# نث (ن-ث) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AB

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - ث
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الثاء والنون
ثن ، نث : ( مستعملان ) .
ثن : أبو عُبَيد ، عن الأَصْمعي : إذا انْكَسر اليَبَس فهو حُطَام ، فإذا ارْتكب بَعْضُه على بَعْض فهو الثِّنّ ، فإذا اسْوَدّ من القِدَم فهو الدِّنْدِنُ ؛ وأَنْشد الباهليّ :
تَكْفِي اللَّقُوحَ أَكْلَةٌ من ثِنّ
أبو عُبيدة ، عن أبي الجَرّاح : الثُّنّةُ مِن الفَرس : مُؤَخَّرُ الرُّسْغ .
قلتُ : وجَعل امْرؤ القَيس الثُّنَن : الشَّعَر النابت في ذلك المَوْضع ، فقال :
لها ثُنَنٌ كخَوَافِي العُقَا
بِ سُودٌ يَفين إذا تَزْبَئِرّ
وقال أبو عُبَيدة : في وَظِيفَي الفَرس ثُنَّتان ، وهو الشَعَرُ الذي يكون على مُؤَخَّر الرُّسْغ ، فإِن لم يكن ثَمَّ شَعَر فهو : أَمْرد ، وأَمْرَط .
شَمِرٌ ، عن ابن الأَعْرابي ، قال : الثُّنَّة من
الإنسان : ما دُون السُّرّة فوق العانَة أَسْفَلَ البطن .
وقال ابن الأعرابيّ : هو شَعَرُ العانَة .
وفي الحَديث : إن آمِنة قالتْ لما حَملت النبيَّ ( صلى الله عليه وسلم ) ما وجدتُه في قَطَن ولا ثُنّة ، وما وجدتُه إلاّ على ظَهر كَبِدي .
القَطَن : أَسْفل الظَهر ؛ والثُّنّة أسْفَل البَطْن .
وفي حَديث حَمزة سَيِّد الشُّهداء أنّ وَحْشِياً قال : سَدَّدْتُ حَرْبتي يوم أُحُد لثُنَّته فما أَخْطأتُها .
وهذان الحديثان يقوِّيان قول اللَّيْث في ( الثُّنَّة ) .
وقال ابن الأَعْرابيّ : الثِّنَانُ : النَّبَاتُ الكَثِير الملتف .
نث : في حديث عُمر : أنّ رَجُلاً أتاه يَسأَله فقال : هَلَكْتُ . فقال عُمَرُ : اسْكُتْ ، أَهَلَكْتَ وأَنْت تَنِثّ نَثيثَ الحَمِيت .
قال أبو عُبيد : النَّثِيث : أن يَعْرَق ويَرْشَح مِن عِظَمِه وكَثْرة لَحْمه .
يُقال منه : نَثّ الرَّجُلُ يَنِثّ نَثِيثاً .
وقال غيرُه : نَثَّ الحَمِيتُ ومَثّ ، بالنون والميم ، إذا رَشَح بما فيه من السِّمن . يَنِثّ ويَمِثّ ، نَثّاً ونَثِيثاً ، ومَثّاً ومَثِيثاً .
والإنسان يَنثّ ويَمِثّ ، إذا عَرِق مِن سِمَنِهِ .
وأمّا قولُك : نَثّ فلانٌ الحَدِيثَ يَنُثّه نَثّاً ، فهو بضم النّون لا غَير ، وذلك إذا أذَاعَه .
عَمرو ، عن أَبيه : النُّثَّاث : المُغْتابون للمُسْلِمين .
ثَعْلب ، عن ابن الأعْرابيّ : ثَنْثن ، إذا رَعَى الثِّنَّ .
ونَثْنَثَ ؛ إذا عَرِق عَرَقاً كَثِيراً .

##### Türkçe

باب **الثاء** و**النون**
**ثن** ، **نث** : (kullanılan ikisi) .

**ثن** : Ebû ʿUbeyd, el-Asmaʿî’den: Kuruluk kırıldığı zaman o **حُطَام**dır; bir kısmı bir kısmının üzerine bindiği zaman o **الثِّنّ**dir; eskilikten karardığı zaman o **الدِّنْدِنُ**dür; el-Bâhilî’yi inşâd etti:
تَكْفِي اللَّقُوحَ أَكْلَةٌ من **ثِنّ**
Ebû ʿUbeyde, Ebû’l-Cerrâḥ’tan: **الثُّنّةُ** attan: bileğin arkasıdır.

Dedim ki: İmruʾu’l-Kays **الثُّنَن**i, o yerde biten kıl yaptı; şöyle dedi:
لها **ثُنَنٌ** كخَوَافِي العُقَا
بِ سُودٌ يَفين إذا تَزْبَئِرّ
Ebû ʿUbeyde dedi: Atın iki **وَظِيف**inde iki **ثُنَّتان** vardır; o, bileğin arkasında bulunan kıldır; eğer orada kıl yoksa o: **أَمْرد** ve **أَمْرَط**tır.

Şemir, İbnü’l-Aʿrâbî’den, dedi: **الثُّنَّة** insandan: göbeğin altı, kasığın üstü, karnın aşağısıdır.
İbnü’l-Aʿrâbî dedi: O, kasık kılıdır.

