# نجح (ن-ج-ح) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%AD
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AC%D8%AD

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - ج - ح
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%AD/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والجيم والنون معهما
ح ج ن، ن ج ح، ج ح ن، ج ن ح مستعملات
حَجَنَ:
المِحْجَنة والمِحْجَن: عصا في طَرَفها عُقّاقة. واحتَجَنَ الرَجُل: إذا اختصَّ بشيءٍ لنفسه دونَ أصحابه. والاحتجان أيضاً بالمِحْجَن. حَجَنته عنه: أي صَدَدْتُه، قال:
ولا بُدَّ للمشَعُوف من تَبَع الـهَـوَى		إذا لم يَزَعْه من هَوَى النفس حاجنُ
وغَزوةٌ حَجون: وهي التي تظهر غيرها ثمَّ تخالف إلى غير ذلك الموضع، ويُقْصَدُ إليها. يقال: غَزاهم غَزوةً حَجوناً، ويقال: هي البعيدة، قال الأعشى:
فتلك إذا الحَجونُ ثَنَى عليها		عِطافَ الهَمِّ واختَلَطَ المَريدُ
والحَجون: مَوضع بمكّة قال:
فما أنتَ من أهل الحَجون ولا الصَفا
والحُجْنة: مَوضع أصابَه اعوِجاجٌ. والحَجَنُ: اعوجاجُ الشيء الأحجَن والصَّقْر وما يشبه من الطَّير أحْجَن المِنقار. ومن الأُنُوف أحجَن وهو ما أقبَلْتْ رَوثَتُه نحوَ الفَم فاستَأْخَرَتْ ناشزتاه قُبْحاً. وتكون الحُجْنةُ من الشَّعر: الذي جُعُودتُه في أطرافه.
نجح:
النُجْح والنَجاح: من الظَّفَر بالحوائج. نَجَحَتْ حاجتُك وأنجَحْتُها لك. وسِرْتُ سَيراً نُجحاً وناجحاً ونجيحاً: أي وشيكاً، قال:
يَشُلُّهُنَّ قَرَباً نَجيحاً
يصف قرباً على طريق المصدر. ورأيٌ نَجيحٌ: صَوابٌ. وتناجَحَتْ أحلامُه: إذا تَتابَعَت عليه رؤيا صِدقٍ. ونَجَحَ أمره: سَهُل ويَسَر.
جحن:
جَيْحُونُ وجَيْحانُ: اسم نَهْرٍ بالشام. والجَحِن: السَيِّء الغِذاء، قال الشّماخ يذكُر ناقةً:
وقد عَرِقَتْ مَغاِبنُها وجادَتْ		بدرَّتِها قِرَى جَحِنٍ قَتـينِ
أي قليلُ الطُّعْم.
جنح:
جَنَحَ الطائرُ جُنُوحاً: أي كَسَرَ من جَناحَيْه ثم أقبَلَ كالواقِعِ اللاَّجِئِ إلى موضع والرجُلُ يَجْنَحُ: إذا أقبَلَ على الشَيءِ يعَملُه بَيدَيْه وقد حَنَى إليه صدرهَ، قال:
جُنُوحَ الهالِكيِّ على يَدَيْه		مُكِبّاً يَجْتَلي نُقَبَ النِصال
وقال في جُنوح الطائر:
تَرَى الطَّيْرَ العتاق يَطَلْنَ منه		جُنُـوحـــاً.............
والسَفينةُ تجنَحُ جُنوحاً: إذا انتَهَتْ إلى الماءِ القليل فَلزِقَتْ بالأرض فلم تَمْض. واجتَنَحَ الرجُلُ على رِجْله في مَقْعَده: إذا انكَبَّ على يَدَيْه كالمُتَّكِئ على يَدٍ واحدة. وجَنَحَ الظَلامُ جُنُوحاً: إذا أقبَلَ اللَّيلُ، والاسم: الجِنْج والجُنْح، لغتان، يقال: كأنُّه جِنْج اللَّيْل يُشَبَّهُ به العَسْكَرُ الجَرّار. وجَناحا الطائر: يداه. ويَدا الإنسان: جناحاه. وجَناحا العَسْكَر: جانِباه. وجَناحا الوادي: أنْ يكونَ له مَجْرى عن يَمينه وعن شمَالِه. وجَنَحَت الناقةُ: إذا كانَتْ باركةً فمالَتْ عن أحَدِ شِقَّيْها. وجَنَحَتِ الإبِل في السَّيْر: أسرَعَتْ، قال:
والعيِسُ المَراسيلُ جُنَّحُ
وناقةٌ مُجَنَّحُة الجَنْبَيْن: أي واسعتها. وجَنَحْتُه عن وجهه جنحاً فاجتَنَحَ: أي أمَلْتُه فمالَ. واجْنَحْتُه فجَنَحَ: أمَلْتُه فمال، قال:
فإن تَنْأ لَيْلَى بعدَ قُرْبٍ ويَنْفَتِلْ		بها مُجْنَحُ الأَيّام أو مُستقيمُها
وجَوانِح الصَّدْر: الأضلاعُ المتَّصِلةُ رُؤوسُها في وَسَط الزَّوْر، الواحدةُ جانِحةٌ.
جنح:
يقال: حَنَجْتُه فاحتَنَجَ: أي أمَلْتُه فمالَ، وأحْنَجْتُه، لغة، قال العجاج:
فَتُحْمِلِ الأرواحَ حاجاً مُحْنَجاً		إليَّ أعرِفْ وَجْهَها المُلَجْلَجا
يَعني حاجةً ليسَتْ بواضحةٍ على وجهها ولكنَّها مُمالةُ المَعْنَى.
والحَنْج: إمالة الشَيءِ عن وجهه. والمِحْنجة: شَيءٌ من الأدَوات.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الجيم** ve **النون** onlarla birlikte

