# نجأ (ن-ج-أ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%A3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AC%D8%A3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - ج - أ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: نجء

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%A3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والنون و و ا ي ء معهما
ج ن أ، أ ج ن، ن أ ج، ن ج أ، ج ن ي، ج و ن مستعملات
جنأ:
جَنَأ الرَّجلُ يجنأ جُنُوءاً، إذا أكبَّ على شيء، وجنأ إليه ظهره، قال:
أغاضر لو شهدتِ غَداةَ بِتتُم		جُنُوءَ العائداتِ على وِسادي
وقال الآخر:
نَجَالك مِنّا بعدما ملـت جـانِـئاً		ورُمتَ حِياضَ الموت كلَّ مرامِ
والمُجنأةُ: القبرُ. قال ساعدهُ:
إذا ما زار مُجنأةً عـلـيهـا		تِقالُ الصَّخرِ والخشبُ القطِيلُ
والأجنأ: الذي في كاهله انحِناءُ على صدره، وليس بالأحدب. وظليمٌ أجنَأُ، ونعامةٌ جَناءُ ومن لم يهمز قال: جَنواءُ..
أجن:
أجَنَ الماء يأجُنُ أُجُوناً، وأجِن لغة. وماءٌ اجنٌ وأجون، قال:
كضِفدع ماء أجون يَنِقٌ
ويقال: الأجن: الذي غشيه العِرمضُ والورقُ. قال رؤبة:
أجن كنيءِ اللَّحم لم يُشيَّط
وقال ابن عبدة:
فأوردهـا مـاءً جِـمـامَـهُ		من الأجنِ طحنّاءٌ معاً وصبيبُ
المِئجنةُ، عُصَيّةٌ غليظةٌ مع القصار يضرب بها الثَّوب إذا غسله في النهر.
نأج:
نَأَجَ البومُ ينأجُ نَأحاً. وتأج الإنسانُ إذا تضرَّع في دُعائه. نأج إلى الله ينأج، وهو أضرع ما يكون وأحزنُه، قال:
فلا يغرنَّك قول النُّؤَّجِ

الخالجين القول كلَّ مخلجِ
وقال العجاج:
واتَّخذته النائجات منأجا
أي: الصائحات من الهام، وقال العديّ:
أنت الغِياثُ إذا المُضطرُّ في كربٍ		نادى بصوتٍ ضعيف الرُّكن نئاجِ
نجأ:
رجل نَجيءُ العين، إذا يُصيبُ بها كثيراً.
جني:
جنى فلانٌ جنايةً، أي: جَرَّ حِريرةً على نفسه، أو على قومه، يجني، قال:
جانيك من يجني عـلـيك وقـد		تُعدي الصِّحاح فتجربُ، الجُربُ
وتَجنَّى فلانٌ عليَّ ذنباُ، إذا تقوله عليَّ وأنا بريءٌ. وفلانٌ يُجاني على فلانٍ، أي: يتَّجنَّى عليه.
والجَنَى: الرُّطبُ والعسلُ، وكلُّ ثمرةٍ تُجتنى فهو جَنىً، مقصور.
والاجتِناء: أخذك إياه، وهو جنىً ما دام طرياً. قال:
إنَّك لا تَجني من الشَّوك العنب
وقال:
هذا جَناي وخيارُهُ فيه
إذ كلُّ جانٍ يدُه إلى فيه
جون:
الجَونُ: الأسود، والأنثى: جَونة، والجميع: جُونٌ. ويقالُ: كلُّ بعيرٍ وحمار وحش.
جَونٌ من بعيد. وعينُ الشَّمس تُسمىَّ جَونة. وكل لون سوادٍ مُشربٍ حُمرةً: جَون، أو سوادٍ مخالطُةُ حُمرة القطا. والقطا: ضربانِ: جُونيٌّ وكُدريٌّ. أخرجوه على فعلي. فقالوا: جُونيٌّ وكُدريٌّ في حال النِّسبة، وإذا نعتوا قالوا: كَدراء وجونة.
والجونة: سليلة مستديرة مغشاة ادما تكون مع العطارين، والجميع: الجُوَنُ، قال:
إذا هُنٌ نازلن أقـرانـهـنَّ		وكان المصاع بما في الجُون
نجو:
نجا فلانٌ من الشَّرِّ ينجو نَجاةً، ونجا ينجو، في السُّرعة، نجاءً فهو ناجٍ.
وناقةٌ ناجِيةٌ: سريعة.
ونَجَوته: استنهكته، قال:
نَجَوتُ مُجالداً فوجدتُ مـنـه		كريجِ الكلبِ مات حَديثَ عَهدِ
والاستِنجاءُ: التَّنظُّفُ بمدرٍ أو ماء.
والنّجاةُ: النَّجوةُ من الأرض، أي: الارتفاع، لا يعلُوه الماء. قال عبيد:
فمن بنَجونه كمن بعـقـوتِـه		والمُستكينّ كمن يمشي بقرواح
نَّجوُ: السَّحاب أول ما ينشأ، والجميعُ: النِّجاء.
والنَّجو: ما خَرَجَ من البطن من ريحٍ وغيرها، والنَّجو: استطلاقُ البطن، وقد نجا نجواً.
والنَّجوُ: كلام بين اثنين كالسِّرِّ والتَّسارّ. تقول: ناجيتهم وتناجوا فيما بينهم، وكذلك: انتجوا.
والقوم نَجوَى، وأنجيةٌ. قال:
إنيّ إذا ما القومُ كانوا أنجِيه
والنَّجا: ما ألقيته عن نفسك من ثِياب، أو ما سلخته عن الشّاه. وتقول: نجوتُ الجلدَ، أنجُوهُ، إذا كشطته، قال:
فقلتُ انجُوا عنها نَجا الجلدِ إنه		سُيرضيكما منه سنامٌ وغاربُه
الوجنةُ: ما ارتفع من الخدِّ بين الشِّدق والمحجر، والأجنُ من الجمال والوجناء من النُّوق: ذات الوجنةِ الضَّخمة، فلَّما يُقال: جملٌ أوجن. ويقال: الوَجنة: الضّخمة، شُبهت بالوجين من الأرض، وهو متنٌ منها ذو حِجارةٍ صِغار، قال:
تُمرُّ على الوِراكِ إذ الكطايا		تقايَسنَ النَّجادَ من الوجـينِ
ونَج:
الوَنج: ضربٌ من الصَّنج ذو أوتار.

##### Türkçe

باب **الجيم** و**النون** و**و** **ا** **ي** **ء** معهما
**ج ن أ**، **أ ج ن**، **ن أ ج**، **ن ج أ**، **ج ن ي**، **ج و ن** مستعملات

**جنأ**:
**جَنَأ** adam **يجنأ** **جُنُوءاً**, bir şeye kapanıp eğildiği zaman; ve ona sırtını eğdi. Dedi ki:
أغاضر لو شهدتِ غَداةَ بِتتُم		**جُنُوءَ** العائداتِ على وِسادي
Ve başkası dedi ki:
نَجَالك مِنّا بعدما ملـت جـانِـئاً		ورُمتَ حِياضَ الموت كلَّ مرامِ
Ve **المُجنأةُ**: kabirdir. Saʿide dedi ki:
إذا ما زار **مُجنأةً** عـلـيهـا		تِقالُ الصَّخرِ والخشبُ القطِيلُ
Ve **الأجنأ**: omzunda göğsüne doğru bir eğrilik bulunan kimsedir; kambur değildir. Ve **ظليمٌ أجنَأُ**, ve **نعامةٌ جَناءُ**; hemzelemeyen dedi ki: **جَنواءُ**..

**أجن**:
**أجَنَ** su **يأجُنُ** **أُجُوناً**, ve **أجِن** bir lehçedir. Ve **ماءٌ اجنٌ** ve **أجون**, dedi ki:
كضِفدع ماء **أجون** يَنِقٌ
Ve denilir: **الأجن**: üzerine **العِرمضُ** ve **الورقُ** çöken (kaplayan) şeydir. Rüʾbe dedi ki:
**أجن** كنيءِ اللَّحم لم يُشيَّط
Ve İbn ʿAbde dedi ki:
فأوردهـا مـاءً جِـمـامَـهُ		من **الأجنِ** طحنّاءٌ معاً وصبيبُ
**المِئجنةُ**: çamaşırcının yanında bulunan, elbiseyi nehirde yıkadığında onunla vurduğu kalın bir küçük değnektir.

**نأج**:
**نَأَجَ** baykuş **ينأجُ** **نَأحاً**. Ve **تأج** insan, duasında yalvardığı zaman. **نأج** Allah’a **ينأج**, ve o, olduğu hâllerin en çok yalvaranı ve en hüzünlüsüdür, dedi ki:
فلا يغرنَّك قول **النُّؤَّجِ**

الخالجين القول كلَّ مخلجِ
Ve el-ʿAccâc dedi ki:
واتَّخذته **النائجات** **منأجا**
Yani: başlardan (kafalardan) bağıranlar. Ve el-ʿAdiyy dedi ki:
أنت الغِياثُ إذا المُضطرُّ في كربٍ		نادى بصوتٍ ضعيف الرُّكن **نئاجِ**

**نجأ**:
**رجل نَجيءُ العين**: gözüyle çokça isabet ettiren kimse, olduğu zaman.

**جني**:
Falanca **جنى جنايةً**, yani: kendi üzerine yahut kavmi üzerine bir **حِريرةً** çekti; **يجني**, dedi ki:
جانيك من يجني عـلـيك وقـد		تُعدي الصِّحاح فتجربُ، الجُربُ
Ve falanca bana bir günah **تَجنَّى**, bana iftira ettiği zaman, hâlbuki ben beriyim. Ve falanca falancaya karşı **يُجاني**, yani: ona iftira eder.
Ve **الجَنَى**: taze hurma ve baldır; ve toplanan her meyve **جَنىً**dır; maksûrdur.
Ve **الاجتِناء**: onu almandır; ve o, taze kaldığı müddetçe **جنىً**dır. Dedi ki:
إنَّك لا تَجني من الشَّوك العنب
Ve dedi ki:
هذا **جَناي** وخيارُهُ فيه
إذ كلُّ جانٍ يدُه إلى فيه