Hadiste: Âmine, Peygamber’i ( صلى الله عليه وسلم ) taşıdığı zaman dedi ki: Onu ne **قَطَن**da ne de **ثُنّة**de buldum; onu ancak ciğerimin üstünde buldum.
**القَطَن**: belin aşağısı; **الثُّنّة** karnın aşağısıdır.

Şehitlerin efendisi Hamza’nın hadîsinde: Vahşî’nin dediği: Uḥud günü mızrağımı onun **ثُنَّته**sine doğrulttum da onu ıskalamadım.

Bu iki hadis, el-Leys’in (**الثُّنَّة**) hakkındaki sözünü kuvvetlendirir.

İbnü’l-Aʿrâbî dedi: **الثِّنَانُ**: çok, birbirine dolaşmış bitkidir.

**نث** : ʿUmer’in hadîsinde: bir adam ona gelip soruyordu; dedi ki: Helâk oldum. ʿUmer dedi: Sus; sen **الحَمِيت**in **نَثيث**i gibi **تَنِثّ** ederken mi helâk oldun?
Ebû ʿUbeyd dedi: **النَّثِيث**: büyüklüğünden ve etinin çokluğundan terlemesi ve sızmasıdır.
Ondan şöyle denir: adam **نَثّ** etti, **يَنِثّ** eder, **نَثِيثاً**.

Başkası dedi: **الحَمِيت** **نَثَّ** etti ve **مَثّ** etti, **النون** ve **الميم** ile; içindeki yağdan dolayı sızdığı zaman. **يَنِثّ** eder ve **يَمِثّ** eder; **نَثّاً** ve **نَثِيثاً**; ve **مَثّاً** ve **مَثِيثاً**.
İnsan da **يَنثّ** eder ve **يَمِثّ** eder; şişmanlığından terlediği zaman.

Ama senin sözün: falan **نَثّ** etti hadîsi, **يَنُثّه** **نَثّاً**; o, **النون**un zammesi iledir, başka değil; bu, onu yaydığı zaman olur.

ʿAmr, babasından: **النُّثَّاث**: Müslümanları çekiştirenlerdir.

Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: **ثَنْثن**; **الثِّنَّ**i otladığı zaman.
Ve **نَثْنَثَ**; çok terle terlediği zaman.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون وما بعدها في المضاعف والمطابق)
(نأ)  النون والهمزة أصلٌ يدلُّ على ضَعف في الشيء. فالنَّأنأة: الضَّعف. ورجلٌ نأناءٌ، إذا كان ضعيفاً. قال امرؤ القيس:
لعمركَ ما سعدٌ بِخُلَّة آثمٍ *** ولا نأْنأٍ عِند الحفاظِ ولا حَصِرْ([1])قال أبو زيد في كتاب الهمز([2]): نأنأت رأيي نأنأةً، إذا خلَّطت فيه([3]).
(نب)  النون والباء كلمتان. نَبَّ التَّيس نبيباً: صوَّتَ عند السِّفاد. والأُنبوب: ما بين كلِّ عُقدتينِ من رُمحٍ وغيرِه.
(نث)  النون والثاء أصلٌ صحيح يدلُّ على نَشْر شيءٍ وانتشاره. ونثُّ الحديثِ: إفشاؤُه. وجاء فلانٌ يَنِثُّ سِمَناً، كأنّه يتصبَّب سِمَناً. وفي الحديث: "يجيءُ أحدهم ينِثُّ كما ينِثّ الحَمِيتُ".
(نج)  النون والجيم أصلٌ صحيح يدلُّ على تحرُّكٍ واضطرابٍ، وشِبه ذلك. فالنَّجْنَجَة: الجَوْلة عند الفَزَع. يقال نَجْنَجُوا. والنَّجنجة: ترديد الرأي. وتَنَجْنَجوا: أصافُوا([4]) في الموضع الذي أربَعوا فيه ثم عزَموا على تحضُّر المِياه. وتَنَجنَج لحمُه: استرخَى. ونَجَّت القُرحَة: سالت.
(نح)  النون والحاء كلمةٌ يُحكَى بها صوت. فالتَّنحنُح معروف. [و] النَّحيح: صوت يردِّده الإنسان في جَوفه. وحكِيت كلمةٌ ما ندري كيف صِحتها. وليس لها قياس. يقولون: ما أنا بِنَحيح النَّفس عن كذا، أي طيِّب النَّفسِ([5]).
(نخ)  النون والخاء أصلٌ صحيح، غير أنَّه مُخْتَلفٌ في تأويله، وهو النُخَّة في حديث النبيِّ صلَّى الله عليه وآله وسلم: "ليس في الجَبْهة ولا في النَُّخّة صدقة([6])". قالوا النَّخّة: الرَّقيق. وقال الفرّاء: النخة أن يأخذ المصَدِّق ديناراً بعد فَراغه من الصَّدقةِ لنفسه. واللَّفظ لا يقتضي هذا، ولعلَّ لَفظ الذي رواه الفراء: "ولا نخّة([7])" وأنشد:
عمّي الذي مَنَع الدِّينارَ ضاحيةً *** دينارَ نَخَّةِ كلبٍ وهو مشهودُ([8])ويقال النخَّة: الحمير، وهي بفتح النون وضمها. وقال أبو بكر([9]): تَنَخْنَخ البعيرُ: بَرك ثم مكَّن لثَفناته في الأرض.
(ند)  النون والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على شُرودٍ وفراق. وندَّ البعير نَدَّاً ونُدوداً: ذهَبَ على وجهه شارداً. ومن الباب النِدُّ والنَّديد: الذي ينادُّ في الأمر، أي يأتي برأيٍ غيرِ رأيِ صاحبِه. قال:
لئلاَّ يكونَ السَّندرِيُّ نديدتِي *** وأشْتُمَ أعْماماً عُموماً عَماعِما([10])والنَّدُّ فيما ذكر ابنُ دريد: التَّلُّ المرتفِع في السماء([11])، ويكون هذا قريباً من قياسه. والنِّدُّ من الطِّيب ليس عربياً.
(نز)  النون والزاء أصلٌ صحيح يدلُّ على خِفَّة وقِلّة. من ذلك الظَّلِيمُ النَّزُّ: الذي لا يكاد يستقرُّ في مكان. والنّزُّ: الرَّجُل الخفيف الذكيّ، وكذا النَّاقة النَّزَّة. ومنه النَّزُّ، وهو ما تحلَّبَ من الأرض من ماء. وأنَزَّت الأرض: صارت ذاتَ نَزّ. وسمِّيَ نَزَّاً لقِلّته وَخِفَّة أمرِه.
(نس)  النون والسين أصلٌ صحيح له معنيان: أحدهما نوعٌ من السَّوْق، والآخر قِلّة في الشيء ويُختصّ به الماء.
فالأوَّل نَسَّ إبلَه ينُسُّها نَسَّاً: ساقها.
والثاني قولهم: نسَّت القطاةُ: عَطِشت. ويقال لمَكَّة النَّاسَّة، لقلّة الماء بها. ونَسَّتِ الخُبْزةُ نَسّاً: يبست. ونسّت الجُمَّة: تشعَّثَت([12])، وذلك لِقلّة الدُّهن فيها. ويقال للبَلَل الذي يكون برأس العود إذا أُوقِدَ: النَّسِيسة، وبه تشَبَّهُ بقيّةُ النّفْس. قال: ويقال له النَّسيس.
(نش)  النون والشين ليس بشيء، وإنَّما يُحكَى به صوتٌ. منه النَّشِيش: صوت الماء وغيرِه إذا غُلِيَ. ومنه أرضٌ نَشِيشَة([13])، *إذا كانت مِلحةً لا تُنبت، وأرض نَشَّاشَة([14]). ومنه نَشَّ الغديرُ: أخَذَ ماؤُه في النُّضوب.
(نص)  النون والصاد أصلٌ صحيح يدلُّ على رَفعٍ وارتفاعٍ وانتهاء في الشّيء. منه قولُهم نَصَّ الحديث إلى فلان: رفَعَه إليه. والنَّصُّ في السَّير أرفَعُه. يقال: نَصْنَصْتُ ناقتي([15]). وسيرٌ نصٌّ ونَصِيص. ومِنَصَّة العروس منه أيضاً. وبات فلانٌ منتَصَّاً على بعيره، أي مُنْتَصِباً. ونصُّ كلِّ شيء: مُنتهاه. وفي حديث عليٍّ عليه السلام: "إذا بلَغَ النساء نَصَّ الحِقاق([16])"، أي إذا بلَغْنَ غايةَ الصِّغَر وصِرنَ في حدِّ البُلوغ. والحِقَاقُ: مصدر المُحاقَّة، وهي أن يقول بعضُ الأولياء: أنا أحقُّ بها، وبعضُهم: أنا أحقّ. ونصَصْت الرّجُل: استقصيتُ مسألتَه عن الشَّيء حتَّى تَستخرِجَ ما عنده. وهو القياس، لأنَّك تبتغي بلوغَ النِّهاية. ومن هذه الكلمة [النَّصنصة]: إثبات البعير رُكبتَيه في الأرض إذا هَمَّ بالنُّهوض. والنَّصنصة: التَّحريك. والنُّصَّة. القُصَّة من شَعر الرّأس، وهي على موضعٍ رفيع.
