# نجب — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%A8/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AC%D8%A8/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نجب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%A8.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: نجب

باب الجيم والنون والباء معهما
ج ن ب، ن ج ب، ب ن ج، ن ب ج، ج ب ن مستعملات
جنب:
الجُنُوُ جع الجَنبِ.
والجانِبُ والجَوانبُ معروفة.
ورجلٌ ليِّنُ الجانِبِ والجَنبِ، أي سهل القُربِ ويَجيء الجَنب في موضع الجانِب، قال:
النّاس جَنبٌ والأميرُ جَنبُ
كأنَّه عدله بجميع الناس.
وقوله عزَّ وجلَّ مُخبراً عن دُعاء إبراهيم إيّاه: "واجنُبني وبيتيَّ أن نعبدُ الأصنامَ"، أي نجِّني.
والجَنابانِ: النّاحِيتانِ.
والجَنبتان: ناحيتا كلِّ شيءٍ كجَنَبتي العسكر والنَّهر ونحوهِما، والجميعُ الجَنَباتُ.
والجَنيبةُ: كلُّ دابَّةٍ تُقادُ.
وجَنَّبتُه عن كذا فاجتَنَبَ أي تَجنَّبه، قال اللُّه عز وجلَّ: "واجنُبني وبَنيَّ أن نعبُدَ الأصنامَ".
وجَنَّبتُه أي دَفَعتُ عنه مكروهاً.
والجَنَبَة: مصدر الاجتِنابِ.
والجَنبَةُ: الناحيةُ من كلُّ شيءٍ، كأنه شِبهُ الخَلوَةِ من الناس.
ورجلٌ ذو جَنبةٍ أي ذو اعتزالٍ عن الناس، فُجتنِبٌ لهم.
والمُجانِبُ: الذي قاطع، وقد اجتنب قُربكَ.
والجانبُ: المُجتنبُ الضَّعيفُ المحقُورُ، قال العجّاج:
لا جانِبٌ ولا مُسقًّ بالغمر
والجُنابى: لُعبةٌ لهم يَتَجانبُ الغُلامانِ فيعتصمُ كلُّ واحدٍ من الآخر.
ورجلٌ أجنبِّي، وقد أجنبَ، والذَّكرُ والأنثى فيه سواءٌ، وقد يجمع في لغةٍ على الأجنابِ، قالت الخنساءُ:
يا عينُ جُودي بدمعٍ منكِ تَسكابا		وأبكي أخاكِ إذا جاورتِ أجنابا
والجارُ الجُنُبُ الذي جاوَرَكَ من قومٍ آخرين ذو جَنايةٍ لا قرابةَ له في الدارِ، ولا في النَّسبِ، قال اللُّه عزَّ وجلَّ: "والجارِ ذي القُربى، والجارِ الجُنُبِ".
والجَنُوبُ: ريحٌ تجيء عن يمين القِبلة، والجميع: الجَنائبُ، وقد جَنَبَتِ الرِّيح تَجنُبُ جُنوباً.
والجَنَبُ في الدّابَّةِ شِبهُ ظَلَعٍ.
والجَنيبُ: الأسيرُ مشدُود إلى جَنب الدابَّة.
وجَنابُ الدّارِ: ساحتها، وجَنابُ القوم ما قرب من مَحَلَّتهم.
وأخصب جَنابُ القوم.
والجَنبَة، مجزومٌ، اسم يقع على عامَّةِ الشَّجَر يُترك في الصَّيف.
ويقال: "لا جَنَبَ في الإسلام"، وهو أن يُجنب خلف الفرس الذي يُسابقُ عليه فرسٌ آخرُ عَرِيَ، فإذا بلغ قريباً من الغايةِ يُركبُ ذلك ليغلب الآخرين.
والجَنيبُ: الغريبُ، والجانبُ أيضاً.
والجَنيبُ: المَجنُوبُ.
والجَنيبُ: الذي يشتكي جَنبه.
والجَنيبُ: الذي يجتنِبك فلا يختلطُ بكَ.
وأجنَبنا منذ ثلاثٍ، أي دخلنا في الجنُوبِ.
وجُنِبنا منذُ أيّام: أثابتنا ريحُ الجنوبِ.
ويقال: أجنب فلانٌ، إذا أخذته ذاتُ الجَنبِ، وكأنَّها قرحةُ الجَنبِ.
وجَنَبَ فلانٌ في حيِّ فلانٍ، إذا نزل فيهم غريباً، يَجنُبُ.