**ح ج ن**، **ن ج ح**، **ج ح ن**، **ج ن ح** kullanımdadırlar
**حَجَنَ**:
**المِحْجَنة** ve **المِحْجَن**: ucunda **عُقّاقة** bulunan bir değnek. Ve **احتَجَنَ الرَجُل**: arkadaşları dışında kendisi için bir şeye tahsis ettiğinde. Ve **الاحتجان** da **بالمِحْجَن** iledir. **حَجَنته عنه**: yani onu engelledim; dedi ki:
Ve hevesin peşine düşen tutkun için mutlaka (şu vardır):
Nefs hevesinden bir engelleyici onu vazgeçirmezse

Ve **غَزوةٌ حَجون**: o, başkasını gösterip sonra o yerin dışına başka bir yere aykırı (yöne) giden ve kendisine kasdedilen (sefer)dir. Denir: **غَزاهم غَزوةً حَجوناً**; ve denir: o uzak olandır; **الأعشى** dedi ki:
İşte o, **الحَجون** onun üzerine bükünce,
Gamın kıvrımını; ve **المَريدُ** karıştı

Ve **الحَجون**: Mekke’de bir yerdir; dedi ki:
Sen ne **الحَجون** ehli(nden)sindir ne de **الصَفا**

Ve **الحُجْنة**: kendisine eğrilik isabet etmiş bir yer. Ve **الحَجَنُ**: **الأحجَن** şeyin eğriliği; ve **الصَّقْر** ve kuşlardan ona benzer olanın gagası **أحْجَن**dır. Ve burunlardan **أحجَن**: o, **رَوثَتُه** ağza doğru öne geldi de iki çıkıntısı çirkinlikten geri kaldı olandır. Ve **الحُجْنة** saçtan da olur: kıvırcıklığı uçlarında olan (saç).

**نجح**:
**النُجْح** ve **النَجاح**: ihtiyaçlarda başarı elde etmekten (gelir). **نَجَحَتْ حاجتُك** ve **أنجَحْتُها لك**. Ve **سِرْتُ سَيراً نُجحاً وناجحاً ونجيحاً**: yani yakın (bir zamanda); dedi ki:
Onları yakın bir **قَرَباً نَجيحاً** ile sürer

Bir mastar yolu üzere **قَرَباً**yı vasfeder. Ve **رأيٌ نَجيحٌ**: doğru(dur). Ve **تَناجَحَتْ أحلامُه**: üzerine doğru rüya ardı ardına geldiğinde. Ve **نَجَحَ أمره**: kolay oldu ve yumuşadı.

**جحن**:
**جَيْحُونُ** ve **جَيْحانُ**: Şam’da bir nehrin adıdır. Ve **الجَحِن**: kötü gıdalı (olan); **الشّماخ** bir deveyi anarak dedi ki:
Ve onun koltuk altları terledi ve verdi,
Sütüyle, kötü gıdalı, zayıf bir misafirin ağırlamasını

Yani tadı az.