**جون**:
**الجَونُ**: siyahtır; dişisi: **جَونة**; çoğulu: **جُونٌ**. Ve denilir: her deve ve yaban eşeği.
Uzaktan **جَونٌ**. Ve güneşin gözüne **جَونة** denilir. Ve kızıllıkla karışık her siyahlık rengi: **جَون**; yahut **القطا** kızıllığıyla karışık bir siyahlık. Ve **القطا** iki türdür: **جُونيٌّ** ve **كُدريٌّ**. Onu **فعلي** vezni üzere çıkardılar. Böylece nisbet hâlinde **جُونيٌّ** ve **كُدريٌّ** dediler; niteleme yaptıklarında ise **كَدراء** ve **جونة** dediler.
Ve **الجونة**: attarların yanında bulunan, deriyle kaplı, yuvarlak bir küçük sepettir; çoğulu: **الجُوَنُ**, dedi ki:
إذا هُنٌ نازلن أقـرانـهـنَّ		وكان المصاع بما في **الجُون**

**نجو**:
Falanca şerden **نجا** **ينجو** **نَجاةً**; ve **نجا ينجو**, süratte, **نجاءً**; o hâlde o **ناجٍ**dir.
Ve **ناقةٌ ناجِيةٌ**: hızlıdır.
Ve onu **نَجَوته**: onu tüketip bitirdim, dedi ki:
نَجَوتُ مُجالداً فوجدتُ مـنـه		كريجِ الكلبِ مات حَديثَ عَهدِ
Ve **الاستِنجاءُ**: taş parçasıyla yahut suyla temizlenmektir.
Ve **النّجاةُ**: yerden **النَّجوةُ**dur; yani: yükseklik; su onu aşmaz. ʿUbeyd dedi ki:
فمن بنَجونه كمن بعـقـوتِـه		والمُستكينّ كمن يمشي بقرواح
**نَّجوُ**: bulutun ilk oluştuğu zamandır; çoğulu: **النِّجاء**.
Ve **النَّجو**: karından çıkan yel ve başkasıdır; ve **النَّجو**: karnın gevşeyip akmasıdır; ve **نجا** **نجواً**.
Ve **النَّجوُ**: iki kişi arasında sır ve fısıldaşma gibi bir sözdür. Dersin ki: onları **ناجيتهم** ve kendi aralarında **تناجوا**; aynı şekilde: **انتجوا**.
Ve kavim **نَجوَى**, ve **أنجيةٌ**. Dedi ki:
إنيّ إذا ما القومُ كانوا **أنجِيه**
Ve **النَّجا**: kendinden attığın elbisedir; yahut koyundan yüzdüğün şeydir. Ve dersin ki: deriyi **نجوتُ** **أنجُوهُ**, onu soyduğun zaman, dedi ki:
فقلتُ **انجُوا** عنها **نَجا** الجلدِ إنه		سُيرضيكما منه سنامٌ وغاربُه
**الوجنةُ**: yanakta, ağız kenarı ile göz çukuru arasında yükselen yerdir; ve develerden **الأجنُ** ve dişi develerden **الوجناء**: büyük **الوجنةِ** sahibi olandır; bu sebeple: **جملٌ أوجن** denilmez. Ve denilir: **الوَجنة**: iri olandır; yerden **الوجين**e benzetilmiştir; o, ondan küçük taşları olan bir sırt (metin)dir, dedi ki:
تُمرُّ على الوِراكِ إذ الكطايا		تقايَسنَ النَّجادَ من **الوجـينِ**

**ونَج**:
**الوَنج**: telli **الصَّنج**dan bir türdür.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%A3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

أبو عبيد: نَجَأتُهُ نَجْأ: إذا أصَبْتَهُ بعين. وكذلك تَنَجَّأتُهُ، أي تَعَيَّنْتُهُ. الفرَّاء: رجلٌ نَجوءُ العَيْنِ ونَجِيءُ العين. أي خبيث العين. وكذلك نَجُؤُ العين ونَجِئُ العين. وفي الحديث: "رُدُّوا نَجْأَةَ السائِلِ باللُقْمَةِ" أي رُدُّوا شدَّةَ نَظَرِهِ إلى طعامكم بلُقمة تدفعونها إليه.

##### Türkçe

أبو عبيد: **نَجَأتُهُ** **نَجْأ**: bir göz ile ona isabet ettirdiğim zaman. Ve yine **تَنَجَّأتُهُ**; yani onu belirledim.

الفرَّاء: **رجلٌ نَجوءُ العَيْنِ** ve **نَجِيءُ العين**: yani göz(ü) kötü olan. Ve yine **نَجُؤُ العين** ve **نَجِئُ العين**.