وجَنَّبَ بنو فلانٍ فهم مُجَنِّبون، إذا لم يكن في إبلهم لبن، قال الجُميجُ:
لما رأت إبلي قلَّت حلوبتُها		وكلُّ عامٍ عليها عامُ تَجنيبِ
يُريد عام ذهاب اللبن، ويقول: كلُّ عامٍ يمرُّ بها هو عام تَجنيبِ.
ويقال: إنَّ عند بني فلانٍ لشراً مجَنباً وخيراً، أي كثير.
والمِنبُ: التُّرسُ، قال ساعِدةُ بنُ جُؤيَّة الهُذليُّ:
ضَرَبَ اللَّهيفُ لها السُّيوبَ بطغيةٍ		تُنبي العُقابَ كما يلطُّ المِجنَـبُ
ويقال: هذا لأجلٌ جَنابيٌّ: منسُوب لأهلِ جَنابٍ بأرضِ نجدٍ.
ويقال: لجَّ فلانٌ في جَنابٍ قبيحٍ، أي في مُجانفةٍ وجَنفٍ.
وأجنَبَ الرجل، إذا أصابته الجنابةُ.
ويقال: اتَّقِ اللَّه في جنبِ أخيك، ولا تقدح في شأنه، وأنشد:
خليليَّ كُنا واذكر اللَّه في جَنبي
أي في الوَقيعةِ فيَّ.
وضَرَبَه فجَنَبهُ، إذا أصاب جَنُبه.
ويقال: مَرّوا يسيرون جِنابتيه، أي ناحِيتيه. وقعد فُلانٌ إلى جَنبِ فُلانِ، وإلى جانبِ فلانٍ.
والجَأنَبُ، بالهمز، الرجلُ القصيرُ الجافي الخلقةِ، ورجلٌ جأنبٌ إذا كان كزاً قبيحاً.
وقال أمرؤ القيس:
ولا ذاتُ خلقِ إن تأملت جأنبُ
ورجل أجنَبُ، وهو البعيد منك في القَرابةِ.
وقال علقمة:
فلا تَحرِمَنّي نائِلاً عن جَـنـايةٍ		فاني امرؤٌ وسط القِبابِ غَريب
نجب: قال الخليلُ: النَّجبُ قُشور الشَّجر الغُلبِ.
ولا يقال لمِا لان من قِشر الأغصانِ نَجَبٌ.
ولا يقال: قِشرُ العُروقِ، ولكن نَجَبُ العروق، والقِطعةُ: نَجَبةٌ، وقد نَجَّبتُه تَنجيباً، وذهب فلانٌ يَنتَجبُ، أي يجمع النَّجَبَ، قال ذو الرُمّة:
كأنه رجليهِ ممّا كان من عشرِ		صقبنِ لم يتقشَّر عنهما النجبُ
وانتجبتُه، أي استخلصته واصطفيته اختياراً على غيره.
والمِنجابُ من السِّهام لما يُريَ وأصلحَ، إلا أنه لم يُرش، ولم يُنصل بعد.
وأنجَبَتِ المرأةُ إذا وَلدَت وَلَداً نجيباً، وقال الأعشى:
أنجَبَ أيام والـدهُ بـه		إذ نجلاهُ فنِعم ما نَجَلا
وامرأةٌ مِنجابٌ، أي ذات أولادٍ نُجَباءَ، ونساءٌ مناجيبُ.
والنَّجابةُ: مصدر النَّجيب من الرجال، وهو الكريمُ ذو الحَسَبِ إذا خَرَجَ خُرُوجَ أبيه في الكرمِ، والفعلُ: نَجُبَ.
ينجُبُ نجابةً، وكذلك النَّجابة في نجائِبِ الإبل، وهي عتاقُها التي يُسابقُ عليها.
نبج: نبجَتِ القبجةُ، إذا خرجت من جُحرها، دخيل.
والنَّتجُ: ضرب من الضُّراط.
ويقالُ لمن تكلَّم بما شاءَ نَبَحٌ.
والأنبج: حملُ شجرةٍ بالهند تربَّبُ بالعسل على خِلقِة الخَوجِ، مُجَرَّفٌ الرأس، يُجلبُ إلى العراق وفي جوفه نواة كنواةِ الخوجٍ، ومنه اشتقَّ الأنجِبات التي تُربَّبُ بالعسل من الأترجِّ والأهليلجَةِ ونحوها.
بنج:
البنجُ من الأدوية، مُعرَّبٌ.
جبن: الجَبُ: مثقَّل، الذي يؤكل، وتجبَّن اللَّبنُ: صار كالجُبُنِّ.
ورجلٌ جَبانٌ وامرأة جَبانةٌ، ورجال جُبناءُ ونساءٌ جَباناتٌ.
وأجبنتُه: حسبتُه جَباناً.
والجَبينُ: حرف الجَبهةِ ما بين الصُّدغين منفصلاً عن الناحيةِ، كلُّ ذلك جَبينٌ وادٌ، وبعضهم يقول: هما جَبينانِ.
والجبّانةُ واحدة، والجَبابين كثيرة.

