Nasr b. Seyyâr dedi: Kavimler benden, benim ağırbaşlılığımı elbette bildiler; **النثر الثرثار** dediğinde, “artık sus” dedi. Ve tehdidde: “Seni, işkembenin **نثر**’ü gibi mutlaka **لأنثرنك**.”
Ve onu dürttü de bağırsaklarını **نثر** etti.
Ve hurma ağacı **نثرت**; o hâlde o **ناثر** ve **منثار**’dır: olgunlaşmamış hurmasını silkeler.
Ve sadağını **نثر** etti; böylece çubuklarını çubuk çubuk yokladı; beni onların en serti, kırılmış olarak buldu; böylece sizi benimle vurdu.
Ve kıraatini **نثر** etti: onda hızlandı.
Ve kavim dağıldı; ve **تنثّروا** ve **انتثروا**.
Ve hastalandılar da ölüm olarak **تناثروا**.
Ve onu, güzel sözle onunla konuştuğunda inciyi ona **يناثره** ederken gördüm.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الليث: النَّثْرُ نَثْرُكَ الشيءَ بيدك تَرْمي به متفرقاً مثلَ نَثْرِ الجَوْزِ واللَّوْزِ والسُّكَّرِ، وكذلك نَثْرُ الحَبِّ إِذا بُذرَ، وهو النِّثَارُ؛ وقد نَثَرَهُ يَنْثُرُهُ ويَنْثِرُهُ نَثراً ونِثاراً ونَثَّرَه فانْتَثَرَ وتناثَرَ؛ والنُّثارةُ: ما تناثَرَ منه، وخص اللحياني به ما يَنْتَثِرُ من المائدة فَيُؤكل فيرجى فيه الثوابُ. التهذيب: والنُّثارُ فُتاتُ ما يَتَناثَرُ حَوالي الخِوانِ من الخبز ونحو ذلك من كل شيء. الجوهري: النُّثارُ، بالضم، ما تناثر من الشيء. ودُرٌّ مُنَثَّرٌ: شُدِّدَ للكثرة، وقيل: نُثارةُ الحِنْطة والشعيرِ ونحوهما ما انْتَثَرَ منه. وشيءٌ نَثَرٌ: مُنْتَثِرٌ، وكذلك الجمع؛ قال:
حَدَّ النهارِ تُراعِي ثِيرَةً نَثَرا
ويقال: شَهِدتُ نِثارَ فلان؛ وقوله أَنشده ثعلب:
هِذْرِيانٌ هَذِرٌ هَذَّاءَةٌ،
مُوشِكُ السَّقْطةِ، ذُو لُبٍّ نَثِر
قال ابن سيده: لم يفسر نَثِراً، قال: وعندي أَنه مُتَناثِرٌ مُتساقطٌ لا يَثْبُتْ. وفي حديث ابن مسعود وحذيفةَ في القراءة: هَذًّا كهَذِّ الشِّعْرِ ونَثْراً كَنَثْرِ الدَّقَلِ أَي كما يَتساقَطُ الرُّطَبُ اليابِسُ من العِذْقِ إِذا هُزَّ. وفي حديث أَبي ذر: يُوافِقُكُمُ العَدُوُّ حَلْبَ شاةٍ نَثورٍ؛ هي الواسعة الإِحليلِ كأَنها تَنْثُرُ اللَّبنَ نَثْراً وتَفْتَحُ سَبِيلَه، ووجأَه فَنَثَر أَمْعاءَهُ. وتَناثَرَ القوم: مَرِضُوا فماتوا. والنَّثورُ: الكثِيرُ الولد، وكذلك المرأَة، وقد نَثَرَ ولداً ونثر كلاماً: أَكثره، وقد نَثَرَتْ ذا بَطْنِها ونَثَرَتْ بَطْنَها. وفي الحديث: فلما خلا سِنِّي ونَثَرْتُ له ذا بَطْني؛ أَرادت أَنها كانت شابَّةً تَلِدُ الأَولادَ عنده. وقيل لامرأَةٍ: أَيُّ البُغاةِ أَبغضُ إِليكِف فقالت: التي إِنْ غَدَتْ بَكَرَتْ، وإِن حَدَّثَتْ نَثَرَتْ. ورجلٌ نَثِرٌ بَيِّنُ النَّثَرِ ومِنْثَرٌ، كِلاهُما: كثيرُ الكلام، والأُنثى نَثِرَةٌ فقط.
والنَّثْرةُ: الخَيْشومُ وما والاه. وشاةٌ ناثِرٌ ونَثُورٌ: تَطْرَحُ من أَنفها كالدُّود. والنَّثِيرُ للدّواب والإِبلِ: كالعُطاسِ للناس؛ زاد الأَزهري: إِلا أَنه ليس بغالب له ولكنه شيءٌ يفعله هو بأَنفه؛ يقال: نَثَرَ الحِمارُ وهو يَنْثِرُ نَثِيراً. الجوهري: والنَّثْرةُ للدواب شِبْهُ العَطْسةِ، يقال: نَثَرَتِ الشاةُ إِذا طرحَتْ من أَنفها الأَذى. قال الأَصمعي: النافر والناثِرُ لشاةُ تَسْعُلُ فَيَنْتَثرُ من أَنفها شيءٌ. وفي حديث ابن عباس: الجرادُ نَثْرةُ الحوتِ أَي عَطْسَتُهُ؛ وحدثِ كعبٍ: إِنما هو نَثْرَةُ حوتٍ، وقد نَثَرَ يَنْثِرُ نَثِيراً؛ أَنشد ابن الأَعرابي:فما أَنْجَرَتْ حتى أَهَبَّ بِسُدْفَةٍ
علاجِيمَ، عيرُ ابني صُباحٍ نَثِيرُها
واستَنْثَر الإِنسانُ: استَنْشَقَ الماء ثم استخرج ذلك بِنَفَسِ الأَنفِ. والانْتِثارُ والاستِنْثارُ بمعنى: وهو نَثْرُ ما في الأَنف بالنَّفَسِ. وفي الحديث: إِذا استَنْشَقْتَ فانْثُر، وفي التهذيب: فانْثِر، وقد روي: فأَنْثِرْ، بقطع الأَلف، قال: ولا يعرفه أَهل اللغة، وقد وُجِدَ بخطه في حاشية كتابه في الحديث: من توضأَ فَلْيَنْثِرْ، بكسر الثاء، يقال: نَثَرَ الجوزَ والدُّرَّ يَنْثُرُ، بضم الثاء، ونَثَرَ من أَنفه يَنْثِرُ، بكسر الثاء لا غير؛ قال: وهذا صحيح كذا حفظه علماء اللغة. ابن الأَعرابي: النَّثْرَةُ طَرَفُ الأَنفِ، ومنه قول النبي، صلى الله عليه وسلم، في الطهارة: اسْتَنْثِرْ؛ قال: ومعناه اسْتَنْشِقْ وحَرِّكِ النَّثْرةَ. الفراء: نَثَرَ الرجلُ وانْتَثَرَ واسْتَنْثَرَ إِذا حَرَّكَ النَّثْرَةَ في الطهارة؛ قال أَبو منصور: وقد روي هذا الحرف عن أَبي عبيد أَنه قال في حديث النبي، صلى الله عليه وسلم: إِذا توضأْت فأَنْثِرْ، من الإِنْثار، إِنما يقال: نَثَرَ يَنْثِرُ وانْتَثَرَ يَنْتَثِرُ واسْتَنْثَرَ يَسْتَنْثِرُ. وروى أَبو الزناد عن الأَعرج عن أَبي هريرة، رضي الله عنه، أَنه قال: إِذا توضأَ أَحدُكم فليجعلِ الماءَ في أَنْفِه ثم لِيَنْثِرْ؛ قال الأَزهري: هكذا رواه أَهل الضبط لأَلفاظ الحديث، قال: وهو الصحيح عندي، وقد فسر قوله لِيَنْثِرْ واسْتَنْثِرْ على غير ما فسره الفراء وابن الأَعرابي، قال بعض أَهل العلم: معنى الاستنثارِ والنَّثْر أَن يستنشق الماء ثم يستخرج ما فيه من أَذى أَو مُخاط، قال: ومما يدل على هذا الحديث الآخر: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، كان يَستنشِق ثلاثاً في كل مرة يَسْتَنْثِرُ؛فجعل الاستنثار غير الاستنشاق، يقال منه: نَثَر يَنْثِر، بكسر الثاء. وفي الحديث: من توضأَ فَلْيَنْثِر، بكسر الثاء، لا غير. والإِنسان يستنثر إِذا استنشق الماء ثم استخرج نَثِيرَه بنَفَس الأَنفِ. ابن الأَثير: نَثَرَ يَنثِرُ، بالكسر، إِذا امتخط، واستَنْثَر استفعل منه: استنشق الماء ثم استخرج ما في الأَنف، وقيل: هو من تحريك النَّثْرةِ، وهي طرَف الأَنف؛ قال: ويروى فأَنْثِر بأَلف مقطوعة، قال: وأَهل اللغة لا يجيزونه والصواب بأَلف الوصل. ونَثَر السُّكَّر يَنْثُره، بالضم، قال: وأَما قول ابن الأَعرابي النَّثْرةُ طرف الأَنف فهو صحيح، وبه سمي النجْم الذي يقال له نَثْرةُ الأَسد كأَنها جعلت طرَف أَنفه. والنثرة: فُرْجة ما بين الشاربين حِيالَ وتَرةِ الأَنف، وكذلك هي من الأَسَدِ، وقيل: هي أَنف الأَسد. والنَّثْرةُ: نَجْم من نُجوم الأَسَد ينزلها القمر؛ قال:
كادَ السِّماكُ بها أَو نَثْرةُ الأَسَدِ
التهذيب: النثْرة كوكب في السماء كأَنه لَطْخُ سَحابٍ حِيالَ كَوكبين، تسميه العرب نثرة الأَسد وهي من منازل القمر، قال: وهي في علم النجوم من بُرْجِ السرَطانِ. قال أَبو الهيثم: النثرة أَنف الأَسد ومنْخراه، وهي ثلاثة كواكبَ خَفِيَّة متقاربة، والطرْفُ عينا الأَسَد كوكبان، الجبهة أَمامَها* قوله« كوكبان، الجبهة امامها» كذا بالأصل. وعبارة القاموس: الطرف كوكبان يقدمان الجبهة. وهي أَربعةُ كواكِبَ. الجوهري: النثرة كوكبان بينهما مقدار شبر، وفيهما لَطْخ بياض كأَنه قِطْعة سحاب وهي أَنف الأَسد ينزلها القمر. والعرب تقول: إِذا طَلَعَتِ النثْرةُ قَنأَتِ البُسْرةُ أَي داخَلَ حُمْرَتها سَوادٌ، وطلوع النثرة على إِثْر طُلُوع الشِّعْرَى. وطعَنه فأَنْثَره عن فرسه أَي أَلقاه على نَثْرَتِه؛ قال:
إِنّ عليها فارِساً كَعَشَرَهْ؛
إِذا رَأَى فارِسَ قَوْمٍ أَنْثَرَهْ
قال ثعلب: معناه طَعَنَه فأَخرج نَفَسَه من أَنفه، ويروى رئِيسَ. الجوهري: ويقال طعنه فأَنْثَره أًي أَرعفه؛ وأَنشد الراجز: إِذا رأَى فارس قوم أَنثره
والنثْرةُ: الدِّرْعُ السَّلِسةُ المَلْبَس، وقيل: هي الدرْعُ الواسِعةُ. ونَثَر دِرْعَه عليه: صَبَّها، ويقال للدِّرعِ: نثْرةٌ ونَثْلَةٌ.قال ابن جني: ينبغي أَن تكون الراء في النثرة بدلاً من اللام لقولهم نَثَلَ عليه دِرْعَه ولم يقولوا نثرها، واللام أَعمّ تصرفاً، وهي الأَصل، يعني أَن باب نَثَلَ أَكثر من باب نثر. وقال شمر في كتابه في السلاح: النثرة والنثْلةُ اسم من أَسماء الدرْعِ، قال: وهي المَنْثُولةُ؛ وأَنشد:وضاعَفَ مِنْ فَوْقِها نَثْرَةً،
تَرُدُّ القَواضِبَ عنها فُلُولا
وقال ابن شميل: النَّثْلُ الأَدْراعُ، يقال نَثَلَها عليه ونَثَلَها عنه أَي خَلَعها. ونَثَلَها عليه إِذا لَبِسَها. قال الجوهري: يقال نَثَر دِرْعه عنه إِذا أَلقاها عنه، قال: ولا يقال نَثَلَها. وفي حديث أُم زرع: ويَمِيسُ في حَِلَقِ النثْرةِ، قال: هي ما لَطُفَ من الدُّرُوع، أَي يَتَبَخْتَرُ في حَِلَقِ الدِّرْعِ، وهو ما لطُف منها.

##### Türkçe

ال-Leys: **النَّثْرُ**, senin bir şeyi elinle **نَثْرُكَ** (saçmandır); onu dağınık olarak atarsın; tıpkı **نَثْرِ الجَوْزِ** (cevizin saçılması), **واللَّوْزِ** (bademin) ve **والسُّكَّرِ** (şekerin) saçılması gibi. Yine **نَثْرُ الحَبِّ** (tane/tohum saçılması) da böyledir, ekildiği zaman; o da **النِّثَارُ**’dır. Ve onu **نَثَرَهُ**: **يَنْثُرُهُ** ve **يَنْثِرُهُ**; **نَثْراً** ve **نِثاراً** (saçtı/saçar); ve onu **نَثَّرَه** (çokça saçtı) da; böylece **فانْتَثَرَ** (dağıldı) ve **تناثَرَ** (saçılıp döküldü). Ve **النُّثارةُ**: ondan saçılıp dökülen şeydir. Lihyânî onu, sofradan **يَنْتَثِرُ** (dökülen) ve yenilen, böylece onda sevap umulan şeye tahsis etti. Tehzîb: **والنُّثارُ**: **الخِوانِ** (sofra tablası) çevresinde ekmekten ve bunun benzeri her şeyden saçılıp dökülen şeyin kırıntısıdır. Cevherî: **النُّثارُ**, (nûn’un dammesiyle), şeyden saçılıp dökülen şeydir. Ve **دُرٌّ مُنَثَّرٌ**: çokluk için şeddelendi; ve denildi ki: buğdayın, arpanın ve benzerlerinin **نُثارةُ**’sı, ondan **انْتَثَرَ** (dökülen) şeydir. Ve **شيءٌ نَثَرٌ**: **مُنْتَثِرٌ** (dağınık/saçılmış)tır; çoğulu da böyledir; dedi ki:
حَدَّ النهارِ تُراعِي ثِيرَةً نَثَرا

Ve denilir: “Falancanın **نِثارَ**’ına şahit oldum”; ve Sa‘leb’in okuttuğu sözü:
هِذْرِيانٌ هَذِرٌ هَذَّاءَةٌ،
مُوشِكُ السَّقْطةِ، ذُو لُبٍّ نَثِر

İbn Sîde dedi: **نَثِراً**’yı açıklamadı. Dedi: Bana göre o, **مُتَناثِرٌ** (saçılıp dökülen), **مُتساقطٌ** (düşüp duran), sabit durmayan kimsedir. İbn Mes‘ûd ve Huzeyfe’nin kıraatteki hadîsinde: “Şiirin hızlı okunması gibi **هَذًّا** ve **نَثْراً** da **كَنَثْرِ الدَّقَلِ** (kurumuş hurmanın saçılması) gibi”; yani, salkım sallandığında kuru yaş hurmanın **العِذْقِ**’tan dökülmesi gibi. Ebû Zer hadîsinde: “Düşman size, **شاةٍ نَثورٍ** (saçan bir koyunun) sağımı kadar (bir zamanda) yetişir”; o, idrar yolu geniş olandır; sanki sütü **نَثْراً** (saçarak) **تَنْثُرُ** ve yolunu açar. Ve onu yaraladı da bağırsaklarını **فَنَثَر** (döküp saçtı). Ve **تَناثَرَ القوم**: hastalandılar da öldüler. Ve **النَّثورُ**: çok çocuklu olandır; kadın da böyledir. Ve **نَثَرَ ولداً** (çocukça çoğaldı) ve **نثر كلاماً** (sözü çoğalttı): onu çoğalttı. Ve **نَثَرَتْ ذا بَطْنِها** ve **نَثَرَتْ بَطْنَها** (karnındakini doğurup çoğalttı). Hadîste: “Sonra dişim boşaldığında ve onun için **ذا بَطْني**’mi **نَثَرْتُ** (karnımdakini doğurup çoğalttığımda)”; onun yanında genç olup çocuklar doğurduğunu kastetti. Ve bir kadına denildi: “Sana en nefret edilen azgınlar hangisidir?” O da dedi: “Sabahlarsa erken çıkar; konuşursa **نَثَرَتْ** (saçıp savurur/çok konuşur).”

Ve **رجلٌ نَثِرٌ**: **بَيِّنُ النَّثَرِ** ve **مِنْثَرٌ**; ikisi de: çok konuşan; dişisi ise yalnız **نَثِرَةٌ**’dir.