Ve hadiste: "رُدُّوا **نَجْأَةَ السائِلِ** باللُقْمَةِ" yani lokma ile, onun yemeğinize olan bakışının şiddetini geri çevirin; ona doğru ittiğiniz bir lokma ile.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%A3/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج ن ( و ا ي ء )
جنى ، جنأ ، وجن ، نجا ، نجأ ، جون ، ونج ، نأج ، أجن ، نوج : ( مستعملة ) .
جنى : رُوِيَ عن عليّ بنِ أبي طالب رَضِيَ الله عنه أنَّهُ دخَلَ بَيتَ المال ، فقال : يا حَمْراءُ ، ويَا بَيْضَاءُ احْمَرِّي وابْيَضِّي . وغُرِّي غَيْري .
هذا جَنَايَ وخِيَارُه فيه
إذْ كلُّ جانٍ يَدُه إلى فيه
قال أَبو عبيد : يُضرَبُ هذا مثلاً للرجل يُؤثِرُ صاحبه بخيار ما عنده .
وذكر ابن الكلبي أنَّ المثل لعمرو بن عَدِيِّ اللّخْمِيّ ابن أخت جَذِيمَة ، وأن جذيمة نزل منزلاً وأمَرَ الناسَ أن يَجتنُوا له الْكَمْأَةَ ، فكان بعضهم يَستأثر بخير ما يجد ، فعندها قال عمرو :
هذا جَنَايَ وخِيارُه فِيه
إذْ كُلُّ جانٍ يَدهُ إلى فيه
وقال الليث : يقال : جنى الرجل جناية ، إذ جرّ جريرةً على نفسه أَوْ على قَوْمه يجني ، وتجنَّى فلانٌ على فلان ذنباً لم يَجْنِه ، إذا تَقَوَّله عليه وهو برىء .
والجَنَى : الرُّطَبُ .
وأنشد الفراء فيه :
هُزِّي إليْك الجِذعَ يَجنِيك الجَنَى
ويُقال للعسل إذا اشْتِير : جَنًى ، وكلُّ ثَمَرٍ يُجتَنَى ، فهو جَنًى مقصور .
والاجتِناء : أَخْذُكَ إيَّاه ، وهو جنًى ما دام طَرِيّاً ، ويُقال لكل شيء أُخِذَ من شَجره قد جُنِيَ واجتُنِيَ .
وقال الراجز يذكر الكَمْأَة :
جنَيْتُهُ من مُجْتَنى عَويص
وقال آخر :
إنكَ لا تَجْنِي من الشّوْكِ العِنَبْ
ويقال للثّمر إذا صُرِمَ : جَنِيّ .
وقال أبو عُبيد : يقال جنَيتُ فلاناً جَنًى أي جنَيْتُه له ، وأنشد :
ولَقَدْ جَنَيْتُكَ أَكْمُؤاً وعَساقِلاً
وَلَقَد نَهَيْتُكَ عن بَناتِ الأوْبَرِ
وقال شمِر : جنيتُك جنَيْتُ لَكَ وَعَلَيْك ، ومنه قولك :
جانِيكَ مَنْ يَجني عليك وقَدْ
تُعْدِي الصِّحاحَ فتَجْرَبُ الجُرْبُ
قال أبو عبيد في قولهم : جانيكَ مَنْ يَجنِي عليك ، يُضْرَب مَثلاً للرّجل يُعاقَب بجنايته ، ولا يُؤخَذُ غيره بذَنبه .
وقيل معناه : إنما يَجنِكَ مَنْ جنايَتُه راجعة إليك ، وذلك أنَّ الإخوة يجنون على الرجل ، يدل على ذلك قوله :
وقد تُعْدِي الصِّحاحَ مَباركُ الجُرْبِ
وقال أبو عبيد : ومن أَمْثالهم ( أَجنَاؤُها أَبْنَاؤها ) .
قال أبو عُبيد : الأَجناء ، جَمْع الجاني ، والأبناء جمع الباني ، مثل : شَاهِد وأشْهاد ، ونَاصِر وأَنصار ، والمعنى أنَّ الذي جنى فَهَدم هو الذي بَنَى بغَيْر تَدْبير فاحتاج إلى نقص ما عَمل وإفساده .
وقال أبو الهيثم : في قوله : ( جانيك مَن يجنى عليك ) يراد به الجاني لك الخير مَن يجني عليك الشرّ . وأنشد :
وقد تُعدي الصحاح مبارك الجُرْب
وقال شمر : قال ابن الأعرابيّ جنأ في عَدْوِه إذا أَلَحَّ وأَكبّ وأنشد :
وكأنه فَوْتَ الجوالب جانئاً
رِئمٌ يضايفه كلابٌ أخْضَعُ
يُضايفه : يُلحِيه رِئمٌ أخضع .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : الجاني اللَّقّاح .
قلت والجاني : الكاسب .
ويقال : أَجنتِ الشجرة ، إذا صار لها جَنًى يُجنيَ فَيؤكل .
وقال الشاعر :
أَجنَى له باللِّوَى شَرْيٌ وتَنُّومُ
جنأ : أبو زيد جَنَأَ الرَّجُل يَجْنأُ جُنُوءًا على الشيء ، إذا أكَبَّ عليه ، وأنشد :
أغَاضِرَ لو شَهِدْتِ غَدَاةَ بِنْتُمْ
جُنُوءَ الْعَائِدَاتِ على وِسَادِي
قال : وجَنيءَ الرجلُ يَجْنَأُ جَنَأَ ، إذا كانت فيه خِلْقَةً .
وقال الأصمعيّ : يقال للرجل إذَا انْكَبَّ على فَرَسه ، يَتَّقي الطَّعْن : قد جَنَأَ يَجْنَأ جُنُوءًا .
وقال مالك بن نويرة :
ونَجَّاكَ مِنَّا بعدما مِلْتَ جَانئاً
ورُمْتَ حِياضَ الموتِ كلَّ مَرامِ
قال فإِذا كان مُسْتَقيم الظَّهر ، ثم أَصَابَهُ جَنَأ ، قيل : جَنِىءَ يَجنَأ جَنأ ، فهو أَجنَأَ ، قال : وإذا أكَبَّ الرجلُ على الرَّجلَ يَقِيه
شيئاً ، قيل : أَجنَأَ عليه إجناء .
وفي الحديث : أَنَّ يهوديّاً زَنَى بامرأة ، فأَمَرَ النبيُّ ( صلى الله عليه وسلم ) بِرْجِمهما ، فَعَلِقَ الرَّجلُ يجانىءُ عليها يَقِيها الحِجَارَة ) ، أي يُكِبُّ عليها .
أبو عبيد ، عن الأصمعيّ : المُجْنَأ التُّرْس . قاله أبو قيس :
وَمُجْنَإٍ اسْمَرَ قَرَّاعِ
قال : والمُجْنَأ حُفْرَةُ القبر .
قال الْهُذَلِيْ :
إِذَا ما زَارَ مُجْنأةً عليها
ثِقال الصَّخْرِ والخشَبُ الْقَطِيلُ
وقال الليث : الأَجنأ الذي في كاهله انْحنَاءٌ على صدره ، وليس بالأحْدَب .
أبو عبيد ، عن أبي عمرو : رَجلٌ أَجنَأ وأَدْنأ مهموزان ، بمعنى الأقْعَس ، وهو الذي في صدره انْكبابٌ إلى ظَهْره .
وقال الليث : ظَليم أَجنَأ ، ونَعَامَةٌ جَنْآء ، ومن حذف الهمز قال : جَنْواء ، والمصدر : الجنَأ ، وأنشد :
أَصَكُّ مُصَلَّمُ الأذْنَيْن أَجنَا
قُلت : وقال غيره في قوله : أجنَى ، صَار له التّنُّومُ والآءُ جَنًى يأكله ، وهو أصَحّ .
نجا : قال الليث : يقال نَجَا الرَّجل من الشّر يَنْجو نَجْواً أَوْ نَجاةً ، وهو يَنْجُو في السُّرعة نَجاءً ممدود ، فهو نَاجٍ سريعٌ ، وناقةٌ ناجيَة ونجاةٌ ، إذا كانت سريعة .
سَلَمة ، عن الفراء : العرب تقول : النّجاءَ النّجاءَ . والنَّجا النَّجاءَ . ( والنَّجاءَكَ النَّجاءَكَ ) . والنجاكَ النَّجاكَ ، وأنشد غيره :
إنّا أَخَذْتَ النَّهْبَ فالنّجا النَّجا
وقال الله جلَّ وعَزَّ : ( لاَّ خَيْرَ فِى كَثِيرٍ مِّن نَّجْوَاهُمْ ) ( النساء : 114 ) .
قال أبو إسحاق : مَعْنى النَّجوى في الكلام ما يَتَفَرَّدُ به الجَماعَة والاثنان سِرّاً كان أَو ظاهراً . قال : وقوله جلَّ وَعزَّ : ( وَإِذْ هُمْ نَجْوَى ) ( الإسراء : 47 ) . قال : هذا في معنى المصدر . وإذْ هم ذُوو نجوى .
والنَّجْوى : اسمٌ للصْدَر ، قال : ومعنى نَجَوْتُ الشيء في اللغة : خَلُّصْتُه وأَلقَيتَه ، ويقال : نَجَوْتُ الشيء أَنجوه إذا ناجَيْتَه .
سَلَمة ، عن الفرّاء : نجوْتُ الدَّوَاءَ ، إذا شَرِبْتَه ، وقال : إنما كنت أسْمَع من الدواء ما أَنْجَيتُه ، ونجوْتُ الجلد وأَنْجَيْتُه .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : أَنجاني الدَّواء ، أي أقعَدَنِي .
أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ : أَنجَى فلانٌ إنْجاءاً إذا جلس على الْغائِطِ فَتَغَوَّطَ ، وقد نجَا الغائِطُ نَفْسُه يَنْجُو .
قال : وقال بعض العرب : اللَّحْمُ أَقَلُّ الطعام نَجْواً ، والنَّجْوُ : الْعَذِرَةُ نَفْسُها .
قال : واسْتَنْجَيْتُ اسْتِنجاءً ، إذا لَقَطْتَها ،
والنَّجو : السَّحابُ الذَّي هَراق ماءَه ، وناقة نجاةٌ ، أي سَرِيعَةٌ ، واسْتَنْجَيْتُ بالماء الحجارة ، أي تَطَهّرْتُ بها .
وقال الكسائيّ : جَلَسْتُ عن الغائِط فما أَنْجَيْتُ .
أبو عُبيد : قال أبو زيد : أَنجَيْتُ قَضِيباً من الشَّجرةِ ، إذا قَطَعْتَه ، واسْتَنْجَيْتُ الشَّجرةَ إذا قَطَعْتَها من أَصْلِهَا .
وقال شَمِر : نَجَيْتُ غُصنَ الشَّجرة ، واسْتَنْجَيْتُه ، إذا قَطَعْتَه .
قال : وأَرَى الاسْتنجاءَ في الوضُوء من هذه القَطِعة القَذِرَة بالماء .
وقال الزّجاج : يقال : أَنجَى فلان شيئاً وما نَجا شيئاً منذُ أيام ، أي لم يأت الغائط .
وقال الليث : نَجا فلان يَنْجو ، إذا أَحْدَثَ ذَنْباً ، أَوْ غير ذلك ثم يَنْجو . قال : واسْتَنْجى اسْتَفْعل من النجاة ، والاسْتِنجاء هو التَّنظيف بماءٍ أَوْ مَدَر ، والنَّجاة : هي النَّجوَةُ من الأرض لا يعلوها السَّيْل ، وأنشد :
فَأَصُونُ عِرضِي أَنْ ينَال ينَجْوَةٍ
إنَّ البَرىءَ من الْهَنَاتِ سَعِيدُ
وفلانٌ نَجِيُّ فلان ، أي يُناجيه دون مَنْ سِواه .
وقال الله : ( خَلَصُواْ نَجِيًّا ) ( يوسف : 80 ) معناه : اعْتَزلوا الناس مُتَناجِين ، تقول : قَوْمٌ نَجِيٌّ وأنجِيَة ، وأنشد :
إنِّي إذا ما القَوْمُ كانوا أنْجِيَهْ
واضْطَرَبْت أعْناقُهم كالأَرْشِيَهْ
وقال أبو إسحاق : نَجِيٌّ لفظٌ واحد في معنى جَميع ، وكذلك قوله : ( وَإِذْ هُمْ نَجْوَى ) ( الإسراء : 47 ) ، ويجوز : قَوْمٌ نَجِيٌّ ، وقَوْمٌ أنْجِيَةٌ ، وقَوْمٌ نَجْوَى .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : أَنجَى ، إذا عَرِق ، وأنْجَى ، إذا سَلَحَ ، وأنجَى ، وإذا كشف الجُلَّ عن ظَهْرِ فَرسه .
وقال أبو العباس في قوله : ( وَلاَ تَحْزَنْ إِنَّا ) ( العنكبوت : 33 ) أي نُخَلِّصَكَ من العذاب وأهلك .
الحرانيّ ، عن ابن السِّكّيت ، قال : أنشد الفراء ، وذكر أن الكسائيّ أنشده :
أقولُ لِصَاحِبَيَّ وقَدْ بَدَا لِي
مَعالِمُ منْهما وهما نَجِيّاً
قال الكسائيّ : أراد نَجِيّان ، فحذف النون . وقال الفراء : أي هما بموضع نَجْوَى ، فنَصب نَجِيّاً على مَذْهب الصِّفة .
وفي حديث النَّبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) ( إذا سافرتم في الجَدْبِ فاسْتَنْجو ) ، معناه : أسْرِعوا السّير وانجُوا .