**جنح**:
**جَنَحَ الطائرُ جُنُوحاً**: yani iki kanadından (bir miktar) kırdı, sonra düşen, sığınan gibi bir yere yöneldi; ve adam **يَجْنَحُ**: bir şeye, onu iki eliyle yaparak yöneldiğinde ve göğsünü ona doğru eğdiğinde; dedi ki:
Helâk olanın iki eli üzerine yönelişi gibi,
Eğilmiş, ok uçlarının deliklerini inceler

Ve kuşun **جُنوح**u hakkında dedi ki:
Sen asil kuşları ondan görürsün,
**جُنُـوحـــاً.............**

Ve gemi **تجنَحُ جُنوحاً**: az suya ulaşıp yere yapıştığında, artık geçmediğinde. Ve **اجتَنَحَ الرجُلُ على رِجْله في مَقْعَده**: iki eli üzerine, tek bir ele dayanır gibi yaslanan gibi kapandığında. Ve **جَنَحَ الظَلامُ جُنُوحاً**: gece geldiğinde; isim: **الجِنْج** ve **الجُنْح**; iki lehçedir. Denir: sanki o, gece **جِنْج**idir; onunla büyük ordu benzetilir. Ve kuşun iki **جَناح**ı: iki elidir. Ve insanın iki eli: onun iki **جناح**ıdır. Ve ordunun iki **جَناح**ı: iki yanıdır. Ve vadinin iki **جَناح**ı: sağında ve solunda bir yatağı olmasıdır. Ve **جَنَحَت الناقةُ**: çökmüş iken iki yanından birinden yana meylettiğinde. Ve **جَنَحَتِ الإبِل في السَّيْر**: hızlandığında; dedi ki:
Ve gönderilmiş (develer) olan **العيِسُ**: **جُنَّحُ**

Ve iki yanı geniş **مُجَنَّحُة الجَنْبَيْن** bir deve: yani geniş yanlısı. Ve **جَنَحْتُه عن وجهه جنحاً فاجتَنَحَ**: yani onu eğdim de eğildi. Ve **اجْنَحْتُه فجَنَحَ**: onu eğdim de eğildi; dedi ki:
Eğer Leylâ yakınlıktan sonra uzaklaşır ve ayrılırsa,
Onunla günlerin eğdireni yahut doğrusu (ayrılır)

Ve göğsün **جَوانِح**i: başları göğüs ortasında bitişik olan kaburgalardır; teki **جانِحةٌ**dır.

**جنح**:
Denir: **حَنَجْتُه فاحتَنَجَ**: yani onu eğdim de eğildi; ve **أحْنَجْتُه**; bir lehçedir. **العجاج** dedi ki:
Böylece ruhları, eğdirilmiş bir hacet taşıyarak yüklersin,
Bana; onun yüzünü, yuvarlaklaştırılmış olanı bilirim

Yani yüzü üzerinde açık olmayan, fakat anlamı eğdirilmiş bir ihtiyaç.
Ve **الحَنْج**: şeyi yüzünden eğmek. Ve **المِحْنجة**: aletlerden bir şey.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%AD/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

النُجْحُ والنَجاحُ: الظفر بالحوائج. وأنْجَحَ الرجل: صار ذا نُجْحٍ، فهو مُنْجِحٌ من قوم مَناجِحَ ومَناجيح. وما أفْلَحَ فلانٌ ولا أنْجَحَ. وقد أنْجَحْتُ حاجَتَهُ، إذا قضيتَها له. وتَنَجّحت الحاجة واستنجحتها. إذا تَنَجَّزْتَها. ونَجَحَتْ هي. ونَجَحَ أمر فلان، أي تيسَّر وسَهُلَ، فهو ناجحٌ. وسار فلانٌ سيراً نَجيحاً، أي وشيكاً. ورأيٌ نَجيحٌ، أي صواب. وتَناجَحَتْ أحلامُه، أي تتابعت بصدقٍ.

##### Türkçe

**النُجْحُ** ve **النَجاحُ**: ihtiyaçlara erişip elde etme (zafer).

Ve **أنْجَحَ** adam: **نُجْحٍ** sahibi oldu; o, **مُنْجِحٌ**dur; **مَناجِحَ** ve **مَناجيح** kavminden.

Ve “Falan ne **أفْلَحَ** etti ne de **أنْجَحَ** etti.”

Ve “Onun ihtiyacını **أنْجَحْتُ**”; yani onu onun için yerine getirdiğin zaman.

Ve ihtiyaç **تَنَجّحت** oldu ve onu **استنجحتها**; yani onu **تَنَجَّزْتَها** ettiğin (tamamlayıp gerçekleştirdiğin) zaman.

Ve o (ihtiyaç) **نَجَحَتْ**.

Ve falanın işi **نَجَحَ**; yani kolaylaştı ve kolay oldu; o hâlde o **ناجحٌ**dır.

Ve falan **نَجيحاً** bir yürüyüşle yürüdü; yani çabuk/pek yakında (olacak şekilde).

Ve **نَجيحٌ** bir görüş; yani doğru.