(نض)  النون والضاد أصلانِ صحيحان أحدُهما يدلُّ على تيسيرِ الشَّيء وظُهورِه، والثاني على جنسٍ من الحركة.
الأوَّل: قولُ العرب: خذ ما نَضَّ لك من دَينٍ، أي تَيسَّر. وفلانٌ يستنضُّ مالَ فلانٍ، أي يأخذه كما تيسَّر. والنَّضيض من الماء: القَليل. فأمّا النَّاضُّ من المال فيقال: هو ما له مادَّةٌ وبقاء، ويقال بل هو ما كانَ عَيناً. وإلى هذا يذهب الفُقهاءُ في الناضّ.
(نط)  النون والطاء. يقولون النّطانِط من الرِّجال: الطِّوال، الواحد نَطْنَاط، ونطنطت الشَّيء: مددتَه.
(نع)  النون والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على مَيلٍ واضطراب. ويقال للشَّيء إذا مالَ واضطرب: تنَعنعَ. والنُّعنُع: الهَنُ المسترخي. والنُّعنُعِ: الطَّويل من الرِّجال المضطرِب الخَلْق. ويقولون: تَنَعنَعَ منّا، أي تباعَدَ. قال ذو الرُّمة:
* النازحُ المتنعنِعُ([17]) *
(نغ)  النون والغين كلمةٌ تدلُّ على بَعض الأعضاء. والنَّغانغ: لَحَمَاتٌ تكون في الحَلْق عند اللَّهاة، الواحد نُغْنُغ. قال جرير:
غَمزَ ابنُ مُرّةَ يا فرزدقُ كينَها *** غَمْز الطبيبِ نغانغَ المعذورِ([18])وقد تسمَّى الزَّوائدُ في باطن الأُذنين النَّغانغ.
(نف)  النون والفاء كلمةٌ واحدة، هي النَّفنَف: الهواء. وكلُّ مهوىً بينَ شيئينِ نَفنف. قال الشَّاعر([19]):
تُعلَّقُ في مثل السَّوارِي سيوفُنا *** وما بينَها والكعِب غَوْطٌ نفانِفُ([20])(نق)  النون والقاف أُصَيلٌ يدلُّ على صوتٍ من الأصوات. ونقَّت الضَّفادع: صوّتت، وهي النَّقَّاقة. وكذلك الدَّجاجة تُنقنِقُ للبيض. وقد يقال ذلك للنقاقة والنِّقْنِقُ: الظَّليم، لأنه يُنَقنِق.
ومما شذَّ عن الباب نقنقَتِ العينُ: غارت.
(نم)  النون والميم أصلٌ صحيح له معنيان: أحدهما إظهار شيءٍ وإبرازُه، والآخر لونٌ من الألوان.
فالأوَّل ما حكاه الفراء، يقال: إبلٌ نمَّة([21]): لم يَبْقَ في أجوافها الماء والنَّمَّام منه، لأنَّه لا يُبقي الكلام في جوفِه. ورجلٌ نَمَّام. ويقولون: أسْكَتَ الله نَامَّتَه([22]): ما ينمُّ عليه من حركته. والنَّميمة: الصَّوت والهَمْس، لأنَّهما يَنُِمّان على الإنسان. ومنه النَّمَّام: رَيحانٌ يدلُّ عليه رائحتُه. ومنه قولهم: ما بها نُمِّيٌّ، أي أحد، كأنهما يريدون ذو حركة تدلُّ عليه. وقولهم للفلس: نُمِّيٌّ ليس عربيَّاً([23]).
والأصل الآخر النَّمنَمة: مُقارَبَة الخطوط. والنُِّمنُِم: البياض يكون على الأظفار، الواحد نُِمنُِمة.
--------------ـــ
([1]) ديوان امرئ القيس 138 واللسان (نأنأ)، يمدح به سعد بن الضباب الإيادي.
([2]) كتاب الهمز لأبي زيد 5-6.
([3]) في كتاب الهمز: "إذا خلطت فيه تخلطاً فلم تبرمه".
([4]) في الأصل: "أصابوا"، صوابه في المجمل.
([5]) في الأصل: "أي طبت النفس"، تحريف. وفي المجمل: "ويقال ما هو بنحنح النفس عنه" أي لا تطيب نفسه عنه.
([6]) أورد الحديث في اللسان (جبه) وفسر الجبهة بأنها الخيل.
([7]) كذا وردت العبارة في الأصل.
([8]) أنشده في اللسان (نخخ، ضحا). وقد سبق في ضحى.
([9]) الجمهرة (1: 141).
([10]) البيت للبيد في ديوانه 44 طبع فيينا 1881. وأنشده ابن الأنباري في الأضداد 19 وثعلب في مجالسه 635 وصاحب اللسان (سندر، ندد، عمم) والسندري هذا هو السندري بن عيساء، وعيساء أمه. انظر كتاب من نسب إلى أمه من الشعراء في نوادر المخطوطات 85.
([11]) الجمهرة (1: 76) وقال هو وصاحب اللسان: "لغة يمانية".
([12]) في الأصل: "الحمة تشقت"، صوابه في المجمل.
([13]) في الأصل: "نشنشة"، تحريف، صوابه من القاموس.
 ([14])وكذا في المجمل، ويقال "نشناشة" أيضاً.
([15]) النصنصة: التحريك والقلقلة، وأكثر ما تستعمل في البعير لازمة، يقال نصنص البعير ونصنص الرجل. والمألوف أن يقال نصصت البعير، بالمضاعف لا المطابق.
([16]) تمام الحديث: "فالعصبة أولى"، أي أولى بها من الأم.
([17]) البيت بتمامه كما في الديوان 351 واللسان (نعع):
على مثلها يدنو البعيد ويبعد الـ *** قريب ويطوي النازح المتنعنع
 ([18]) سبق إنشاد البيت في (دغر، عذر، كين).
([19]) هو مسكين الدارمي، كما في الحيوان (6: 494)، ولم ينسبه غيره.
([20]) استشهد بعجزه في اللسان (غوط 240). والبيت شاهد للنحويين في كثرة العطف على الضمير المخفوض بدون إعادة الجار. ونحوه قوله:
فاليوم قربت تهجونا وتشتمنا *** فاذهب فما بك والأيام من عجب
          انظر شرح الأشموني للألفية في