ويقال للقوم إذا انهزَموا : اسْتَنْجُوا ، ومنه قول لقمان بن عاد : أوَّلُنا إذا غَدَوْنا وآخِرُنا إذا اسْتَنْجيْنا ) أي هو حامِيَتُنا ، إذا انهزمنا يَدْفع عَنَّا .
وقول الله جلَّ وعَزَّ : ( فَالْيَوْمَ نُنَجِّيكَ بِبَدَنِكَ ) ( يونس : 92 ) .
قال أبو إسحاق : معناه نُلْقيكَ عُرياناً لتكون لمن خَلْفك عِبْرة ، وقيل : نُلْقيكَ على نَجْوَةٍ من الأرْض .
وقال أبو زيد : النَّجْوَةُ المكان المرتفع الذي تَظُنُّ أنه نَجاؤك .
وقال ابن شُميل : يُقال للوادي نَجْوَة ، وللجَبْلِ نَجْوَة ، وللجَبَلِ نجوة ، فأمَّا نَجْوَةُ الوادي فَسَنَداه جميعاً مُستقيماً ؛ ومُسْتَلْقِيا ، كُلُّ سَنَدٍ نَجْوة وكذلك هو من الجبل ومن الأكمة ، وكُلُّ سند مُشْرِفٍ لا يَعْلوه السَّيل فهو نَجوَةٌ من الأرض . وهي النجوَات . والرّمل كله زعم نجوة ؛ لأنَّه لا يكون فيه سَيْلٌ أبداً ؛ ونَجْوَةُ الْجَبَل : مَنْبِتٌ للبقل ، ويقال : نَجَوْتُ الْجِلْدَ إذا أَلْقَيْتَه عن البعير وغيره . وأنشد :
فَقُلْتُ : انْجُوَا عَنْها نَجَا الْجِلْدِ إنَّه
سَيُرْضِيكُما منها سَنَامٌ وغارِبُهْ
وقد نَجَوْتُ فلاناً ، إذا اسْتَنْكَهْتَه ، قال الشاعر :
نَجَوْتُ مُجَالِداً فوجدْتُ منه
كَريحِ الكلْبِ ماتَ حديثَ عَهْدِ
وَنَجَوْتُ الْوَتَر واسْتَنْجَيْتُه ؛ إذا خَلَّصْتَه وأنشد :
فَتَبازَتْ فتبازَخْتُ لها
جِلْسَةَ الْجَازِرِ يَسْتَنْجِي الْوَتَر
وقيل : أصل هذا كله من النَّجْوَة ، وهو ما ارتفع من الأرض ؛ وقيل : إن الاسْتَنجاء من الحَدَثَ مأخوذٌ من هذا ؛ لأنه إذا أراد قَضاء الْحاجَة اسْتَتَر بنجْوَةٍ من الأرض .
وقال عَبِيد :
فمن بِنَجْوَتِه كمنْ بعَقْوَتِهِ
والْمُستَكِنُّ كَمَنْ يَمْشِي بِفرْوَاحِ
نجأ : قال اللّحيانيّ : يقال للرَّجل الشَّديد الإصَابَة بالعين : إنَّهُ لَنَجُؤُ الْعين ، على فَعُل ونَجُوء الْعَين على فَعُول ، ونَجِيءُ العين على فَعِلَ ، ونَجِيءُ العين على فعيل . وقد نَجأْتَه وتَنَجأْته ، أي أصَبْتَهُ . ويقال ادْفع عنك نَجْأَةَ السَّائل ، أي أعطه شيئاً مما تأَكل لتدفع به عنك شِدَّةَ نَطَره ، وأنشده :
ألا بِكِ النَّجْأَةُ يا ردَّادُ
أبو عُبيد ، عن الكسائيّ ، والأمَوِيّ : نَجَأْتُ الدَّابَّةَ وغيرها ، أي أصَبْتُها بعيني ، والاسم : النّجأَة .
ونج : قال الليث : الْوَنَج ضَرْبٌ من الصَّنْجِ ذي الأوْتار ، وقال غيره : الْوَنْجُ : مُعَرّب ، وأصله : وَنَهْ ، والعربُ قالت : الْوَنُّ بتَشْديد النُّون .
نأج : قال الليث : نأَجَ الْبُومُ ، يَنْأَجُ نَأْجاً ، والإِنسانُ إذا تَضَرّع في دعائه نَأَجَ إلى الله ، بَنْأَجُ ، وهو أضْرعُ ما يكون وأحْزَنُه ، وأنشد :
فلا يَغرَّنَّكَ قولُ النُّؤَّجِ
الْخَالجِين القولَ كلُّ مَخْلَجِ
وقال العجاج في الهام :
واتَّخَذَتْهُ النَّائجاتُ مَنْأَجَا
وقال غيره : النَّائِجاتُ الرِّياحُ الشَّديدةُ الْهُبوب ، ونَأَجَت الإبِلُ في سَيرها ، وأنشد ابن السِّكّيت :
قَدْ عَلِمَ الأحْماءُ والأزَاوِيجْ
أنْ لَيْس عَنْهُنَّ حديثٌ مَنْؤوج
قال : والْمَنْؤوجُ الْمَعْطُوفُ .
أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ : النَّؤوج الريحُ الشَّديد المرّ .
وقال ابن بُزُرْج : نَأَج الخبرُ : ذَهَب في الأرْض .
أجن : أبو عُبيد ، عن أبي زيد : أجِنَ الماء يَأْجِنُ أُجُوناً ، إذا تَغير غير أنه شَرُوب . وأسِنَ يأسَنْ أسَناً وأسُوناً ، وهو الذي لا يَشْربه أحد من نَتْنِه .
وقال الليث : أجُونُ الماء ، وهو أنْ يَغشاه الْعِرمِضُ والْوَرَقُ .
وقال العجاج :
عَلَيهِ من سَافِي الرِّياحِ الْخُطَّطِ
أَجْنٌ كِنِّي اللّحْم لم يُشَيَّطِ
قال : ولغة أخرى : أجِنَ يأجَنُ أجَناً .
سلمة ، عن الفراء : يقال : إجَّانة وإنجانه وإلْجانَة ، بمعنى واحد وأفصحُها إجَّانَة .
وجن : قال الليث : الوَجْنَةُ ما ارتفعَ من الخدَّين ، الشِّدْق والمَحْجِر ، والأَوْجَنُ من الجِمال ، والْوَجْنَاءُ من النُّوق : ذات الوَجْنَةِ الضَّخْمَة ، وقَلَّما يقال : جَمَلٌ أَوْجَن ، ويقال : الوَجْنَةُ : الضخمة ، شُبِّهَت بالوَجِين من الأرض ، وهو مَتْنٌ ذو حِجَارةٍ صغيرة .
أبُو عُبيد ، عن الأصمعيّ : الوَجِينُ : العارِضُ من الأرض يَنْقَادُ ويرتفعُ ، وهو غَليظ .
شَمِر ، عن ابن الأعرابي : قال : الأوْجَنُ : الأفْعَلُ من الوَجِين ، في قول رُؤْبة :
أَعْيَسَ نَهَّاضٍ كَحَيْدِ الأَوْجَن
قال : والأَوْجَن الجَبَلُ الغَليظ .
وقال ابن شميل : الوَجِينُ قُبُلُ الجَبَلِ وسَنَدُه ، ولا يكون الوَجِينُ إلاَّ لِوَادٍ وَطِىء ، يُعَارِضُ فيه الوادِي الداخل في الأرض الذي له أَجْرافٌ كأَنَّها جُدُر ، فتلك الوُجُنُ والأسناد ، قال : والناقةُ الوَجْناء تُشَبَّهُ بالوَجِين ، وهي العظيمة .
وقال ابن الأعرابيّ : إنما سُمِّيت الوَجْنَةُ وجْنَةً لِنُتُوئها وغِلَظِها .
ابن السكيت ، عن الفراء : حكى الكسائي : وُجْنَةٌ وأجْنَةٌ وَوَجْنةٌ ، قال : وسمعت بعض العرب يقول : وِجْنَة .
وقال ابن السكيت : يقال : ما أَدْرِي أيُّ مَنْ وَجَّنَ الجِلدَ هو ؟ أيْ أيُّ الناس هو ؟
وقال اللِّحيانيّ : المِيَجَنة التي يُوجَّن بها الأدِيم ، أي يُدَقُّ لِيَلِين عند دِباغِه ، وَوَجَنَت الدَّابِغَةُ أدِيمَها ، إذا دَقَّته .
وقال النابغة الجعدي :
ولم أرَ فيمَنْ وَجَّنَ الجِلدَ نِسْوَةً
أسَبَّ لأضْيافٍ وأقْبَحَ مَحْجِرا
أبو عُبيد ، عن أبي زيد : المِيجَنة المِدَقَّة ، وجمعها : مَوَاجِن ، وأنشدنا عن المفَضّل لعامر بن عُقيل السَّعديّ :
رِقابٌ كالمَوَاجِنِ خَاطِئاتٌ
وأسْتَاهٌ على الأكْوارِ كُومُ
أبو عُبيد ، عن الفراء : وَجَّنْتُ به الأرضَ ، وعَدَّنْتُ ومَرَّنْتُ ، إذا ضَربتَ به الأرض .
أبو العباس ، عن ابن الأعرابيّ : التَّوَجُّن : الذُّلُّ والخُضوع ، وامرأة مَوْجُونَة ، وهي الخَجِلَةُ من كثْرةِ الذُّنوب .
ابن السِّكيت : رَجُلٌ مُوَجَّن إذا كان عَظِيمَ الوَجَنَات .
جون : قال الليث : الجَوْنُ الأسْوَدُ اليَحْمُومِيُّ ، والأنثى جَوْنَة ، والجميع جُون ، ويقال : كلُّ بعيرٍ جَوْنٌ من بَعِيد ، وكلّ حمارِ وَحْشٍ جَوْنٌ من بعيد ، وعينُ الشمس تُسَمّى جَوْنَة ، وكلُّ لونِ سوادٍ مُشْربٍ حُمْرَة جَوْن ، أو سوادٍ مُخالِطُه حُمْرة كلَوْنِ القَطا .
ابن السِّكيت : القطا ضربان : جُونيُّ وكُدْرِيُّ ، أخرجوه على فعْلِيّ ؛ فالجُونيُّ والكُدْرِيُّ واحد ، والضَّربُ الثاني : القَطاط .
قال : والكُدْرِيُّ والجُونيُّ ما كان أكْدَر الظهر أسْود باطِنَ الجناح مُصْفَرَّ الحَلْق قصير الرِّجْلين ، في ذَنَبه رِيشَتان أطولْ من سائر الذَّنب .
قال : والقَطاطُ منه ما كان أسود باطن أجنحته ، وطالت أرْجُله ، واغْبَرَّتْ ظهوره ، غُبرة ليست بالشديدة ، وعظمت عُيونه .
وقال الليث : الجُونَةُ سُلَيْلَةٌ مستديرة مُغَشَّاةُ أَدَماً ، تكون مع العطَّارين ، وجمعها جُوَنٌ ومنهم من يهمز الجُؤَن . وقال الأعشى :
إذَا هُنَّ نَازَلْنَ أَقْرانَهُنَّ
وكان المِصاعُ بما في الجُوَنْ
يصف نساءً تَصَدَّيْن للرجال حاليات .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي : التَّجوُّنُ تَبْيِيض باب العَروس ، والتَّجوُّنُ تَسْوِيدُ باب الميّت .
أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ : الجَوْنُ الأسْودَ ، والجَونُ الأبْيض . قال وأتِيَ الحجاجُ بِدِرْعٍ وكانت صافِية ، فجعل لا يَرى صَفاءها ، فقال له فلان ، وكان فَصيحاً : إن الشمس جَوْنَة ، يعني أنها شديدة البَرِيق ، والصفاء فقد قَهَرَتْ لونَ الدِّرع ، وأنشد الأصمعيّ :
غَيَّر يا بِنْتَ الجُنَيْدِ لَوْنِي
طولُ اللَّيالي واختلافَ الجَوْنِ
يريدُ النَّهار . وقال آخر :
يُبَادِرُ الجَوْنَة أن تَغِيبا
وقال الفرزدق :
وجَوْنٍ عليه الجِصُّ فيه مَرِيضةٌ
تَطَلَّعُ منها النَّفْسُ والمَوْتُ حاضِرُهُ
قال : والجَوْن ها هنا : الأبيض ، يصف قصراً أبيض .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ ، قال : الجَوْنَةُ الْعَجَمَة ، قال : ويقال لِلْخابِية جَوَنة ، وللدّلْو إذا اسْوَدَّتْ جَوْنة ، ولِلْعَرَق جَوْنٌ .
وأنشد ابن الأعرابي لماتِحٍ ، قال لماتِحٍ في البئر :
إنْ كانَتِ أُمّاً امَّصَرت فَصُرَّها
إنَّ امِّصَارَ الدَّلو لا يَضُرُّها
أَهيَ جُوَيْنٌ لاَقِها فبِرَّها
أَنْتَ بِخيْرٍ إن وُقيتَ شَرَّها
فأَجابه :
وُدِّي أُوَقَّيَ خَيْرَها وشَرّهَا
قال : معناه : على وُدِّي فأَضْمر الصّفة ، وأَعملها .
وقوله : أَهِيَ جُوَيْن ، أَرادَ أَخِي كان اسمُه جُوَيْنا ، وكل أخ يقال له : جُوَيْنٌ ، وجَوْنٌ .
سلمة ، عن الفراء ، قال : الجَوْنَان : طَرَفا القَوْس .
نوج : ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : ناجَ يَنُوجُ ، إذا راءى بعَمَله ، قال : والنَّوْجَةُ ، الزَّوْبَعَةُ من الرِّياح .