Ve onun rüyaları **تَناجَحَتْ**; yani doğrulukla peş peşe geldi.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%AD/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ج ن
حجن ، حنج ، جنح ، جحن ، نجح : مستعملات .
حجن : قال الليث : الحَجَن : اعْوِجَاج الشيء الأَحْجَن ، والصقر أحجن المنقار ، ومن الأنوف أَحْجَن وهو ما أقبلت رَوْثَتُه نحو الفم ، واستأْخَرَت ناشزتاه قُبْحاً ، والناشِزَة : حرف المَنْخَر .
والحُجْنة : مصدر كالْحَجَن وهو الشَّعَر الذي جُعودتُه في أطرافه ، والْحُجْنَةُ أيضاً : موضع أصابه اعْوِجاج من العصا .
والمِحْجَن : عصاً في طرفها عُقَّافة ، والفعل بها الاحتجان ، ومن ذلك يقال للرجل إذا اخْتَص بشيء لنفسه : قد احْتجنه لنفسه دون أصحابه .
وتقول : حَجَنتُه عنه أي صَدَدتُه وصرفته ومنه قوله :
ولا بدَّ للمشعُوفِ من تَبَعِ الهوى
إذا لم يَزَعْه من هوى النفس حاجن
والغَزوة الحَجُون : التي يُظْهَرُ غيرها ثم يُخالَف إلى غير ذلك الموضع ) ، ويُقْصدُ إليها يقال : غزاهم غَزْوَة حَجُونا ، ويقال هي البعيدة .
والحَجُون : موضع بمكة ، ومنه قوله :
فما أنت من أهل الحَجُون ولا الصَّفَا
ولا لك حَقُّ الشِّرْبِ في ماء زَمْزَم
وقال غيره : حَجَنْتُ البعير فأنا أَحْجنِهُ وهو بعير محجون إذا وُسِم بسمة المِحْجن ،
وهو خط في طرفه عَقْفة مثل مِحْجَن العصا .
أبو عبيد التَّحْجِين : سِمَةٌ مُعْوَجَّة .
وفلان مِحْجَنُ مال أي حسن القيام على المال وأنشد :
مِحْجَنَ مالٍ حَيْثُما تَصرَّفا
وفي الحديث : ( تُوضَع الرّحِمُ يوم القيامة لها حُجْنَةٌ كحُجْنة المِغْزَل . قيل : حُجْنة المغزل صِنَّارَتُها . وهي الحديدة العقْفَاءُ التي يُعلَّق بها الخيط ، ثم يفتل الغَزْل ، وكل مُنْعَقِف أَحْجَن .
واحْتجانُ المال : إصلاحه وجمعه وضمُّ ما انتشر منه . واحتجان مال غيرك : اقتِطاعه وسَرِقَتهُ .
وصاحب المِحْجَن في الجاهلية : رجل كان معه مِحْجَن وكان يقعدُ في جادَّة الطريق فيأخُذُ بمحْجَنه الشيء بعد الشيء من أثاث المارة ، فإن عُثِر عليه اعْتَلَّ بأنه تعلق بمحجنه .
وقال أبو زيد : الأحْجَن : الشعَرُ الرَّجِلُ والحُجنة : الرَّجَل والسبِطُ الذي ليست فيه حِجْنة ، وسرتُ عَقَبَة حجوناً أي بعيدة .
جحن : أبو عُبيد عن الكِسائي : الجَحِن : السّيِّء الغِذاء وقد أجحَنَتْه أُمُّه ، وقال الأصمعي : في المُجْحَن مِثْلَه .
وقال أبو زيد : الجَحِن : البطيء الشَّباب . وقال الشَّمّاخ :
وقد عرِقت مَغابِنُهَا وجادت
بِدرَّتها قِرَى جَحِنٍ قَتِينِ
يعني أنها عَرِقَت فسار عرقها قِرًى للقُراد . ومَثَلٌ من الأمثال : ( عجِبْتُ أن يَجِيء من جَحِنٍ خَيْرٌ ) .
الليث : جَيْحون ، وجيْحان : اسم نهر جاء فيهما حديث .
وقال غيره : نَبْت جَحِنٌ : زَمِرٌ صغير مُعَطَّش ، وكل نَبْتٍ ضَعُفَ فهو جَحِن .
ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال جحَن وأجحَنَ وجَحَّن ، وحَجَنَ وأحجَن وحجَّن ، وجحَدَ وأجْحَدَ وجَحَّد كله معناه إذا ضَيَّق على عِياله فَقْراً أو بُخْلاً .
ويقال : حُجيْناء قلبي ولُوَيْحاء قلبي ولُوَيْذَاءُ قلبي يعني ما لزم القلبَ .
جنح : الليث : جَنَحَ الطائِرُ جُنوحاً إذا كَسَر من جناحَيْه ثم أقبل كالواقع اللاّجِىء إلى موضع .
وقال الشاعر :
تَرَى الطيرَ العِتاق يَظَلْن منه
جُنُوحاً إن سَمِعْن له حسِيسَا