Ve **النَّثْرةُ**: burun içi (hayşûm) ve ona bitişik olan şeydir. Ve **شاةٌ ناثِرٌ** ve **نَثُورٌ**: burnundan kurt gibi şeyler atar. Ve **النَّثِيرُ** binek hayvanları ve develer için: insanlara göre aksırık gibidir. Ezherî ekledi: ancak bu onun için baskın (sürekli) değildir; fakat onun burnuyla yaptığı bir şeydir. Denilir: eşek **نَثَرَ** eder; o **يَنْثِرُ نَثِيراً**. Cevherî: **والنَّثْرةُ** binek hayvanları için aksırığa benzer bir şeydir; denilir: koyun **نَثَرَتِ**; burnundan eziyet verici şeyi attığı zaman. Asma‘î dedi: koyun için **النافر** ve **الناثِرُ**: öksürür de burnundan bir şey **فَيَنْتَثرُ** (dökülür). İbn Abbâs hadîsinde: “Çekirge, balığın **نَثْرةُ**’sıdır”; yani onun aksırmasıdır. Ka‘b’ın hadîsinde: “O ancak bir balığın **نَثْرَةُ**’sıdır.” Ve **نَثَرَ يَنْثِرُ نَثِيراً**. İbnü’l-A‘râbî şu beyti okuttu:
فما أَنْجَرَتْ حتى أَهَبَّ بِسُدْفَةٍ
علاجِيمَ، عيرُ ابني صُباحٍ نَثِيرُها

Ve insan **واستَنْثَر**: suyu içine çekti, sonra onu burun nefesiyle çıkardı. Ve **الانْتِثارُ** ile **الاستِنْثارُ** anlamca birdir: o, burunda olanı nefesle **نَثْرُ** (saçıp çıkarma)dır. Hadîste: “İçine çektiğinde (**استَنْشَقْتَ**) **فانْثُر** (çıkar).” Tehzîb’de: **فانْثِر**; ve rivayet edildi: **فأَنْثِرْ**, hemzenin kesilmesiyle. Dedi: dil ehli onu bilmez; fakat onun hattıyla, kitabının kenarında hadîste bulunmuştur: “Kim abdest alırsa **فَلْيَنْثِرْ**”, **الثاء**’ın kesresiyle. Denilir: **نَثَرَ الجوزَ والدُّرَّ يَنْثُرُ**; **الثاء**’ın dammesiyle. Ve **نَثَرَ من أَنفه يَنْثِرُ**; **الثاء**’ın kesresiyle, yalnızca böyledir. Dedi: bu doğrudur; dil âlimleri böyle ezberlemiştir. İbnü’l-A‘râbî: **النَّثْرَةُ** burun ucudur; bundan dolayı Peygamber’in, sallallahu aleyhi ve sellem, temizlikteki sözü: **اسْتَنْثِرْ**. Dedi: manası **اسْتَنْشِقْ** (içine çek) ve **النَّثْرةَ**’yı hareket ettir. Ferrâ: adam **نَثَرَ** etti, **وانْتَثَرَ** etti, **واسْتَنْثَرَ** etti; temizlikte **النَّثْرَةَ**’yı hareket ettirdiği zaman. Ebû Mansûr dedi: bu harf Ebû Ubeyd’den rivayet edilmiştir; o, Peygamber’in, sallallahu aleyhi ve sellem, hadîsinde: “Abdest aldığında **فأَنْثِرْ**” dedi; **الإِنْثار**’dan. Ancak denilir: **نَثَرَ يَنْثِرُ** ve **انْتَثَرَ يَنْتَثِرُ** ve **اسْتَنْثَرَ يَسْتَنْثِرُ**.

Ebû’z-Zinâd, A‘rec’den, Ebû Hureyre’den, Allah ondan razı olsun, rivayet etti: dedi ki: “Sizden biri abdest aldığında suyu burnuna koysun, sonra **لِيَنْثِرْ**.” Ezherî dedi: hadîs lafızlarını ضبط edenler bunu böyle rivayet etti; dedi: bana göre doğru olan budur. Ve onun **لِيَنْثِرْ** ve **واسْتَنْثِرْ** sözünü, Ferrâ ve İbnü’l-A‘râbî’nin açıkladığından başka şekilde açıkladı. Bazı ilim ehli dedi: **الاستنثارِ** ve **النَّثْر**’ün manası, suyu içine çekip sonra içindeki eziyeti veya sümüğü çıkarmaktır. Dedi: buna delil olan diğer hadîs: Peygamber’in, sallallahu aleyhi ve sellem, her seferinde **يَستنشِق** üç kere, her kerede **يَسْتَنْثِرُ** olmasıdır; böylece **الاستنثار**’ı **الاستنشاق**’tan ayrı kıldı. Bundan denilir: **نَثَر يَنْثِر**; **الثاء**’ın kesresiyle. Hadîste: “Kim abdest alırsa **فَلْيَنْثِر**”; **الثاء**’ın kesresiyle, yalnızca böyledir. Ve insan, suyu içine çekip sonra burun nefesiyle **نَثِيرَهُ**’ni çıkardığında **يستنثر**. İbnü’l-Esîr: **نَثَرَ يَنثِرُ** (kesre ile), sümkürdüğü zaman; ve **استَنْثَر** ondan **استفعل**’dir: suyu içine çekti, sonra burunda olanı çıkardı. Ve denildi: o, **النَّثْرةِ**’yi hareket ettirmedendir; o da burun ucudur. Dedi: **فأَنْثِر** hemzesi kesik bir ألف ile de rivayet edilir. Dedi: dil ehli onu caiz görmez; doğru olan **أَلف الوصل** iledir. Ve **نَثَر السُّكَّر يَنْثُره**; damme ile. Dedi: İbnü’l-A‘râbî’nin “**النَّثْرةُ** burun ucudur” sözü doğrudur; onunla, **نَثْرةُ الأَسد** denilen yıldıza ad verilmiştir; sanki onun burnunun ucu kılınmıştır. Ve **النثرة**: bıyıkların arasındaki, burun perdesi hizasındaki açıklıktır; aslanda da böyledir. Ve denildi: o, aslanın burnudur. Ve **النَّثْرةُ**: ayın indiği, aslanın yıldızlarından bir yıldızdır; dedi ki:
كادَ السِّماكُ بها أَو نَثْرةُ الأَسَدِ

Tehzîb: **النثْرة** gökte bir yıldızdır; sanki iki yıldız hizasında bir bulut lekesi gibidir. Araplar ona **نثرة الأَسد** der; o, ayın menzillerindendir. Dedi: yıldız ilmi bakımından o, **بُرْجِ السرَطانِ**’dandır. Ebû’l-Heysem dedi: **النثرة** aslanın burnu ve iki burun deliğidir; o, birbirine yakın üç gizli yıldızdır. Ve **الطرْفُ** aslanın iki gözü, iki yıldızdır; **الجبهة** onun önündedir. *Onun sözü: «كوكبان، الجبهة امامها» asılda böyledir. Kâmûs’un ibaresi: **الطرف** iki yıldızdır, **الجبهة**’nin önüne geçerler. Ve o, dört yıldızdır. Cevherî: **النثرة** aralarında bir karış miktarı bulunan iki yıldızdır; ikisinde, sanki bir bulut parçası gibi bir beyazlık lekesi vardır; o, aslanın burnudur; ay ona iner. Ve Araplar der ki: “**النثْرةُ** طلوع ettiğinde **البُسْرةُ** **قَنأَتِ**”; yani kızıllığına bir siyahlık karışır. Ve **النثرة**’nin طلوعu, **الشِّعْرَى**’nın طلوعunun ardından olur. Ve onu mızrakladı da onu atından **فأَنْثَره**; yani onu **نَثْرَتِه** üzerine attı; dedi ki:
إِنّ عليها فارِساً كَعَشَرَهْ؛
إِذا رَأَى فارِسَ قَوْمٍ أَنْثَرَهْ

Sa‘leb dedi: manası, onu mızrakladı da nefesini burnundan çıkardı; **رئِيسَ** diye de rivayet edilir. Cevherî: ve denilir: onu mızrakladı da **فأَنْثَره**; yani onu burun kanaması yaptırdı. Ve recez söyleyenin şu beyti:
إِذا رأَى فارس قوم أَنثره

Ve **النثْرةُ**: giyilmesi kolay zırhtır; ve denildi: geniş zırhtır. Ve **نَثَر دِرْعَه عليه**: onu döktü (üstüne geçirdi). Ve zırha denilir: **نثْرةٌ** ve **نَثْلَةٌ**. İbn Cinnî dedi: **النثرة**’deki **الراء**’ın, **اللام**’ın بدل’i olması gerekir; onların “**نَثَلَ عليه دِرْعَه**” demeleri ve “**نثرها**” dememeleri sebebiyle. Ve **اللام** tasarrufça daha geneldir; o asıldır. Yani **نَثَلَ** babı, **نثر** babından daha çoktur. Şemmer silah kitabında dedi: **النثرة** ve **النثْلةُ**, zırhın isimlerindendir. Dedi: o, **المَنْثُولةُ**’dur. Ve şu beyti okuttu:
وضاعَفَ مِنْ فَوْقِها نَثْرَةً،
تَرُدُّ القَواضِبَ عنها فُلُولا

İbn Şümeyl dedi: **النَّثْلُ** zırhlardır. Denilir: onu üzerine **نَثَلَ** etti ve ondan **نَثَلَ** etti; yani onu çıkardı. Ve onu üzerine **نَثَلَ** etti: onu giydiği zaman. Cevherî dedi: denilir: zırhını ondan **نَثَر** etti; yani onu üzerinden attığı zaman. Dedi: **نَثَلَها** denilmez. Ümmü Zer‘ hadîsinde: “Ve **حَِلَقِ النثْرةِ** içinde salınır.” Dedi: o, zırhlardan ince olan şeydir; yani zırhın halkaları içinde böbürlenerek yürür; o da onun ince olanıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ث ر * * نَثَرهُ * من باب نصر * فانْتَثَرَ * والاسم * النِّثَارُ * بالكسر و * النُّثَارُ * بالضم ما * تَنَاثَرَ * من الشيء ودُّرٌّ * مُنَثَّرٌ * شُدد للكثرة و * الانْتِثارُ * و * الاسْتِنْثَارُ * بمعنى وهو نَثْر ما في الأنف بالنَّفَس وفي الحديث ﴿إذا استنشقت فانثُر﴾

##### Türkçe

* **ن ث ر** * * **نَثَرهُ** * **من باب نصر** * böylece **فانْتَثَرَ** * ve isim * **النِّثَارُ** * kesre ile ve * **النُّثَارُ** * damme ile: şeyden **تَنَاثَرَ** olan; ve inci(ler): * **مُنَثَّرٌ** * çokluk için şeddelendi; ve * **الانْتِثارُ** * ve * **الاسْتِنْثَارُ** * anlamca (aynıdır); o da burunda olanı nefesle **نَثْر** etmektir; ve hadiste: ﴿Eğer **استنشقت** edersen, o hâlde **فانثُر**﴾

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

نثر الشيء ينثره، بالضم، وينثره، بالكسر، نثرا، بالفتح، ونثارا، بالكسر: رماه بيده متفرقا، مثل نثر الجوز واللوز والسكر، وكذلك نثر الحب إذا بذر. ودر منثور. كنثره تنثيرا فانتثر وتنثر وتناثر، ودر متناثر، ومنثر كمعظم، شدد للكثرة. ويقال: شهدت نثار فلان، وكنا في نثاره، بالكسر، وهو اسم للفعل، كالنثر. والنثارة، بالضم، والنثر بالتحريك: ما تناثر منه، أو الأولى تخص بما ينتثر من المائدة فيؤكل للثواب، خصه به اللحياني. وفي التهذيب: والنثار: فتات ما يتناثر حوالي الخوان من الخبز ونحو ذلك من كل شيء. وقال الجوهري: النثار، بالضم: ما تناثر من الشيء. وقيل: نثارة الحنطة والشعير ونحوهما: ما انتثر منه. وشيء نثر: منتثر، وكذلك الجميع: فإهمال المصنف النثار أمر غريب، وقد جمعها الزمخشري فقال: والتقط نثار الخوان، بالضم، ونثارته، وهو الفتات المتناثر حوله. من المجاز: تناثروا: مرضوا فماتوا، وفي الأساس: مرضوا فتناثروا موتا. من المجاز: النثور، كصبور: الامرأة الكثيرة الولد وكذلك الرجل، يقال رجل نثور وامراة نثور، وسيأتي للمصنف قريبا ذلك في قوله: ونثر الكلام والولد: أكثره. وقد نثرت ذا بطنها، ونثرت بطنها. وفي الحديث:  فلما خلا سني ونثرت له ذا بطني  أرادت أنها كانت شابة تلد الأولاد عنده. وقيل لامرأة: أي البغاة أحب إليك? فقالت: التي إن غدت بكرت. وإن حدثت نثرت. وكل ذلك مجاز, من المجاز: النثور: الشاة تعطس وتطرح من أنفها الأذى كالدود، كالناثر، وقد نثرت. وقال الأصمعي: النافر والناثر: الشاة تسعل فينتثر من أنفها شيء. من المجاز: النثور: الشاة الواسعة الإحليل كأنها تنثر اللبن نثرا، وبه فسر حديث أبي ذر:  أيواقفكم العدو حلب شاة نثور  والنيثران، كريهقان، والنثر، ككتف، والمنثر، كمنبر: الكثير الكلام، والأنثى نثرة، فقط. والأولى ذكرها الصاغاني. قد نثر الكلام وكذلك الولد إذا أكثره، فهو نثور، في الأخير، ومنثر ونثر ونيثران، في الأول. وكل ذلك مجاز. من المجاز: النثرة، بالفتح: الخيشوم وما والاه، قال ابن الأعرابي: النثرة: طرف الأنف، أو هي الفرجة ما بين الشاربين حيال وترة الأنف، وكذلك هي من الأسد، وقيل: هي أنف الأسد، وهو مجاز. منه النثرة: كوكبان بينهما قدر شبر وفيهما لطخ بياض كأنه قطعة سحاب، وهي أنف الأسد ينزلها القمر، كذا في الصحاح. قال الزمخشري: كأن الأسد مخط مخطة. وفي التهذيب: النثرة: كوكب في السماء كأنه لطخ سحاب حيال كوكبين تسميه العرب نثرة الأسد. وهي من منازل القمر، قال: وهي في علم النجوم من برج السرطان. قال أبو الهيثم: النثرة: أنف الأسد ومنخراه، وهي ثلاثة كواكب خفية متقاربة، والطرف: عينا الأسد كوكبان، الجبهة أمامها وهي أربعة كواكب. من المجاز: أخذ درعا فنثرها على نفسه، أي صبها، ومنها النثرة، وهي الدرع السلسة الملبس أو الواسعة، ويقال لها نثرة ونثلة. قال ابن جني: ينبغي أن تكون الراء في النثرة بدلا من اللام، لقولهم: نثل عليه درعه، ولم يقولوا نثرها، واللام أعم تصرفا وهي الأصل، يعني أن باب نثل أكثر من باب نثر. وقال شمر في كتابه في السلاح: النثرة والنثلة: اسم من أسماء الدروع، قال: وهي المنثولة وأنشد:
  وضاعف من فوقها نثرة                      ترد القواضب عنها فلولا

  وقال ابن شميل: النثل: الأدراع يقال: نثلها عليه ونثلها عنه، أي خلعها، ونثلها عليه، إذا لبسها. قال الجوهري: يقال نثر درعه عنه، إذا ألقاها عنه، ولا يقال نثلها. قلت: والذي قاله أبو عبيدة في كتاب الدرع له ما نصه: وللدرع أسماء من غير لفظها، فمن ذلك قولهم: نثلة، وقد نثلت درعي عني، أي ألقيتها عني، ويقولون: نثرة، ولا يقولون نثرت عني الدرع، فتراهم حولوا اللام إلى الراء كما قالوا: سملت عينه وسمرت عينه. ونرى أن النثلة هي الأصل، لأن لها فعلا وليس للنثرة فعل. انتهى، وهو يخالف ما ذهب إليه الجوهري وأرى الزمخشري قد اشتق من النثرة فعلا، فتأمل. النثرة للدواب: شبه العطسة وفي حديث ابن عباس:  الجراد نثرة الحوت  أي عطسته وفي حديث كعب:  إنما هو نثرة حوت  . والنثير، كأمير للدواب والإبل كالعطاس لنا، زاد الأزهري. إلا أنه ليس بغالب، ولكنه شيء يفعله هو بأنفه، وقد نثر الحمار، وهو ينثر نثيرا، وأنشد ابن الأعرابي:
  فما أنجرت حتى أهب بسـدفة                      علاجيم عير ابني صباح نثيرها واستنثر الإنسان: استنشق الماء ثم استخرج ذلك بنفس الأنف، وهو مجاز، كانتثر، وقال ابن الأعرابي: الاستنثار هو الاستنشاق وتحريك النثرة وهي طرف الأنف. وقال الفراء: نثر الرجل وانتثر واستنتثر، إذا حرك النثرة في الطهارة. قال الأزهري: وقد روي هذا الحرف عن أبي عبيد أنه قال في حديث النبي صلى الله عليه وسلم:  إذا توضأت فأنثر  ، من الإنثار، إنما يقال: نثر ينثر، ونثر ينتثر وانتثر يستنثر. وفي حديث آخر:  إذا توضأ أحدكم فليجعل الماء في أنفه ثم لينثر  قال الأزهري: هكذا رواه أهل الضبط لألفاظ الحديث. قال: وهو الصحيح عندي. وقال الأزهري: فأنثر، بقطع الألف لا يعرفه أهل اللغة. وقال ابن الأثير: نثر ينثر، بالكسر، إذا امتخط، واستنثر، استفعل منه: استنشق الماء ثم استخرج ما في الأنف، ويروى: فأنثر، بألف مقطوعة، وأهل اللغة لا يجيزونه. والصواب بألف الوصل. قلت: ووجد بخط الأزهري في حاشية كتابه في الحديث:  من توضأ فلينثر  بالكسر. يقال: نثر الجوز والسكر ينثر، بالضم، ونثر من أنفه ينثر، بالكسر لا غير. قال: وهذا صحيح، كذا حفظه علماء اللغة. وقال بعض أهل العلم: إن الاستنثار غير الاستنشاق، فإن الاستنشاق هو إدخال الماء في الأنف. والاستنثار هو استخراج ما في الأنف من أذى أو مخاط، ويدل لذلك الحديث:  أن النبي صلى الله عليه وسلم كان يستنشق ثلاثا، في كل مرة يستنثر  فجعل الاستنثار غير الاستنشاق. ويقرب من ذلك قول من فسره باستخراج نثير الماء بنفس الأنف. والمنثار، بكسر الميم: نخلة يتناثر بسرها. وفي الأساس: تنفض بسرها، كالناثر، وهو مجاز. من المجاز: قول الشاعر:
  إن عليها فارسا كعشـره                      إذا رأى فارس قوم أنثره