##### Türkçe

ج ن ( و ا ي ء )
**جنى** ، **جنأ** ، **وجن** ، **نجا** ، **نجأ** ، **جون** ، **ونج** ، **نأج** ، **أجن** ، **نوج** : (kullanılanlar).

**جنى** : Ali b. Ebî Tâlib’den Allah ondan razı olsun rivayet edildiğine göre, Beytülmâl’e girdi de dedi ki: Ey **حمراءُ** ve ey **بَيْضَاءُ**! Kızar ve beyazlaş. Ve benden başkasını aldat.

Bu benim topladığım (ürün)dür; onun seçkini de ondadır
Zira her toplayanın eli ağzınadır

Ebû Ubeyd dedi: Bu, yanında olanın en seçkinini dostuna tercih eden adam hakkında mesel olarak vurulur.

İbnü’l-Kelbî, meselin, Cezîme’nin kız kardeşinin oğlu olan Amr b. Adî el-Lahmî’ye ait olduğunu zikretti; ve Cezîme bir menzile indi ve insanlara onun için **الْكَمْأَةَ** toplamalarını emretti; onların bazısı bulduğu en hayırlıya kendini has kılıyordu; o sırada Amr dedi:

Bu benim topladığım (ürün)dür; onun seçkini de ondadır
Zira her toplayanın eli ağzınadır

Leys dedi: Denir ki: Adam bir **جناية** işledi; yani kendisi üzerine yahut kavmi üzerine bir suç yükledi; **يجني**. Ve falan, falana işlemediği bir günahı **تجنَّى** etti; yani o (günahı) ona yakıştırdı, hâlbuki o berîdir.

Ve **الجَنَى** : taze hurmadır.

Ferrâ onun hakkında şu beyti okudu:

Salla kendine doğru gövdeyi; sana **الجَنَى**’yı toplatır

Ve bal, sağılırsa, ona **جَنًى** denir; ve her meyve ki toplanır, o **جَنًى**’dır, maksûr.

Ve **الاجتِناء** : onu almandır; ve o, taze kaldığı müddetçe **جنًى**’dır; ve her şey için, ağacından alınmışsa, “**جُنِيَ**” ve “**اجتُنِيَ**” denir.

Ve râciz, **الْكَمْأَةَ**’yi anarak dedi:

Onu, çetin bir toplanacak yerden topladım

Ve bir başkası dedi:

Sen, dikenden üzüm toplamazsın

Ve meyve, koparılıp kesilince, ona **جَنِيّ** denir.

Ebû Ubeyd dedi: Denir ki: “Ben falana **جَنًى** yaptım”; yani onun için onu topladım; ve şu beyti okudu:

Andolsun sana **أَكْمُؤاً** ve **عَساقِلاً** topladım
Ve andolsun seni **بَناتِ الأوْبَرِ**’den nehyettim

Şemir dedi: “**جنيتُك**” demek: senin için ve aleyhine topladım; bundan senin sözün:

**جانِيكَ**: sana karşı toplayan kimse; ve (bazen) olur ki
Sağlamları bulaştırır da uyuzlar uyuz olur

Ebû Ubeyd, onların “**جانيكَ مَنْ يَجنِي عليك**” sözünde dedi: Bu, adamın kendi suçuyla cezalandırılması ve başkasının onun günahıyla alınmaması hakkında mesel olarak vurulur.

Ve denildi ki: Manası: ancak seni, suçu sana dönen kimse toplar; bu da şudur: kardeşler adamın aleyhine toplarlar; buna delil onun sözü:

Ve (bazen) sağlamları, uyuzun çökmeleri bulaştırır

Ebû Ubeyd dedi: Ve onların mesellerindendir: ( **أَجنَاؤُها أَبْنَاؤها** ).

Ebû Ubeyd dedi: **الأَجناء** , **الجاني**’nin cem‘idir; ve **الأبناء** , **الباني**’nin cem‘idir; misal: **شَاهِد** ve **أشْهاد** , ve **نَاصِر** ve **أَنصار**; mana: yıkıp suç işleyen, tedbirsizce bina edenin ta kendisidir; yaptığı şeyi eksiltmeye ve onu bozmağa muhtaç oldu.

Ebû’l-Heysem dedi: “(**جانيك مَن يجنى عليك**)” sözünde murad: sana hayrı toplayan, sana şerri toplayandır. Ve okudu:

Ve (bazen) sağlamları, uyuzun çökmeleri bulaştırır

Şemir dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: **جنأ** , koşusunda, ısrar edip başını eğip (öne) kapandığında; ve şu beyti okudu:

Sanki o, yükleri kaçırır gibi **جانئاً**
Bir **رِئمٌ**; ona **كلابٌ أخْضَعُ** eşlik eder

**يُضايفه** : ona, **أخضع** bir **رِئمٌ** ısrar eder.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الجاني** , dölleyici (erkek)tir.

Dedim: ve **الجاني** : kazanan (kâsib)tir.

Ve denir: Ağaç **أَجنتِ**; yani onun için, toplanıp yenilecek bir **جَنًى** oldu.

Şair dedi:

Ona, **باللِّوَى**’da **شَرْيٌ** ve **تَنُّومُ** **أَجنَى** etti

**جنأ** : Ebû Zeyd: Adam, bir şeye **جَنَأَ** eder, **يَجْنأُ** **جُنُوءًا**; yani ona kapanır; ve şu beyti okudu:

Ey **أغَاضِرَ**! Ayrıldığınız sabahı görseydin
Dönenlerin yastığıma **جُنُوء**unu

Dedi: Ve adam **جَنيءَ** olur, **يَجْنَأُ** **جَنَأَ**; yani onda yaratılıştan (bir hâl) bulunduğunda.

Asma‘î dedi: Adam için, atına kapanıp mızrak darbesinden sakındığında, denir: **جَنَأَ** etti, **يَجْنَأ** **جُنُوءًا**.

Mâlik b. Nuveyra dedi:

Bizden seni kurtardı; sen, sonra **جَانئاً** eğildikten sonra
Ve ölüm havuzlarını her murad olarak kastettikten sonra

Dedi: Sırtı düzgün iken sonra ona **جَنَأ** isabet ederse, “**جَنِىءَ**” denir; **يَجنَأ** **جنأ**; o, **أَجنَأَ**’dır. Dedi: Adam, bir adamın üzerine kapanıp onu bir şeyden korursa, “ona **أَجنَأَ** etti” denir, **إجناء**.

Hadiste: Bir Yahudi bir kadınla zina etti; Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) ikisinin recmedilmesini emretti; adam, onun üzerine **يجانىءُ** olarak asılı kaldı, onu taşlardan koruyordu; yani onun üzerine kapanır.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **المُجْنَأ** : kalkandır. Ebû Kays söyledi:

Ve esmer bir **مُجْنَإٍ**; çarpışan

Dedi: ve **المُجْنَأ** : kabir çukurudur.

Huzelî dedi:

Ne zaman ki, üzerinde
Ağır kaya ve kesilmiş odun bulunan bir **مُجْنأةً**’yi ziyaret etse

Leys dedi: **الأَجنأ** , omzunda göğsüne doğru bir eğrilik olandır; kambur değildir.

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **رَجلٌ أَجنَأ** ve **أَدْنأ** hemzelidir; **الأقْعَس** manasındadır; o, göğsünde sırtına doğru bir kapanma olandır.

Leys dedi: **ظَليم أَجنَأ** ve **نَعَامَةٌ جَنْآء**; hemzeyi hazfeden dedi ki: **جَنْواء**; masdar: **الجنَأ**; ve şu beyti okudu:

İki kulağı kesik, **أَجنَا**; sert vuruşlu

Dedim: Başkası, “**أجنَى**” sözünde dedi: onun için **التّنُّومُ** ve **الآءُ** oldu; onların **جَنًى**’sı yenir; bu daha sahihdir.

**نجا** : Leys dedi: Denir: Adam şerden kurtuldu; **نَجَا** eder, **يَنْجو** **نَجْواً** yahut **نَجاةً**; ve süratte **نَجاءً** (memdûd) ile **يَنْجُو** eder; o, hızlı bir **نَاجٍ**’dir; ve hızlı olduğunda, dişi deve **ناجيَة** ve **نجاةٌ** (denir).

Seleme, Ferrâ’dan: Araplar der: **النّجاءَ النّجاءَ**. Ve **النَّجا النَّجاءَ**. ( **والنَّجاءَكَ النَّجاءَكَ** ). Ve **والنجاكَ النَّجاكَ**. Ve başkası şu beyti okudu:

Biz ganimeti aldık; artık **النّجا النَّجا**

Allah azze ve celle dedi: ( **لاَّ خَيْرَ فِى كَثِيرٍ مِّن نَّجْوَاهُمْ** ) (Nisâ: 114).

Ebû İshâk dedi: Sözde **النَّجوى**’nın manası, cemaatin ve iki kişinin, gizli olsun açık olsun, kendisiyle tek kaldığı şeydir. Dedi: Azze ve celle’nin sözü: ( **وَإِذْ هُمْ نَجْوَى** ) (İsrâ: 47). Dedi: Bu, masdar manasındadır; yani onlar **ذُوو نجوى**’dır.

Ve **النَّجْوى** : masdarın ismidir. Dedi: Dilde “**نَجَوْتُ** şeyi”nin manası: onu ayıkladım ve attım; ve denir: “**نَجَوْتُ** şeyi **أَنجوه**” yani onunla **ناجَيْتَه** ettiğimde.

Seleme, Ferrâ’dan: “İlacı **نجوْتُ**” derim; yani onu içtim. Dedi: Ben, ilaçtan ancak “onu **أَنْجَيتُه**” dediğimi işitirdim. Ve deriyi **نجوْتُ** ve **أَنْجَيْتُه**.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: “İlaç beni **أَنجاني** etti”; yani beni oturttu.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: Falan, **أَنجَى** etti, **إنْجاءاً**; yani dışkı üzerine oturdu da dışkıladı. Ve dışkının kendisi **نجَا** etti, **يَنْجُو**.