والرجلُ يَجْنح إذا أقبل على الشيء يعمله بيديه ، وقد حَنَى عليه صدرَه ، وقال لَبِيد :
جُنُوحَ الهالِكِيّ على يديه
مُكِبّاً يَجْتَلي نُقَب النِّصالِ
والسفينةُ تجنَح جُنُوحاً إذا انتهت إلى الماء القليل فلَزِقت بالأرض فلم تمْضِ .
وقال ابن شُمَيل : جَنَح الرّجلُ إلى الْحَرورِيّة ، وجَنَح لهم إذا تابعهم وخضع لهم .
وقال الليث : اجتنح الرّجل على رِجْله في مَقْعدِه إذا انكَبّ على يديْه كالمتكىء على يَدٍ واحدة .
وروى أبو صالح السَّمَّان عن أبي هُرَيْرة أنَّ رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) أَمَرَ بالتَّجَنُّح في الصلاة فشَكا ناسٌ إلى النبي ( صلى الله عليه وسلم ) الضَّعْفَ فأمرهم أن يستعينوا بالرُّكَب . قال شمر : التّجنُّح والاجْتِناح كأنه الاعتماد في السُّجود على الكَفّيْن والادِّعامُ على الرّاحتيْن وتَرْكُ الافْتراشِ للذِّرَاعين ، قال : وقال ابن شُمَيْل : جَنَح الرجلُ على مَرْفِقَيْه إذا اعتمد عليهما وقد وضعهما بالأرض أو على الوِسادة يَجْنحُ جُنوحاً وجَنْحاً .
قال شمر : ومما يُصَدِّق ذلك حَديثُ النُّعْمان بن أبي عَيّاش قال : شكا أصحاب رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) إليه الاعتمادَ في السُّجود ، فرخَّص لهم أن يستعينُوا بمرافِقِهم على رُكَبهم .
وقال ابن شُمَيْل : الاجْتِناحُ في الناقة : كَأنّ مُؤَخّرها يُسْنَد إلى مُقَدَّمها من شدة اندفاعها يَحْفِزُها رِجْلاها إلى صدرها .
وقال شمر : اجتنَحَتِ النّاقةُ في سَيْرها إذا أَسْرَعَت وأنشد :
من كُلِّ وَرْقاء لها دَفٌّ قَرِحْ
إذا تَبادَرْنَ الطريقَ تجْتَنِحْ
وقال أبو عُبيدة : المُجْتَنِح من الخيْل : الذي يكون حُضْرُه واحداً لأحد شِقَّيْه يَجْتنِح عليه أي يعْتَمِدُه في حُضْره .
وقال الليث : جَنَح الظَّلامُ جنوحاً إذا أقبل الليل . وجنحُ الظلام وجُنْحهُ لغتان ، ويقال : كأنه جِنْحُ ليل يُشَبَّه به العسكرُ الجرار .
غَيْرِ سُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 ءٍ وَاضْمُمْ إِلَيْكَ جَنَاحَكَ ) ( القَصَص : 32 ) معنى جَنَاحك هنا العَضُد ، ويقال : اليدُ كُلّه جَناحٌ ، وقال في قوله جَلّ وعز : ( وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ ) ( الإسرَاء : 24 ) أي أَلِنْ لهما جانِبَك .
الليث : جَنَحَتِ الإبل في سيرها إذا أسرعت ، والنَّاقةُ الباركةُ إذا مالت على أحد شِقَّيها يقال : جَنَحَت ، وقال ذُو الرُّمَّة :
إذا مال فوق الرَّحْل أَحْييْتِ نَفْسه
بِذِكْراك والعِيسُ المَراسيلُ جُنَّحُ
ويقال للناقة إذا كانت واسِعةَ الْجَنْبَيْن إنها لمجنحة الْجَنْبَين .
وجَوَانِح الصدر من الأضلاعِ : المتصلةُ رُؤوسُها في وَسْطِ الزَّوْر ، الواحدة جانِحَة .
ويقال : أقمتُ الشيءَ فاستقَام ، وأجنحتُ الشيءَ أي أَمَلْته فجنح أي مال ، وقال الله : ( وَإِن جَنَحُواْ لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا ) ( الأنفَال : 61 ) أي إن مالوا إليك للصلح فمِلْ إليها ، والسِّلْمُ : المُصَالَحة ، ولذلك أُنِّثَتْ .
وقال أبو الهيثم في قوله تعالى : ( وَلاَ جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا عَرَّضْتُم بِهِ ) ( البَقَرَة : 235 ) الْجُنَاحُ : الْجِنَايَة والْجُرْمُ ، وأنشد قولَ ابن حِلِّزَةَ :
أَعلينا جُناحُ كِنْدَةَ أَنْ يَغْ
نَمَ غَازِيهُمُ ومِنَّا الجَزَاءُ
