# نثل (ن-ث-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AB%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - ث - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الثاء واللام والنون معهما
ن ث ل يستعمل فقط
نثل:
يقال: أخَذَ دِرْعَه فنَثَلَها عليه.
والنَّثْل: نَثْرُكَ الشيءَ كلَّه بمَرَّةِ.
ونَثَلَ الرجلُ: سَلَحَ.

##### Türkçe

باب **الثاء** و**اللام** و**النون** معهما
**ن ث ل** yalnızca kullanılır.

**نثل**:
Denilir ki: Zırhını aldı da onu onun üzerine **نَثَلَ** etti.
**النَّثْل**: Senin, şeyin tamamını bir defada saçmandır.
Adam **نَثَلَ** etti: dışkıladı.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

النثلَة: الدرعُ الواسعة، مثل النَثْرة. ويقال قد نثَلَ دِرعَه، أي ألقاها عنه. والنَثيلةُ مثل النبيثةِ، وهو تراب البئر. وقد نثَلتُ البئرَ نَثْلاً وانْتَثلْتُها، إذا استخرجتَ ترابَها. وتقول: حفرتُكَ نَثلٌ، أي محفورة. والنثيلُ: الرَوْثُ. قال الأحمر: يقال لكلِّ حافرٍ ثلَّ ونثَل، إذا راثَ. ونثلْتُ كنانتي، إذا استخرجتَ ما فيها من النبْل، وكذلك إذا نفضْتَ ما في الجراب من الزاد. وتناثل الناس إليه، أي انْصَبُّوا.

##### Türkçe

**النثلَة**: geniş zırh; **النَثْرة** gibi. Ve “zırhını **نثَلَ** etti” denir; yani onu üzerinden attı. Ve **النَثيلةُ** **النبيثةِ** gibidir; o, kuyunun toprağıdır. Ve “kuyuyu **نثَلتُ**; **نَثْلاً** ve onu **انْتَثلْتُ**” (denir); onun toprağını çıkardığın zaman. Ve dersin ki: “senin kazın **نَثلٌ**” yani kazılmış. Ve **النثيلُ**: dışkıdır. **الأحمر** dedi: “her bir toynaklı için ‘**ثلَّ**’ ve ‘**نثَل**’ denir; dışkıladığı zaman.” Ve “sadakımı **نثلْتُ**” (denir); içindekini **النبْل**den çıkardığın zaman; aynı şekilde torbadakinden azığı silkip döktüğün zaman da. Ve insanlar ona doğru **تناثل** ettiler; yani akın ettiler.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ث ل ن
نثل ، لثن .
نثل : قال اللَّيْثُ : يُقال للدِّرْع السَّابغة : نَثْلة ، ونَثْرة .
وقد نَثلها عليه ، أي صَبَّها .
أبو عُبَيد ، عن الأحمر : يُقال للحافر : ثَلَّ ، ونَثَل ؛ وأَنْشد :
مِثَلٌّ على آرِيِّه الرَّوْثَ مِنْثَلُ
يَصف بِرْذَوناً .
قلت : أراد بِالحافِر كُلَّ دابّة ذات حافرٍ مِن الخَيل والبِغال والحَمِير .
وقوله : ثَلّ ، ونَثل ، أي راثَ .
وقال أبو عُبيد : قال أبو زَيد : نَثَلْت البِئر أَنْثِلُها نَثْلاً ، إذا أَخْرَجْتَ تُرابَها .
واسم ذلك التّراب : النَّثِيلة ، والنُّثالة أيضاً .
قال أبو الجَرّاح : هي ثَلّة البِئر ونَبِيثُها .
وقال الأصمعيّ في قول ابن مُقْبل يَصف ناقةً :
مسامِيةً خَوْصَاءَ ذات نَثِيلةٍ
إذا كان قَيْدامُ المَجَرّة أَقْوَدَا
قال : مُسامية : تُسامي خطامَها الطَّرِيقَ تنظرُ إليه . وذاتُ نَثيلة ، أي ذات بَقيّة من شِدَّة . وقَيْدام المَجرّة : أوّلُها وما تقدّم منها . والأقود : المُسْتَطيل .
وفي الحديث : ( أيُحب أحدكم أن تُؤْتى مَشْرُبَتُه فيُنْتَثَل ما فِيها ) ؟
النَّثْل : نَثْرك الشيء بمرّة واحدة .
يُقال : نَثَل ما في كِنَانته ، إذا صَبَّها ونَثَرها .
لثن : أخبرني محمّد بن إسحاق السّعْديّ ، عن عليّ بن حَرْب المَوْصِلِيّ أنه قال : لَثِنٌ ، أي حُلْو ، بلغة أهل اليمن .
وقد جاء في المَبْعَث في شِعْر :
بُغْضُكُمُ عِندنا مُرٌّ مَذَاقَتُه
وبُغْضُنا عِنْدكم يا قَوْمنا لَثِنُ
قال عليّ بن حَرب ، وكان مُعْرِباً : لَثِنٌ ، أي حُلْو ، بلغة أهل اليمن .
قلتُ : ولم أسْمعه لِغَيره ، وهو ثَبْت .

