# نجث — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%AB/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AC%D8%AB/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نجث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%AB.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نجث

نَجَثَ الشيءَ يَنْجُثُهُ نَجْثاً وتَنَجَّثَه: استَخْرجه. وتَنَجَّثَ الأَخبارَ، بَحَثَها. ورجل نَجَّاثٌ: بَحَّاثٌ عن الأَخبار. الأَصمعي: نَبَثُوا عن الأَمْرِ ونجَثُوا عنه وبَحَثُوا، بمعنى واحد. ورجل نَجَّاثٌ ونَجِثٌ: يَتَتَبعُ الأَخْبارَ ويستخرجها؛ قال الأَصمعي: ليس بِقَسَّاسٍ ولا نَمٍّ نَجِثْ
ويقال: بُلِغَتْ نَجِيثَتُه ونَكِيثَتُه أَي بَلغَ مجهودَه؛ وقوله أَنشده شمر:
أَزْمانَ عَنِّي قَلْبُكَ المُسْتَنْجِثُ،
بِمَأْلَفٍ في جَمْعِكُمْ مُسْتَنْبِثُ
قال: والمُسْتَنْجِثُ المُسْتَخْرِجُ؛ يقال: نَجَثَه إِذا أَخرجه؛ وقيل: المُسْتَنْجِثُ مثل المُنْهَمِك. ونَجِيثَةُ الخَبَرِ: ما ظهر من قبيحه. ونَجِيثُ القوم: سِرُّهم. الفراء: من أَمثالهم في إِعْلانِ السِّرِّ وإِبْدائِه بعد كتمانه قولهم: بَدا نجيثُ القوم إِذا ظهر سرُّهم الذي كانوا يخفونه.
وفي حديث عمر، رضي الله عنه: انْجُثُوا لي ما عند المُغِيرة فإِنه كَتَّامَةٌ للحديثِ. النَّجْثُ: الاستخراج، وكأَنه بالحديث أَخص. وفي حديث أُم زرع: ولا تُنَجِّثُ عن أَخبارنا تَنْجِيثاً. وفي حديث هند أَنها قالت لأَبي سفيان لما نزلوا بالابواء في غزوة أُحُد: لو نَجَثْتُمْ قَبْرَ آمِنَةَ أُمِّ محمد أَي نبشتم.
ونَجِيثُ الثَّناء: ما بلغ منه. ونَجِيثُ البئْرِ والحُفْرَةِ ونَجِيثَتُهما: ما خرج من ترابهما، وأَتانا نَجِيثُ القوم أَي أَمْرُهم الذي كانا يُسِرُّونه؛ قال لبيد يذكر بقرة:
مَدى العَيْنِ منها أَنْ تُراعَ بنَجْوةٍ،
كقَدْرِ النَّجيثِ، ما يَبُدُّ المُناضِلا
أَراد: أَن البقرة قريبةٌ من ولدها تراعيه، كقَدْر ما بين الرامي والهَدَف.
والنَّجيثَةُ: ما أُخرج من تراب البِئر مِثْلُ النَّبِيثَةِ. وأَمْرٌ له نَجِيثٌ أَي عاقبة سَوْءٍ.
والاسْتِنْجاثُ: التَّصَدِّي للشيء والإِقبالُ عليه والولُوع به. واستَنْجَثَ الشيءَ تَصَدَّى له وأُولِعَ به وأَقْبَلَ عليه. والنَجِيثُ: الهَدَف،وهو تراب يُجمع، سمي نجيثاً لانتصابه واستبقاله؛ وقيل: النَّجِيثُ تراب يُسْتخرَجُ ويُبْنى منه غَرَضٌ ويُرْمى فيه، وذلك أَن يُنْبَثَ الترابُ، ثم يُكَوَّمَ كَوْمَةً، ثم يُجْعَلَ عليها قِطعة شَنَّةٍ فيُرْمى فيها.
ونَجَثَ فلانٌ بني فلان يُنْجُثُهم نَجْثاً: اسْتَغْواهُمْ، واسْتَغاثَ بهم؛ ويقال: يَسْتعويهم، بالعين، يقال: خرج فلان يَنْجُثُ بني فلان أَي يَسْتَعْويهم.
والنُّجْثُ والنُّجُثُ: غِلافُ القلب، وكذلك البيت للإنسان، والجمع منهما: أَنْجاث؛ قال:
تَنْزُو قلوبُ الناسِ في أَنْجاثِها
وانْتَجَثَتِ الشاةُ: سَمِنَت؛ قال كثير عزَّة يصف أَتاناً: تَلَقَّطَها تَحْتَ نَوْءِ السِّماك،
وقد سَمِنَتْ سَوْرَةً وانْتِجاثا
قال: سَوْرَةً أَي يَسُور فيها الشحمُ، فسَوْرَةً، على هذا، منتصبٌ على المصدر، لأَنّ سمنت في قوّة سارت أَي تَجَمَّعَ سِمَنُها.

### Türkçe

**نَجَثَ** şeyi, onu **يَنْجُثُهُ** **نَجْثاً** ve onu **تَنَجَّثَه**: onu çıkardı.

Ve **تَنَجَّثَ** haberleri: onları araştırdı. Ve bir adam **نَجَّاثٌ**: haberler hakkında çok araştıran.