وصف كِنْدَةَ بأنهم جَنَوْا على بني تَغْلِبَ جناية ، ثم فسر الجناية أن يَغْنَم غَازِيهم بأَنهم غَزَوْكم فَقَتَلُوكم ، وتحمِّلُونَنَا جَزَاء فِعْلهم أي عِقابَ فعلهم ، والجزاء يكون ثواباً وعِقَابا ، وقيل في قوله : ( وَلاَ جُنَاحَ عَلَيْكُمْ ) ( البقرة : 235 ) أي لا إثْمَ عليكم ولا تضييق .
وأخبرني المُنْذريّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي قال : العرب تقول : أنا إليك بِجُناح أي مُتَشَوِّق وأنشدنا :
يا لَهْفَ نَفِسي بعد أُسْرَةِ واهِبٍ
ذهبوا وكُنْتُ إليهم بجُناح
وجَناحُ الشيء : نفسه ، ومنه قول عَدِيّ بن زَيد :
وأَحْوَرُ العَيْن مرْبُوب له غُسَنٌ
مُقَلَّدٌ من جَنَاحِ الدُّرِّ تَقْصَارا
وقيل : جَنَاحُ الدُّرِّ : نَظْمٌ منه يُعَرَّض .
وقال أبو عمرو : كلُّ شيء جعلتَه في نظام فهو جَنَاحٌ . وللعرب في الجَناح أمثالٌ منها قولهم للرجل إذا جَدَّ في الأمر واحتفَل : ( رَكِبَ فلانٌ جَنَاحَيْ نَعَامة ) .
وقال الشَّمَّاخ :
فمن يَسْع أو يَركَبْ جَنَاحَيْ نَعَامَة
ليُدْرِكَ ما قَدَّمْتَ بالأَمْسِ يُسْبَقُ
ويقال : ركب القومُ جَنَاحَي الطائر إذا فارقوا أوطانهم ، وأنشد الفَرَّاءُ :
كأَنما بجناحي طائر طاروا
ويقال : فلان في جَنَاحَي طَائِر إذا كان قلِقاً دهشاً كما يقال : كأَنه على قرن أَعفَر ، ويقال : نحن على جناح سَفَر أي نريد السَّفَر . وفلان في جناح فلان أي في ذَراه وكَنَفِه ، وأما قول الطرمّاح :
يَبُلّ بمَعْصُورٍ جَنَاحيْ ضَئيلَةٍ
أَفَاوِيقَ منها هَلَّةٌ ونُقوعُ
فإنّه يريد بالجناحين الشَّفَتين . ويقال : أراد بهما جانبي اللَّهاةِ والحَلْق .
وقال أبو النَّجْم يصف سحابا :
وَسَحَّ كلَّ مُدْجِنٍ سَحَّاحِ
يَرْعُدُ في بِيض الذُّرى جُنَّاح
قال الأصمعي : جُنّاحٌ : دَانِيةٌ من الأرض ، وقال غيره : جُنّاحٌ : مائلة عن القَصْد .
حنج : قال الليث : الْحَنجُ : إمالة الشيء عن وجهه ، يقال : حَنَجْتُه أي أَمَلْتُهُ فاحْتَنَج فعل لازم ، ويقال أيضاً : أحنَجْتهُ ، وقال أبو عمرو : الإحْناجُ أن يَلْوِي الخبر عن وجههِ ، وقال العجَّاج :
فتَحْمِلُ الأرواحُ وحْياً مُحْنَجاً
قال : والمُحْنَج : الكلام المَلْوِيّ عن جهته كيلا يُفْطَن له ، يقال : أَحْنَجَ عنِّي أمرَه أي لواه . وقال الليث : المِحْنجَةُ : شيء من الأدوات .
وقال الأصمعي يقال : رجع فلان إلى حِنجه وبِنْجه أي رجع إلى أصله .
أبو عُبيد عن أبي عُبيدة : هو الحِنْجُ والبِنْجُ للأصْل . سَلَمة عن الفراء : هو السِّرَارُ ، والإحْنَاجُ ، والنَّسِيفُ ، والمُهَالَسَةُ ، والمُعامَسةُ واحد .
عمرو عن أبيه : الحِنَاجُ : الأصول ، واحدُها حِنْج .
نجح : الليث : نجَحَتْ حَاجَتُك وأَنجحتُها
لك . وسار فلان سيراً ناجحاً ونَجِيحاً ، وقال لبيد :
فمضَيْنَا فقَضَيْنَا ناجِحاً
مَوْطِناً يُسأَل عنه ما فَعَلْ
ورأي نجيحٌ : صوابٌ ، ورجل نجيح : مُنْجِح للحاجات ، وقال أَوْسٌ :
نَجيحٌ جَوَادٌ أَخُو مَأْقِطٍ
نِقَابٌ يُحدِّثُ بالغائِبِ
ويقال للنائم إذا تتَابعت عليه رُؤَى صدق : تناجَحت أحلامه .
وقال شمر : أنجَحَ بك الباطِلُ أي غلبك الباطل ، وكل شيء غلبك فقد أنجحَ بك ، وإذا غلبته فقد أَنجحت به .
وقال أبو عمرو . النَّجاحةُ : الصَّبر .
ويقال : ما نَفْسي عنه بنجيحة أي بصابرة ، وقال ابن مَيَّادة :
وما هَجْرُ ليلَى أن تكون تباعدت
عليك ولا أَنْ أَحْصَرتك شغُولي
ولا أن تكون النفسُ عنها نجيحةً
بشيء ولا مُلْتَاقَةً ببديل