  قال الجوهري: طعنه فأنثره، أي أرعفه. وقال غيره: طعنه فأنثره عن فرسه: ألقاه على نثرته، أي خيشومه، وذكرهما الزمخشري في الأساس إلا أنه قال في الأول: ضربه، وفي الثاني: طعنه. أنثر الرجل: أخرج ما في أنفه من الأذى والمخاط عند الوضوء مثل نثر ينثر، بالكسر، نقله الصاغاني، أو أخرج نفسه من أنفه، وكلاهما مجاز. وقد علمت ما فيه من أقوال أئمة اللغة، فإنهم لا يجيزون ذلك إلا أنه قلد الصاغاني. قيل: أنثر: أدخل الماء في أنفه، كانتثر واستنثر، وهو مرجوح عند أئمة اللغة، وقد تقدم ما فيه ونبهنا على أن الصحيح أن الاستنثار غير الاستنشاق. من المجاز: المنثر، كمعظم: الرجل الضعيف الذي لا خير فيه، شدد للكثرة. ومما يستدرك عليه: در نثير ومنثر ومنثور. وانتثرت الكواكب: تفرقت أو تناثرت كالحب. والنثر، ككتف: المتساقط الذي لا يثبت، هكذا فسر ابن سيده ما أنشده ثعلب:
  هذريان هـذر هــذاءة                      موشك السقطة ذو لب نثر ووجأه فنثر أمعاءه: وهو مجاز. والنثر، بالتحريك: كثرة الكلام وإذاعة الأسرار. ويقولون: ما أصبنا من نثر فلان شيئا، وهو اسم المنثور من نحو سكر وفاكهة، كالنثار. ونثر ينثر، بالكسر، إذا امتخط. والنثر: هو الكلام المقفى بالأسجاع ضد النظم. وهو مجاز، على التشبيه بنثر الحب إذا بذر. والمنثور: نوع من الرياحين. وفي الوعيد: لأنثرنك نثر الكرش. ويقال: نثر كنانته فعجم عيدانها عودا عودا فوجدني أصلبها مكسرا فرماكم بي. ونثر قراءته: أسرع فيها. وتفرقوا وانتثروا وتنثروا. ورأيته يناثره الدر، إذا حاوره بكلام حسن. وأبو الحسن محمد بن القاسم بن المنثور الجهني الكوفي مات سنة 476 وابنه أبو طاهر الحسن، روى عنه ابن عساكر. ونثرة، بالفتح: موضع، نقله الصاغاني. والنثور، كصبور: الاست. وروى الزمخشري في ربيع الأبرار عن أبي هريرة رضي الله عنه: كان من دعائه: اللهم إني أسألك ضرسا طحونا، ومعدة هضوما ودبرا نثورا. ونثرة، بالفتح: موضع ذكره لبيد بن عطارد بن حاجب بن زرارة التميمي وقال:
  تطاول ليلي بالإثمـدين                      إلى الشطبتين إلى نثره قاله ياقوت.

##### Türkçe

**نثر** şeyi, onu **ينثره**, **بالضم**, ve onu **ينثره**, **بالكسر**, **نثرا**, **بالفتح**, ve **نثارا**, **بالكسر**: onu eliyle dağınık olarak attı; **نثر** ceviz, badem ve şeker gibi; yine **نثر** tane(yi) eğer ekti ise. Ve saçılmış inci. Onu **تنثيرا** olarak **كنثره**; böylece **فانتثر** ve **تنثر** ve **تناثر**; ve dağılmış inci; ve **منثر** ( **معظم** gibi), çokluk için şeddelendi. Ve denir: falanın **نثار**’ına şahit oldum; ve biz onun **نثاره**’ında idik, **بالكسر**; ve o fiilin adıdır, **كالنثر** gibi. Ve **النثارة**, **بالضم**, ve **النثر** (hareke ile): ondan saçılan şeydir; yahut birincisi, sofradan saçılıp da sevap için yenilen şeye tahsis edilir; onu bununla **اللحياني** tahsis etti. Ve **التهذيب**’de: ve **النثار**: ekmek ve bunun benzeri her şeyden, sofra etrafında saçılan kırıntıdır. Ve **الجوهري** dedi: **النثار**, **بالضم**: şeyden saçılan şey. Ve denildi: **نثارة** buğdayın ve arpanın ve benzerlerinin: ondan saçılan şey. Ve **نثر** bir şey: saçılmıştır; yine hepsi: öyleyse musannifin **النثار**’ı ihmal etmesi garip bir iştir; ve onu **الزمخشري** topladı da dedi: ve sofranın **نثار**’ını topladı, **بالضم**, ve onun **نثارته**’sini; ve o, onun etrafında saçılmış kırıntıdır.

Mecazdan: **تناثروا**: hastalandılar da öldüler; ve **الأساس**’ta: hastalandılar da ölüm olarak **فتناثروا**.

Mecazdan: **النثور**, **كصبور**: çok çocuklu kadın; yine erkek; denir: **رجل نثور** ve **امراة نثور**; ve musannife yakında onun şu sözü içinde gelecektir: ve **نثر** söz ve çocuk: onu çoğalttı. Ve sen onun karnını **نثرت**; ve karnını **نثرت**. Ve hadiste: “فَلَمَّا خَلَا سِنِّي وَنَثَرْتُ لَهُ ذَا بَطْنِي” genç olup onun yanında çocuklar doğurduğunu kastetti. Ve bir kadına denildi: “أي البغاة أحب إليك?” dedi ki: “التي إن غدت بكرت. وإن حدثت نثرت.” Ve bunların hepsi mecazdır.

Mecazdan: **النثور**: koyun hapşırır ve burnundan kurt gibi eziyeti atar; **كالناثر** gibi; ve **نثرت**. Ve **الأصمعي** dedi: **النافر** ve **الناثر**: koyun öksürür de burnundan bir şey saçılır.

Mecazdan: **النثور**: idrar yolu geniş koyun; sanki sütü saçma olarak **تنثر**; ve bununla Ebû Zer hadisi tefsir edildi: “أيواقفكم العدو حلب شاة نثور”. Ve **النيثران**, **كريهقان**, ve **النثر**, **ككتف**, ve **المنثر**, **كمنبر**: çok sözlü; ve dişisi **نثرة**’dir, yalnız. Ve birincisini **الصاغاني** zikretti. **نثر** sözü, yine çocuğu, onu çoğalttığı zaman; o halde o, sonda **نثور**’dur; ve başta **منثر** ve **نثر** ve **نيثران**. Ve bunların hepsi mecazdır.

Mecazdan: **النثرة**, **بالفتح**: burun içi ve ona bitişik olan; **ابن الأعرابي** dedi: **النثرة**: burnun ucu; yahut o, bıyıkların arasındaki boşluktur, burun perdesinin hizasında; yine o, aslandandır; ve denildi: o, aslanın burnudur; ve o mecazdır. Ondan **النثرة**: aralarında bir karış miktarı bulunan iki yıldız; ve ikisinde, sanki bir parça bulut gibi beyazlık lekesi vardır; ve o, aslanın burnudur; ay ona iner; **الصحاح**’ta böyle. **الزمخشري** dedi: sanki aslan bir çizgiyle çizilmiş. Ve **التهذيب**’de: **النثرة**: gökte bir yıldızdır; sanki iki yıldız hizasında bir bulut lekesi gibidir; Araplar ona **نثرة الأسد** der. Ve o, ayın menzillerindendir; dedi ki: ve o, yıldız ilmi bakımından **برج السرطان**’dandır. **أبو الهيثم** dedi: **النثرة**: aslanın burnu ve iki burun deliğidir; ve o, birbirine yakın üç gizli yıldızdır; ve **الطرف**: aslanın iki gözü, iki yıldızdır; **الجبهة** onun önündedir ve o dört yıldızdır.

Mecazdan: bir zırh aldı da onu kendi üzerine **نثرها** etti; yani onu döktü. Ve ondan **النثرة**; ve o, giyilmesi kolay yahut geniş zırhtır; ve ona **نثرة** ve **نثلة** denir. **ابن جني** dedi: **النثرة**’deki **الراء**’ın **اللام**’dan بدل olması gerekir; onların “**نثل** عليه درعه” demeleri sebebiyle; “**نثرها**” demediler; ve **اللام** tasarrufça daha geneldir ve o asıldır; yani **نثل** babı **نثر** babından daha çoktur. Ve **شمر** silah kitabında dedi: **النثرة** ve **النثلة**: zırhların adlarından bir addır; dedi ki: ve o **المنثولة**’dur; ve şu beyti okudu:
  وضاعف من فوقها نثرة
  ترد القواضب عنها فلولا

Ve **ابن شميل** dedi: **النثل**: zırhlardır; denir: onu üzerine **نثلها** ve ondan **نثلها**, yani onu çıkardı; ve onu üzerine **نثلها**, onu giydiği zaman. **الجوهري** dedi: denir: zırhını ondan **نثر** etti, onu üzerinden attığı zaman; ve **نثلها** denmez. Dedim: Ebû Ubeyde’nin zırh kitabında söylediği şeyin lafzı şudur: zırhın, kendi lafzı dışında adları vardır; bunlardan: onların **نثلة** demeleri; ve zırhımı benden **نثلت** ettim, yani onu benden attım; ve **نثرة** derler; ve “zırhı benden **نثرت** ettim” demezler; böylece **سملت** عينه ve **سمرت** عينه dedikleri gibi **اللام**’ı **الراء**’a çevirmiş görürsün. Ve biz, **النثلة**’nin asıl olduğunu görürüz; çünkü onun bir fiili vardır, **النثرة**’nin fiili yoktur. Bitti; ve o, **الجوهري**’nin gittiği şeye muhaliftir; ve **الزمخشري**’nin **النثرة**’den bir fiil türettiğini görüyorum; öyleyse düşün.

**النثرة** binek hayvanları için: hapşırmaya benzer; ve İbn Abbas hadîsinde: “الجراد نثرة الحوت” yani onun hapşırması. Ve Ka‘b hadîsinde: “إنما هو نثرة حوت”. Ve **النثير**, **كأمير**, binek hayvanları ve develer için, bize göre hapşırma gibidir; **الأزهري** artırdı. Ancak o galip değildir; fakat o, onun burnuyla yaptığı bir şeydir; ve eşek **نثر** etti; ve o, **نثيرا** olarak **ينثر**; ve **ابن الأعرابي** şu beyti okudu:
  فما أنجرت حتى أهب بسـدفة
  علاجيم عير ابني صباح نثيرها

Ve insan **استنثر** etti: suyu içine çekti, sonra burnun nefesiyle onu çıkardı; ve o mecazdır; **كانتثر** gibi. Ve **ابن الأعرابي** dedi: **الاستنثار**; **الاستنشاق** ve **النثرة**’yi hareket ettirmektir; ve o, burnun ucudur. Ve **الفراء** dedi: adam **نثر** etti ve **انتثر** etti ve **استنتثر** etti; **النثرة**’yi temizlikte hareket ettirdiği zaman. **الأزهري** dedi: ve bu harf, Ebû Ubeyd’den rivayet edilmiştir; o, Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) hadîsinde dedi ki: “إذا توضأت فأنثر”, **الإنثار**’dan; ancak denir: **نثر** **ينثر**, ve **نثر** **ينتثر** ve **انتثر** **يستنثر**. Ve başka bir hadîste: “إذا توضأ أحدكم فليجعل الماء في أنفه ثم لينثر”. **الأزهري** dedi: hadîsin lafızlarını ضبط edenler onu böyle rivayet etti. Dedi ki: ve o, benim yanımda doğrudur. Ve **الأزهري** dedi: **فأنثر**, hemzenin قطع’ıyla, dil ehli onu bilmez. Ve **ابن الأثير** dedi: **نثر** **ينثر**, **بالكسر**, sümkürdüğü zaman; ve **استنثر**, ondan **استفعل**: suyu içine çekti, sonra burunda olanı çıkardı; ve “**فأنثر**” diye, قطع’lı elif ile rivayet edilir; dil ehli onu caiz görmez. Ve doğrusu, وصل elifiyledir. Dedim: **الأزهري**’nin kendi hattıyla, kitabının hadîs kenarında bulundu: “من توضأ فلينثر”, **بالكسر**. Denir: **نثر** ceviz ve şeker, **ينثر**, **بالضم**; ve burnundan **نثر**, **ينثر**, **بالكسر** başka değil. Dedi ki: ve bu doğrudur; dil âlimleri onu böyle ezberledi. Ve ehl-i ilimden bazıları dedi: **الاستنثار**, **الاستنشاق**’tan başkadır; çünkü **الاستنشاق**, suyu buruna sokmaktır. Ve **الاستنثار**, burunda olan eziyeti yahut sümüğü çıkarmaktır; ve buna hadîs delalet eder: “أن النبي صلى الله عليه وسلم كان يستنشق ثلاثا، في كل مرة يستنثر” böylece **الاستنثار**’ı **الاستنشاق**’tan başka kıldı. Ve buna yakın olan, onu burnun nefesiyle suyun **نثير**’ini çıkarmakla tefsir edenin sözüdür.

Ve **المنثار**, mimin kesriyle: hurma ağacı; onun **بسر**’ı saçılır. Ve **الأساس**’ta: **بسر**’ını silkeler; **كالناثر** gibi; ve o mecazdır.

Mecazdan: şairin sözü:
  إن عليها فارسا كعشـره
  إذا رأى فارس قوم أنثره

قال الجوهري: **طعنه فأنثره**, yani onu burun kanaması yaptırdı. وقال غيره: **طعنه فأنثره عن فرسه**: onu atından düşürdü; onu **نثرته**si üzerine, yani **خيشومه**si üzerine attı; ikisini de Zemahşerî **الأساس**’ta zikretti; ancak birincide “onu vurdu” dedi, ikincide ise “onu mızrakladı” dedi. **أنثر الرجل**: abdestte, **نثر ينثر** (kesre ile) gibi, burnunda olan eziyeti ve sümüğü çıkardı; bunu Sâgânî nakletti; yahut nefesini burnundan çıkardı; ikisi de mecazdır. Dil imamlarının sözlerinden onda ne bulunduğunu bilmiş oldun; çünkü onlar bunu caiz görmezler; ancak o, Sâgânî’yi taklit etti. Denildi: **أنثر**: burnuna su soktu; **كانتثر** ve **استنثر** gibi; bu, dil imamları yanında zayıf görülmüştür; onda olan daha önce geçti ve doğru olanın **الاستنثار**ın **الاستنشاق** olmadığına dikkat çektik.