##### Türkçe

ث ل ن
**نثل** , **لثن** .

**نثل** : el-Leys dedi: Zırhın tam (sâbiğa) olanına **نَثْلة** ve **نَثْرة** denilir.
Ve onu onun üzerine **نَثل** etti; yani onu döktü.

Ebû Ubeyd, el-Ahmer’den: Toynaklıya **ثَلَّ** ve **نَثَل** denilir; ve şu beyti okudu:
مِثَلٌّ على آرِيِّه الرَّوْثَ مِنْثَلُ
Bir **بِرْذَون**u vasfeder.

Dedim: Toynaklı ile, atlardan, katırlardan ve eşeklerden toynak sahibi her binek hayvanını kastetti.
Ve onun sözü: **ثَلّ** ve **نَثل**; yani dışkıladı.

Ebû Ubeyd dedi: Ebû Zeyd dedi: Kuyuyu **نَثَلْت** ederim, onu **أَنْثِلُها** **نَثْلاً**; onun toprağını çıkardığın zaman.
O toprağın adı: **النَّثِيلة**; ve **النُّثالة** da.

Ebû’l-Cerrâh dedi: O, kuyunun **ثَلّة**si ve onun **نَبِيثُ**udur.

el-Asma‘î, İbn Mukbil’in bir dişi deveyi vasfederken söylediği söz hakkında:
مسامِيةً خَوْصَاءَ ذات نَثِيلةٍ
إذا كان قَيْدامُ المَجَرّة أَقْوَدَا
Dedi: **مُسامية**: yola bakarak onu görür; yularını yola doğru yükseltir. Ve **ذاتُ نَثِيلة**: yani şiddetten bir kalıntısı olan. Ve **قَيْدام المَجرّة**: onun evveli ve ondan öne geçmiş olan. Ve **الأقود**: uzamış olan.

Hadiste: (Sizden biri, içkiliğinin yanına gelinip içindekinin **يُنْتَثَل** edilmesini sever mi?)
**النَّثْل**: bir şeyi bir defada saçıp dökmendir.
Denilir: O, sadağındakini **نَثَل** etti; onu döktüğü ve saçtığı zaman.

**لثن** : Bana Muhammed b. İshak es-Sa‘dî haber verdi; Ali b. Harb el-Mevsılî’den: o dedi ki: **لَثِنٌ**; yani tatlı; Yemen ehlinin dilinde.
Ve **المَبْعَث**’ta şiirde gelmiştir:
بُغْضُكُمُ عِندنا مُرٌّ مَذَاقَتُه
وبُغْضُنا عِنْدكم يا قَوْمنا لَثِنُ
Ali b. Harb dedi—ve o i‘rab yapan idi—: **لَثِنٌ**; yani tatlı; Yemen ehlinin dilinde.
Dedim: Onu başkası için işitmedim; ve o sabittir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والثاء وما يثلثهما)
(نثر) النون والثاء والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على إلقاء شيءٍ متفرِّق. ونَثَر الدّراهِمَ وغيرَها. ونَثَرت الشّاةُ: طرحت من أنْفِها(1) الأذَى. وسمِّي الأنْف النَّثْرةَ من هذا، لأنه يَنْثُر ما فيه من الأذى. وجاء في الحديث: "إذا توضَّأْت فانْتَثِرْ" أو "فانْثِرْ(2)"، معناه اجعَل الماءَ في نَثْرتك. [و] النَّثْرة: نجمٌ يقال إنَّه أنف الأسَد يَنْزِلُه القَمر. وطَعَنه فأنْثَرَه: ألقاه على خَيْشُومِه. وهذا هو القياس. قال:‏
إنَّ عليها فارساً كعَشَرهْ  *** إذا رأى فارِسَ قومٍ أنْثَرَه(3)‏
[ويقال: أنثَره(4)]: أرْعَفَه الدَّم. والنَّثْرة: الدِّرع، وهذا ممكنٌ أن يكون شاذَّاً من الأصل الذي ذكرنا.‏
(نثل) النون والثاء واللام أصلٌ يدلُّ على استخراج شيءٍ من شيء أو خروجه منه. منه نثَلْتُ كِنانَتي: أخرَجْتُ ما فيها من نَبْلٍ نَثْلا. ونثلَتُ البِئر: استخرجت تُرابَها. والنَّثِيل: الرَّوْث. والنَّثيلة: تُراب البِئر، والقياس واحد.‏
(نثا) النون والثاء والحرف المعتل كلمةٌ. يقال نَثَا الكلام يَنثُو: أظهَرَه. والنَّثا* يقولون: أنْ يُذكَر الإنسانُ بغير جميل.‏
--------------ـــ
(1) في الأصل: "في أنفها"، صوابه في المجمل.‏
(2) ويروى أيضاً: "فأنثر" بقطع الهمزة، والثاء فيهما مكسورة لا غير.‏
(3) الرجز في اللسان (نثر) والأزمنة والأمكنة للمرزوقي (2: 278).‏
(4) التكملة من المجمل بعد الإنشاد المتقدم.‏