##### Türkçe

(ن بابı ve ondan sonrakiler, مضاعف ve مطابق içinde)

(نأ)  **النون** ve **الهمزة** bir asıldır; şeyde bir zayıflığa delâlet eder. Şu hâlde **النَّأنأة**: zayıflık. Ve bir adam **نأناءٌ**, zayıf olduğu zaman. İmru’ul-Kays dedi:
Ömrüne yemin olsun, Sa‘d günahkâr bir huy ile değildir *** ne de koruma yanında **نأْنأٍ** ve ne de **حَصِرْ**
Ebû Zeyd **كتاب الهمز**’de dedi: **نأنأت رأيي نأنأةً**, onda karıştırdığım zaman.

(نب)  **النون** ve **الباء** iki kelimedir. **نَبَّ التَّيس نبيباً**: çiftleşme sırasında ses çıkardı. Ve **الأُنبوب**: bir mızrak ve başkası gibi şeyde her iki boğum arasındaki şey.

(نث)  **النون** ve **الثاء** sahih bir asıldır; bir şeyin yayılmasına ve yayılıp dağılmasına delâlet eder. Ve **نثُّ الحديثِ**: onu ifşâ etmektir. Ve falan kimse **يَنِثُّ سِمَناً** olarak geldi; sanki yağ sızdırıp akıtıyor gibidir. Hadiste: “Onlardan biri gelir; **ينِثُّ** eder, tıpkı **الحَمِيتُ**’in **ينِثّ** ettiği gibi.”

(نج)  **النون** ve **الجيم** sahih bir asıldır; bir hareketlenmeye ve çalkantıya ve bunun benzerine delâlet eder. Şu hâlde **النَّجْنَجَة**: korku anında dolaşma. Denir: **نَجْنَجُوا**. Ve **النَّجنجة**: görüşü tekrar tekrar döndürmektir. Ve **تَنَجْنَجوا**: içinde dört ay kaldıkları yerde yazladılar, sonra sulara yönelmeye azmettiler. Ve **تَنَجنَج لحمُه**: gevşedi. Ve **نَجَّت القُرحَة**: aktı.

(نح)  **النون** ve **الحاء** bir kelimedir; onunla bir ses taklit edilir. Şu hâlde **التَّنحنُح** bilinir. Ve **النَّحيح**: insanın iç boşluğunda tekrarladığı sestir. Ve bir kelime taklit edildi; doğruluğunu nasıl bilelim. Ve onun için kıyas yoktur. Derler: Ben falanca şeyden **بِنَحيح النَّفس** değilim; yani gönlü hoş.

(نخ)  **النون** ve **الخاء** sahih bir asıldır; ancak onun te’vilinde ihtilâf edilmiştir; o da Peygamber’in (Allah’ın salâtı onun ve âlinin üzerine olsun) hadisindeki **النُخَّة**’dir: “**الجَبْهة**’de de **النَُّخّة**’de de sadaka yoktur.” Dediler: **النَّخّة**: ince olan. Ve Ferrâ dedi: **النخة**; sadaka işinden boşaldıktan sonra, musaddıkın kendisi için bir dinar almasıdır. Lafız bunu gerektirmez; belki Ferrâ’nın rivayet ettiği lafız: “ve **نخّة** yoktur”dur. Ve şu beyti okudu:
Amcam, açıkta dinarı meneden kimse *** şahit olunan, bir köpeğin **نَخَّةِ** dinarıdır
Ve denir: **النخَّة**: eşeklerdir; o, **النون**’un fethası ve zammıyla olur. Ve Ebû Bekir dedi: **تَنَخْنَخ البعيرُ**: çöktü, sonra diz kapaklarını yere iyice yerleştirdi.

(ند)  **النون** ve **الدال** sahih bir asıldır; kaçışa ve ayrılığa delâlet eder. **ندَّ البعير نَدَّاً ونُدوداً**: başıboş kaçıp gitti. Ve bu bâbdan **النِدُّ** ve **النَّديد**: işte karşı gelendir; yani sahibinin görüşünden başka bir görüş getirendir. Dedi:
Ta ki Sinderî benim **نديدتِي**m olmasın *** ve ben amcalara, umûmî amcalara söveyim
Ve **النَّدُّ**, İbn Düreyd’in zikrettiğine göre: gökteki yüksek tepedir; bu, onun kıyasına yakın olur. Ve güzel kokudan **النِّدُّ** Arapça değildir.

(نز)  **النون** ve **الزاء** sahih bir asıldır; hafifliğe ve azlığa delâlet eder. Bundan **الظَّلِيمُ النَّزُّ**: neredeyse bir yerde durup yerleşmeyen. Ve **النّزُّ**: hafif, zeki adam; aynı şekilde **النَّاقة النَّزَّة**. Ve ondan **النَّزُّ**: yerden su olarak sızıp çıkan şeydir. Ve **أنَزَّت الأرض**: **نَزّ** sahibi oldu. Ve azlığı ve işinin hafifliği sebebiyle **نَزَّاً** diye adlandırıldı.