Mecazdandır: **المنثر**, **معظم** gibi: hayır olmayan zayıf adam; çokluk için şeddelendi. Ve ona ilâve olarak kaydedilenlerdendir: **در نثير ومنثر ومنثور**. **وانتثرت الكواكب**: dağıldı yahut taneler gibi saçıldı. **والنثر**, **كتف** gibi: düşüp kalan, sabit durmayan; İbn Sîde, Sa‘leb’in okuttuğu şu beyti böyle tefsir etti:
  هذريان هـذر هــذاءة                      موشك السقطة ذو لب نثر

Ve onu yaraladı da bağırsaklarını döktü: bu da mecazdır. **والنثر**, hareke ile: sözün çokluğu ve sırların yayılması. Derler ki: “Falanın **نثر**ünden hiçbir şey elde etmedik”; bu, şeker ve meyve gibi saçılan şeyin ismidir; **النثار** gibi. **ونثر ينثر**, kesre ile: sümkürdü. **والنثر**: secili kafiyelerle kafiyelenmiş söz; nazmın zıddı. Bu da mecazdır; tohum saçılırken tanenin saçılmasına benzetme üzere. **والمنثور**: reyhanlardan bir tür. Tehditte: “Seni işkembenin saçılması gibi saçacağım.” Denir: “O, sadağını saçtı da çubuklarını çubuk çubuk yokladı; beni onların en serti, kırılmış olarak buldu da sizi benimle attı.” **ونثر قراءته**: onda acele etti. Dağıldılar; **وانتثروا** ve **تنثروا**. Onu, inciyi saçıp dökerken gördüm; yani onu güzel sözle konuşturdu. Ebû’l-Hasen Muhammed b. el-Kâsım b. **المنثور** el-Cühenî el-Kûfî 476 yılında öldü; oğlu Ebû Tâhir el-Hasen; ondan İbn Asâkir rivayet etti. **ونثرة**, fetha ile: bir yer; bunu Sâgânî nakletti. **والنثور**, **صبور** gibi: makat. Zemahşerî, **ربيع الأبرار**’da Ebû Hureyre رضى الله عنه’den rivayet etti: duasından idi: “Allah’ım, senden öğüten bir azı dişi, sindiren bir mide ve **دبرا نثورا** isterim.” **ونثرة**, fetha ile: Lebîd b. Atârid b. Hâcib b. Zurâre et-Temîmî’nin zikrettiği bir yer; şöyle dedi:
  تطاول ليلي بالإثمـدين                      إلى الشطبتين إلى نثره

Bunu Yâkût söyledi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَثَرَ
1 نَثَرَ ذ , aor. نَثُرَ , (S, M, A, Msb, K,) and نَثِرَ , (M, Msb, K,) inf. n. نَثْرٌ (S, M, A, Msb, K) and نِثَارٌ, (M, K,) or the latter is a simple subst., (S, A, Msb,) He scattered a thing, sprinkled it, strewed it, dispersed it, or threw it dispersedly, (Lth, T, M, A, Msb, K, TA,) with his hand; (Lth, T;) as, for instance, grain, (Lth, T,) and fruit and the like, (Msb,) walnuts and almonds and sugar, (Lth, T,) and pearls, &c.; (A;) as also ↓ نثّر, (M, K,) inf. n. تَنْثِيرٌ; (TA;) [or the latter is with teshdeed to denote muchness, or frequency, or repetition, of the action; or its application to many objects: see مَنْثُورٌ.] ― -b2- نَثَرَتِ النَّخْلَةُ (tropical:) The palm-tree [scattered or] shook off its unripe dates. (A.) ― -b3- وَجَأَهُ فَنَثَرَ أَمْعَآءَهُ (tropical:) He smote him with a knife and scattered his intestines]. (M, A.) ― -b4- لَأَنْثُرَنَّكَ نَثْرَ الكَرِشِ (tropical:) [I will assuredly scatter thine intestines like as one scatters the contents of the stomach of a ruminant beast]: said in threatening. (A.) ― -b5- نَثَرَ وَلَدًا (tropical:) He (a man, M) had many children born to him. (M, K, TA.) And نَثَرَتِ المَرْأَةُ بَطْنَهَا, (T, A, Mgh TA,) and ذَا بَطْنِهَا, (T, Mgh, TA,) and كَرِشَهَا, (A, in art. كرش,) (tropical:) The woman brought forth many children; (T, A, in art. كرش;) scattered children; للزَّوْجِ to the husband. (Mgh.) ― -b6- نَتَرَ الكَلَامَ (tropical:) He spoke, or talked, much. (M, K, TA.) ― -b7- نَثَرَ قِرَاءَتَهُ (tropical:) He hastened, or was quick, in his reading, or reciting. (A.) ― -b8- نَثَرَ, aor. نَثِرَ , inf. n. نَثِيرٌ, (tropical:) He (a beast of carriage, M, K, and a camel, M, and an ass, T) sneezed [app. so as to scatter the moisture in his nostrils]: (T, M, K, TA:) or did with his nose what is like sneezing: (T:) he (an ass, and a sheep or goat) sneezed, and expelled what annoyed or hurt him, from his nose: (A:) or نَثَرَتْ she (a ewe or goat) ejected from her nose what annoyed or hurt her. (S.) And نَثَرَ, (Fr, T, IAth, Mgh, Msb,) aor. نَثِرَ , (T, IAth,) inf. n. نَثْرٌ (T, Mgh) [and app. نَثِيرٌ, as above], (tropical:) He [a man] blew his nose; ejected the mucus from his nose; syn. امْتَخَطَ; (IAth;) as also ↓ استنثر: (S, K, art. مخط:) and he ejected what was in his nose, of mucus, and of that which annoyed or hurt him, in performing the ablution termed وُضُوْء; (Sgh, TA;) as also ↓ أَنْثَرَ, accord. to some: (TA:) or ↓ أَنْثَرَ signifies he ejected what was in his nose; or he emitted his breath from his nose; or he introduced the water into his nose; as also ↓ انتثر and ↓ استنثر: (K:) but this last explanation is outweighed in authority; the form ↓ انثر is disallowed by the leading lexicologists; and the author of the K, in respect of this form, follows Sgh, without due consideration: (TA:) [accord. to the more approved opinion,) نَثَرَ signifies he scattered what was in his nose by the breath; as also ↓ انتثر and ↓ استنثر: (S:) or, as some of the learned say, he snuffed up water, and then ejected what was in it, of anything annoying or hurting, or of mucus; as also ↓ استنثر: (IAar, T, Mgh:) or ↓ استنثر (T, M, IAth, K) and ↓ انتثر, (K,) he snuffed up water, and then ejected it (T, M, IAth, K) by the breath of the nose: (T, M, K:) accord. to some, نَثَرَ and ↓ استنثر signify he (a person performing وُضُوْء) snuffed up water: but others say that the latter signifies he ejected what was in his nose, of mucus &c.; agreeably with a trad. to be cited below: (Msb:) IAar says, that ↓ استنثر signifies he snuffed up water, and put in motion the نَثْرَة, or end of the nose, in purification: (T [in the Mgh, this explanation is ascribed to Fr:]) and Fr, that نَثَرَ and ↓ انتثر and ↓ استنثر signify he put in motion the نَثْرَة, in purification. (T.) It is said of Mohammad, كَانَ يَسْتَنْشِقُ ثَلَاثًا فِى كُلِّ مَرَّةٍ يَسْتَنْثِرُ [He used to snuff up water three times, every time ejecting it; &c.] and this indicates that ↓ استنثر differs from استنشق. (T, Mgh, Msb.) And it is said in a trad., اِذَا اسْتَنْشَقْتَ فَانْثُرْ, (S, Msb,) and فَانْثِرْ, with the conjunctive ا, and with damm and kesr to the ث, (Msb,) When thou snuffest up water, scatter what is in thy nose by the breath; (S;) or eject what is in thy nose, of mucus, &c.: (Msb:) or, as A'Obeyd relates it, ↓ فَأَنْثِرْ; inf. n. اِنْثَارٌ: (Msb:) or, as he relates it اِذَا تَوَضَّاتَ فَأَنْثِرْ, with the disjunctive ا; and he does not explain it; but the lexicologists do not allow ↓ أَنْثَرَ, from الاِنْثَارُ; one only says, نَثَرَ and ↓ انتثر and ↓ استنثر. (T.) No instance of ↓ استنثر used transitively has been heard, except in a trad. of El-Hasan Ibn-'Alee, أَنْفَهُ ↓ اِسْتَنْثَرَ [He ejected the contents of his nose; or he blew his nose]; as though the root [نَثَرَ] were regarded in it, or as though it were made to import the meaning of نَقَّى. (Mgh.)

2 نَثَّرَ see 1, first signification.

3 نَاْثَرَ [ناثرهُ He contended with him in scattering, strewing, or dispersing, a thing or things. And hence,] ― -b2- رَأَيْتُهُ يُنَاثِرُهُ الدُّرَّ [lit., I saw him contending with him in scattering pearls: meaning,] (tropical:) I saw him holding a disputation, or colloquy, with him, in beautiful, or elegant, language. (A.)

انثر
4 انثر ذ as syn. with نَثَرَ and استنثر and انتثر: see 1, latter half, -A2- انثرهُ (tropical:) He made his nose to bleed; syn. أَرْعَفَهُ. (S, A, K.) You say, طَعَنَهُ فَأَنْثَرَهُ (tropical:) [He pierced him and made his nose to bleed]: (S:) and ضَرَبَهُ فَأَنْثَرَهُ [He smote him and made his nose to bleed]. (A.) ― -b2- (tropical:) He threw him down upon his نَثْرَة, (M, A, TA,) i. e., (TA,) [upon the end of his nose: or] upon his خَيْشُوم. (K, TA.) You say, طَعَنَهُ فَأَنْثَرَهُ عَنْ فَرَسِه (tropical:) [He pierced him and threw him down upon the end of his nose from his horse]. (M, A. *)

5 تَنَثَّرَ see 8.

6 تَنَاْثَرَ see 8.

انتثر
8 انتثر ذ (S, M, A, Msb, K) and ↓ نتاثر (S, M, A, K) and ↓ تنثّر (M, K) It became scattered, strewn, dispersed, or thrown dispersedly: (S, * M, A, Msb, K:) [or the second more properly signifies it became scattered, &c., by degrees, gradually, or part after part; resembling تَسَاقَطَ &c.: and the third, being quasi-pass. of 2, denotes muchness, or frequency, or repetition, of the action; or its application to many things.] You say, انتثرت الكَوَاكِبُ (assumed tropical:) The stars became dispersed: or became scattered like grain. (TA.) And انتثروا and ↓ تنثّروا (tropical:) [They (meaning men) became as though they were scattered by the hand]. (A.) [And الشَّعَرُ ↓ تناثر, and الوَرَقُ, (assumed tropical:) The hair, and the leaves, fell off, and became scattered, by degrees.] And القَوْمُ ↓ تناثر (tropical:) The people fell sick and died [one after another]: (M, K: *) or you say مَوْتًا ↓ مَرِضُوا فَتَنَاثَرُوا [they fell sick and became separated by death, one after another]. (A.) -A2- See also 1, latter half, throughout.

10 اِسْتَنْثَرَ see 1, latter half, throughout.

نَثْرٌ
نَثْرٌ ذ (tropical:) [Prose: so accord. to general usage: and] rhyming prose: contr. of نَظْمٌ: so called as being likened to [scattered pearls, or] scattered grain. (TA.)

نَثَرٌ
نَثَرٌ ذ : see نُثَارٌ: and نِثَارٌ: and مُنْتَثِرٌ. -A2- (tropical:) Loquacity, (M, TA,) and the divulging of secrets. (TA.)

نَثِرٌ
نَثِرٌ ذ (tropical:) Loquacious; one who talks much: as also ↓ مِنْثَرٌ (M, K) and ↓ نَيْثُرَانٌ: (Sgh, K:) or vainly or frivolously loquacious, and a divulger of secrets: (A:) fem. نَثِرَةٌ only. (M.)

نَثْرَةٌ
نَثْرَةٌ ذ [A single act of scattering, strewing, dispersing, or throwing dispersedly, with the hand. And hence,] ― -b2- (tropical:) A sneeze: (K:) or the like thereof; peculiar to a beast of carriage (S) [or other beast, and a fish, as appears from what here follows.] It is said in a trad. (A, TA) of Kaab, (TA,) الجَرَادُ نَثْرَةُ حُوتٍ (A, TA) (tropical:) The locust is [produced by] the sneeze of a fish: or, as in a trad. of I'Ab, نَثْرَةُ الحُوتِ the sneeze of the fish. (TA.) [From this it is inferred that the locust is, like fish, lawful to be captured by one in a state of اِحْرَام.] -A2- (tropical:) The end of the nose: (IAar, T:) or i. q., خَيْشُومٌ: (A:) or the خيشوم with what is next to it: (M, K:) and (M, A; but in the K, or) the interstice that is between the two mustaches, (S, M, A, K,) against the partition between the two nostrils: (S, M, K:) so [in a man and] in the lion: (S, M:) or the nose or the lion. (M.) ― -b2- Hence, (T, &c.,) النَّثْرَةُ, (T, S, M, K,) and نَثْرَةُ الأَسَدِ, (T, A,) (tropical:) Two stars, between which is the space of a span, (شبْرٌ, [said in several law-books to be the twelfth part of a رُمْح, and therefore twenty-two minutes and a half, accord. to modern usage; but there is reason to believe that ancient usage differed from the modern with respect to both these measures, and was not precise nor uniform;]) and in [or between] which is a particle (لَطْخٌ) of white, as though it were a portion of cloud; it is the nose of Leo, [which the Arabs extended far beyond the limits which it has upon our globes, (see الذِّرَاعُ,)] (S, K,) and is a Mansion of the Moon: (S:) [app. the Aselli; Asellus Boreus and Asellus Australis; two small stars in Cancer, between which is a little cloud or nebula, called Præsepe: (see Pliny, l. xviii. c. 35:)] a certain star or asterism, which is of the stars or asterisms of Leo, and which is a Mansion of the Moon: (M:) [app. meaning the same, or Præsepe:] or a certain star in the sky, as though it were a particle (لَطْخ) of cloud, over against two small stars, in the science of astronomy pertaining to the sign of Cancer [though accord. to the Arabs belonging to Leo]: (T:) [app. Præsepe; the two small stars adjacent to it being the Aselli:] a certain star, as though it were a particle (لَطْخٌ) of cloud; so called because it appears as though the lion had ejected if from his nose: (A:) [app. meaning the same:] in the Megista [of Ptolemy] it is mentioned by the name of the manger [i. e., Præsepe], and the name of the two small [for المنيرة in my copy of Kzw, I read الصفيرة,] stars is the two asses [i. e., the Aselli]: (Kzw, Description of Cancer:) or the nose and nostrils of the lion, consisting of three obscure stars, near together: الطَّرْفُ is [before them, and is] the two eyes of the lion, consisting of two stars, before which is الجَبْهَةُ, consisting of four stars: (AHeyth:) [app. meaning the Aselli together with Præsepe:] three stars, near together; the nose of the lion; [app. meaning the same;] which compose the Eighth Mansion of the Moon: (Kzw, Description of the Mansions of the Moon:) [these descriptions apply to this Mansion of the Moon accord. to those who make النَّوْء to signify “ the heliacal rising: ” see مَنَازِلُ القَمَرِ, in art. نزل:] or the bright star [app. meaning b] in Cancer: (Kzw, Description of Cancer:) [this agrees with the place of the Eighth Mansion of the Moon accord. to those who make النَّوْء to signify “ the anti-heliacal setting: ” see again مَنَازِلُ القَمَر.] The Arabs say اِذَا طَلَعَتِ النَّثْرَةُ قَنَأَتِ البُسْرَةُ, meaning, When النثرة rises [heliacally], the unripe date begins to have its redness intermixed with blackness: its rising is very soon after that of الشِّعْرَى [or Sirius: about the epoch of the Flight, it rose heliacally, in central Arabia, on the 17th of July, O. S.; and Sirius, on the 13th of the same month]. (M.)

نُثَارٌ
نُثَارٌ ذ What becomes scattered, strewn, or dispersed, of, or from, a thing; (S, Msb;) as also ↓ نُثَارَةٌ, (M, K,) and ↓ نَثَرٌ, (K, [but see مُنْتَثِرٌ,]) and, as some say, ↓ نِثَارٌ: (Msb:) so the ↓ نُثَارَة of wheat, and of barley, and the like: (Lh, M:) or نُثَارٌ signifies the crumbs of bread, and of everything, that become scattered around the table: (T:) or the crumbs of the table that become scattered around: as also ↓ نُثَارَةٌ: (A:) or this last, what becomes scattered from the table, and is eaten in the hope of obtaining a recompense [for preventing its being thrown away or trodden under foot]. (Lh, M, K. *)

نِثَارٌ
نِثَارٌ ذ , with kesr, a subst. from نَثَرَ, (S, A, Msb,) signifying The act of scattering, strewing, dispersing, or throwing dispersedly, [anything,] (Lth, T, A, Msb,) [and particularly fruits and the like, such as] walnuts and almonds and sugar [and money, &c., on festive occasions,] and grain. (Lth, T.) You say شَهِدْتُ نِثَارَ فُلَانٍ I was present at, or I witnessed, such a one's scattering (Lth, T, A) of fruits, &c. (Lth, T.) And كُنَّا فِى نِثَارِهِ We were at his scattering. (A.) ― -b2- Also, What is scattered, strewn, dispersed, or thrown dispersedly, (A, Msb, TA,) of such things as sugar and fruits and the like, (A, TA,) [and money, &c., on festive occasions;] a subst., (A, TA,) in the sense of مَنْثُورٌ, (A, Msb, TA,) like كِتَابٌ in the sense of مَكْتُوبٌ; (Msb;) as also ↓ نَثَرٌ. (A, TA.) [See also مُنْتَثَرٌ.] You say أَصَنْتُ مِنَ النِّثَارِ I obtained [somewhat] of the scattered [sugar or fruits &c.]. (Msb.) And مَا أَصَبْنَا مِنْ نَثَرِ فُلَانٍ شَيْئًا We did not obtain aught of such a one's scattered things, such as sugar and fruit. (TA.) ― -b3- Accord. to some, i. q. نُثَارٌ in the first of the senses explained above. (Msb.)

نَثُورٌ
نَثُورٌ ذ (tropical:) A female, (S, K,) or woman, (M,) having numerous offspring: (S, M, A, K:) and so a male, (M,) or man. (TA.) ― -b2- (tropical:) A ewe, or she-goat, (TA,) having a wide orifice to the teat: (K, TA:) as though she scattered the milk. (TA.) ― -b3- See also نَاثِرٌ.

نَثِيرٌ
نَثِيرٌ ذ : see مَنْثُورٌ.

نُثَارَةٌ
نُثَارَةٌ ذ : see نُثَارٌ, in three places.

نَاثِرٌ
نَاثِرٌ ذ (A) and ↓ مِنْثَارٌ (A, K) (tropical:) A palm-tree (نَخْلَةٌ) that shakes off its unripe dates: (A:) or of which the unripe dates become scattered. (K.) ― -b2- And the former, (tropical:) A sheep or goat that coughs, so that something becomes scattered from its nose; as also نَافِرٌ: (As, S:) or a sheep or goat that ejects from its nose what resembles worms; as also ↓ نَثُورٌ: (M, K:) or that sneezes, and ejects from its nose what annoys or hurts it, resembling worms. (TA.)