ـ

##### Türkçe

(باب **النون** و**الثاء** وما يثلثهما)
(**نثر**) **النون** ve**الثاء** ve**الراء** sahih bir asıldır; dağınık bir şeyi atmaya delâlet eder. Ve dirhemleri ve başkalarını saçtı. Ve koyun **نَثَرت**: burnundan (1) eziyeti attı. Ve burun bu sebeple **النَّثْرة** diye adlandırıldı; çünkü içindeki eziyeti saçar. Ve hadiste geldi: "Abdest aldığında **فانْتَثِرْ**" yahut "**فانْثِرْ**(2)"; mânâsı: suyu **نَثْرتك**’inde kıl. [Ve] **النَّثْرة**: bir yıldızdır; denilir ki o, aslanın burnudur; ay ona iner. Ve onu mızrakladı da onu **فأنْثَرَه**: onu genzi üzerine attı. Ve bu kıyastır. Dedi ki:‏
Şüphesiz onun üzerinde on gibi bir süvari vardır  *** bir kavmin süvarisini gördüğünde onu **أنْثَرَه**(3)‏
[Ve denilir: **أنثَره**(4)]: ona kanı burun akıttırdı. Ve **النَّثْرة**: zırhtır; ve bu, zikrettiğimiz asıldan şâz olmak mümkün olur.‏
(**نثل**) **النون** ve**الثاء** ve**اللام** bir asıldır; bir şeyden bir şeyi çıkarmaya yahut ondan çıkmasına delâlet eder. Ondan: sadağımı **نثَلْتُ**: içindekini ok(lar)dan **نَثْلا** olarak çıkardım. Ve kuyuyu **نثلَتُ**: toprağını çıkardım. Ve **النَّثِيل**: tezek. Ve **النَّثيلة**: kuyunun toprağı; ve kıyas birdir.‏
(**نثا**) **النون** ve**الثاء** ve illetli harf bir kelimedir. Denilir: sözü **نَثَا** **يَنثُو**: onu ortaya çıkardı. Ve **النَّثا**: derler ki: insanın güzel olmayanla anılmasıdır.‏
--------------ـــ
(1) Asılda: "burnunda"; doğrusu **المجمل**’dedir.‏
(2) Ayrıca "فأنثر" diye, hemzeyi keserek rivayet olunur; ve **الثاء** ikisinde de ancak kesrelidir.‏
(3) Recez **اللسان** (**نثر**)’de ve Merzûkî’nin **الأزمنة والأمكنة**’sinde (2: 278).‏
(4) Tamamlama, yukarıdaki inşâddan sonra **المجمل**’dendir.‏

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ث ل
نثل كنانته‏:‏ نثرها‏.‏
ونثلوا ركيّتهم‏:‏ حفروها وأخرجوا نثيلتها‏:‏ نبيثتها‏.‏
ونثلوا حفرة فلان‏:‏ حفروا قبره‏.‏
ونثل الحافر‏:‏ راث‏.‏
قال يهجو فرسه بكثرة روثه فعبّر عن روثه بعبارتين بمثلٍّ ومنثلٍ‏:‏ مثلٌّ على آريّه الرّوث منثل الثّلّ والنّثل وزاحد‏.‏
وتقول‏:‏ جملك يسل من ثيله وحمارك يثل من نثيله‏.‏
ومن المجاز‏:‏ نثل عليه درعه مثل نثرها إذا صبها ونثلها عنه‏:‏ نزعها كما يقال‏:‏ خلع عليه الثوب وخلعه عنه ومنه‏:‏ النثلة‏.‏
قال النابغة‏:‏ وكل صموت نثلة تبعية ونسج سليم كل قضاء ذائل وقال كثير‏:‏ يغادي بفأر المسك طوراً وتارةً ترى الدّرع مرفضاً عليه نثيلها أي منثولها‏.‏