(نس)  **النون** ve **السين** sahih bir asıldır; onun iki mânası vardır: birincisi sevkten bir tür, ikincisi şeyde bir azlık; ve bununla suya mahsus olunur.
Birincisi: **نَسَّ إبلَه ينُسُّها نَسَّاً**: onları sürdü.
İkincisi: onların sözü: **نسَّت القطاةُ**: susadı. Ve Mekke’ye **النَّاسَّة** denir; onda suyun azlığından dolayı. Ve **نَسَّتِ الخُبْزةُ نَسّاً**: kurudu. Ve **نسّت الجُمَّة**: dağınıklaştı; bu, onda yağın azlığındandır. Ve odun başında yakıldığı zaman bulunan ıslaklığa: **النَّسِيسة** denir; onunla canın kalanı benzetilir. Dedi: ve ona **النَّسيس** denir.

(نش)  **النون** ve **الشين** bir şey değildir; ancak onunla bir ses taklit edilir. Ondan **النَّشِيش**: kaynadığı zaman suyun ve başkasının sesi. Ve ondan **أرضٌ نَشِيشَة**: tuzlu olup bitirmediği zaman; ve **أرض نَشَّاشَة**. Ve ondan **نَشَّ الغديرُ**: suyu çekilmeye yüz tuttu.

(نص)  **النون** ve **الصاد** sahih bir asıldır; bir yükseltmeye, yükselmeye ve şeyde sona ermeye delâlet eder. Ondan onların sözü: **نَصَّ الحديث إلى فلان**: onu ona yükseltti. Ve yürüyüşte **النَّصُّ** onun en yükseğidir. Denir: **نَصْنَصْتُ ناقتي**. Ve yürüyüş **نصٌّ** ve **نَصِيص**. Ve gelinin **مِنَصَّة**’si de ondandır. Ve falan kimse devesi üzerinde **منتَصَّاً** olarak geceledi; yani dikilmiş olarak. Ve her şeyin **نصُّ**’u: onun sonudur. Ve Ali’nin (aleyhisselâm) hadisinde: “Kadınlar **نَصَّ الحِقاق**’a ulaştığı zaman”; yani küçüklüğün sonuna ulaşıp bulûğ sınırına girdikleri zaman. Ve **الحِقَاقُ**: **المُحاقَّة**’nin masdarıdır; o da velîlerden bazısının “ben ona daha hakkım” demesi, bazısının da “ben daha hakkım” demesidir. Ve **نصَصْت الرّجُل**: bir şey hakkında onun meselesini, onda olanı çıkarıncaya kadar, sonuna kadar soruşturdum. Ve bu kıyastır; çünkü sen nihayete ulaşmayı istersin. Ve bu kelimeden **النَّصنصة**: deve kalkmaya niyetlendiği zaman dizlerini yere sabitlemesidir. Ve **النَّصنصة**: hareket ettirmedir. Ve **النُّصَّة**: baş saçından perçemdir; yüksek bir yer üzerindedir.

(نض)  **النون** ve **الضاد** iki sahih asıldır; birincisi şeyin kolaylaşmasına ve ortaya çıkmasına, ikincisi bir hareket cinsine delâlet eder.
Birincisi: Arapların sözü: borçtan sana **نَضَّ** olanı al; yani kolaylaştı. Ve falan kimse falanın malını **يستنضُّ** eder; yani kolaylaştığı şekilde alır. Ve sudan **النَّضيض**: az olandır. Ama maldan **النَّاضُّ** için denir ki: onun bir maddesi ve devamı olandır; ve denir ki: ayn olan şeydir. Fakihler **الناضّ** hakkında buna giderler.

(نط)  **النون** ve **الطاء**. Derler: erkeklerden **النّطانِط**: uzunlar; teki **نَطْنَاط**. Ve **نطنطت الشَّيء**: onu uzattım.

(نع)  **النون** ve **العين** sahih bir asıldır; bir meyle ve çalkantıya delâlet eder. Ve bir şeye meyledip çalkantılandığı zaman denir: **تنَعنعَ**. Ve **النُّعنُع**: gevşek olan şey. Ve **النُّعنُعِ**: yaratılışı çalkantılı olan erkeklerden uzun olan. Ve derler: bizden **تَنَعنَعَ**; yani uzaklaştı. Zû’r-Rumme dedi:
**النازحُ المتنعنِعُ**

(نغ)  **النون** ve **الغين** bazı uzuvlara delâlet eden bir kelimedir. Ve **النَّغانغ**: küçük dil yanında boğazda bulunan et parçalarıdır; teki **نُغْنُغ**. Cerîr dedi:
Ey Ferazdak, İbn Murra onun **كينَها**’sını dürttü *** mazur olanın **نغانغَ**’ını doktorun dürtmesi gibi
Ve kulakların iç tarafındaki fazlalıklara da **النَّغانغ** adı verilir.