نَيْثُرَانٌ
نَيْثُرَانٌ ذ : see نَثِرٌ.

مِنْثَرٌ
مِنْثَرٌ ذ : see نَثِرٌ.

دُرٌّ مُنَثَّرٌ
دُرٌّ مُنَثَّرٌ ذ Pearls scattered, or strewn, much. (S, TA.) See مَنْثُورٌ.

مِنْثَارٌ
مِنْثَارٌ ذ : see نَاثِرٌ.

دُرٌّ مَنْثُورٌ
دُرٌّ مَنْثُورٌ ذ , and ↓ نَثِيرٌ, Pearls scattered, strewn, dispersed, or thrown dispersedly, with the hand. (A, * TA.) See also مُنْتَثِرٌ, and مُنَثَّرٌ. You say ↓ كَأَنَّ لَفْظَهُ الدُّرُّ النَّثِيرُ [As though his speech were scattered pearls]. (A.) ― -b2- لَهُ كَرِشٌ مَنْثُورَةٌ (tropical:) He has [numerous] young children. (A, art. كرش.) ― -b3- Also مَنْثُورٌ A kind of sweet-smelling flower; (TA;) [the gilliflower: so called in the present day: see also خِيرِىٌّ.] ― -b4- See also خَشْخَاشٌ.

مُنْتَثِرٌ
مُنْتَثِرٌ ذ In a scattered or strewn state; in a state of dispersion; (M;) as also ↓ مُتَنَاثِرٌ, (TA,) and ↓ نَثَرٌ, which last is applied to a thing and to things. (M.) See also نِثَارٌ, and نُثَارٌ, and مَنْثُورٌ. You say ↓ دُرٌّ مُتَنَاثِرٌ [Pearls in a scattered state]. (TA.)

مُتَنَاثِرٌ
مُتَنَاثِرٌ ذ : see مُنْتَثِرٌ.

##### Türkçe

نَثَرَ
1 **نَثَرَ** ذ , muzâri‘ **نَثُرَ** , (S, M, A, Msb, K,) ve **نَثِرَ** , (M, Msb, K,) mastar ismi **نَثْرٌ** (S, M, A, Msb, K) ve **نِثَارٌ**, (M, K,) yahut ikincisi yalın bir isimdir, (S, A, Msb,) Bir şeyi saçtı, serpti, yaydı, dağıttı, yahut onu dağınık halde attı, (Lth, T, M, A, Msb, K, TA,) eliyle; (Lth, T;) meselâ tane, (Lth, T,) ve meyve ve benzeri, (Msb,) ceviz ve badem ve şeker, (Lth, T,) ve inci, vb.; (A;) ve ayrıca ↓ **نثّر**, (M, K,) mastar ismi **تَنْثِيرٌ**; (TA;) [yahut ikincisi, fiilin çokluğunu, yahut sıklığını, yahut tekrarını; yahut onun birçok nesneye uygulanmasını göstermek için şeddelidir: **مَنْثُورٌ**’a bak.] ― -b2- **نَثَرَتِ النَّخْلَةُ** (mecaz:) Hurma ağacı olgunlaşmamış hurmalarını [saçtı yahut] silkip döktü. (A.) ― -b3- **وَجَأَهُ فَنَثَرَ أَمْعَآءَهُ** (mecaz:) Ona bıçakla vurdu da bağırsaklarını saçtı]. (M, A.) ― -b4- **لَأَنْثُرَنَّكَ نَثْرَ الكَرِشِ** (mecaz:) [Geviş getiren bir hayvanın işkembesinin içindekini saçtığı gibi senin bağırsaklarını mutlaka saçacağım]: tehditte söylenir. (A.) ― -b5- **نَثَرَ وَلَدًا** (mecaz:) O (bir adam, M) kendisine çok çocuk doğurtuldu. (M, K, TA.) Ve **نَثَرَتِ المَرْأَةُ بَطْنَهَا**, (T, A, Mgh TA,) ve **ذَا بَطْنِهَا**, (T, Mgh, TA,) ve **كَرِشَهَا**, (A, madde **كرش**’te,) (mecaz:) Kadın çok çocuk doğurdu; (T, A, madde **كرش**’te;) çocukları saçtı; **للزَّوْجِ** kocaya. (Mgh.) ― -b6- **نَتَرَ الكَلَامَ** (mecaz:) Çok konuştu. (M, K, TA.) ― -b7- **نَثَرَ قِرَاءَتَهُ** (mecaz:) Okuyuşunda yahut tilavetinde acele etti, yahut hızlı oldu. (A.) ― -b8- **نَثَرَ**, muzâri‘ **نَثِرَ** , mastar ismi **نَثِيرٌ**, (mecaz:) O (yük hayvanı, M, K, ve deve, M, ve eşek, T) aksırdı [görünüşe göre burun deliklerindeki nemi saçacak şekilde]: (T, M, K, TA:) yahut burnuyla aksırmaya benzer bir şey yaptı: (T:) o (eşek, ve koyun yahut keçi) aksırdı ve burnundan kendisini rahatsız eden yahut inciten şeyi çıkardı: (A:) yahut **نَثَرَتْ** o (bir koyun yahut keçi) burnundan kendisini rahatsız eden yahut inciten şeyi attı. (S.) Ve **نَثَرَ**, (Fr, T, IAth, Mgh, Msb,) muzâri‘ **نَثِرَ** , (T, IAth,) mastar ismi **نَثْرٌ** (T, Mgh) [ve görünüşe göre yukarıdaki gibi **نَثِيرٌ**], (mecaz:) O [bir adam] burnunu sildi; burnundan sümüğü çıkardı; eş anlamlısı **امْتَخَطَ**; (IAth;) ve ayrıca ↓ **استنثر**: (S, K, madde **مخط**’ta:) ve **وُضُوْء** denilen abdestte, burnunda bulunan sümüğü ve kendisini rahatsız eden yahut inciten şeyi çıkardı; (Sgh, TA;) ve ayrıca ↓ **أَنْثَرَ**, bazılarına göre: (TA:) yahut ↓ **أَنْثَرَ** “burnunda olanı çıkardı” demektir; yahut “nefesini burnundan verdi” demektir; yahut “suyu burnuna soktu” demektir; ve ayrıca ↓ **انتثر** ve ↓ **استنثر**: (K:) fakat bu son açıklama otorite bakımından ağır basmaz; ↓ **انثر** kalıbı önde gelen lugatçılarca reddedilmiştir; ve K’nin müellifi bu kalıp hususunda, yeterli değerlendirme olmaksızın Sgh’ye uyar: (TA:) [daha makbul görüşe göre,) **نَثَرَ** “burnunda olanı nefesle saçtı” demektir; ve ayrıca ↓ **انتثر** ve ↓ **استنثر**: (S:) yahut âlimlerden bazılarının dediği gibi, “suyu burnuna çekti, sonra içinde bulunan rahatsız edici yahut incitici şeyi yahut sümüğü çıkardı” demektir; ve ayrıca ↓ **استنثر**: (IAar, T, Mgh:) yahut ↓ **استنثر** (T, M, IAth, K) ve ↓ **انتثر**, (K,) “suyu burnuna çekti, sonra onu (T, M, IAth, K) burun nefesiyle çıkardı” demektir: (T, M, K:) bazılarına göre, **نَثَرَ** ve ↓ **استنثر** “(**وُضُوْء** yapan kimse) suyu burnuna çekti” demektir: fakat başkaları der ki ikincisi “burnunda olan sümük vb.’yi çıkardı” demektir; aşağıda zikredilecek bir rivayete uygun olarak: (Msb:) IAar der ki ↓ **استنثر** “suyu burnuna çekti ve temizlikte **نَثْرَة**’yi, yani burnun ucunu, hareket ettirdi” demektir: (T [Mgh’de bu açıklama Fr’ye nispet edilir:]) ve Fr, **نَثَرَ** ve ↓ **انتثر** ve ↓ **استنثر** “temizlikte **نَثْرَة**’yi hareket ettirdi” demektir. (T.) Muhammed hakkında şöyle denilmiştir: **كَانَ يَسْتَنْشِقُ ثَلَاثًا فِى كُلِّ مَرَّةٍ يَسْتَنْثِرُ** [Suyu üç kere burnuna çekerdi; her seferinde onu çıkarırdı; vb.] ve bu, ↓ **استنثر**’in **استنشق**’tan farklı olduğuna delalet eder. (T, Mgh, Msb.) Ve bir rivayette şöyle denilmiştir: **اِذَا اسْتَنْشَقْتَ فَانْثُرْ**, (S, Msb,) ve **فَانْثِرْ**, atıf **ا**’sı ile, ve **ث** üzerine damme ve kesra ile, (Msb,) “Suyu burnuna çektiğinde, burnunda olanı nefesle saç”; (S;) yahut “burnunda olan sümük vb.’yi çıkar”: (Msb:) yahut, A‘Obeyd’in rivayet ettiği üzere, ↓ **فَأَنْثِرْ**; mastar ismi **اِنْثَارٌ**: (Msb:) yahut onun rivayet ettiği üzere **اِذَا تَوَضَّاتَ فَأَنْثِرْ**, ayırıcı **ا** ile; ve o bunu açıklamaz; fakat lugatçılar ↓ **أَنْثَرَ**’ı, **الاِنْثَارُ**’dan, caiz görmezler; yalnızca **نَثَرَ** ve ↓ **انتثر** ve ↓ **استنثر** denir. (T.) ↓ **استنثر**’in geçişli kullanıldığına dair, El-Hasan İbn-‘Alee’nin bir rivayetindeki **أَنْفَهُ ↓ اِسْتَنْثَرَ** [Burnunun içindekini çıkardı; yahut burnunu sildi] dışında bir örnek işitilmemiştir; sanki onda kök [**نَثَرَ**] gözetilmiş, yahut sanki ona **نَقَّى** manası yüklenmiştir. (Mgh.)

2 **نَثَّرَ**: 1’in ilk anlamına bak.

3 **نَاْثَرَ** [**ناثرهُ**: Bir şeyi yahut şeyleri saçmada, yaymada yahut dağıtmada onunla çekişti. Ve buradan,] ― -b2- **رَأَيْتُهُ يُنَاثِرُهُ الدُّرَّ** [lafzen, onu inci saçmada onunla çekişirken gördüm: manası,] (mecaz:) Onunla güzel yahut zarif bir dille münazara yahut konuşma yaptığını gördüm. (A.)

انثر
4 **انثر** ذ **نَثَرَ** ve **استنثر** ve **انتثر** ile eş anlamlı olarak: 1’in ikinci yarısına bak. -A2- **انثرهُ** (mecaz:) Onun burnunu kanattı; eş anlamlısı **أَرْعَفَهُ**. (S, A, K.) Şöyle dersin: **طَعَنَهُ فَأَنْثَرَهُ** (mecaz:) [Onu mızrakladı da burnunu kanattı]: (S:) ve **ضَرَبَهُ فَأَنْثَرَهُ** [Ona vurdu da burnunu kanattı]. (A.) ― -b2- (mecaz:) Onu **نَثْرَة**’si üzerine attı, (M, A, TA,) yani, (TA,) [burnunun ucu üzerine: yahut] **خَيْشُوم**’u üzerine. (K, TA.) Şöyle dersin: **طَعَنَهُ فَأَنْثَرَهُ عَنْ فَرَسِه** (mecaz:) [Onu mızrakladı da atından burnunun ucu üzerine düşürdü]. (M, A. *)

5 **تَنَثَّرَ**: 8’e bak.

6 **تَنَاْثَرَ**: 8’e bak.

انتثر
8 **انتثر** ذ (S, M, A, Msb, K) ve ↓ **نتاثر** (S, M, A, K) ve ↓ **تنثّر** (M, K) Saçılmış, yayılmış, dağılmış, yahut dağınık halde atılmış oldu: (S, * M, A, Msb, K:) [yahut ikincisi daha doğru olarak, derece derece, yavaş yavaş, yahut parça parça saçılmış vb. oldu demektir; **تَسَاقَطَ** vb.’ye benzer; ve üçüncüsü, 2’nin kısmen edilgeni olduğundan, fiilin çokluğunu, yahut sıklığını, yahut tekrarını; yahut onun birçok şeye uygulanmasını gösterir.] Şöyle dersin: **انتثرت الكَوَاكِبُ** (farazî mecaz:) Yıldızlar dağıldı; yahut tane gibi saçıldı. (TA.) Ve **انتثروا** ve ↓ **تنثّروا** (mecaz:) [Onlar (yani insanlar) sanki elle saçılmış gibi oldular]. (A.) [Ve **الشَّعَرُ ↓ تناثر**, ve **الوَرَقُ**, (farazî mecaz:) Saç ve yaprak, derece derece döküldü ve saçıldı.] Ve **القَوْمُ ↓ تناثر** (mecaz:) Kavim hastalanıp öldü [birbiri ardınca]: (M, K: *) yahut şöyle dersin **مَوْتًا ↓ مَرِضُوا فَتَنَاثَرُوا** [hastalandılar da ölümle ayrıldılar, birbiri ardınca]. (A.) -A2- Ayrıca 1’in ikinci yarısının tamamına bak.

10 **اِسْتَنْثَرَ**: 1’in ikinci yarısının tamamına bak.

**نَثْرٌ**
**نَثْرٌ** ذ (mecaz:) [Nesir: genel kullanıma göre böyledir: ve] secili nesir: **نَظْمٌ**’un zıddı: [saçılmış incilere yahut] saçılmış taneye benzetildiği için böyle adlandırılmıştır. (TA.)

**نَثَرٌ**
**نَثَرٌ** ذ : **نُثَارٌ**’a bak: ve **نِثَارٌ**’a: ve **مُنْتَثِرٌ**’e. -A2- (mecaz:) Gevezelik, (M, TA,) ve sırları açığa vurma. (TA.)

**نَثِرٌ**
**نَثِرٌ** ذ (mecaz:) Geveze; çok konuşan kimse: ve ayrıca ↓ **مِنْثَرٌ** (M, K) ve ↓ **نَيْثُرَانٌ**: (Sgh, K:) yahut boş ve laubali gevezelik eden, ve sırları açığa vuran: (A:) dişili yalnız **نَثِرَةٌ**’dir. (M.)

**نَثْرَةٌ**
**نَثْرَةٌ** ذ [Elle saçmanın, yaymanın, dağıtmanın, yahut dağınık halde atmanın tek bir defası. Ve buradan,] ― -b2- (mecaz:) Bir aksırık: (K:) yahut onun benzeri; yük hayvanına mahsustur (S) [yahut başka hayvana, ve balığa; burada ardından gelenlerden anlaşıldığı üzere.] Ka‘b hakkında bir rivayette (A, TA) (TA,) şöyle denilmiştir: **الجَرَادُ نَثْرَةُ حُوتٍ** (A, TA) (mecaz:) Çekirge balığın aksırığıdır: yahut I‘Ab’ın bir rivayetinde, **نَثْرَةُ الحُوتِ** balığın aksırığı. (TA.) [Bundan, çekirgenin, balık gibi, **اِحْرَام** halinde olan kimse tarafından avlanmasının helal olduğu sonucu çıkarılır.] -A2- (mecaz:) Burnun ucu: (IAar, T:) yahut **خَيْشُومٌ** ile aynı: (A:) yahut **خيشوم** ve ona bitişik olan şey: (M, K:) ve (M, A; fakat K’de, yahut) iki bıyık arasındaki, iki burun deliği arasındaki bölmenin karşısında bulunan aralık, (S, M, A, K,) (S, M, K:) böylece [insanda ve] aslanda: (S, M:) yahut aslanın burnu. (M.) ― -b2- Buradan, (T, vb.,) **النَّثْرَةُ**, (T, S, M, K,) ve **نَثْرَةُ الأَسَدِ**, (T, A,) (mecaz:) Aralarında bir karış mesafe bulunan iki yıldız, (شبْرٌ,) ve içinde beyazdan bir parça (لَطْخٌ) bulunan, sanki bulut parçası gibi; Aslan’ın burnudur, (S, K,) ve Ay’ın bir menzilidir: (S:) [görünüşe göre Aselli; Asellus Boreus ve Asellus Australis; Yengeç’te iki küçük yıldız; aralarında küçük bir bulut yahut nebula vardır, Præsepe denir:] gökte belirli bir yıldız yahut yıldız kümesi; Aslan’ın yıldızlarından yahut yıldız kümelerinden olup Ay’ın bir menzilidir: (M:) [görünüşe göre aynı; yahut Præsepe:] gökte belirli bir yıldız; sanki bulut parçası (لَطْخ) gibidir; astronomi ilminde Yengeç burcuna ait iki küçük yıldızın karşısındadır [Araplara göre Aslan’a ait olmakla birlikte]: (T:) [görünüşe göre Præsepe; ona bitişik iki küçük yıldız Aselli’dir:] belirli bir yıldız; sanki bulut parçası (لَطْخٌ) gibidir; aslanın onu burnundan atmış gibi görünmesinden dolayı böyle adlandırılmıştır: (A:) [görünüşe göre aynı:] Batlamyus’un Megista’sında “yemlik” adıyla (yani Præsepe) anılır; iki küçük yıldızın adı iki eşektir (yani Aselli): (Kzw, Yengeç tasviri:) yahut aslanın burnu ve burun delikleri; birbirine yakın üç sönük yıldızdan oluşur: **الطَّرْفُ** onların [önünde olup] aslanın iki gözüdür; iki yıldızdan oluşur; onların önünde **الجَبْهَةُ** vardır; dört yıldızdan oluşur: (AHeyth:) [görünüşe göre Præsepe ile birlikte Aselli:] birbirine yakın üç yıldız; aslanın burnu; [görünüşe göre aynı;] Ay’ın Sekizinci menzilini oluşturur: (Kzw, Ay menzillerinin tasviri:) [bu tasvirler, **النَّوْء**’ü “helîak doğuş” manasında alanlara göredir:] yahut Yengeç’teki parlak yıldız [görünüşe göre b harfiyle gösterilen]: (Kzw, Yengeç tasviri:) [bu, **النَّوْء**’ü “anti-helîak batış” manasında alanlara göre Ay’ın Sekizinci menzilinin yerine uyar.] Araplar şöyle der: **اِذَا طَلَعَتِ النَّثْرَةُ قَنَأَتِ البُسْرَةُ**, yani, “**النَّثْرَةُ** doğduğunda [helîak olarak], olgunlaşmamış hurma kızıllığının siyahlıkla karışmasına başlar”: onun doğuşu **الشِّعْرَى**’nın doğuşundan pek az sonradır. (M.)