##### Türkçe

ن ث ل
**نثل** sadağını: onu saçtı.
Ve **نثلوا** kuyularını: onu kazdılar ve **نثيلتها**sını çıkardılar: **نبيثتها**sını.
Ve **نثلوا** falanın çukurunu: onun kabrini kazdılar.
Ve **نثل** kazıcı: pisledi.
Atını gübre(sinin) çokluğuyla hicvederek dedi; böylece gübresini iki ibareyle, **مثلّ** ve **منثل** ile ifade etti: “**مثلٌّ** onun ahırında; gübre **منثل**; **الثّلّ** ve **النّثل** ve **زاحد**.”
Ve dersin: Deven **ثيله**sinden sızdırır ve eşeğin **نثيله**sinden **يثل** eder.
Mecazdan: **نثل** onun üzerine zırhını, onu saçması gibi; onu döktüğü zaman; ve onu ondan **نثلها**: onu çıkardı; denildiği gibi: onun üzerine elbiseyi giydirdi ve onu ondan çıkardı; ve ondandır: **النثلة**.
**النابغة** dedi: “Ve her suskun **نثلة** **تبعية**dir; ve **سليم**in dokuması, her **قضاء** **ذائل**dir.” Ve **كثير** dedi: “Misk faresiyle sabahlar; bazen ve bazen, zırhı onun üzerinde sarkıtılmış görürsün, **نثيلها**sını”; yani **منثولها**sını.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

نَثَلَ الرَّكِيَّة يَنْثِلُها نَثْلاً: أَخرج تُرابها، واسم التراب النَّثِيلةُ والنُّثالةُ. أَبو الجراح: هي ثَلَّة البئر ونَبِيثَتها. والنَّثِيلةُ: مثل النَّبِيثة، وهو تراب البئر. وقد نَثَلْت البئر نَثْلاً وأَنْثَلْتها: استخرجت تُرابها. وتقول: حُفْرتك نَثَل، بالتحريك، أَي محفورة. ونَثَل كِنانته نَثْلاً: استخرج ما فيها من النَّبْل، وكذلك إِذا نفضت ما في الجراب من الزاد. وفي حديث صهيب: وانْتَثَل ما في كِنانته أَي استخرج ما فيها من السِّهام. وتَناثَل الناسُ إِليه أَي انصبُّوا. وفي الحديث: أَيُحِبُّ أَحدكم أَن تُؤتى مَشْرُبَتُه فيُنْتَثَل ما فيها؟ أَي يُستخرج ويؤخذ. وفي حديث الشعبي: أَما تَرى حُفْرتك تُنْثَل أَي يستخرج تُرابها، يريد القَبْر. وفي حديث أَبي هريرة: ذهب رسول الله، صلى الله عليه وسلم، وأَنتم تَنْتَثِلونَها، يعني الأَموالَ وما فتح عليهم من زَهْرة الدنيا. ونَثَل الفرسُ يَنْثُل، فهو مِنْثَلٌ: راثَ؛ قال يصف بِرْذَوْناً:ثَقِيلٌ على مَنْ ساسه، غير أَنه
مِثَلٌّ على آرِيَّهِ الرَّوْثَ، مِنْثَلُ
وقد تقدم مِثَلٌّ؛ قال أَبو منصور: أَراد الحافِر كأَنه دابَّة ذات حافِر من الخيل والبِغال والحمير. وقوله ثَلَّ ونَثَل أَي راثَ. والنَّثِيلُ: الرَّوْث. قال ابن سيده: ولَعَمْري إِن هذا لَمِمَّا يقوّي رواية مَنْ روى الرَّوْثَ، بالنصب، قال الأَحمر: يقال لكل حافِر ثَلَّ ونَثَلَ إِذا راث. وفي حديث علي، عليه السلام: بين نَثِيلِه ومُعْتَلَفِه؛ النثيلُ: الروث؛ ومنه حديث ابن عبد العزيز: أَنه دخل داراً فيها رَوْث فقال أَلاَّ كَنَسْتم هذا النَّثِيل؟ وكان لا يسمي قبيحاً بقَبِيح. ونَثَل اللحمَ في القدر يَنْثِلُه: وضعه فيها مقطَّعاً. ومَرَةٌ نَثُول: تفعَل ذلك كثيراً؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
إِذ قالتِ النَّثُولُ للْجَمُولِ:
يا ابْنَةَ شَحْمٍ، في المَريءِ بُولي
أَي أَبشري بهذه الشَّحْمة المَجْمُولة الذائبة في حَلْقك؛ قال ابن سيدَه: وهذا تفسير ضعيف لأَن الشحمة لا تسمى جَمُولاً، إِنما الجَمُول المُذِيبةُ لها، قال: وأَيضاً فإِن هذا التفسير الذي فسر ابن الأَعرابي هذا البيت إِذا تؤمَّل كان مُسْتَحيلاً؛ وقال الأَصمَعي في قول ابن مقبل يصف ناقة:
مُسامِيةً خَوْصاء ذات نَثِيلَةٍ،
إِذا كان قَيْدامُ المَجَرَّةِ أَقْوَدا
قال: مسامية تسامِي خطامَها الطريقَ تنظُر إِليه، وذات نَثيلة أَي ذات بقيَّة من شَدِّه، وقَيْدامُ المَجَرَّةِ: أَوَّلها وما تقدَّم منها، والأَقْودُ: المستطيلُ.
والنَّثْلةُ: الدِّرْع عامة، وقيل: هي السابغة منها، وقيل: هي الواسعة منها مثل النَّثْرةِ. ونَثَل عليه دِرْعه يَنْثُلُها
(* قوله «ينثلها» ضبط
في المحكم بضم المثلثة وكذا في النهاية في حديث طلحة الآتي، وصنيع المجد يقتضي أنه من باب ضرب) صَبَّها. ابن السكيت: يقال قد نَثَلَ دِرْعه أَي أَلقاها عنه، ولا يقال نَثَرها. وفي حديث طلحة: أَنه كان يَنْثُلِ دِرْعه إِذ جاءه سهم فوقع في نَحْرِه، أَي يَصُبُّها عليه ويلبسها. والنَّثْلة: النُّقْرة التي بين السَّبَلَتَيْن في وسَطِ ظاهر الشفة العُلْيا. وناقة ذات نَثِيلة، بالهاء، أَي ذات لحم، وقيل: هي ذات بقيَّة من شحم. والمِنْثَلة: الزَّنْبِيلُ، والله أَعلم.