##### Türkçe

ح ج ن
**حجن** , **حنج** , **جنح** , **جحن** , **نجح** : kullanımdadırlar.

**حجن** : Leys dedi: **الحَجَن**: **الأَحْجَن** olan şeyin eğriliğidir; doğan gagası eğridir; burunlardan da **أَحْجَن** olan vardır; o, dışkısı ağza doğru gelen ve iki çıkıntısı çirkinlikçe geriye kalan şeydir; **الناشِزَة**: burun deliğinin kenarıdır.
**الحُجْنة**: **الحَجَن** gibi bir mastardır; o, kıvırcıklığı uçlarında olan saçtır; **الْحُجْنَةُ** ayrıca: değnekten eğrilik isabet etmiş bir yerdir.
**المِحْجَن**: ucunda kanca olan bir asadır; onunla yapılan fiil **الاحتجان**’dır; bundan dolayı, bir şeye arkadaşları dışında kendisi için özel olarak sahip olan adama şöyle denir: onu kendisi için **احْتجنه**.
Ve dersin: onu ondan **حَجَنتُه**; yani onu engelledim ve çevirdim; ondan (şu) sözü:
ولا بدَّ للمشعُوفِ من تَبَعِ الهوى
إذا لم يَزَعْه من هوى النفس حاجن
Ve **الحَجُون** olan gazve: başkası gösterilip sonra o yerin dışına gidilerek ona kastedilen (gazve)dir; “onlara **غَزْوَة حَجُونا** gazve etti” denir; ve “o uzaktır” denir.
Ve **الحَجُون**: Mekke’de bir yerdir; ondan (şu) sözü:
فما أنت من أهل الحَجُون ولا الصَّفَا
ولا لك حَقُّ الشِّرْبِ في ماء زَمْزَم
Başkası dedi: deveyi **حَجَنْتُ**; ben onu **أَحْجنِهُ**; ve o, **المِحْجن** damgasıyla damgalanırsa **محجون** bir devedir;
ve o, ucunda asa **مِحْجَن**’i gibi bir kanca bulunan bir çizgidir.
Ebû Ubeyd: **التَّحْجِين**: eğri bir damgadır.
Ve falan, malın **مِحْجَنُ**’idir; yani mala iyi bakıp gözetir; ve (şu) şiiri okudu:
مِحْجَنَ مالٍ حَيْثُما تَصرَّفا
Hadiste: “Kıyamet günü rahim konulur; onun için, iğ **المِغْزَل**’in **حُجْنَة**’si gibi bir **حُجْنَة** vardır.” Denildi: iğin **حُجْنة**’si onun kancasıdır; o, ipliğin kendisine asıldığı, sonra ipliğin büküldüğü eğri demirdir; her eğri olan **أَحْجَن**’dır.
Malın **احْتجانُ**’ı: onu düzeltmek, toplamak ve ondan dağılmış olanı bir araya getirip katmaktır. Başkasının malını **احتجان**: onu koparıp almak ve çalmaktır.
Câhiliyede **المِحْجَن** sahibi: yanında bir **مِحْجَن** bulunan bir adamdı; yolun ana güzergâhında oturur, geçip gidenlerin eşyasından şeyden şeye **مِحْجَن**’iyle alırdı; eğer yakalanırsa, onun **مِحْجَن**’ine takıldığını ileri sürerek mazeret uydururdu.
Ebû Zeyd dedi: **الأحْجَن**: kıvırcık saçtır; **الحُجنة**: kıvırcıklık; ve içinde **حِجْنة** bulunmayan düz ve yumuşak (saç)tır; “**حجوناً** bir geçidi aştım” yani uzak (olarak).