Dedi: Bazı Arap dedi: Et, yiyeceğin en az **نَجْواً** olanıdır; ve **النَّجْوُ** : dışkının kendisidir.

Dedi: **اسْتَنْجَيْتُ** **اسْتِنجاءً**; yani onu topladığında.

Ve **النَّجو** : suyunu boşaltmış buluttur. Ve hızlı (olduğunda) dişi deve **نجاةٌ** (denir). Ve “taşları su ile **اسْتَنْجَيْتُ**” yani onunla temizlendim.

Kisâî dedi: Dışkıdan dolayı oturdum da **ما أَنْجَيْتُ**.

Ebû Ubeyd: Ebû Zeyd dedi: Ağaçtan bir dalı **أَنجَيْتُ**; yani onu kestim. Ve ağacı **اسْتَنْجَيْتُ**; yani onu kökünden kestin.

Şemir dedi: Ağacın dalını **نَجَيْتُ** ve **اسْتَنْجَيْتُه**; yani onu kestin.

Dedi: Abdestteki **الاسْتنجاء**’ı, su ile bu pis parçayı kesip atmadan (gelmiş) görüyorum.

Zeccâc dedi: Denir: Falan bir şey **أَنجَى** etti; ve günlerden beri hiçbir şey **نَجا** etmedi; yani dışkı yapmadı.

Leys dedi: Falan **نَجا** eder, **يَنْجو**; yani bir günah yahut başka bir şey işler, sonra **يَنْجو** eder. Dedi: **واسْتَنْجى** , **النجاة**’den **اسْتَفْعل** babındandır; ve **الاسْتِنجاء** , su yahut taş parçası ile temizlenmedir. Ve **النَّجاة** : yerden, selin üstüne çıkmadığı **النَّجوَة**’dir. Ve şu beyti okudu:

Ben ırzımı, bir **ينَجْوَةٍ**’ye erişmesinden korurum
Şüphesiz berî olan, kusurlardan, saîddir

Ve falan, falanın **نَجِيُّ**’sidir; yani onu, başkasını bırakıp onunla gizlice konuşur.

Allah dedi: ( **خَلَصُواْ نَجِيًّا** ) (Yûsuf: 80); manası: insanlardan ayrıldılar, gizlice konuşanlar olarak. Dersin: kavim **نَجِيٌّ** ve **أنجِيَة**. Ve şu beyti okudu:

Ben, kavim **أنْجِيَهْ** olduklarında
Ve boyunları ipler gibi çalkalandığında

Ebû İshâk dedi: **نَجِيٌّ** , cemî‘ manasında tek lafızdır; aynı şekilde onun sözü: ( **وَإِذْ هُمْ نَجْوَى** ) (İsrâ: 47). Ve caizdir: kavim **نَجِيٌّ**; ve kavim **أنْجِيَةٌ**; ve kavim **نَجْوَى**.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **أَنجَى**; yani terledi. Ve **أنْجَى**; yani dışkıladı. Ve **أنجَى**; yani atının sırtından örtüyü kaldırdı.

Ebû’l-Abbâs, ( **وَلاَ تَحْزَنْ إِنَّا** ) (Ankebût: 33) sözünde dedi: yani seni azaptan ve aileni kurtaracağız.

Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: Ferrâ okudu; ve Kisâî’nin ona okuttuğunu zikretti:

İki arkadaşıma derim; bana göründü
İkisinden işaretler; ve ikisi **نَجِيّاً**

Kisâî dedi: **نَجِيّان** murad etti; nûnu hazfetti. Ferrâ dedi: yani ikisi **نَجْوَى** yerindedir; **نَجِيّاً**’yı sıfat mezhebi üzere nasb etti.

Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) hadisinde: ( “Kuraklıkta yolculuk ettiğinizde **فاسْتَنْجو**”) manası: yürüyüşü hızlandırın ve kurtulun.

Ve kavme, yenildiklerinde, denir: **اسْتَنْجُوا**. Bundan, Lokmân b. Âd’ın sözü: “Sabahladığımızda ilkimiz, **اسْتَنْجيْنا** ettiğimizde sonumuz” yani o, bizim artçımızdır; yenildiğimizde bizden savar.

Allah azze ve celle’nin sözü: ( **فَالْيَوْمَ نُنَجِّيكَ بِبَدَنِكَ** ) (Yûnus: 92).

Ebû İshâk dedi: Manası: seni çıplak olarak atacağız ki arkandakilere ibret olasın. Ve denildi: seni yerden bir **نَجْوَةٍ** üzerine atacağız.

Ebû Zeyd dedi: **النَّجْوَةُ** , senin kurtuluşun olduğunu zannettiğin yüksek yerdir.

İbn Şümeyl dedi: Vadiye **نَجْوَة** denir; dağa **نَجْوَة** denir; dağa **نجوة** (denir). Vadinin **نَجْوَةُ**’sine gelince: onun iki yamacı, ikisi de dümdüz; ve (biri) yatık; her yamaç bir **نَجْوة**’dir; dağdan ve tümsekten de böyledir. Ve her yüksek yamaç ki sel onu aşmaz, o yerden bir **نَجوَةٌ**’dir. Onlar **النجوَات**’tır. Ve kumun tamamı, onun zannınca, **نجوة**’dir; çünkü onda asla sel olmaz. Ve dağın **نَجْوَةُ**’si: otun bittiği yerdir. Ve denir: Deriyi **نَجَوْتُ**; yani onu deve ve başkasından attım. Ve şu beyti okudu:

Dedim: İkiniz ondan uzaklaşın; deriyi soyar gibi **نَجَا** edin; çünkü o
Sizi ondan bir hörgüç ve onun omuzu memnun edecektir

Ve falanı **نَجَوْتُ**; yani onu kokladın (kokusunu yokladın) ise. Şair dedi:

**مُجَالِداً**’yı **نَجَوْتُ**; onda buldum
Yeni ölmüş köpeğin kokusu gibi

Ve kirişi **نَجَوْتُ** ve **اسْتَنْجَيْتُه**; yani onu kurtardın. Ve şu beyti okudu:

Ona karşı sıçradı; ben de ona karşı sıçradım
Kasabın, kirişi **يَسْتَنْجِي** ettiği oturuşu gibi

Ve denildi: Bunun hepsinin aslı **النَّجْوَة**’dendir; o, yerden yükselen şeydir. Ve denildi: Hadesten **الاسْتَنجاء** bundan alınmıştır; çünkü ihtiyacını gidermek istediğinde yerden bir **نجْوَةٍ** ile örtünür.

Ubeyd dedi:

Onun **بِنَجْوَتِه**’sinden olan, onun **بعَقْوَتِهِ**’sinden olan gibidir
Ve gizlenen, genişlikte yürüyen kimse gibidir

**نجأ** : Lihyânî dedi: Göze (nazarla) isabeti şiddetli olan adama denir: o, **لَنَجُؤُ الْعين**’dir; **فَعُل** üzere. Ve **نَجُوء الْعَين** **فَعُول** üzere; ve **نَجِيءُ العين** **فَعِلَ** üzere; ve **نَجِيءُ العين** **فعيل** üzere. Ve onu **نَجأْتَه** ve **تَنَجأْته**; yani onu isabet ettirdin. Ve denir: Senden, dilencinin **نَجْأَةَ**’sini defet; yani onun şiddetli bakışını senden defetmek için yediğinden ona bir şey ver. Ve şu beyti okudu:

Dikkat et, ey **ردَّادُ**; sana **النَّجْأَةُ** (gelmesin)

Ebû Ubeyd, Kisâî ve Emevî’den: Bineği ve başkasını **نَجَأْتُ**; yani onu gözümle vurdum. İsim: **النّجأَة**.

**ونج** : Leys dedi: **الْوَنَج** , telli **الصَّنْجِ**’den bir türdür. Başkası dedi: **الْوَنْجُ** mu‘arrebdir; aslı: **وَنَهْ**. Araplar, nûnu şeddeli olarak **الْوَنُّ** dedi.

**نأج** : Leys dedi: Baykuş **نأَجَ** eder, **يَنْأَجُ** **نَأْجاً**. Ve insan, duasında yalvardığında Allah’a **نَأَجَ** eder; **بَنْأَجُ**; o, en çok yalvardığı ve en hüzünlü olduğu hâldir. Ve şu beyti okudu:

Seni, **النُّؤَّجِ**’in sözü aldatmasın
Sözü çekip çıkaranlar; her biri çekip çıkarandır

A‘câc, **الهام** hakkında dedi:

Ve onu, **النَّائجاتُ** bir **مَنْأَجَا** edindi

Başkası dedi: **النَّائِجاتُ** , esişi şiddetli rüzgârlardır. Ve develer, yürüyüşlerinde **نَأَجَت** etti. İbnü’s-Sikkît şu beyti okudu:

**الأحْماءُ** ve **الأزَاوِيجْ** bildi ki
Onlardan, **مَنْؤوج** bir söz yoktur

Dedi: ve **الْمَنْؤوجُ** : bükülmüş olan.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **النَّؤوج** : şiddetli, acı rüzgârdır.

İbn Büzurc dedi: Haber **نَأَج** etti: yerde yayıldı.

**أجن** : Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: Su **أجِنَ** eder, **يَأْجِنُ** **أُجُوناً**; yani değişir, fakat içilir. Ve **أسِنَ** eder, **يأسَنْ** **أسَناً** ve **أسُوناً**; o, kokusundan dolayı kimsenin içmediği şeydir.

Leys dedi: Suyun **أجُونُ**’u; o, üzerine **الْعِرمِضُ** ve yaprak çöktüğünde olur.

A‘câc dedi:

Üzerinde, rüzgârların savurduğu **الْخُطَّطِ**’tan
**أَجْنٌ**; sanki et, kızartılmamış

Dedi: Ve başka bir lugat: **أجِنَ** eder, **يأجَنُ** **أجَناً**.

Seleme, Ferrâ’dan: Denir: **إجَّانة** ve **إنجانه** ve **إلْجانَة**; bir manadadır; en fasihi **إجَّانَة**’dir.