##### Türkçe

**نَثَلَ** **الرَّكِيَّة** **يَنْثِلُها** **نَثْلاً**: toprağını çıkardı; ve toprağın adı **النَّثِيلةُ** ve **النُّثالةُ**’dır. Ebû’l-Cerrâh: o, kuyunun **ثَلَّة**’si ve **نَبِيثَتها**’dır. Ve **النَّثِيلةُ**: **النَّبِيثة** gibidir; o da kuyu toprağıdır. Ve gerçekten ben kuyuyu **نَثَلْت** **نَثْلاً** ve onu **أَنْثَلْت**: toprağını çıkardım. Ve dersin ki: **حُفْرتك نَثَل** (harekeli), yani kazılmış. Ve **نَثَل** sadağını **نَثْلاً**: içindekini **النَّبْل**’den çıkardı; aynı şekilde, torbada azıktan olanı silkeleyip döktüğün zaman da. Suheyb hadîsinde: “ve onun sadağında olanı **انْتَثَل**” yani içindekini oklardan çıkardı. Ve insanlar ona doğru **تَناثَل** ettiler, yani akın ettiler. Ve hadîste: “Sizden biriniz, içindekinin **يُنْتَثَل** edilmesi için içkiliğinin getirilmesini sever mi?” yani çıkarılır ve alınır. Şa‘bî hadîsinde: “Sen kazıntının **تُنْثَل** edildiğini görmüyor musun?” yani toprağı çıkarılır; kabri kasteder. Ebû Hureyre hadîsinde: “Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, gitti; siz ise onu **تَنْتَثِلونَها** ediyorsunuz”; yani malları ve onlara dünya ziynetinden açılanı. Ve at **نَثَل** eder, **يَنْثُل**; o hâlde o **مِنْثَلٌ**’dir: dışkıladı; bir **بِرْذَوْن**u vasfederek dedi ki:
“Onu idare edene ağırdır; ancak o, ahırındaki gübre üzerinde **مِثَلٌّ**dür, **مِنْثَلُ**dur.”
Ve **مِثَلٌّ** daha önce geçti. Ebû Mansûr dedi ki: toynaklıyı kastetti; sanki o, atlardan, katırlardan ve eşeklerden toynak sahibi bir binek hayvanıdır. Ve onun sözü **ثَلَّ** ve **نَثَل**: yani dışkıladı. Ve **النَّثِيلُ**: gübredir. İbn Sîde dedi ki: Andolsun ki bu, gübreyi nasb ile rivayet edenin rivayetini kuvvetlendiren şeylerdendir. El-Ahmer dedi ki: Her toynaklı için, dışkıladığı zaman **ثَلَّ** ve **نَثَلَ** denir. Ali hadîsinde, عليه السلام: “Onun **نَثِيلِه** ile **مُعْتَلَفِه** arasında”; **النثيلُ**: gübredir. Ondandır İbn Abdülazîz hadîsi: içinde gübre bulunan bir eve girdi de “Şu **النَّثِيل**’i süpürmediniz mi?” dedi; ve çirkini “çirkin” diye adlandırmazdı. Ve eti tencerede **نَثَل** eder, **يَنْثِلُه**: onu oraya parça parça koydu. Ve **مَرَةٌ نَثُول**: bunu çokça yapan kadın; İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
“**إِذ قالتِ النَّثُولُ للْجَمُولِ:
يا ابْنَةَ شَحْمٍ، في المَريءِ بُولي**”
Yani: boğazında eriyen, yığılmış bu iç yağıyla sevin; İbn Sîde dedi ki: Bu zayıf bir tefsirdir; çünkü iç yağına **جَمُول** denmez; ancak onu eriten şeye **الجَمُول** denir. Dedi ki: Ayrıca, İbnü’l-A‘râbî’nin bu beyti tefsir ettiği bu tefsir, düşünüldüğünde imkânsız olur. El-Asma‘î, İbn Mukbil’in bir dişi deveyi vasfederken söylediği söz hakkında dedi ki:
“**مُسامِيةً خَوْصاء ذات نَثِيلَةٍ،
إِذا كان قَيْدامُ المَجَرَّةِ أَقْوَدا**”
Dedi ki: **مُسامِية**: yolun yularını yola denk tutar; ona bakar. Ve **ذات نَثِيلة**: yani bağının artığı olan; ve **قَيْدامُ المَجَرَّةِ**: onun evveli ve ondan öne geçen; ve **الأَقْودُ**: uzamış olan.