**الأَصمعي**: İş hakkında **نَبَثُوا** ettiler ve onun hakkında **نجَثُوا** ettiler ve **بَحَثُوا** ettiler; tek bir mânâdadır. Ve bir adam
**نَجَّاثٌ** ve **نَجِثٌ**: haberleri izler ve onları çıkarır; **الأَصمعي** dedi:
**ليس بِقَسَّاسٍ ولا نَمٍّ نَجِثْ**

Ve denilir: **بُلِغَتْ نَجِيثَتُه** ve **نَكِيثَتُه**; yani gayretinin sonuna ulaştı; ve onun sözü,
Şemmer onu okuttu:
**أَزْمانَ عَنِّي قَلْبُكَ المُسْتَنْجِثُ،
بِمَأْلَفٍ في جَمْعِكُمْ مُسْتَنْبِثُ**
Dedi: ve **المُسْتَنْجِثُ** çıkarandır; denilir: onu **نَجَثَه**; onu çıkardığı zaman; ve denildi:
**المُسْتَنْجِثُ** **المُنْهَمِك** gibidir. Ve **نَجِيثَةُ الخَبَرِ**: onun çirkininden ortaya çıkan şeydir.
Ve **نَجِيثُ القوم**: onların sırrıdır. **الفراء**: sırri ilân etme
ve onu, gizledikten sonra açığa çıkarma hususunda onların darbımesellerinden
sözleri şudur: **بَدا نجيثُ القوم**; yani gizledikleri sırları ortaya çıktığı zaman.

Ve Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadîsinde: **انْجُثُوا** bana, **المُغِيرة**’nin yanındakini; çünkü o
hadîsi çok gizleyendir. **النَّجْثُ**: çıkarma; ve sanki hadîs ile daha özeldir. Ve Ümm
Zer‘ hadîsinde: ve haberlerimiz hakkında **تُنَجِّثُ** etme, **تَنْجِيثاً**. Ve Hind’in hadîsinde, onun dediği:
Ebû Süfyân’a, Uhud gazvesinde **الابواء**’ya indiklerinde: eğer siz
Muhammed’in annesi **آمِنَة**’nin kabrini **نَجَثْتُمْ** etseydiniz; yani kazıp açsaydınız.

Ve **نَجِيثُ الثَّناء**: ondan ulaşılan şeydir. Ve **نَجِيثُ البئْرِ** ve **الحُفْرَةِ**
ve ikisinin **نَجِيثَتُهما**: ikisinin toprağından çıkan şeydir; ve bize **نَجِيثُ القوم** geldi; yani onların
gizledikleri iş(leri); Lebîd, bir ineği anarak dedi:
**مَدى العَيْنِ منها أَنْ تُراعَ بنَجْوةٍ،
كقَدْرِ النَّجيثِ، ما يَبُدُّ المُناضِلا**
Murad etti: ineğin yavrusuna yakın olduğunu, onu otlattığını; okçu
ile hedef arasındaki miktar kadar.

Ve **النَّجيثَةُ**: kuyunun toprağından çıkarılan şeydir; **النَّبِيثَة** gibidir. Ve bir iş, onun için
**نَجِيثٌ** vardır; yani kötü bir âkıbet.

Ve **الاسْتِنْجاثُ**: bir şeye karşı koyup yönelmek ve ona düşkünlük.
Ve **استَنْجَثَ** şeyi: ona karşı koydu ve ona düşkün oldu ve ona yöneldi.

Ve **النَجِيثُ**: hedeftir; o, bir araya toplanan topraktır; dikilmesi ve karşıda durması sebebiyle **نجيثاً** diye adlandırıldı;
ve denildi: **النَّجِيثُ** çıkarılan bir topraktır; ondan bir hedef yapılır ve ona atış yapılır; bu da
toprağın **يُنْبَثَ** edilmesi, sonra bir yığın halinde yığılması, sonra onun üzerine bir parça
**شَنَّةٍ** konulmasıdır; böylece ona atış yapılır.

Ve falan kişi, falan oğullarını **نَجَثَ** eder, onları **يُنْجُثُهم** **نَجْثاً**: onları azdırdı ve
onlardan yardım istedi; ve denilir: onları **يَسْتعويهم** eder, **العين** ile; denilir: falan çıktı, falan oğullarını **يَنْجُثُ** ediyor; yani
onları **يَسْتَعْويهم** ediyor.

Ve **النُّجْثُ** ve **النُّجُثُ**: kalbin kılıfıdır; aynı şekilde insan için evdir; ikisinin çoğulu:
**أَنْجاث**; dedi:
**تَنْزُو قلوبُ الناسِ في أَنْجاثِها**
Ve koyun **انْتَجَثَتِ**: semirdi; Kesîr ‘Azze, bir dişi eşeği vasfederek dedi:
**تَلَقَّطَها تَحْتَ نَوْءِ السِّماك،
وقد سَمِنَتْ سَوْرَةً وانْتِجاثا**
Dedi: **سَوْرَةً**; yani yağ onda dolaşır; böylece **سَوْرَةً**, bu üzere, masdar üzerine mansuptur;
çünkü “kuvvet içinde semirdi”; “**سارت**” yani onun semizliği toplandı.
