# نثل — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D9%84/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AB%D9%84/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D9%84.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: نثل

ث ل ن
نثل ، لثن .
نثل : قال اللَّيْثُ : يُقال للدِّرْع السَّابغة : نَثْلة ، ونَثْرة .
وقد نَثلها عليه ، أي صَبَّها .
أبو عُبَيد ، عن الأحمر : يُقال للحافر : ثَلَّ ، ونَثَل ؛ وأَنْشد :
مِثَلٌّ على آرِيِّه الرَّوْثَ مِنْثَلُ
يَصف بِرْذَوناً .
قلت : أراد بِالحافِر كُلَّ دابّة ذات حافرٍ مِن الخَيل والبِغال والحَمِير .
وقوله : ثَلّ ، ونَثل ، أي راثَ .
وقال أبو عُبيد : قال أبو زَيد : نَثَلْت البِئر أَنْثِلُها نَثْلاً ، إذا أَخْرَجْتَ تُرابَها .
واسم ذلك التّراب : النَّثِيلة ، والنُّثالة أيضاً .
قال أبو الجَرّاح : هي ثَلّة البِئر ونَبِيثُها .
وقال الأصمعيّ في قول ابن مُقْبل يَصف ناقةً :
مسامِيةً خَوْصَاءَ ذات نَثِيلةٍ
إذا كان قَيْدامُ المَجَرّة أَقْوَدَا
قال : مُسامية : تُسامي خطامَها الطَّرِيقَ تنظرُ إليه . وذاتُ نَثيلة ، أي ذات بَقيّة من شِدَّة . وقَيْدام المَجرّة : أوّلُها وما تقدّم منها . والأقود : المُسْتَطيل .
وفي الحديث : ( أيُحب أحدكم أن تُؤْتى مَشْرُبَتُه فيُنْتَثَل ما فِيها ) ؟
النَّثْل : نَثْرك الشيء بمرّة واحدة .
يُقال : نَثَل ما في كِنَانته ، إذا صَبَّها ونَثَرها .
لثن : أخبرني محمّد بن إسحاق السّعْديّ ، عن عليّ بن حَرْب المَوْصِلِيّ أنه قال : لَثِنٌ ، أي حُلْو ، بلغة أهل اليمن .
وقد جاء في المَبْعَث في شِعْر :
بُغْضُكُمُ عِندنا مُرٌّ مَذَاقَتُه
وبُغْضُنا عِنْدكم يا قَوْمنا لَثِنُ
قال عليّ بن حَرب ، وكان مُعْرِباً : لَثِنٌ ، أي حُلْو ، بلغة أهل اليمن .
قلتُ : ولم أسْمعه لِغَيره ، وهو ثَبْت .

### Türkçe

ث ل ن
**نثل** , **لثن** .

**نثل** : el-Leys dedi: Zırhın tam (sâbiğa) olanına **نَثْلة** ve **نَثْرة** denilir.
Ve onu onun üzerine **نَثل** etti; yani onu döktü.

Ebû Ubeyd, el-Ahmer’den: Toynaklıya **ثَلَّ** ve **نَثَل** denilir; ve şu beyti okudu:
مِثَلٌّ على آرِيِّه الرَّوْثَ مِنْثَلُ
Bir **بِرْذَون**u vasfeder.

Dedim: Toynaklı ile, atlardan, katırlardan ve eşeklerden toynak sahibi her binek hayvanını kastetti.
Ve onun sözü: **ثَلّ** ve **نَثل**; yani dışkıladı.

Ebû Ubeyd dedi: Ebû Zeyd dedi: Kuyuyu **نَثَلْت** ederim, onu **أَنْثِلُها** **نَثْلاً**; onun toprağını çıkardığın zaman.
O toprağın adı: **النَّثِيلة**; ve **النُّثالة** da.

Ebû’l-Cerrâh dedi: O, kuyunun **ثَلّة**si ve onun **نَبِيثُ**udur.

el-Asma‘î, İbn Mukbil’in bir dişi deveyi vasfederken söylediği söz hakkında:
مسامِيةً خَوْصَاءَ ذات نَثِيلةٍ
إذا كان قَيْدامُ المَجَرّة أَقْوَدَا
Dedi: **مُسامية**: yola bakarak onu görür; yularını yola doğru yükseltir. Ve **ذاتُ نَثِيلة**: yani şiddetten bir kalıntısı olan. Ve **قَيْدام المَجرّة**: onun evveli ve ondan öne geçmiş olan. Ve **الأقود**: uzamış olan.

Hadiste: (Sizden biri, içkiliğinin yanına gelinip içindekinin **يُنْتَثَل** edilmesini sever mi?)
**النَّثْل**: bir şeyi bir defada saçıp dökmendir.
Denilir: O, sadağındakini **نَثَل** etti; onu döktüğü ve saçtığı zaman.

**لثن** : Bana Muhammed b. İshak es-Sa‘dî haber verdi; Ali b. Harb el-Mevsılî’den: o dedi ki: **لَثِنٌ**; yani tatlı; Yemen ehlinin dilinde.
Ve **المَبْعَث**’ta şiirde gelmiştir:
بُغْضُكُمُ عِندنا مُرٌّ مَذَاقَتُه
وبُغْضُنا عِنْدكم يا قَوْمنا لَثِنُ
Ali b. Harb dedi—ve o i‘rab yapan idi—: **لَثِنٌ**; yani tatlı; Yemen ehlinin dilinde.
Dedim: Onu başkası için işitmedim; ve o sabittir.