Ve **النَّثْلةُ**: zırhın geneli; ve denildi ki: ondan sarkık olanıdır; ve denildi ki: ondan geniş olanıdır; **النَّثْرةِ** gibi. Ve zırhını üzerine **نَثَل** eder, **يَنْثُلُها**
(* “**ينثلها**” sözü, **المحكم**’de üç noktalının dammesiyle ضبط edilmiştir; ve aynı şekilde, aşağıdaki Talha hadîsinde **النهاية**’de de; ve Mecd’in tutumu, onun **ضرب** bâbından olduğunu gerektirir)
onu döktü. İbnü’s-Sikkît: “Zırhını **نَثَلَ** etti” denir, yani onu üzerinden attı; “**نَثَرها**” denmez. Talha hadîsinde: Ona bir ok gelip gırtlağına düştüğünde zırhını **يَنْثُلِ** ediyordu; yani onu üzerine döküyor ve onu giyiyordu. Ve **النَّثْلة**: üst dudağın dış yüzünün ortasında, iki bıyık arasındaki çukurluktur. Ve **ناقة ذات نَثِيلة** (ه ile): yani et sahibi; ve denildi ki: yağdan bir artığı olan. Ve **المِنْثَلة**: **الزَّنْبِيلُ**dür; ve Allah daha iyi bilir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

نثل الركية ينثلها نثلا: استخرج ترابها، وهو أي ذلك التراب، المستخرج يسمى النثيلة، كسفينة والنثالة، بالضم، وقال أبو الجراح: النثيلة مثل النبيثة، وهو تراب البئر. نثل الكنانة نثلا: استخرج نبلها فنثرها، وكذلك إذا نفض ما في الجراب من الزاد. من المجاز: نثل درعه: إذا ألقاها عنه، قال ابن السكيت: ولا يقال: نثرها. نثل اللحم في القدر ينثله نثلا: وضعه فيها مقطعا، وامرأة نثول: تفعل ذلك كثيرا، وأنشد ابن الأعرابي:
  إذ قالت النثول للجمول
  يا ابنة شحم في المريء بولي أي أبشري بهذه الشحمة المجمولة الذائبة في حلقك، قال ابن سيده: وهذا تفسير ضعيف، لأن الشحمة لا تسمى جمولا، إنما الجمول: المذيبة لها. من المجاز: نثل عليه درعه: إذا صبها عليه ولبسها، قال الزمخشري: هو مثل قولهم: خلع عليه الثوب وخلعه عنه، وفي حديث طلحة: أنه كان ينثل درعه إذ جاءه سهم فوقع في نحره، أي يصبها عليه ويلبسها. نثل الفرس ينثل، بالضم، وقد كان عدم ذكر المضارع مغنيا عن هذا الضبط على ما هو اصطلاحه: راث، وكذا البغل والحمار، قال الأحمر: يقال لكل حافر: ثل ونثل: إذا راث، فهو منثل كمنبر، قال مزاحم العقيلي يصف برذونا:
  ثقيل على من ساسه غير أنه                      مثل على آريه الروث منثل