### Türkçe

باب **الجيم** ve**النون** ve**الباء** onlarla birlikte

**ج ن ب**، **ن ج ب**، **ب ن ج**، **ن ب ج**، **ج ب ن** kullanımlı olanlardır.

**جنب**:
**الجُنُوُ**: **الجَنبِ**’in çoğulu.
**الجانِبُ** ve **الجَوانبُ** bilinen (şeyler)dir.
Ve (bir) adam **ليِّنُ الجانِبِ** ve**الجَنبِ** (olur); yani yakınlaşması kolaydır; ve**الجَنب** **الجانِب**’in yerinde gelir. Dedi ki:
النّاس جَنبٌ والأميرُ جَنبُ
Sanki onu bütün insanlara denk kılmıştır.
Ve O’nun (azze ve celle) sözü, İbrahim’in O’na duasından haber vererek: “**واجنُبني وبيتيَّ أن نعبدُ الأصنامَ**”; yani beni kurtar.
Ve**الجَنابانِ**: iki taraf.
Ve**الجَنبتان**: her şeyin iki tarafı; ordunun ve nehrin iki yanı ve benzerleri gibi; ve hepsi **الجَنَباتُ**.
Ve**الجَنيبةُ**: sevk edilen her binek.
Ve**جَنَّبتُه** onu şundan (uzak) kıldım; böylece **فاجتَنَبَ**; yani ondan kaçındı; Allah (azze ve celle) dedi: “**واجنُبني وبَنيَّ أن نعبُدَ الأصنامَ**”.
Ve**جَنَّبتُه**: yani ondan hoş olmayan bir şeyi defettim.
Ve**الجَنَبَة**: **الاجتِنابِ**’ın mastarı.
Ve**الجَنبَةُ**: her şeyin tarafı; sanki insanlardan bir tür halvet gibidir.
Ve (bir) adam **ذو جَنبةٍ**: yani insanlardan uzak durma sahibi; onlardan uzak duran.
Ve**المُجانِبُ**: ilişkiyi kesen kimsedir; ve senin yakınlığından kaçınmıştır.
Ve**الجانبُ**: kaçınılan, zayıf, hor görülen; el-Acçâc dedi ki:
لا جانِبٌ ولا مُسقًّ بالغمر
Ve**الجُنابى**: onlara ait bir oyundur; iki oğlan birbirinden yana çekilir; böylece her biri ötekinden korunur.
Ve (bir) adam **أجنبِّي**; ve**أجنبَ**; onda erkek ve dişi eşittir; ve bir dilde **الأجنابِ** üzerine cem‘ edilir. el-Hansâ’ dedi ki:
يا عينُ جُودي بدمعٍ منكِ تَسكابا		وأبكي أخاكِ إذا جاورتِ أجنابا
Ve**الجارُ الجُنُبُ**: başka bir kavimden, sana komşu olan; kendisi için bir cinayet (yükü) bulunan; evde de nesepte de onun için bir akrabalık yoktur. Allah (azze ve celle) dedi: “**والجارِ ذي القُربى، والجارِ الجُنُبِ**”.
Ve**الجَنُوبُ**: kıblenin sağından gelen bir rüzgâr; ve çoğulu: **الجَنائبُ**; ve rüzgâr **جَنَبَتِ**; **تَجنُبُ** **جُنوباً**.
Ve**الجَنَبُ** binek hayvanda topallığa benzer (bir şey)dir.
Ve**الجَنيبُ**: binek hayvanın yanına bağlanmış esir.
Ve**جَنابُ الدّارِ**: onun avlusu; ve**جَنابُ القوم** onların yerleşimlerine yakın olan (yer)dir.
