# نثع — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D8%B9/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AB%D8%B9/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نثع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D8%B9.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: نثع

باب العين والثاء مع النون
عثن ، عنث ، نثع : مستعملة .
عثن : في حديث سُرَاقة بن مالك أنه طلب النبي ( صلى الله عليه وسلم ) وأبا بكر حين خرجا مهاجِرَين ، فلمَّا بَصُر بهما دعا عليه النبي ( صلى الله عليه وسلم ) فساخت قوائم فرسه في الأرض ، فسألهما أن يخلّيا عنه ، فخرجت قوائمها ، ولها عُثَان . قال أبو عبيد : العُثان أصله الدُخَان . وجمع العُثَان عَوَاثن ، وكذلك جمع الدخان دواخن على غير قياس . وأراد بالعثان ههنا الغُبَار شبَّهه بالدخان ، كذلك قال أبو عمرو بن العلاء . ويقال : عَثَنَت المرأة بدخنتها إذا استجمرت ، وعَثَنْت الثوب
بالطِيب إذا دخنته عليه حتى عَبِق به . وطعام مَعْثون وعَثِن ومَدْخون ودَخِن إذا فسد لدخان خالطه ويقال للرجل إذا استوقد بحطب رَطْب ذي دُخَان : لا تُعَثِّن علينا . وقال الليث : عُثْنون اللحية : طَرَفها . وعثانين الرياح : أوائلها . وعثانين السحاب : ما تدلَّى من هَيْدبها . وعُثْنون البعير : شُعَيرات عند مذبحه . وعُثْنون التَيْس : ما تدلَّى من الشعر تحت مَذْبحه . وقال أبو زيد : العُثْنُون : ما فَضَل من اللحية بعد العارضين من باطنهما . ويقال لما ظهر منها : السَبَلة . وقد يجمع بين السَبَلة والعَثْنُون فيقال لهما : عُثْنُون وسَبَلة . أبو عبيد عن الكسائيّ : عَثْنت في الجبل وعَفَنت إذا صَعِدت فيه . وقال ابن شميل : العَثَن : الصَنَم الصغير ، والوثن : الكبير ، والجماعة : الأَعثان والأوثان . ويقال : عَثَن فلان بيننا تعثيناً أي خلَّط وأثار الفساد . وقال أبو تراب : سمعت زائدة البكريّ يقول : العرب تدعو ألوان الصوف العهن ، غير بني جعفر فإنهم يدعونه العِثْن بالثاء . قال : وسمعت مدرك بن غَزْوان الجعفريّ وأخاه يقولان : العِثْن : ضرب من الخُوصة يرعاه المال إذا كان رَطْباً ، فإذا يبِس لم ينفع . وقال مبتكِر : هي العِهْنة ، وهي شجرة غبراء ذات زهر أحمر
عنث : الليث العُنْثُوة : يَبيس الحَلِيّ خاصّة إذا اسودَّ وبَلِيَ ويقال له : عُنْثة أيضاً . وشَبَّه الشاعر شعرات اللِمَّة به بعد الشيب فقال :
عليه من لِمَّته عَنَاثِى
قلت : عَنَاثي الحليّ : ثمرتها إذا ابيضّت ويَبِست قبل أن تسودَّ وتَبْلَى ، هكذا سمعت من العرب . وشبَّه الراجز بياض لِمَّته ببياضها .
نثع : ثعلب عن ابن الأعرابيّ : أنثع الرجلُ إذا قاء . وأنثع إذا خرج الدم من أنفه غالباً له . أبو عُبَيد عن أبي زيد : أنثع القَيْء مِن فيه إنثاعاً ، وكذلك الدم من الأنف .

### Türkçe

باب العين والثاء مع النون
**عثن** ، **عنث** ، **نثع** : kullanımdadır.