  والنثيل، كأمير: الروث، ومنه حديث عمر بن عبد العزيز أنه دخل دارا فيها روث فقال: ألا كنستم هذا النثيل، وكان لا يسمى قبيحا بقبيح. والنثيلة: البقية من الشحم. أيضا: اللحم السمين، وقال الأصمعي في قول ابن مقبل يصف ناقة:
  مسامية خوصاء ذات نثـيلة                      إذا كان قيدام المجرة أقوادا أي ذات بقية من الشد. والنثلة: النقرة التي بين الشاربين، وفي المحكم: بين السبلتين في وسط ظاهر الشفة العليا. النثلة: الدرع عامة، أو السابغة منها، أو الواسعة منها مثل النثرة، قال النابغة الذبياني:
  وكل صموت نثلة تبـعـية                      ونسج سليم كل قضاء ذائل ناثل كصاحب: فرس ربيعة أبي لبيد، وقد ذكر في ن-ت-ل. وتناثلوا إليه: أي انصبوا. ومما يستدرك عليه: أنثل البئر: مثل نثلها. وتقول: حفرتك نثل، محركة: أي محفورة. وانتثل ما في كنانته: استخرج ما فيها من السهام. ونثلت حفرته: أي حفر قبره. وناقة نثيلة: ذات لحم، أو ذات بقية من شحم. والمنثلة: الزنبيل.

##### Türkçe

**نثل** **الركية** **ينثلها** **نثلا**: toprağını çıkardı; ve o, yani o çıkarılmış toprak, **النثيلة** diye adlandırılır; **سفينة** gibi; ve **النثالة** (ضم ile). Ebû’l-Cerrâh dedi ki: **النثيلة** **النبيثة** gibidir; ve o, kuyu toprağıdır. **نثل** **الكنانة** **نثلا**: oklarını çıkardı da onları saçtı; ve yine, azık olarak torbada olanı silkip döktüğü zaman da böyledir. Mecazdan: **نثل** zırhını: onu üzerinden attığı zaman; İbnü’s-Sikkît dedi ki: “**نثرها** denilmez.” **نثل** eti tencerede **ينثله** **نثلا**: onu parça parça olarak içine koydu; ve **نثول** bir kadın: bunu çokça yapar; İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
  إذ قالت **النثول** للجمول
  يا ابنة شحم في المريء بولي
yani: boğazında eriyen, taşınmış bu içyağıyla sevin; İbn Sîde dedi ki: Bu zayıf bir tefsirdir; çünkü içyağına **جمول** denilmez; ancak **الجمول**: onu eriten (şey)dir. Mecazdan: **نثل** onun üzerine zırhını: onu üzerine döktüğü ve giydiği zaman; Zemahşerî dedi ki: Bu, onların “**خلع** عليه elbiseyi” ve “**خلعه** عنه” sözleri gibidir. Talha hadîsinde: ona bir ok gelip boynuna düştüğünde zırhını **ينثل** idi; yani onu üzerine döküyor ve giyiyordu. **نثل** at **ينثل** (ضم ile); ve muzâriyi zikretmemek, onun ıstılahına göre bu ضبطtan müstağni kılıcı idi: **راث**; katır ve eşek de böyledir. El-Ahmer dedi ki: Her toynaklı için söylenir: **ثل** ve **نثل**: **راث** ettiği zaman; o hâlde o, **منثل**dir, **منبر** gibi. Muzâhim el-Ukaylî bir **برذون**u vasfederek dedi:
  ثقيل على من ساسه غير أنه                      مثل على آريه الروث منثل