**نُثَارٌ**
**نُثَارٌ** ذ Bir şeyden yahut bir şeyin üzerinden saçılan, yayılan, dağılan şey; (S, Msb;) ve ayrıca ↓ **نُثَارَةٌ**, (M, K,) ve ↓ **نَثَرٌ**, (K, [fakat **مُنْتَثِرٌ**’e bak,]) ve bazılarına göre ↓ **نِثَارٌ**: (Msb:) böylece buğdayın, arpanın ve benzerinin ↓ **نُثَارَة**’si: (Lh, M:) yahut **نُثَارٌ** sofranın etrafına saçılan ekmek kırıntıları ve her şeyin kırıntıları demektir: (T:) yahut sofranın etrafına saçılan sofra kırıntılarıdır: ve ayrıca ↓ **نُثَارَةٌ**: (A:) yahut bu sonuncusu, sofradan saçılan ve [atılmasını yahut ayak altında çiğnenmesini önlediği için] sevap umularak yenilen şeydir. (Lh, M, K. *)

**نِثَارٌ**
**نِثَارٌ** ذ , kesra ile, **نَثَرَ**’dan bir isimdir, (S, A, Msb,) “saçma, yayma, dağıtma, yahut dağınık halde atma fiili” manasındadır, (Lth, T, A, Msb,) [ve özellikle meyveler ve benzerleri; meselâ] ceviz ve badem ve şeker [ve bayramlık vesilelerde para vb.], ve tane. (Lth, T.) Şöyle dersin: **شَهِدْتُ نِثَارَ فُلَانٍ** “Falancanın meyve vb. saçmasına hazır bulundum yahut şahit oldum.” (Lth, T, A) Ve **كُنَّا فِى نِثَارِهِ** “Onun saçmasında idik.” (A.) ― -b2- Ayrıca, şeker ve meyveler ve benzeri gibi şeylerden saçılan, yayılan, dağılan, yahut dağınık halde atılan şey; (A, Msb, TA,) [ve bayramlık vesilelerde para vb.;] bir isimdir, (A, TA,) **مَنْثُورٌ** manasında, (A, Msb, TA,) **كِتَابٌ**’un **مَكْتُوبٌ** manasında olması gibi; (Msb;) ve ayrıca ↓ **نَثَرٌ**. (A, TA.) [Ayrıca **مُنْتَثِرٌ**’e bak.] Şöyle dersin: **أَصَنْتُ مِنَ النِّثَارِ** “Saçılmış [şeker yahut meyve vb.]den [bir miktar] elde ettim.” (Msb.) Ve **مَا أَصَبْنَا مِنْ نَثَرِ فُلَانٍ شَيْئًا** “Falancanın saçtığı şeylerden, şeker ve meyve gibi, hiçbir şey elde etmedik.” (TA.) ― -b3- Bazılarına göre, yukarıda açıklanan ilk manada **نُثَارٌ** ile aynıdır. (Msb.)

**نَثُورٌ**
**نَثُورٌ** ذ (mecaz:) Çok doğuran bir dişi, (S, K,) yahut kadın, (M,) (S, M, A, K:) ve böylece bir erkek, (M,) yahut adam. (TA.) ― -b2- (mecaz:) Meme ucunun deliği geniş olan bir koyun yahut keçi, (TA,) (K, TA:) sanki sütü saçıyormuş gibi. (TA.) ― -b3- Ayrıca **نَاثِرٌ**’e bak.

**نَثِيرٌ**
**نَثِيرٌ** ذ : **مَنْثُورٌ**’a bak.

**نُثَارَةٌ**
**نُثَارَةٌ** ذ : **نُثَارٌ**’a bak, üç yerde.

**نَاثِرٌ**
**نَاثِرٌ** ذ (A) ve ↓ **مِنْثَارٌ** (A, K) (mecaz:) Olgunlaşmamış hurmalarını silkip döken bir hurma ağacı (**نَخْلَةٌ**): (A:) yahut olgunlaşmamış hurmaları saçılan. (K.) ― -b2- Ve birincisi, (mecaz:) Öksürüp burnundan bir şey saçılan bir koyun yahut keçi; ve ayrıca **نَافِرٌ**: (As, S:) yahut burnundan kurtlara benzeyen şeyi atan bir koyun yahut keçi; ve ayrıca ↓ **نَثُورٌ**: (M, K:) yahut aksırıp burnundan, kendisini rahatsız eden yahut inciten, kurtlara benzeyen şeyi atan. (TA.)

**نَيْثُرَانٌ**
**نَيْثُرَانٌ** ذ : **نَثِرٌ**’e bak.

**مِنْثَرٌ**
**مِنْثَرٌ** ذ : **نَثِرٌ**’e bak.

**دُرٌّ مُنَثَّرٌ**
**دُرٌّ مُنَثَّرٌ** ذ Çokça saçılmış yahut yayılmış inciler. (S, TA.) **مَنْثُورٌ**’a bak.

**مِنْثَارٌ**
**مِنْثَارٌ** ذ : **نَاثِرٌ**’e bak.

**دُرٌّ مَنْثُورٌ**
**دُرٌّ مَنْثُورٌ** ذ , ve ↓ **نَثِيرٌ**, Elle saçılmış, yayılmış, dağılmış, yahut dağınık halde atılmış inciler. (A, * TA.) Ayrıca **مُنْتَثِرٌ**’e ve **مُنَثَّرٌ**’e bak. Şöyle dersin: ↓ **كَأَنَّ لَفْظَهُ الدُّرُّ النَّثِيرُ** [Sanki onun sözü saçılmış inciler gibidir]. (A.) ― -b2- **لَهُ كَرِشٌ مَنْثُورَةٌ** (mecaz:) Onun [çok] küçük çocukları vardır. (A, madde **كرش**.) ― -b3- Ayrıca **مَنْثُورٌ**: Güzel kokulu bir çiçek türü; (TA;) [günümüzde “gilliflower” denilen: ayrıca **خِيرِىٌّ**’ye bak.] ― -b4- Ayrıca **خَشْخَاشٌ**’a bak.

**مُنْتَثِرٌ**
**مُنْتَثِرٌ** ذ Saçılmış yahut yayılmış halde; dağılma halinde; (M;) ve ayrıca ↓ **مُتَنَاثِرٌ**, (TA,) ve ↓ **نَثَرٌ**, bu sonuncusu bir şeye de şeylere de uygulanır. (M.) Ayrıca **نِثَارٌ**’a ve **نُثَارٌ**’a ve **مَنْثُورٌ**’a bak. Şöyle dersin: ↓ **دُرٌّ مُتَنَاثِرٌ** [Saçılmış halde inciler]. (TA.)

**مُتَنَاثِرٌ**
**مُتَنَاثِرٌ** ذ : **مُنْتَثِرٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَثَرَ
نَثَرَ I ,  U ( n. ac. نَثْر 1 ,  نِثَاْر 23 ),
a.  Scattered; strewed.

b.  Was prolix; gabbled.

c.  Had many ( children ).

d.  [ 'An ], Pulled off from.

e.  I ( n. ac. نَثِيْر 25 ), Sneezed.

f.  see IV (a) .

g.  [ coll. ], Fell ( leaves ).

نَثَّرَ
نَثَّرَ II ,
a.  see I (a) .

أَنْثَرَ
أَنْثَرَ IV ,
a.  Snuffed up water.

b.  Blew the nose.

c.  Threw down on the nose; made the nose to bleed; wounded.

تَنَثَّرَ
تَنَثَّرَ V ,
a.  see VIII (a) .

تَنَاْثَرَ
تَنَاْثَرَ VI ,
a.  see VIII (a) .

b.  Fell.

c.  Fell sick, died.

اِنْتَثَرَ
اِنْتَثَرَ VIII ,
a.  Was scattered, strewn.

b.  see I (e) , IV ( a ), ( b ) & VI ( b ).

اِسْتَنْثَرَ
اِسْتَنْثَرَ X ,
a.  see IV (a) , ( b ).

نَثْر
نَثْر 1 ,
a.  Prose.

b.  [ coll. ], Embroidery.

c.  see N. P. I (a) .

نَثْرَة
نَثْرَة 1t ,
a.  Cartilage of the nose.

b.  Division in the upper lip.

c.  Two stars in Leo.

d.  Sneeze.

e.  Corselet.

f.  Act of scattering.

نَثْرِيّ
نَثْرِيّ 1yi ,
a.  Prosaic; prosy.

نَثَر
نَثَر 4 ,
a.  see 24t .

نَثِر
نَثِر 5 ,
a.  Garrulous, talkative, loquacious.

مِنْثَر
مِنْثَر 20 ,
a.  see 5 .

نَاْثِر
نَاْثِر 21 ,
a.  Writer of prose, prosaist.

b.  Sneezing, coughing.

c.  see 45 .

نِثَاْر
نِثَاْر 23 ,
a.  Scattering.

نُثَاْر
نُثَاْر 24 ,
a.  see 24t .

b.  Things strewn.

نُثَاْرَة
نُثَاْرَة 24t ,
a.  Crumbs, scraps, leavings.

نَثِيْر
نَثِيْر 25 ,
a.  Scattered, strewn; shedding   its petals ( rose ).

b.  Sneezing.

نَثُوْر
نَثُوْر 26 ,
a.  Prolific.

b.  see 21 (b) .

مِنْثَاْر
مِنْثَاْر 45 ,
a.  Casting its fruit ( palm-tree ).

نَثڤرَ
N. P. نَثڤرَ I ,
a.  Scattered, strewn.

b.  Prose.

c.  Gilly-flower; wall-flower.

نَثَّرَ
N. P. نَثَّرَ II ,
a.  see N. P. I (a) .

b.  Worthless man.

c.  [ coll. ], Embroidered.

تَنَاْثَرَ
N. Ag. تَنَاْثَرَ VI ,
a.  see N. P. I (a) .

تَنَاْثَرَ
N. Ac. تَنَاْثَرَ VI ,
a.  Falling off of the hair.

اِنْتَثَرَ
N. Ag. اِنْتَثَرَ VIII ,
a.  see N. P. I (a) .

نَيْثُرَان
نَيْثُرَان
a.  see 5 .

##### Türkçe

**نَثَرَ**
**نَثَرَ** I , U (mastar: **نَثْر** 1, **نِثَاْر** 23),
a. Saçtı; serpti.

b. Uzun uzadıya konuştu; geveledi.

c. Çok (çocuk) sahibi oldu.

d. [‘An], -den çekip çıkardı.

e. I (mastar: **نَثِيْر** 25), Hapşırdı.

f. IV (a)’ya bak.

g. [topl.], Düştü (yapraklar).

**نَثَّرَ**
**نَثَّرَ** II,
a. I (a)’ya bak.

**أَنْثَرَ**
**أَنْثَرَ** IV,
a. Suyu burnuna çekti.

b. Burnunu sildi.

c. Burnunun üzerine düşürdü; burnu kanattı; yaraladı.

**تَنَثَّرَ**
**تَنَثَّرَ** V,
a. VIII (a)’ya bak.

**تَنَاْثَرَ**
**تَنَاْثَرَ** VI,
a. VIII (a)’ya bak.

b. Düştü.

c. Hastalandı, öldü.

**اِنْتَثَرَ**
**اِنْتَثَرَ** VIII,
a. Saçıldı, serpildi.

b. I (e), IV (a), (b) ve VI (b)’ye bak.

**اِسْتَنْثَرَ**
**اِسْتَنْثَرَ** X,
a. IV (a), (b)’ye bak.

**نَثْر**
**نَثْر** 1,
a. Nesir.

b. [topl.], Nakış.

c. İsim-fiil I (a)’ya bak.

**نَثْرَة**
**نَثْرَة** 1t,
a. Burnun kıkırdağı.

b. Üst dudakta yarık/bölünme.

c. Aslan burcunda iki yıldız.

d. Hapşırık.

e. Göğüslük.

f. Saçma fiili.

**نَثْرِيّ**
**نَثْرِيّ** 1yi,
a. Nesre ait; nesir gibi.

**نَثَر**
**نَثَر** 4,
a. 24t’ye bak.

**نَثِر**
**نَثِر** 5,
a. Geveze, konuşkan, çok konuşan.

**مِنْثَر**
**مِنْثَر** 20,
a. 5’e bak.

**نَاْثِر**
**نَاْثِر** 21,
a. Nesir yazarı, nesirci.

b. Hapşıran, öksüren.

c. 45’e bak.

**نِثَاْر**
**نِثَاْر** 23,
a. Saçma, serpme.

**نُثَاْر**
**نُثَاْر** 24,
a. 24t’ye bak.

b. Saçılmış şeyler.

**نُثَاْرَة**
**نُثَاْرَة** 24t,
a. Kırıntılar, artıklar, kalıntılar.

**نَثِيْر**
**نَثِيْر** 25,
a. Saçılmış, serpilmiş; (gülün) yapraklarını döken.

b. Hapşırma.

**نَثُوْر**
**نَثُوْر** 26,
a. Çok doğuran.

b. 21 (b)’ye bak.

**مِنْثَاْر**
**مِنْثَاْر** 45,
a. Meyvesini döken (hurma ağacı).

**نَثڤرَ**
İsim-fiil **نَثڤرَ** I,
a. Saçtı, serpti.

b. Nesir.

c. Şebboy; duvar çiçeği.

**نَثَّرَ**
İsim-fiil **نَثَّرَ** II,
a. İsim-fiil I (a)’ya bak.

b. Değersiz adam.

c. [topl.], Nakışlı.