**وجن** : Leys dedi: **الوَجْنَةُ** , iki yanaktan yükselen şeydir; **الشِّدْق** ve **المَحْجِر**. Ve develerden **الأَوْجَنُ**; ve dişi develerden **الْوَجْنَاءُ**: büyük **الوَجْنَة** sahibi. Ve nadiren “**جَمَلٌ أَوْجَن**” denir. Ve denir: **الوَجْنَةُ** : büyük olan (şey)dir; yerden **الوَجِين**’e benzetildi; o, küçük taşlı bir sırt (yükselti)dir.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **الوَجِينُ** : yerden bir yan (şerit)tir; uzanır ve yükselir; ve kalındır.

Şemir, İbnü’l-A‘râbî’den: Dedi: **الأوْجَنُ** , **الوَجِين**’den **الأفْعَل**’dir; Ru’be’nin sözünde:

Külrengi, atılgan; **الأَوْجَن**’in sırtı gibi

Dedi: ve **الأَوْجَن** : kalın dağdır.

İbn Şümeyl dedi: **الوَجِينُ** , dağın önü ve yamacıdır. Ve **الوَجِينُ** ancak alçak bir vadi içindir; onda, yerin içine giren, sanki duvarlar gibi yarları olan vadiye karşıdan uzanır; işte bunlar **الوُجُنُ** ve yamaçlardır. Dedi: ve **الناقةُ الوَجْناء** , **الوَجِين**’e benzetilir; o, iri olandır.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **الوَجْنَةُ** ancak, çıkıntısı ve kalınlığı sebebiyle **وجْنَةً** diye adlandırıldı.

İbnü’s-Sikkît, Ferrâ’dan: Kisâî’nin naklettiğini aktardı: **وُجْنَةٌ** ve **أجْنَةٌ** ve **وَوَجْنةٌ**. Dedi: Bazı Arap’ın “**وِجْنَة**” dediğini işittim.

İbnü’s-Sikkît dedi: Denir: “Deriyi kim **وَجَّنَ** etti, bilmiyorum; o kimdir?” yani hangi insan o?

Lihyânî dedi: **المِيَجَنة** , onunla derinin dövüldüğü şeydir; yani tabaklanırken yumuşasın diye dövülür. Ve tabaklayan kadın, derisini **وَجَنَت** etti; yani onu dövdüğünde.

Nâbiga el-Ca‘dî dedi:

Deriyi **وَجَّنَ** edenler içinde kadınlar görmedim
Misafirlere daha sövücü ve daha çirkin göz çukurlu

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **المِيجَنة** tokmaktır; cem‘i: **مَوَاجِن**. Ve bize Mufaddal’den, Âmir b. Ukayl es-Sa‘dî için okundu:

Boyunlar, **المَوَاجِنِ** gibi; hata eden
Ve sağrılar, semerlerin üstünde yığın

Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: Onunla yeri **وَجَّنْتُ**; ve **عَدَّنْتُ** ve **مَرَّنْتُ**; yani onunla yere vurduğunda.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **التَّوَجُّن** : zillet ve boyun eğmedir. Ve kadın **مَوْجُونَة**; o, günahların çokluğundan utanan kadındır.

İbnü’s-Sikkît: Adam **مُوَجَّن**; yani **الوَجَنَات**’ı büyük olduğunda.

**جون** : Leys dedi: **الجَوْنُ** , kapkara siyahlıktır; dişisi **جَوْنَة**; hepsi **جُون**. Ve denir: Her deve, uzaktan, **جَوْنٌ**’dur; ve her yaban eşeği, uzaktan, **جَوْنٌ**’dur. Ve güneşin gözüne **جَوْنَة** denir. Ve her siyahlık rengine, kızıllık karışmışsa, **جَوْن** (denir); yahut kızıllıkla karışık siyahlık, **القَطا**’nın rengi gibi.

İbnü’s-Sikkît: **القطا** iki türdür: **جُونيُّ** ve **كُدْرِيُّ**; onu **فعْلِيّ** üzere çıkardılar; **الجُونيُّ** ve **الكُدْرِيُّ** birdir. İkinci tür: **القَطاط**.

Dedi: **الكُدْرِيُّ** ve **الجُونيُّ**: sırtı daha koyu, kanadının içi siyah, boğazı sarı, bacakları kısa olan; kuyruğunda, kuyruğun geri kalanından daha uzun iki tüy bulunan.

Dedi: Ondan **القَطاطُ**: kanatlarının içi siyah olan; bacakları uzayan; sırtları tozlanan; şiddetli olmayan bir tozluluk; ve gözleri büyüyen.

Leys dedi: **الجُونَةُ** , yuvarlak bir sepetçiktir; deriyle kaplanmıştır; attârlarla bulunur. Cem‘i **جُوَن**’dur; onlardan kimi **الجُؤَن** diye hemzeler. A‘şâ dedi:

Onlar, akranlarına indikleri vakit
Ve çarpışma, **الجُوَنْ**’da olanla (olduğu vakit)

Erkeklere karşı çıkan, süslü kadınları vasfeder.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **التَّجوُّنُ** , gelin kapısını beyazlatmaktır; ve **التَّجوُّنُ** , ölünün kapısını karartmaktır.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **الجَوْنُ** siyah olandır; ve **الجَونُ** beyaz olandır. Dedi: Haccâc’a bir zırh getirildi; berraktı; o, onun berraklığını göremiyordu. Ona, fasih olan falan dedi ki: Güneş **جَوْنَة**’dir; yani o, şiddetli parlaklıktadır; berraklık, zırhın rengini bastırmıştır. Asma‘î şu beyti okudu:

Ey **بِنْتَ الجُنَيْدِ**! rengimi değiştirdi
Gecelerin uzunluğu ve **الجَوْنِ**’un değişmesi

Gündüzü murad eder. Ve bir başkası dedi:

**الجَوْنَة**’yi, kaybolmadan önce, acele eder

Ferazdak dedi:

Üzerinde alçı olan beyaz bir **وجَوْنٍ**; içinde hasta
Ondan can bakar; ve ölüm onun hazırıdır

Dedi: Burada **الجَوْن** : beyazdır; beyaz bir köşkü vasfeder.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الجَوْنَةُ** : **الْعَجَمَة**’dir. Dedi: **الْخابِية**’ye **جَوَنة** denir; ve kova karardığında ona **جَوْنة** denir; ve tere **جَوْنٌ** denir.

İbnü’l-A‘râbî, kuyudan su çeken için, şu beyti okudu; kuyuda su çeken için dedi:

Eğer (kova) “anne” ise, **امَّصَرت** ettiyse, onu sık
Kovanın **امِّصَار**’ı ona zarar vermez
O, **جُوَيْنٌ** müdür? Onu karşıla da iyilik et
Sen, onun şerrinden korunursan hayırdasın

O da cevap verdi:

İsterdim onun hayrını ve şerrini koruyayım

Dedi: Manası: “Benim sevgim üzerine”; sıfatı gizledi ve onu amel ettirdi.

Ve onun sözü: “**أَهِيَ جُوَيْن**”; “kardeşim”i murad etti; onun adı **جُوَيْنا** idi. Ve her kardeşe **جُوَيْنٌ** ve **جَوْنٌ** denir.

Seleme, Ferrâ’dan: **الجَوْنَان** : yayın iki ucudur.

**نوج** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **ناجَ يَنُوجُ**; yani ameliyle gösteriş yaptığında. Dedi: ve **النَّوْجَةُ** : rüzgârlardan kasırgadır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%A3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

نَجَأَ الشيءَ نَجْأَةً وانْتَجَأَه: أَصابَه بالعين، الأَخيرة عن اللحياني. وتَنَجَّأَه أَي تَعَيَّنَه.
ورجل نَجِئُ العَيْنِ، على فَعِلٍ، ونَجيءُ العين، على فَعِيلٍ، ونَجُؤُ العينِ، على فَعُلٍ، ونَجُوءُ العينِ، على فَعُولٍ: شديد الإِصابة بها خَبِيثُ العين. ورُدَّ عنك نَجْأَةَ هذا الشيءِ أَي شَهْوتَك إِيّاه، وذلك إِذا رأَيت شيئاً، فاشْتَهَيْتَه. التهذيب: يقال ادْفَعْ عنك نَجْأَةَ السَّائلِ أَي أَعْطِه شيئاً مـما تأْكل لِتَدْفَعَ به عنك شدَّةَ نَظَرِه، وأَنشد: أَلا بِكَ النَّجْأَةُ يا ردَّادُ
الكسائي: نَجَأْتُ الدابةَ وغيرَها: أَصَبْتُها بعيني، والاسم النَّجْأَةُ. قال: وأَما قوله في الحديث: رُدُّوا نَجْأَةَ السَّائل باللُّقْمة، فقد تكون الشَّهوةَ، وقد تكون الإِصابةَ بالعين. والنَّجْأَةُ: شِدَّةُ النظرِ؛ أَي إِذا سَأَلَكُم عن طَعام بين أَيْدِيكم، فأَعْطُوه لئلا يُصِيبكم بالعين، ورُدُّوا شِدَّة نَظَرِه إِلى طعامكم بلُقْمةٍ تَدْفَعُونها إِليه. قال ابن الأَثير: المعنى: أَعْطِه اللُّقمة لتدفع بها شدة النظر إِليك. قال: وله معنيان أَحدهما أَن تَقْضِيَ شَهْوَتَه وتَرُدَّ عَيْنَه من نَظَره إِلى طَعامِك رِفْقاً به ورَحْمةً، والثاني أَن تَحْذَرَ إِصابَتَه نِعْمَتَك بعينه لِفَرْطِ تَحْدِيقهِ وحِرْصِه.

##### Türkçe

**نَجَأَ** şeyi **نَجْأَةً** ve **انْتَجَأَه**: onu gözle vurdu; sonuncusu **اللحياني**’den (rivayetle). Ve **تَنَجَّأَه** yani onu belirledi.

Ve **نَجِئُ العَيْنِ** adam, **فَعِلٍ** vezni üzere; ve **نَجيءُ العين** (adam), **فَعِيلٍ** vezni üzere; ve **نَجُؤُ العينِ** (adam), **فَعُلٍ** vezni üzere; ve **نَجُوءُ العينِ** (adam), **فَعُولٍ** vezni üzere: onunla (gözle) isabeti şiddetli, gözü habis (olan).