Ve **النثيل**, **أمير** gibi: dışkıdır; ondan, Ömer b. Abdülazîz hadîsi: içinde dışkı bulunan bir eve girdi de dedi ki: “Şu **النثيل**i süpürmediniz mi?” ve çirkine çirkin adı vermezdi. Ve **النثيلة**: içyağından artan kısımdır. Yine: semiz ettir. El-Asma‘î, İbn Mukbil’in bir deveyi vasfederek söylediği şu sözünde dedi:
  مسامية خوصاء ذات **نثـيلة**                      إذا كان قيدام المجرة أقوادا
yani: sıkılıktan artakalanı olan. **النثلة**: iki bıyık arasındaki çukurluktur; **المحكم**’de: iki **سبلة** arasında, üst dudağın dış yüzünün ortasındadır. **النثلة**: zırhın geneli; yahut ondan **السابغة** olanı; yahut ondan geniş olanı; **النثرة** gibi. Nâbiga ez-Zübyânî dedi:
  وكل صموت **نثلة** تبـعـية                      ونسج سليم كل قضاء ذائل
**ناثل**, **صاحب** gibi: Rebîa Ebû Lebîd’in atıdır; ve **ن-ت-ل**’de zikredilmiştir. Ve **تناثلوا** ona: yani akın ettiler. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **أنثل** kuyu: onu **نثل** etmek gibidir. Ve dersin ki: **حفرتك** **نثل** (harekeli): yani kazılmış. Ve **انتثل** **ما في كنانته**: onda olan okları çıkardı. Ve **نثلت** çukurunu: yani kabrini kazdı. Ve **ناقة نثيلة**: etli; yahut içyağından artakalanı olan. Ve **المنثلة**: sepet (zembil)dir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَثَلٌ
1 نَثَلٌ ذ He cleansed an intestine: see مُبْعَرٌ.

نَثُولٌ
نَثُولٌ ذ A lean, or emaciated, woman. (IAar, TA, art. جمل.)

نَثِيلٌ
نَثِيلٌ ذ The dust, or earth, of the foundations of a house. (TA, art. ثوب.)

نَثِيلَةُ بِئْرٍ
نَثِيلَةُ بِئْرٍ ذ The earth that is around a well, that is seen from afar. (S, art. جبو.)

##### Türkçe

نَثَلٌ
1 **نَثَلٌ** ذ Bir bağırsağı temizledi: bk. **مُبْعَرٌ**.

نَثُولٌ
**نَثُولٌ** ذ Zayıf, yahut cılız, bir kadın. (IAar, TA, md. **جمل**.)

نَثِيلٌ
**نَثِيلٌ** ذ Bir evin temellerinin tozu, yahut toprağı. (TA, md. **ثوب**.)

نَثِيلَةُ بِئْرٍ
**نَثِيلَةُ بِئْرٍ** ذ Bir kuyunun etrafında olan, uzaktan görülen toprak. (S, md. **جبو**.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَثَلَ
نَثَلَ I ( n. ac. نَثْل 1 ),
a.  Cleaned, cleared out; emptied.

b.  [ 'An ], Stripped off ( armour ).

c.  [ 'Ala ], Put on.

d.  [ Fī ], Put meat into.

e.  U ( n. ac. نَثْل 1 ), Dunged.

تَنَاْثَلَ
تَنَاْثَلَ VI
a.  [ Ila ], Rushed upon.

اِنْتَثَلَ
اِنْتَثَلَ VIII ,
a.  see I (a) .

اِسْتَنْثَلَ
اِسْتَنْثَلَ X ,
a.  Emptied ( quiver ).

نَثْلَة
نَثْلَة 1t ,
a.  Cuirass.

b.  Division in the upper lip.

نَثَل
نَثَل 4 ,
a.  Cavity, pit.

نَثَاْلَة
نَثَاْلَة 22t ,
a.  Loose earth.

نَثِيْل
نَثِيْل 25 ,
a.  Dung.

نَثِيْلَة
نَثِيْلَة 25t ,
a.  see 22t .

b.  Leavings.

c.  Fat.

أَنْثَلَ
N. Ag. أَنْثَلَ IV ,
a.  Dunging.

##### Türkçe

**نَثَلَ**
**نَثَلَ** I (mastar adı **نَثْل** 1),
a. Temizledi, boşalttı; içini boşalttı.

b. [ **'An** ], (zırhı) soyup çıkardı.

c. [ **'Ala** ], giydi.

d. [ **Fī** ], içine et koydu.

e. U (mastar adı **نَثْل** 1), gübreledi.

**تَنَاْثَلَ**
**تَنَاْثَلَ** VI
a. [ **Ila** ], üzerine üşüştü.

**اِنْتَثَلَ**
**اِنْتَثَلَ** VIII,
a. I (a)’ya bak.

**اِسْتَنْثَلَ**
**اِسْتَنْثَلَ** X,
a. (sadakını) boşalttı.

**نَثْلَة**
**نَثْلَة** 1t,
a. Zırh gömleği.

b. Üst dudakta yarık.

**نَثَل**
**نَثَل** 4,
a. Oyuk, çukur.

**نَثَاْلَة**
**نَثَاْلَة** 22t,
a. Gevşek toprak.

**نَثِيْل**
**نَثِيْل** 25,
a. Gübre.

**نَثِيْلَة**
**نَثِيْلَة** 25t,
a. 22t’ye bak.

b. Artıklar.

c. Yağ.

**أَنْثَلَ**
İsim-etken **أَنْثَلَ** IV,
a. Gübreleme.