(نف)  **النون** ve **الفاء** tek bir kelimedir; o da **النَّفنَف**: havadır. Ve iki şey arasındaki her çukur yer **نَفنف**’tir. Şair dedi:
Kılıçlarımız direkler gibi şeylere asılır *** onların ve topuk arasındaki derinlik, **نفانِفُ** çukurlarıdır

(نق)  **النون** ve **القاف** seslerden bir sesten delâlet eden bir asıldır. **نقَّت الضَّفادع**: ses çıkardı; o, **النَّقَّاقة**’dır. Ve tavuk da yumurta için **تُنقنِقُ** eder. Ve **النقاقة** ve **النِّقْنِقُ** için de bu söylenir: devekuşudur; çünkü o **يُنَقنِق** eder.
Ve bâbdan şâz olan şeylerden: **نقنقَتِ العينُ**: çöktü.

(نم)  **النون** ve **الميم** sahih bir asıldır; onun iki mânası vardır: birincisi bir şeyi ortaya çıkarmak ve belirginleştirmek, diğeri renklerden bir renktir.
Birincisi: Ferrâ’nın naklettiği şeydir; denir: **إبلٌ نمَّة**: karınlarında su kalmadı. Ve ondan **النَّمَّام**; çünkü o sözü karnında bırakmaz. Ve bir adam **نَمَّام**. Ve derler: Allah onun **نَامَّتَه**’ini sustursun: hareketinden onunla belli olan şey. Ve **النَّميمة**: ses ve fısıltıdır; çünkü ikisi insana delâlet eder. Ve ondan **النَّمَّام**: kokusu kendisine delâlet eden reyhandır. Ve ondan onların sözü: onda **نُمِّيٌّ** yok; yani hiç kimse; sanki kendisine delâlet eden hareket sahibi (kimse)yi kastediyorlar. Ve onların fels için sözü: **نُمِّيٌّ** Arapça değildir.
Diğer asıl: **النَّمنَمة**: çizgileri birbirine yaklaştırmadır. Ve **النُِّمنُِم**: tırnaklar üzerinde bulunan beyazlıktır; teki **نُِمنُِمة**.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَثَّ
1 نَثَّ ذ , [aor. نَثِ٣َ ,] inf. n. نثٌّ, It (a bone) distilled, or let flow, the oily matter that was in it: (TA:) [as also مَثَّ]. ― -b2- نَثَّ, aor. نَثِ٣َ , inf. n. نَثِيثٌ (S, K,) and نَثٌّ; (S;) and ↓ نَثْنَثَ; (K;) It (a skin) exuded (S, K) the clarified butter that was in it: like مَثَّ. (TA.) ― -b3- وَأَنْتَ تَنِثُّ نَثِيثَ الحَمِيتِ (accord. to one reading, نَثَّ الحميت, TA) And thou sweatest like the butter-skin. (S, from a trad.) ― -b4- نَثَّ, aor. نَثِ٣َ , inf. n. نَثِيثٌ, He sweated by reason of fatness, and appeared as though he were anointed: as also مَثَّ: (TA:) or he sweated by reason of his bigness, and his abundance of flesh. (A'Obeyd.) ― -b5- نَثَّ, (so in the TA,) [aor. نَثُ٣َ ,] or ↓ نَثْنَثَ, (so in the K,) He wiped his hand (K) with a napkin: as also مَثَّ. (TA.) ― -b6- نَثَّ, [aor. نَثُ٣َ ,] He anointed a wound: as also مَثَّ. (TA.) ― -b7- نَثَّ, aor. نَثُ٣َ , (S, M, L, K,) and نَثِ٣َ , (M, L, K,) the latter [which deviates from a constant rule] thought by MF to be a mistake, he not knowing any authority for it except the K, and disallowed by the T, (TA,) inf. n. نَثٌّ; (S;) and ↓ نثّث, inf. n. تَنْثِيثٌ; (TA;) He divulged, (S, K,) or spread, dispersed, disseminated, (TA,) news, tidings, or information, (K,) or what was talked of: (S, TA:) like بَثَّ: or he spread what should rather be concealed than spread. (TA.) [See also نَثَا.]

2 نَثَّ٣َ see 1.

نَثْنَثَ
R. Q. 1 نَثْنَثَ ذ He sweated much. (K.) ― -b2- See 1.

نَثٌّ
نَثٌّ ذ A wall (حَائِط) that is moist, or damp, (K,) and flaccid. (TA.)

كَلَامٌ غَثٌّ نَثٌّ
كَلَامٌ غَثٌّ نَثٌّ ذ [Very bad, or corrupt speech]: نثّ is here an imitative sequent to غثّ. (K.)

نِثَاثٌ
نِثَاثٌ ذ Ointment with which a wound is anointed. (K.)

نَثِيثَةٌ
نَثِيثَةٌ ذ The moisture exuded by a skin, such as is called زِقٌّ or سِقَاءٌ. (K.)

نَثَّاثٌ
نَثَّاثٌ ذ and ↓ مَنَثٌّ [A man who is in the habit of divulging, or spreading, dispersing, or disseminating, news, tidings, or information, or what is talked of, or what should rather be concealed]. (Th.)