**تَنَاْثَرَ**
İsm-i fâil **تَنَاْثَرَ** VI,
a. İsim-fiil I (a)’ya bak.

**تَنَاْثَرَ**
Mastar **تَنَاْثَرَ** VI,
a. Saçın dökülmesi.

**اِنْتَثَرَ**
İsm-i fâil **اِنْتَثَرَ** VIII,
a. İsim-fiil I (a)’ya bak.

**نَيْثُرَان**
**نَيْثُرَان**
a. 5’e bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

نثر
نَثَرَ - يَنْثُرُ (نَثَرَ - يَنْثِرُ) - مَنْثُوْر - انْتَثَرَ- يَنْتَثِرُ
نَثَرَ - يَنْثُرُ (نَثَرَ - يَنْثِرُ) + كائن + شيئاً: يلقيه فيفرقه ويبعثره: يأتي إلى عدد من الأشياء المنتظمة ضمن مجموعة يربط بينها رابط، كتكويم أو ركم أو جذب أو بناء ما، فيفرق هذه الأشياء عن بعضها ويبعثرها، بحيث تبتعد عن بعضها بشكل كبير وغير منتظم
مَنْثُوْر: اسم مفعول من  " نَثَرَ - يَنْثُرُ "
انْتَثَرَ- يَنْتَثِرُ: على وزن " افتعلَ " من " نَثَرَ - يَنْثُرُ ": فعل " نَثَرَ - يَنْثُرُ " حين يقع بفعل ذاتي من غير مؤثر خارجي: يتفرق ويتبعثر ويسقط  بشكل ذاتي
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " المباعدة والتفريق والنثر بقوة وتباعد شديدين "، وهي:
نَسَفَ - يَنْسِفُ، بَثَّ - يَبُثُّ، بَعْثَرَ - يُبَعْثِرُ، نَثَرَ - يَنْثُرُ (نَثَرَ - يَنْثِرُ)، ذَرا - يَذْرُوْ، شَرَّ - يَشُرُّ
منثور
 	﴿وقدمنا إلى ما عملوا من عمل فجعلناه هباء منثورا(23)﴾ الفرقان ﴿ويطوف عليهم ولدان مخلدون إذا رأيتهم حسبتهم لؤلؤا منثورا(19)﴾ الإنسان
انتثرت
 ﴿وإذا الكواكب انتثرت(2)﴾ الانفطار
مختار الصحاح
● [نثر] ن ث ر: نَثَرهُ من باب نصر فانْتَثَرَ والاسم النِّثَارُ بالكسر و النُّثَارُ بالضم ما تَنَاثَرَ من الشيء ودُّرٌّ مُنَثَّرٌ شُدد للكثرة و الانْتِثارُ و الاسْتِنْثَارُ بمعنى وهو نَثْر ما في الأنف بالنَّفَس وفي الحديث ﴿إذا استنشقت فانثُر﴾
الراغب
نثر
- نثر الشيء: نشره وتفريقه. يقال: نثرته فانتثر. قال تعالى: }وإذا الكواكب انتثرت{ [النفطار/2] ويسمى الدرع إذا لبس نثرة، ونثرت الشاة: طرحت من أنفها الأذى، والنثرة: ما يسيل من الأنف، وقد تسمى الأنف نثرة، ومنه: النثرة لنجم يقال له أنف الأسد، وطعنه فأنثره: ألقاه على أنفه، والاستنثار: جعل الماء في النثرة.
ملخص اللسان:
1.    النَّثْرُ نَثْرُكَ الشيءَ بيدك تَرْمي به متفرقاً مثلَ  نَثْرِ الجَوْزِ واللَّوْزِ والسُّكَّرِ، وكذلك نَثْرُ الحَبِّ إِذا بُذرَ،وهو النِّثَارُ؛ وقد نَثَرَهُ يَنْثُرُهُ ويَنْثِرُهُ نَثراً ونِثاراً  ونَثَّرَه فانْتَثَرَ وتناثَرَ؛ والنُّثارةُ: ما تناثَرَ منه
2.    والنُّثارُ فُتاتُ ما يَتَناثَرُ حَوالي الخِوانِ من الخبز ونحو ذلك من كل  شيء
3.    نُثارةُ الحِنْطة والشعيرِ ونحوهما ما انْتَثَرَ منه.وشيءٌ نَثَرٌ: مُنْتَثِرٌ،
4.     وتَناثَرَ القوم: مَرِضُوا فماتوا.
5.     والنَّثورُ: الكثِيرُ الولد، وكذلك المرأَة، وقد نَثَرَ ولداً  وقد نَثَرَتْ ذا بَطْنِها ونَثَرَتْ بَطْنَها
6.     ونثر كلاماً: أَكثره، ورجلٌ نَثِرٌ بَيِّنُ النَّثَرِ ومِنْثَرٌ، كِلاهُما: كثيرُ الكلام،والأُنثى نَثِرَةٌ فقط.
7.     والنَّثْرةُ: الخَيْشومُ وما والاه. النَّثْرَةُ طَرَفُ الأَنفِ ، والنثرة: فُرْجة ما بين الشاربين حِيالَ وتَرةِ الأَنف
8.     وشاةٌ ناثِرٌ ونَثُورٌ: تَطْرَحُ من  أَنفها كالدُّود.
9.     والنَّثِيرُ للدّواب والإِبلِ: كالعُطاسِ للناس
10.                        واستَنْثَر الإِنسانُ: استَنْشَقَ الماء ثم استخرج ذلك بِنَفَسِ  الأَنفِ. والانْتِثارُ والاستِنْثارُ بمعنى: وهو نَثْرُ ما في الأَنف  بالنَّفَسِ.ومنه قول النبي، صلى الله عليه وسلم، في  الطهارة: اسْتَنْثِرْ؛ قال: ومعناه اسْتَنْشِقْ وحَرِّكِ النَّثْرةَ ،معنى الاستنثارِ والنَّثْر أَن يستنشق الماء ثم يستخرج  ما فيه من أَذى أَو مُخاط
11.                       والنثْرةُ: الدِّرْعُ السَّلِسةُ المَلْبَس، وقيل: هي الدرْعُ  الواسِعةُ. ونَثَر دِرْعَه عليه: صَبَّها
لسان العرب
● - نثر: الليث: النَّثْرُ نَثْرُكَ الشيءَ بيدك تَرْمي به متفرقاً مثلَ  نَثْرِ الجَوْزِ واللَّوْزِ والسُّكَّرِ، وكذلك نَثْرُ الحَبِّ إِذا بُذرَ،  وهو النِّثَارُ؛ وقد نَثَرَهُ يَنْثُرُهُ ويَنْثِرُهُ نَثراً ونِثاراً  ونَثَّرَه فانْتَثَرَ وتناثَرَ؛ والنُّثارةُ: ما تناثَرَ منه، وخص اللحياني  به ما يَنْتَثِرُ من المائدة فَيُؤكل فيرجى فيه الثوابُ. التهذيب:  والنُّثارُ فُتاتُ ما يَتَناثَرُ حَوالي الخِوانِ من الخبز ونحو ذلك من كل  شيء. الجوهري: النُّثارُ، بالضم، ما تناثر من الشيء. ودُرٌّ مُنَثَّرٌ:  شُدِّدَ للكثرة، وقيل: نُثارةُ الحِنْطة والشعيرِ ونحوهما ما انْتَثَرَ منه.  وشيءٌ نَثَرٌ: مُنْتَثِرٌ، وكذلك الجمع؛ قال:  حَدَّ النهارِ تُراعِي ثِيرَةً نَثَرا  ويقال: شَهِدتُ نِثارَ فلان؛ وقوله أَنشده ثعلب:  هِذْرِيانٌ هَذِرٌ هَذَّاءَةٌ،  مُوشِكُ السَّقْطةِ، ذُو لُبٍّ نَثِر  قال ابن سيده: لم يفسر نَثِراً، قال: وعندي أَنه مُتَناثِرٌ مُتساقطٌ لا  يَثْبُتْ. وفي حديث ابن مسعود وحذيفةَ في القراءة: هَذًّا كهَذِّ  الشِّعْرِ ونَثْراً كَنَثْرِ الدَّقَلِ أَي كما يَتساقَطُ الرُّطَبُ اليابِسُ  من العِذْقِ إِذا هُزَّ. وفي حديث أَبي ذر: يُوافِقُكُمُ العَدُوُّ حَلْبَ  شاةٍ نَثورٍ؛ هي الواسعة الإِحليلِ كأَنها تَنْثُرُ اللَّبنَ نَثْراً  وتَفْتَحُ سَبِيلَه، ووجأَه فَنَثَر أَمْعاءَهُ. وتَناثَرَ القوم: مَرِضُوا  فماتوا. والنَّثورُ: الكثِيرُ الولد، وكذلك المرأَة، وقد نَثَرَ ولداً  ونثر كلاماً: أَكثره، وقد نَثَرَتْ ذا بَطْنِها ونَثَرَتْ بَطْنَها. وفي  الحديث: فلما خلا سِنِّي ونَثَرْتُ له ذا بَطْني؛ أَرادت أَنها كانت  شابَّةً تَلِدُ الأَولادَ عنده. وقيل لامرأَةٍ: أَيُّ البُغاةِ أَبغضُ إِليكِف  فقالت: التي إِنْ غَدَتْ بَكَرَتْ، وإِن حَدَّثَتْ نَثَرَتْ.  ورجلٌ نَثِرٌ بَيِّنُ النَّثَرِ ومِنْثَرٌ، كِلاهُما: كثيرُ الكلام،  والأُنثى نَثِرَةٌ فقط.  والنَّثْرةُ: الخَيْشومُ وما والاه. وشاةٌ ناثِرٌ ونَثُورٌ: تَطْرَحُ من  أَنفها كالدُّود. والنَّثِيرُ للدّواب والإِبلِ: كالعُطاسِ للناس؛ زاد  الأَزهري: إِلا أَنه ليس بغالب له ولكنه شيءٌ يفعله هو بأَنفه؛ يقال:  نَثَرَ الحِمارُ وهو يَنْثِرُ نَثِيراً. الجوهري: والنَّثْرةُ للدواب شِبْهُ  العَطْسةِ، يقال: نَثَرَتِ الشاةُ إِذا طرحَتْ من أَنفها الأَذى. قال  الأَصمعي: النافر والناثِرُ لشاةُ تَسْعُلُ فَيَنْتَثرُ من أَنفها شيءٌ. وفي  حديث ابن عباس: الجرادُ نَثْرةُ الحوتِ أَي عَطْسَتُهُ؛ وحدثِ كعبٍ:  إِنما هو نَثْرَةُ حوتٍ، وقد نَثَرَ يَنْثِرُ نَثِيراً؛ أَنشد ابن  الأَعرابي:فما أَنْجَرَتْ حتى أَهَبَّ بِسُدْفَةٍ  علاجِيمَ، عيرُ ابني صُباحٍ نَثِيرُها  واستَنْثَر الإِنسانُ: استَنْشَقَ الماء ثم استخرج ذلك بِنَفَسِ  الأَنفِ. والانْتِثارُ والاستِنْثارُ بمعنى: وهو نَثْرُ ما في الأَنف  بالنَّفَسِ. وفي الحديث: إِذا استَنْشَقْتَ فانْثُر، وفي التهذيب: فانْثِر، وقد  روي: فأَنْثِرْ، بقطع الأَلف، قال: ولا يعرفه أَهل اللغة، وقد وُجِدَ بخطه  في حاشية كتابه في الحديث: من توضأَ فَلْيَنْثِرْ، بكسر الثاء، يقال:  نَثَرَ الجوزَ والدُّرَّ يَنْثُرُ، بضم الثاء، ونَثَرَ من أَنفه يَنْثِرُ،  بكسر الثاء لا غير؛ قال: وهذا صحيح كذا حفظه علماء اللغة. ابن الأَعرابي:  النَّثْرَةُ طَرَفُ الأَنفِ، ومنه قول النبي، صلى الله عليه وسلم، في  الطهارة: اسْتَنْثِرْ؛ قال: ومعناه اسْتَنْشِقْ وحَرِّكِ النَّثْرةَ. الفراء:  نَثَرَ الرجلُ وانْتَثَرَ واسْتَنْثَرَ إِذا حَرَّكَ النَّثْرَةَ في  الطهارة؛ قال أَبو منصور: وقد روي هذا الحرف عن أَبي عبيد أَنه قال في حديث  النبي، صلى الله عليه وسلم: إِذا توضأْت فأَنْثِرْ، من الإِنْثار، إِنما  يقال: نَثَرَ يَنْثِرُ وانْتَثَرَ يَنْتَثِرُ واسْتَنْثَرَ يَسْتَنْثِرُ.  وروى أَبو الزناد عن الأَعرج عن أَبي هريرة، رضي الله عنه، أَنه قال:  إِذا توضأَ أَحدُكم فليجعلِ الماءَ في أَنْفِه ثم لِيَنْثِرْ؛ قال  الأَزهري: هكذا رواه أَهل الضبط لأَلفاظ الحديث، قال: وهو الصحيح عندي، وقد فسر  قوله لِيَنْثِرْ واسْتَنْثِرْ على غير ما فسره الفراء وابن الأَعرابي، قال  بعض أَهل العلم: معنى الاستنثارِ والنَّثْر أَن يستنشق الماء ثم يستخرج  ما فيه من أَذى أَو مُخاط، قال: ومما يدل على هذا الحديث الآخر: أَن  النبي، صلى الله عليه وسلم، كان يَستنشِق ثلاثاً في كل مرة يَسْتَنْثِرُ؛فجعل  الاستنثار غير الاستنشاق، يقال منه: نَثَر يَنْثِر، بكسر الثاء. وفي  الحديث: من توضأَ فَلْيَنْثِر، بكسر الثاء، لا غير. والإِنسان يستنثر إِذا  استنشق الماء ثم استخرج نَثِيرَه بنَفَس الأَنفِ. ابن الأَثير: نَثَرَ  يَنثِرُ، بالكسر، إِذا امتخط، واستَنْثَر استفعل منه: استنشق الماء ثم  استخرج ما في الأَنف، وقيل: هو من تحريك النَّثْرةِ، وهي طرَف الأَنف؛ قال:  ويروى فأَنْثِر بأَلف مقطوعة، قال: وأَهل اللغة لا يجيزونه والصواب بأَلف  الوصل. ونَثَر السُّكَّر يَنْثُره، بالضم، قال: وأَما قول ابن الأَعرابي  النَّثْرةُ طرف الأَنف فهو صحيح، وبه سمي النجْم الذي يقال له نَثْرةُ  الأَسد كأَنها جعلت طرَف أَنفه. والنثرة: فُرْجة ما بين الشاربين حِيالَ  وتَرةِ الأَنف، وكذلك هي من الأَسَدِ، وقيل: هي أَنف الأَسد. والنَّثْرةُ:  نَجْم من نُجوم الأَسَد ينزلها القمر؛ قال:  كادَ السِّماكُ بها أَو نَثْرةُ الأَسَدِ  التهذيب: النثْرة كوكب في السماء كأَنه لَطْخُ سَحابٍ حِيالَ كَوكبين،  تسميه العرب نثرة الأَسد وهي من منازل القمر، قال: وهي في علم النجوم من  بُرْجِ السرَطانِ. قال أَبو الهيثم: النثرة أَنف الأَسد ومنْخراه، وهي  ثلاثة كواكبَ خَفِيَّة متقاربة، والطرْفُ عينا الأَسَد كوكبان، الجبهة  أَمامَها* قوله« كوكبان، الجبهة امامها» كذا بالأصل. وعبارة القاموس: الطرف  كوكبان يقدمان الجبهة. وهي أَربعةُ كواكِبَ. الجوهري: النثرة كوكبان بينهما  مقدار شبر، وفيهما لَطْخ بياض كأَنه قِطْعة سحاب وهي أَنف الأَسد ينزلها  القمر. والعرب تقول: إِذا طَلَعَتِ النثْرةُ قَنأَتِ البُسْرةُ أَي  داخَلَ حُمْرَتها سَوادٌ، وطلوع النثرة على إِثْر طُلُوع الشِّعْرَى. وطعَنه  فأَنْثَره عن فرسه أَي أَلقاه على نَثْرَتِه؛ قال:  إِنّ عليها فارِساً كَعَشَرَهْ؛  إِذا رَأَى فارِسَ قَوْمٍ أَنْثَرَهْ  قال ثعلب: معناه طَعَنَه فأَخرج نَفَسَه من أَنفه، ويروى رئِيسَ.  الجوهري: ويقال طعنه فأَنْثَره أًي أَرعفه؛ وأَنشد الراجز:  إِذا رأَى فارس قوم أَنثره  والنثْرةُ: الدِّرْعُ السَّلِسةُ المَلْبَس، وقيل: هي الدرْعُ  الواسِعةُ. ونَثَر دِرْعَه عليه: صَبَّها، ويقال للدِّرعِ: نثْرةٌ  ونَثْلَةٌ.قال ابن جني: ينبغي أَن تكون الراء في النثرة بدلاً من اللام لقولهم  نَثَلَ عليه دِرْعَه ولم يقولوا نثرها، واللام أَعمّ تصرفاً، وهي الأَصل،  يعني أَن باب نَثَلَ أَكثر من باب نثر. وقال شمر في كتابه في السلاح:  النثرة والنثْلةُ اسم من أَسماء الدرْعِ، قال: وهي المَنْثُولةُ؛  وأَنشد:وضاعَفَ مِنْ فَوْقِها نَثْرَةً،  تَرُدُّ القَواضِبَ عنها فُلُولا  وقال ابن شميل: النَّثْلُ الأَدْراعُ، يقال نَثَلَها عليه ونَثَلَها عنه  أَي خَلَعها. ونَثَلَها عليه إِذا لَبِسَها. قال الجوهري: يقال نَثَر  دِرْعه عنه إِذا أَلقاها عنه، قال: ولا يقال نَثَلَها. وفي حديث أُم زرع:  ويَمِيسُ في حَِلَقِ النثْرةِ، قال: هي ما لَطُفَ من الدُّرُوع، أَي  يَتَبَخْتَرُ في حَِلَقِ الدِّرْعِ، وهو ما لطُف منها.
مقاييس اللغة:
(نثر) النون والثاء والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على إلقاء شيءٍ متفرِّق. ونَثَر الدّراهِمَ وغيرَها. ونَثَرت الشّاةُ: طرحت من أنْفِها(1) الأذَى. وسمِّي الأنْف النَّثْرةَ من هذا، لأنه يَنْثُر ما فيه من الأذى. وجاء في الحديث: "إذا توضَّأْت فانْتَثِرْ" أو "فانْثِرْ(2)"، معناه اجعَل الماءَ في نَثْرتك. [و] النَّثْرة: نجمٌ يقال إنَّه أنف الأسَد يَنْزِلُه القَمر. وطَعَنه فأنْثَرَه: ألقاه على خَيْشُومِه. وهذا هو القياس. قال:‏