Ve kavmin **جَنابُ**’ı bereketli oldu.
Ve**الجَنبَة** (cezimli): yazın bırakılan, bütün ağaçlara düşen bir isimdir.
Ve denir: “**لا جَنَبَ في الإسلام**”; o da şudur: üzerinde yarışılan atın arkasına, çıplak (binicisiz) başka bir atı yedeklemek; sonra hedefe yakın varınca ona binilir ki diğerlerini geçsin.
Ve**الجَنيبُ**: yabancı; ve**الجانبُ** da (böyledir).
Ve**الجَنيبُ**: **المَجنُوبُ**.
Ve**الجَنيبُ**: yanından şikâyet eden.
Ve**الجَنيبُ**: senden kaçınan, seninle karışıp kaynaşmayan.
Ve**أجنَبنا** üç günden beri; yani **الجنُوبِ**’a girdik.
Ve**جُنِبنا** günlerden beri: bize güney rüzgârı isabet etti.
Ve denir: **أجنب** falan kimse; eğer onu **ذاتُ الجَنبِ** yakaladıysa; sanki o, yanın yarasıdır.
Ve**جَنَبَ** falan kimse falan kabilenin içinde; eğer onların arasında yabancı olarak konakladıysa; **يَجنُبُ**.
Ve**جَنَّبَ** falan oğulları; böylece onlar **مُجَنِّبون**; eğer develerinde süt yoksa. el-Cumeyc dedi ki:
لما رأت إبلي قلَّت حلوبتُها		وكلُّ عامٍ عليها عامُ تَجنيبِ
Sütün gitmesi yılı demek ister; ve der ki: onun üzerinden geçen her yıl, **تَجنيبِ** yılıdır.
Ve denir: Şüphesiz falan oğullarının yanında çok **شراً مجَنباً** ve hayır vardır; yani çok.
Ve**المِنبُ**: kalkan. Sâ‘ide b. Cu’eyye el-Huzelî dedi ki:
ضَرَبَ اللَّهيفُ لها السُّيوبَ بطغيةٍ		تُنبي العُقابَ كما يلطُّ المِجنَـبُ
Ve denir: Bu, **أجلٌ جَنابيٌّ**’dir: Necd toprağında **جَنابٍ** ehline nispetlidir.
Ve denir: Falan kimse çirkin bir **جَنابٍ** içinde ısrar etti; yani bir **مُجانفةٍ** ve**جَنفٍ** içinde.
Ve**أجنَبَ** adam; eğer ona cünüplük isabet ettiyse.
Ve denir: Kardeşinin **جنبِ**’inde Allah’tan sakın; ve onun işi hakkında ayıplama. Ve (şu) şiir okunmuştur:
خليليَّ كُنا واذكر اللَّه في جَنبي
Yani bana karşı yapılan çekiştirmede.
Ve ona vurdu da onu **فجَنَبهُ**; eğer onun yanına isabet ettiyse.
Ve denir: Geçtiler, onun **جِنابتيه**’inde; yani iki tarafında yürüyorlar. Ve falan kimse falan kimsenin **جَنبِ**’ine oturdu; ve falanın **جانبِ**’ine.
Ve**الجَأنَبُ** (hemze ile): yaratılışı kısa, kaba adam; ve (bir) adam **جأنبٌ**; eğer cılız, çirkin ise.
İmru’ul-Kays dedi ki:
ولا ذاتُ خلقِ إن تأملت جأنبُ
Ve (bir) adam **أجنَبُ**: o, akrabalıkta senden uzak olandır.
Alkame dedi ki:
فلا تَحرِمَنّي نائِلاً عن جَـنـايةٍ		فاني امرؤٌ وسط القِبابِ غَريب