Ve senden bu şeyin **نَجْأَةَ**sini geri çevir; yani onu arzulamanı; bu, bir şeyi gördüğün zaman, onu arzuladığında (söylenir). **التهذيب**: denir ki: senden **السَّائلِ**in **نَجْأَةَ**sini defet; yani ona yediğinden bir şey ver ki onunla senden bakışının şiddetini defedesin; ve (şu beyit) okunmuştur:
أَلا بِكَ النَّجْأَةُ يا ردَّادُ

**الكسائي**: **نَجَأْتُ** biniti ve başkasını: onu gözümle vurdum; isim **النَّجْأَةُ**’dir. Dedi ki: hadisteki sözüne gelince: **رُدُّوا نَجْأَةَ السَّائل باللُّقْمة**, o, şehvet (arzu) olabilir; ve gözle isabet de olabilir. Ve **النَّجْأَةُ**: bakışın şiddetidir; yani önünüzdeki bir yiyecek hakkında size sorduğu zaman, size gözle isabet etmesin diye ona verin; ve onun yemeğinize yönelik bakışının şiddetini, ona doğru ittiğiniz bir lokmayla geri çevirin. **ابن الأَثير** dedi ki: mânâ: ona lokmayı ver ki onunla sana yönelik bakışın şiddetini defedesin. Dedi ki: onun iki mânâsı vardır: birincisi, onun şehvetini (arzusunu) gidermen ve onun gözünü, yemeğine bakışından, ona yumuşaklıkla ve merhametle geri çevirmen; ikincisi, onun nimetine gözle isabet etmesinden, bakışını dikmesinin ve hırsının aşırılığından dolayı sakınmandır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%A3/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ج أ * في الحديث ﴿رُدُّوا * نَجْأَةَ * السائل باللُّقمة﴾ أي رُدُّوا شِدة نظره إلى طعامكم بلُقمة تدفعونها إليه وهي بوزن ضربة

##### Türkçe

* ن ج أ * Hadiste: ﴿**رُدُّوا** **نَجْأَةَ** **السائل** **باللُّقمة**﴾ yani: Onun (dilencinin) bakışının şiddetini yemeğinize karşı bir lokma ile geri çevirin; onu kendisine ittiğiniz (verdiğiniz) bir lokma ile; ve o, **ضربة** veznindedir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%A3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

نجأه، كمنعه نجأة: أصابه بالعين، كانتجأه عن اللحياني وتنجأه  تعينه، وهو نجؤ العين، كندس أي بفتح فضم ونجوء مثل صبور ونجئ مثل كتف ونجيء مثل أمير أي خبيثها وشديد الإصابة بها ورد عنك نجأة هذا الشيء أي شهوتك إياه، وذلك إذا رأيت شيئا فاشتهيته. وفي التهذيب يقال: ادفع عنك نجأة السائل كنجعة شهوته أي أعطه شيئا مما تأكل لتدفع به عنك شدة نظره، قال الكسائي: وأما قوله في الحديث  ردوا نجأة السائل باللقمة  فقد تكون الشهوة، وقد تكون الإصابة بالعين. والنجأة: شدة النظر، أي إذا سألكم عن طعام بين أيديكم فأعطوه لئلا يصيبكم بالعين، وردوا شدة نظره إلى طعامكم بلقمة تدفعونها إليه، قال ابن الأثير: المعنى أعطه اللقمة لتدفع بها شدة النظر إليك، قال: وله معنيان: أحدهما أن تقضي شهوته وترد عينه من نظره إلى طعامك رفقا به ورحمة، والثاني أن تحذر إصابته نعمتك بعينه لفرط تحديقه وحرصه. وأنت تنجأ أموال الناس، أي تتعرض لتصيبها بعينك حسدا وحرصا على المال.

##### Türkçe

**نجأه**، **كمنعه** **نجأة**: gözüyle ona isabet ettirdi; **كانتجأه** (Lihyânî’den) ve **تنجأه**: ona göz değdirdi; o, **نجؤ العين**’dir; **كندس** yani (fetha ile sonra damme ile) ve **نجوء** ( **صبور** gibi) ve **نجئ** ( **كتف** gibi) ve **نجيء** ( **أمير** gibi), yani onun habîsi ve onunla isabeti şiddetli olanı. “**رد عنك نجأة هذا الشيء**” yani ona olan iştahını (geri çevir); bu, bir şeyi görüp de onu iştah ettiğin zaman olur. Ve **التهذيب**’de: denilir ki: “**ادفع عنك نجأة السائل**” **كنجعة شهوته** yani ona, yediğinden bir şey ver ki onunla, onun bakışının şiddetini senden def edesin. Kisâî dedi: Hadisteki “**ردوا نجأة السائل باللقمة**” sözüne gelince; o, bazen şehvet (iştah) olur, bazen de gözüyle isabet ettirme olur. Ve **النجأة**: bakışın şiddetidir; yani önünüzdeki bir yiyecek hakkında sizden istediği zaman ona verin ki sizi gözüyle isabet ettirmesin; ve onun, yemeğinize olan bakışının şiddetini, ona doğru ittiğiniz bir lokmayla geri çevirin. İbnü’l-Esîr dedi: mânâ, ona lokmayı ver ki onunla sana yönelik bakışın şiddetini def edesin. Dedi: onun iki mânâsı vardır: birincisi, onun şehvetini giderirsin ve ona yumuşaklık ve merhamet olarak, bakışını yemeğine yöneltmekten gözünü geri çevirirsin; ikincisi, onun aşırı dikmesi ve hırsı sebebiyle, nimetine gözüyle isabet ettirmesinden sakınırsın. Ve sen **تنجأ** insanların mallarına; yani haset ve mala hırs sebebiyle, gözüyle onlara isabet ettirmek için (onlara) maruz kalırsın.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%A3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَجَأَهُ
1 نَجَأَهُ ذ , aor. نَجَاَ , (S, K,) inf. n. نَجْءٌ (so in the S: in the TA, نَجْأَةٌ: [but this I think a mistake:]); and ↓ انتجأه (Lh, K) and ↓ تنجّأه; (S, K;) He affected him, or it, by an evil, or a malignant, eye. (S, K.)

5 تَنَجَّاَ and 8: see 1.

نَجُؤُ العَيْنِ
نَجُؤُ العَيْنِ ذ , and نَجُوْءُ العين, and العين ↓ نَجِئُ, and نَجِىْءُ العين, Having an evil, or a malignant, eye; (Fr, S, K;) and powerfully affecting therewith. (K.)

نَجِئٌ
نَجِئٌ ذ and نَجِىٌءٌ; and نَجُوْءٌ: see نَجُؤُ العَيْنِ.

نَجْأَةٌ
نَجْأَةٌ ذ An affecting with an evil, or a malignant, eye: (Ks:) force, or eagerness, of look: (Ks, IAth, S:) lust, or desire, or a hankering after a thing. (Ks, K.) Ex. رُدُّوا نَجْأَةَ السَّائِلِ بِاللُّقْمَةِ (S) Avert the beggar's evil eye; (Ks;) or the force, or eagerness, of his look at thy food, or at thee; (S;) or his lust; or accomplish his desire, and avert his eye from thy food, in compassion for him; (TA;) do this by giving him a morsel. (S.) ― -b2- رُدَّ عَنْكَ نَجْأَةَ هٰذَا الشَّىْءِ Avert from thee the desire of this thing. (TA.)

##### Türkçe

**نَجَأَهُ**
1 **نَجَأَهُ** ذ , muzâri‘ **نَجَاَ** , (S, K,) mastar ismi **نَجْءٌ** (S’de böyle: TA’da **نَجْأَةٌ**: [fakat bunun bir hata olduğunu sanıyorum:]); ve ↓ **انتجأه** (Lh, K) ve ↓ **تنجّأه**; (S, K;) Ona, yahut ona (şeye), kötü, yahut habis, göz ile tesir etti. (S, K.)

5 **تَنَجَّاَ** and 8: bkz. 1.

**نَجُؤُ العَيْنِ**
**نَجُؤُ العَيْنِ** ذ , ve **نَجُوْءُ العين**, ve العين ↓ **نَجِئُ**, ve **نَجِىْءُ العين**, Kötü, yahut habis, göze sahip olan; (Fr, S, K;) ve bununla kuvvetle tesir eden. (K.)

**نَجِئٌ**
**نَجِئٌ** ذ ve **نَجِىٌءٌ**; ve **نَجُوْءٌ**: bkz. **نَجُؤُ العَيْنِ**.

**نَجْأَةٌ**
**نَجْأَةٌ** ذ Kötü, yahut habis, göz ile tesir etme: (Ks:) bakışın kuvveti, yahut şiddeti: (Ks, IAth, S:) bir şeye şehvet, yahut arzu, yahut bir şeye karşı iştiyak. (Ks, K.) Ör. **رُدُّوا نَجْأَةَ السَّائِلِ بِاللُّقْمَةِ** (S) Dilencinin kötü gözünü defedin; (Ks;) yahut yiyeceğine, yahut sana, bakışının kuvvetini, yahut şiddetini; (S;) yahut onun şehvetini; yahut onun arzusunu yerine getirin ve ona acıyarak gözünü yiyeceğinden çevirin; (TA;) bunu ona bir lokma vererek yapın. (S.) ― -b2- **رُدَّ عَنْكَ نَجْأَةَ هٰذَا الشَّىْءِ** Bu şeyin arzusunu senden defet. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%A3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: نجء

نَجَأَ
نَجَأَ A ( n. ac. نَجْء [ 1 ] ),
a.  Hurt with the evil eye; leered at.

تَنَجَّأَ
تَنَجَّأَ V ,  اِنْتَجَأَ VIII ,
a.  see I .

نَجْأَة الْعَيْن
نَجْأَة الْعَيْن
a.  Evil look; leer.

b.  Desire.

نَجِى الْعَيْن
najiY^ AloEayon نَجُؤ الْعَيْن نَجِىْء الْعَيْن نَجُوْء الْعَيْن
a.  Evil-eyed, malicious.

##### Türkçe

نَجَأَ
**نَجَأَ** A (mastarı: **نَجْء** [1]),
a. Nazarla incitti; kötü gözle baktı; süzdü.

تَنَجَّأَ
**تَنَجَّأَ** V, **اِنْتَجَأَ** VIII,
a. I’e bak.

نَجْأَة الْعَيْن
**نَجْأَة الْعَيْن**
a. Kötü bakış; süzme.

b. Arzu.

نَجِى الْعَيْن
najiY^ AloEayon **نَجُؤ الْعَيْن** **نَجِىْء الْعَيْن** **نَجُوْء الْعَيْن**
a. Kötü gözlü, habis.