إنَّ عليها فارساً كعَشَرهْ  *** إذا رأى فارِسَ قومٍ أنْثَرَه(3)‏
[ويقال: أنثَره(4)]: أرْعَفَه الدَّم. والنَّثْرة: الدِّرع، وهذا ممكنٌ أن يكون شاذَّاً من الأصل الذي ذكرنا.‏
القاموس المحيط:
نَثَرَ الشيءَ يَنْثُرُهُ ويَنْثِرُه نَثْراً ونِثاراً رَماهُ مُتَفَرِّقاً. كَنَثَّرَهُ فانْتَثَرَ وتَنَثَّرَ وتَنَاثَرَ. والنُّثَارَةُ، بالضم، والنَّثَرُ،التحريك ما تَناثَرَ منه، أو الأُولَى تُخَصُّ بما يَنْتَثِرُ من المائِدَة فَيُؤْكَلُ للثَّوابِ. وتَنَاثَروا مَرِضوا فَماتوا.والنَّثورُ الكثيرَةُ الوَلَدِ، والشاةُ تَطْرَحُ من أنْفها كالدُّودِ، كالناثِرِ، والواسِعَةُ الإِحْليلِ. والنَّيْثُرانُ، كرَيْهُقانٍ وككتِفٍ ومِنْبَرٍ الكثيرُ الكلامِ. ونَثَرَ الكلاَمَ والوَلَدَ أكثَرَه. والنَّثْرَةُ الخَيْشومُ وما والاهُ، أو الفُرْجَةُ بَيْنَ الشارِبَيْنِ حِيالَ وَتَرَةِ الأَنْفِ، وكَوْكَبانِ بينهما قدرُ شِبْرٍ، وفيهما لَ طْخُ بَياضٍ كأنه قِطْعَةُ سَحابٍ، وهي أنفُ الأَسَدِ، والدِّرْعُ السَّلِسَةُ المَلْبَسِ، أو الواسِعَةُ، والعَطْسَةُ. والنَّثيرُ للدَّوابِّ كالعُطاسِ لنا، نَثَرَ يَنْثِرُ نَثيراً. واسْتَنْثَرَ اسْتَنْشَقَ الماءَ، ثم اسْتَخْرَجَ ذَلك بِنَفَسِ الأَنْفِ، كانْتَثَرَ. والمِنْثارُ نَخْلَةٌ يَتَنَاثَرُ بُسْرُها. وأنْثَرَهُ أرْعَفَه، وألْقاهُ على خَيْشومه، الرَّجُلُ أخْرَجَ ما في أنْفِهِ، أو أخْرَجَ نَفَسَه من أنْفِهِ، وأدْخَلَ الماءَ في أنْفِهِ، كانْتَثَرَ واسْتَنْثَرَ. والمُنَثَّرُ، كمُعَظَّمٍ الضَّعيفُ لا خَيْرَ فيه.
تاج العروس:
نثر
نَثَرَ الشيءَ يَنْثُرُه بالضمّ ويَنْثِرُه بالكسر نَثْرَاً بالفتح ونِثاراً بالكسر : رَماه بيدِه مُتَفَرِّقاً مثل نَثْرِ الجَوْزِ واللَّوْز والسُّكَّر وكذلك نَثْرُ الحَبِّ إذا بُذِرَ . ودُرٌّ مَنْثُور . كنَثَّرَه تَنْثِيراً فانْتَثَر وتَنَثَّر وتَناثَر ودُرٌّ مُتَناثِر ومُنَثَّر كمُعَظَّم شُدِّد للكثرة . ويقال : شَهِدْتُ نِثارَ فلانٍ وكنّا في نِثاره بالكسر وهو اسمٌ للفِعل كالنثر . والنُّثارَة بالضمّ والنَّثَرُ بالتَّحريك : ما تَناثَر منه أو الأُولى تُخَصُّ بما يَنْتَثِرُ من المائدةِ فيُؤكل للثواب خصَّه به اللَّحْيانيّ . وفي التهذيب : والنُّثار : فُتَات ما يَتَناثَر حوالَيِ الخِوانِ من الخبز ونحو ذلك من كلِّ شيء . وقال الجَوْهَرِيّ : النُّثَار بالضمّ : ما تَناثَر من الشيء . وقيل : نُثارَةُ الحِنطَةِ والشَّعير ونحوهما : ما انْتَثَر منه . وشيءٌ نَثَرٌ : مُنْتَثِر وكذلك الجميع : فإهمال المصنِّف النُّثار أمرٌ غريب وقد جمعها الزَّمَخْشَرِيّ فقال : والتقط نُثارَ الخِوان بالضمّ ونُثارَتَه وهو الفُتاتُ المُتَناثِر حولَه . من المَجاز : تَناثَروا : مرِضوا فماتوا وفي الأساس : مَرِضوا فتَناثَروا مَوْتَاً . منَ المَجاز : النَّثور كصَبور : الامرأةُ الكثيرةُ الوَلَدِ وكذلك الرجُل يقال رجلٌ نَثورٌ وامراةٌ نثور وسيأتي للمصنّف قريباً ذلك في قوله : وَنَثَر الكلامَ والولَد : أَكْثَره . وقد نَثَرَت ذا بَطْنِها وَنَثَرت بَطْنَها . وفي الحديث : " فلمّا خلا سِنِّي وَنَثَرْتُ له ذا بَطْنِي " أرادت أنّها كانت شابَّةً تَلِدُ الأولاد عندَه . وقيل لامرأةٍ : أيُّ البُغاةِ أحبّ إليكِ ؟ فقالت : التي إنْ غَدَتْ بَكَرَتْ . وإنْ حدَّثَتْ نَثَرَتْ . وكل ذلك مَجاز, منَ المَجاز : النَّثُور : الشاةُ تَعْطِس وتَطْرَحُ من أَنْفِها الأذى كالدُّود كالنَّاثِر وقد نَثَرَتْ . وقال الأصمعيُّ : النَّافِر والنَّاثِر : الشاةُ تَسْعُل فيَنْتَثِرُ من أَنْفِها شيءٌ . منَ المَجاز : النَّثُور : الشاةُ الواسِعةُ الإحْليل كأنّها تَنْثُر اللَّبَنَ نَثْرَاً وبه فُسِّر حديث أبي ذَرٍّ : " أيُواقِفُكم العَدُوُّ حَلْبَ شاةٍ نثور " والنَّيْثُران كرَيْهُقان والنَّثِر ككَتِف والمِنْثَر كمِنْبَر : الكثيرُ الكلام والأُنثى نَثِرَة فقط . والأُولى ذَكَرَها الصَّاغانِيّ . قد نَثَرَ الكلامَ وكذلك الوَلَدَ إذا أَكْثَرَه فهو نَثُورٌ في الأخير ومِنْثَرٌ ونَثِرٌ ونَيْثَران في الأوّل . وكلُّ ذلك مجاز . منَ المَجاز : النَّثْرَة بالفتح : الخَيْشوم وما والاه قال ابْن الأَعْرابِيّ : النَّثْرَة : طَرَفُ الأنْفِ أو هي الفُرْجَة ما بَيْنَ الشارِبَيْنِ حِيالَ وَتَرَةِ الأنفِ وكذلك هي من الأسَد وقيل : هي أَنْفُ الأسَد وهو مَجاز . منه النَّثْرَة : كَوْكَبان بَيْنَهما قَدْرُ شِبْرٍ وفيهما لَطْخُ بَياضٍ كأنّه قِطعةٌ سَحاب وهي أَنْفُ الأسَد يَنْزِلُها القمرُ كذا في الصّحاح . قال الزَّمَخْشَرِيّ : كأنّ الأسَد مَخَطَ مَخْطَةً . وفي التهذيب : النَّثْرَة : كوكبٌ في السَّماءِ كأنّه لَطْخُ سَحابٍ حِيالَ كَوْكَبَيْن تُسمِّيه العربُ نَثْرَة الأسد . وهي من مَنازِل القمر قال : وهي في علم النُّجوم من بُرجِ السَّرَطان . قال أبو الهيثم : النَّثْرَة : أَنْفُ الأسدِ ومَنْخراه وهي ثلاثة كواكبَ خِفِيَّة مُتقارِبَة والطَّرْفُ : عَينا الأسد كَوْكَبان الجَبْهَةُ أمامها وهي أربعةُ كواكب . منَ المَجاز : أَخَذَ دِرْعاً فَنَثَرها على نَفْسِه أي صبَّها ومنها النَّثْرَة وهي الدِّرْعُ السَّلِسَةُ المَلْبَس أو الواسعة ويقال لها نَثْرَةٌ ونَثْلَةٌ . قال ابن جنّي : ينبغي أن تكون الراءُ في النَّثْرَة بدَلاً من اللام لقولهم : نَثَلَ عليه دِرْعَه ولم يقولوا نَثَرَها واللام أعمُّ تَصَرُّفاً وهي الأصل يعني أنّ باب نَثَلَ أكثرُ من بابِ نَثَرَ . وقال شَمِرٌ في كتابه في السِّلاح : النَّثْرَة والنَّثْلَة : اسمٌ من أسماءِ الدُّروع قال : وهي المَنْثُولة وأنشد :
وضاعَفَ مِن فَوْقِها نَثْرَةً ... تَرُدُّ القَواضِبَ عنها فُلولا
وقال ابنُ شُمَيْل : النَّثْل : الأدْراع يقال : نَثَلَها عليه وَنَثَلها عنه أي خَلَعَها ونَثَلَها عليه إذا لَبِسَها . قال الجَوْهَرِيّ : يقال نَثَرَ دِرْعَه عنه إذا ألقاها عنه ولا يقال نَثَلَها . قلتُ : والذي قاله أبو عُبَيْدة في كتاب الدِّرْع له ما نصّه : وللدِّرْع أسماءٌ من غيرِ لفظِها فمن ذلك قَوْلُهم : نَثْلَة وقد نَثَلْتُ دِرْعي عني أي ألقيْتُها عني ويقولون : نَثْرَة ولا يقولون نَثَرْتُ عنّي الدِّرْع فتراهم حَوَّلوا اللامَ إلى الراء كما قالوا : سَمَلْت عَيْنَه وسَمَرْت عَيْنَه . ونُرى أنّ النَّثْلَة هي الأصل لأنّ لها فِعْلاً وليس للنُّثْرَة فِعلٌ . انتهى وهو يُخالف ما ذهب إليه الجَوْهَرِيّ وأُرى الزَّمَخْشَرِيّ قد اشتقَّ من النَّثْرَةِ فِعلاً فتأمَّل . النَّثْرَةُ للدوابِّ : شِبه العَطْسَة وفي حديث ابنِ عبَّاس : " الجَرادُ نَثْرَةُ الحُوتِ " أي عَطْسَتُه وفي حديث كَعْب : " إنّما هو نَثْرَةُ حُوتٍ " . والنَّثير كأمير للدَّوابِّ والإبل كالعُطاسِ لنا زادَ الأَزْهَرِيّ . إلاّ أنه ليس بغالب ولكنّه شيءٌ يفعله هو بأنفِه وقد نَثَرَ الحمارُ وهو يَنْثِر نَثِيراً وأنشد ابْن الأَعْرابِيّ :
فما أَنْجَرَتْ حتى أَهَبَّ بسُدْفَةٍ ... عَلاجيمَ عَيْرِ ابْنيْ صُباح نَثِيرُها واسْتَنْثَرَ الإنْسان : اسْتَنْشَقَ الماءَ ثم اسْتَخْرَج ذلك بنَفْسِ الأنف وهو مَجاز كانْتَثَر وقال ابْن الأَعْرابِيّ : الاسْتِنْثار هو الاسْتِنْشاق وتَحريكُ النَّثْرَةِ وهي طَرَفُ الأنف . وقال الفَرَّاء : نَثَرَ الرجلُ وانْتَثَر واسْتَنْتثَر إذا حرَّك النَّثْرَةَ في الطَّهارة . قال الأَزْهَرِيّ : وقد رُوي هذا الحرفُ عن أبي عُبَيْد أنه قال في حديث النبيِّ صلّى الله عليه وسلَّم : " إذا تَوَضَّأْتَ فأَنْثِر " من الإنْثار إنّما يقال : نَثَرَ يَنْثِر وَنَثَر يَنْتَثِر وانْتَثَر يَسْتَنْثِر . وفي حديثٍ آخر : " إذا تَوَضَّأَ أحدُكم فليَجْعل الماءَ في أَنْفِه ثم ليَنْثِرْ " قال الأَزْهَرِيّ : هكذا رواه أهلُ الضَّبْطِ لألفاظِ الحديث . قال : وهو الصحيح عندي . وقال الأَزْهَرِيّ : فأَنْثِرْ بقَطعِ الألفِ لا يَعْرِفه أهلُ اللغة . وقال ابنُ الأَثير : نَثَرَ يَنْثِر بالكسر إذا امْتَخَط واسْتَنْثَر اسْتَفْعَل منه : اسْتَنْشَق الماءَ ثم استخرجَ ما في الأنف ويُروى : فأَنْثِرْ بألف مقطوعة وأهلُ اللُّغَة لا يُجيزونه . والصَّوابُ بألفِ الوصل . قلت : ووُجِد بخطِّ الأَزْهَرِيّ في حاشية كتابه في الحديث : " من توضَّأَ فليَنْثِر " بالكسر . يقال : نَثَرَ الجَوز والسُّكَّر يَنْثُر بالضم وَنَثَر من أَنْفِه يَنْثِر بالكسر لا غير . قال : وهذا صحيح كذا حَفِظَه علماءُ اللُّغَة . وقال بعضُ أهل العلم : إنّ الاسْتِنْثارَ غَيْرُ الاستِنْشاق فإنّ الاسْتنشاق هو إدْخال الماءِ في الأنف . والاستنثار هو اسْتِخراج ما في الأنف من أذىً أو مخاط ويدلُّ لذلك الحديث : " أنّ النبيَّ صلّى الله عليه وسلَّم كان يَسْتَنْشِقُ ثلاثاً في كلِّ مرِّةٍ يَسْتَنْثِر " فجعل الاسْتِنْثار غيرَ الاستنشاق . ويَقرُب من ذلك قَوْلُ مَن فسَّره باستِخراج نَثِير الماءِ بنفَسِ الأنف . والمِنْثار بكسر الميم : نَخْلَةٌ يَتَنَاثَرُ بُسْرُها . وفي الأساس : تَنْفُضُ بُسْرَها كالنَّاثِر وهو مَجاز . منَ المَجاز : قولُ الشاعر :
إنَّ عليها فارِساً كَعَشَرَهْ ... إذا رأى فارِسَ قَوْمٍ أَنْثَرَهْ
قال الجَوْهَرِيّ : طَعَنَه فَأَنْثرَه أي أَرْعَفَه . وقال غيرُه : طَعَنَه فَأَنْثرَه عن فرسِه : أَلْقَاهُ على نَثْرَتِه أي خَيْشُومِه وذكرَهما الزَّمَخْشَرِيّ في الأساس إلاّ أنه قال في الأوّل : ضَرَبَه وفي الثاني : طَعَنَه . أَنْثَر الرجلُ : أَخْرَجَ ما في أَنْفِه من الأذى والمُخاط عند الوُضوء مثل نَثَرَ يَنْثِر بالكسر نقله الصَّاغانِيّ أو أخرجَ نَفَسَه من أَنْفِه وكلاهما مَجاز . وقد عَلِمْتَ ما فيه من أقوالِ أئمّة اللُّغَة فإنّهم لا يُجيزون ذلك إلاّ أنّه قلَّدَ الصَّاغانِيّ . قيل : أَنْثَر : أَدْخَلَ الماءَ في أَنْفِه كانْتَثَر واسْتَنْثَر وهو مَرْجُوحٌ عند أئمّة اللُّغَة وقد تقدّم ما فيه ونَبَّهْنا على أنّ الصحيح أنّ الاسْتِنْثارَ غيرُ الاسْتِنْشاق . منَ المَجاز : المُنَثَّر كمُعَظَّم : الرجلُ الضَّعيفُ الذي لا خَيْرَ فيه شُدّد للكثرة . ومِمّا يُسْتَدْرَك عليه : دُرٌّ نَثير ومُنَثَّر ومَنْثُور . وانْتَثَرَتِ الكَواكِبُ : تفَرَّقت أو تَناثَرت كالحَبِّ . والنَّثِرُ ككَتِف : المُتساقِط الذي لا يَثْبُت هكذا فسَّر ابنُ سِيدَه ما أنشده ثَعْلَبٌ :
هِذْرِيانٌ هَذِرٌ هَذَّاءَةٌ ... مُوشِكُ السَّقْطَةِ ذو لُبٍّ نَثِرْ ووجَأَه فَنَثَر أمعاءَه : وهو مَجاز . والنَّثَر بالتحريك : كَثْرَةُ الكلامِ وإذاعةُ الأسرار . ويقولون : ما أَصَبْنا من نَثَرِ فلانٍ شيئاً وهو اسم المَنْثور من نحو سُكَّرٍ وفاكِهَةٍ كالنّثَار . وَنَثَر يَنْثِر بالكسر إذا امْتَخَط . والنَّثْرُ : هو الكلامُ المُقَفَّى بالأسْجاع ضدّ النَّظْم . وهو مَجاز على التشبيه بنَثْرِ الحَبِّ إذا بُذِر . والمَنْثور : نَوْعٌ من الرَّياحين . وفي الوَعيد : لأَنْثُرَنَّكَ نَثْرَ الكَرِشِ . ويقال : نَثَرَ كِنانَتَه فَعَجَم عِيدانَها عُوداً عُوداً فَوَجَدني أَصْلَبَها مَكْسِراً فرماكمْ بي . وَنَثَر قِراءَته : أَسْرَع فيها . وتفرَّقوا وانْتَثَروا وتَنَثَّروا . ورأيتُه يُناثِره الدُّرَّ إذا حاورَه بكلامٍ حسنٍ . وأبو الحسن محمد بن القاسم بن المَنْثور الجُهَنِيّ الكُوفيّ مات سنة 476 وابنُه أبو طاهرٍ الحَسَن روى عنه ابنُ عساكر . وَنَثْرَةُ بالفتح : مَوْضِعٌ نقله الصَّاغانِيّ . والنَّثُور كصَبُور : الاسْت . وروى الزَّمَخْشَرِيّ في ربيع الأبرار عن أبي هُرَيْرةَ رضي الله عنه : كان من دُعائِه : اللَّهُمَّ إنّي أسأَلُك ضِرْساً طَحُوناً ومَعِدَةً هَضوماً ودُبُراً نَثُوراً . وَنَثْرة بالفتح : مَوْضِع ذَكَرَه لبيد بنُ عُطارِدِ بن حاجِب بن زُرارة التَّميميّ وقال :
تَطاوَلَ ليلي بالإثْمدَيْنِ ... إلى الشَّطْبَتَيْن إلى نَثْرَهْ قاله ياقوت

_Türkçe çeviri henüz yok_