نَاثٌّ
نَاثٌّ ذ One who traduces the Muslims behind their backs, but saying of them what is true, and mentioning their vices, or faults: pl. نُثَّاثٌ: (AA:) [the pl. only is mentioned in the K, and explained as signifying persons who traduce others behind their backs, but saying of them what is true].

مَنَثٌّ
مَنَثٌّ ذ : see نَثَّاثٌ.

مِنَثَّةٌ
مِنَثَّةٌ ذ A small portion of wool with which one anoints (K) a wound. (TA.)

##### Türkçe

نَثَّ
1 **نَثَّ** ذ , [muzâri‘ **نَثِ٣َ** ,] mastar ismi **نثٌّ**, O (bir kemik) içindeki yağlı maddeyi damıttı, yahut akıttı: (TA:) [**مَثَّ** de böyledir]. ― -b2- **نَثَّ**, muzâri‘ **نَثِ٣َ** , mastar ismi **نَثِيثٌ** (S, K,) ve **نَثٌّ**; (S;) ve ↓ **نَثْنَثَ**; (K;) O (bir deri) içindeki sade yağı dışarı sızdırdı (S, K): **مَثَّ** gibi. (TA.) ― -b3- **وَأَنْتَ تَنِثُّ نَثِيثَ الحَمِيتِ** (bir kıraate göre, **نَثَّ الحميت**, TA) Ve sen tereyağı derisi gibi terlersin. (S, bir rivayetten.) ― -b4- **نَثَّ**, muzâri‘ **نَثِ٣َ** , mastar ismi **نَثِيثٌ**, O şişmanlıktan dolayı terledi, ve sanki yağlanmış gibi göründü: **مَثَّ** de böyledir: (TA:) yahut o iriliğinden dolayı terledi, ve etinin çokluğundan. (A'Obeyd.) ― -b5- **نَثَّ**, (TA’da böyle,) [muzâri‘ **نَثُ٣َ** ,] yahut ↓ **نَثْنَثَ**, (K’da böyle,) O elini (K) bir mendille sildi: **مَثَّ** de böyledir. (TA.) ― -b6- **نَثَّ**, [muzâri‘ **نَثُ٣َ** ,] O bir yarayı yağladı: **مَثَّ** de böyledir. (TA.) ― -b7- **نَثَّ**, muzâri‘ **نَثُ٣َ** , (S, M, L, K,) ve **نَثِ٣َ** , (M, L, K,) ikincisi [sabit bir kaideden sapar] MF tarafından hata sanılmıştır; zira onun için K’dan başka bir dayanak bilmiyordu; ve T tarafından reddedilmiştir, (TA,) mastar ismi **نَثٌّ**; (S;) ve ↓ **نثّث**, mastar ismi **تَنْثِيثٌ**; (TA;) O ifşa etti, (S, K,) yahut yaydı, dağıttı, saçtı, (TA,) haberleri, rivayetleri, yahut bilgiyi, (K,) yahut konuşulan şeyi: (S, TA:) **بَثَّ** gibi: yahut o, yayılmasındansa gizlenmesi daha uygun olan şeyi yaydı. (TA.) [Ayrıca **نَثَا**’ya bak.]

2 **نَثَّ٣َ** bk. 1.

**نَثْنَثَ**
R. Q. 1 **نَثْنَثَ** ذ O çok terledi. (K.) ― -b2- Bk. 1.

**نَثٌّ**
**نَثٌّ** ذ Nemli, yahut rutubetli, (K,) ve gevşek bir duvar (**حَائِط**). (TA.)

**كَلَامٌ غَثٌّ نَثٌّ**
**كَلَامٌ غَثٌّ نَثٌّ** ذ [Çok kötü, yahut bozuk söz]: burada **نثّ**, **غثّ**’e taklitî bir ardıl olandır. (K.)

**نِثَاثٌ**
**نِثَاثٌ** ذ Bir yaranın yağlandığı merhem. (K.)

**نَثِيثَةٌ**
**نَثِيثَةٌ** ذ **زِقٌّ** yahut **سِقَاءٌ** denilen türden bir derinin sızdırdığı nem. (K.)

**نَثَّاثٌ**
**نَثَّاثٌ** ذ ve ↓ **مَنَثٌّ** [Haberleri, rivayetleri, yahut bilgiyi, yahut konuşulan şeyi, yahut yayılmasındansa gizlenmesi daha uygun olan şeyi, alışkanlıkla ifşa eden, yahut yayan, dağıtan, saçan bir adam]. (Th.)

**نَاثٌّ**
**نَاثٌّ** ذ Müslümanları arkalarından çekiştiren; fakat onlar hakkında doğru olanı söyleyerek ve onların ayıplarını, yahut kusurlarını anarak: çoğulu **نُثَّاثٌ**: (AA:) [K’da yalnız çoğul zikredilmiş ve başkalarını arkalarından çekiştiren, fakat onlar hakkında doğru olanı söyleyen kimseler mânâsıyla açıklanmıştır].

**مَنَثٌّ**
**مَنَثٌّ** ذ : bk. **نَثَّاثٌ**.

**مِنَثَّةٌ**
**مِنَثَّةٌ** ذ Bir yarayı (K) yağlamak için kullanılan küçük bir yün parçası. (TA.)