**نجب**:
el-Halîl dedi ki: **النَّجبُ** kalın ağaçların kabuklarıdır.
Ve dalların kabuğundan yumuşak olana **نَجَبٌ** denmez.
Ve denmez: köklerin kabuğu; fakat **نَجَبُ العروق** (denir); ve parça: **نَجَبةٌ**. Ve onu **نَجَّبتُه** **تَنجيباً**; ve falan kimse gitti **يَنتَجبُ**; yani **النَّجَبَ**’i toplar. Zû’r-Rumme dedi ki:
كأنه رجليهِ ممّا كان من عشرِ		صقبنِ لم يتقشَّر عنهما النجبُ
Ve onu **انتجبتُه**; yani onu ayıkladım ve başkasına tercih ederek seçtim.
Ve**المِنجابُ** ok(lar)dan, gösterilen ve düzeltilen (kısmı)dır; ancak henüz tüylenmemiştir ve henüz temrenlenmemiştir.
Ve kadın **أنجَبَتِ**; eğer soylu bir çocuk doğurduysa. el-A‘şâ dedi ki:
أنجَبَ أيام والـدهُ بـه		إذ نجلاهُ فنِعم ما نَجَلا
Ve (bir) kadın **مِنجابٌ**: yani **نُجَباءَ** çocuklar sahibi; ve kadınlar **مناجيبُ**.
Ve**النَّجابةُ**: erkeklerden **النَّجيب**’in mastarıdır; o, kerem bakımından babasının çıkışı gibi çıktığında, soylu, hasep sahibi cömerttir. Fiil: **نَجُبَ**.
**ينجُبُ** **نجابةً**; ve aynı şekilde **النَّجابة** develerin **نجائِبِ**’inde (vardır); o da onların yarışılan seçkinleridir.

**نبج**:
**نبجَتِ** keklik; eğer yuvasından çıktıysa; (bu) dâhildir (yabancı kökenli).
Ve**النَّتجُ**: yellenmenin bir türü.
Ve dilediği gibi konuşana **نَبَحٌ** denir.
Ve**الأنبج**: Hind’de bir ağacın meyvesidir; bal ile reçellendirilir; **الخَوجِ** yaratılışı üzere; başı kazınmış; Irak’a getirilir; ve içinde **الخوجٍ** çekirdeği gibi bir çekirdek vardır. Ondan, **الأترجِّ** ve**الأهليلجَةِ** ve benzerlerinden bal ile reçellendirilen **الأنجِبات** türetilmiştir.

**بنج**:
**البنجُ** ilaçlardandır; Arapçalaştırılmıştır.

**جبن**:
**الجَبُ**: ağırlaştırılmış (şeddeli); yenilen (şey)dir. Ve süt **تجبَّن**: **الجُبُنِّ** gibi oldu.
Ve (bir) adam **جَبانٌ** ve (bir) kadın **جَبانةٌ**; ve erkekler **جُبناءُ** ve kadınlar **جَباناتٌ**.
Ve onu **أجبنتُه**: onu **جَباناً** sandım.
Ve**الجَبينُ**: şakakların arasındaki, yan taraftan ayrılmış olarak, alnın kenarıdır; bunun hepsi bir **جَبينٌ**’dir, tek bir vadi (gibi); ve bazısı der ki: ikisi **جَبينانِ**’dır.
Ve**الجبّانةُ** bir tanedir; ve**الجَبابين** çoktur.