**عثن** : **سُرَاقة بن مالك** hadîsinde: o, (hicret eden) çıktıklarında Peygamber’i ( صلى الله عليه وسلم ) ve Ebû Bekir’i aradı; onları görünce Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) ona beddua etti de atının ayakları yere battı; bunun üzerine onlardan kendisini serbest bırakmalarını istedi; ayakları çıktı ve onda **عُثَان** vardı. Ebû Ubeyd dedi ki: **العُثان**’ın aslı **الدُخَان**’dır. **العُثَان**’ın çoğulu **عَوَاثن**’dir; aynı şekilde **الدخان**’ın çoğulu da kıyasa aykırı olarak **دواخن**’dir. Burada **العثان** ile **الغُبَار**ı kastetti; onu **الدخان**’a benzetti; Ebû Amr b. el-Alâ da böyle dedi. Denilir ki: kadın tütsülendiğinde **عَثَنَت** (kadın) **بدخنتها**; ve elbiseyi **بالطِيب** (güzel koku ile) **عَثَنْت**: yani onu onun üzerinde tütsüledim, ta ki onunla koku sinene kadar. Ve dumanın karıştığı bir dumandan dolayı bozulursa yiyecek **مَعْثون** ve **عَثِن** ve **مَدْخون** ve **دَخِن** (diye adlandırılır). Ve dumanlı yaş odunla ateş yakan adama denilir: “Bize karşı **لا تُعَثِّن**.” Leys dedi ki: sakalın **عُثْنون**’u: onun ucu. Rüzgârların **عثانين**’i: onların başlangıçları. Bulutun **عثانين**’i: onun saçaklarından sarkan şey. Devenin **عُثْنون**’u: boğazlandığı yerin yanında küçük kıllar. Tekenin **عُثْنون**’u: boğazlandığı yerin altında kıllardan sarkan şey. Ebû Zeyd dedi ki: **العُثْنُون**: iki yan (sakal) kısmından sonra, onların iç tarafından sakaldan artan şeydir. Ondan görünen şeye **السَبَلة** denilir. Bazen **السَبَلة** ile **العَثْنُون** bir araya getirilir de ikisine “**عُثْنُون** ve **سَبَلة**” denilir. Ebû Ubeyd, Kisâî’den: dağda **عَثْنت** ve **عَفَنت**: yani onda yükseldim. İbn Şümeyl dedi ki: **العَثَن**: küçük puttur; **الوثن**: büyük (olan)dır; topluluk: **الأَعثان** ve **الأوثان**. Ve denilir ki: falan aramızda **عَثَن** (yaptı) **تعثيناً**: yani karıştırdı ve fesadı kışkırttı. Ebû Turâb dedi ki: Zâide el-Bekrî’nin şöyle dediğini işittim: Araplar yünün renklerine **العهن** derler; Benî Ca‘fer hariç, onlar ona **العِثْن** (ث ile) derler. Dedi ki: Medrek b. Gazvân el-Ca‘ferî’yi ve kardeşini şöyle derken işittim: **العِثْن**: malın, yaş olduğu zaman otladığı bir çeşit **الخُوصة**’dır; kuruduğu zaman fayda vermez. Mubtekir dedi ki: o **العِهْنة**’dir; o, kırmızı çiçekli, boz bir ağaçtır.

**عنث** : Leys: **العُنْثُوة**: özellikle **الحَلِيّ**’nin kurusudur; kararıp eskidiğinde (böyledir); ona **عُنْثة** da denilir. Şair, ak düşmeden sonra **اللِمَّة**’nin kıllarını ona benzetti de şöyle dedi:
عليه من لِمَّته عَنَاثِى
Dedim ki: **عَنَاثي الحليّ**: onun meyvesidir; beyazlaşıp kuruduğunda, kararıp eskimeden önce; Araplardan böyle işittim. Recez söyleyen, **لِمَّته**’nin beyazlığını onun beyazlığına benzetti.

**نثع** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: adam **أنثع** ettiğinde: kustu. Ve **أنثع**: burnundan kan çıktığında, ona galip gelerek. Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: ağızdan kusmuk **أنثع** etti, **إنثاعاً**; aynı şekilde burundan kan (da).