**جحن** : Ebû Ubeyd, Kisâî’den: **الجَحِن**: kötü beslenendir; annesi onu **أجحَنَتْه**. Asmaî dedi: **المُجْحَن** hakkında da bunun gibidir.
Ebû Zeyd dedi: **الجَحِن**: gençliği yavaş olandır. Şemmâh dedi:
وقد عرِقت مَغابِنُهَا وجادت
بِدرَّتها قِرَى جَحِنٍ قَتِينِ
Yani o terledi; böylece teri, keneler için bir ikram oldu. Atasözlerinden bir örnek: “Şaştım ki **جَحِن**’den hayır gelsin.”
Leys: **جَيْحون** ve **جيْحان**: kendilerinde bir hadis gelmiş olan bir nehrin adıdır.
Başkası dedi: **جَحِن** bitkisi: küçük, susuz kalmış bir **زَمِر**’dir; zayıflayan her bitki **جَحِن**’dir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **جحَن** ve **أجحَنَ** ve **جَحَّن** denir; ve **حَجَنَ** ve **أحجَن** ve **حجَّن**; ve **جحَدَ** ve **أجْحَدَ** ve **جَحَّد**; hepsinin manası: fakirlikten yahut cimrilikten dolayı ailesine daraltmasıdır.
Ve denir: “**حُجيْناء** kalbim” ve “**لُوَيْحاء** kalbim” ve “**لُوَيْذَاءُ** kalbim”; yani kalbe yapışıp kalan şey.

**جنح** : Leys: kuş, iki kanadından kırıp sonra düşer gibi bir yere yönelip sığınan olarak geldiğinde **جُنوحاً** **جَنَحَ** eder.
Şair dedi:
تَرَى الطيرَ العِتاق يَظَلْن منه
جُنُوحاً إن سَمِعْن له حسِيسَا
Ve adam, bir şeye onu elleriyle yapmaya yöneldiğinde **يَجْنح** eder; ve göğsünü onun üzerine eğmiştir. Lebîd dedi:
جُنُوحَ الهالِكِيّ على يديه
مُكِبّاً يَجْتَلي نُقَب النِّصالِ
Ve gemi, az suya ulaşıp yere yapıştığında, ilerlemediğinde **جُنُوحاً** **تجنَح** eder.
İbn Şümeyl dedi: adam **الْحَرورِيّة**’ye **جَنَح** etti; ve onlara **جَنَح** etti; yani onlara uydu ve onlara boyun eğdi.
Leys dedi: adam oturduğu yerde ayağı üzerinde, tek ele dayanır gibi iki eli üzerine kapanınca **اجتنح** eder.
Ebû Sâlih es-Semmân, Ebû Hureyre’den rivayet etti: Resûlullah ( صلى الله عليه وسلم ) namazda **التَّجَنُّح** ile emretti; insanlar zayıflığı Peygamber’e ( صلى الله عليه وسلم ) şikâyet ettiler; onlara dizlerle yardım almalarını emretti. Şemmer dedi: **التّجنُّح** ve **الاجْتِناح** sanki secdede avuçlara dayanmak, iki avuç içiyle destek almak ve kolları yere yaymayı terk etmektir. Dedi: İbn Şümeyl dedi: adam dirsekleri üzerine dayanıp onları yere yahut yastığa koyduğunda dirsekleri üzerine **جَنَح** eder; **جُنوحاً** ve **جَنْحاً** **يَجْنحُ** eder.
Şemmer dedi: bunu doğrulayan şeylerden biri, Nu‘mân b. Ebî ‘Ayyâş’ın hadisi: Resûlullah’ın ( صلى الله عليه وسلم ) ashabı ona secdede dayanmayı şikâyet etti; onlara dizleri üzerinde dirsekleriyle yardım almalarına ruhsat verdi.
İbn Şümeyl dedi: devede **الاجْتِناح**: şiddetli atılımından dolayı sanki arka tarafı ön tarafına dayandırılır; iki ayağı onu göğsüne doğru iter.
Şemmer dedi: deve yürüyüşünde hızlandığında **اجتنَحَت**; ve (şu) şiiri okudu:
من كُلِّ وَرْقاء لها دَفٌّ قَرِحْ
إذا تَبادَرْنَ الطريقَ تجْتَنِحْ
Ebû Ubeyde dedi: atlardan **المُجْتَنِح**: koşusu iki yanından birinin lehine tek taraflı olan; koşusunda ona dayanır, yani koşusunda ona yaslanır.
Leys dedi: karanlık, gece geldiğinde **جنوحاً** **جَنَح** eder. Karanlığın **جنحُ**’u ve **جُنْحهُ** iki lehçedir; ve denir: sanki o, ordu-yığınla benzetilen bir gecenin **جِنْحُ**’udur.
غَيْرِ سُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 ءٍ “Ve kanadını kendine doğru topla” ( **القَصَص** : 32 ) Burada **جَنَاحك**’ın manası: pazıdır; ve denir: elin tamamı **جَناح**’tır. Ve O’nun (celâl ve عز) sözü hakkında: “Onlara rahmetten zillet kanadını indir” ( **الإسرَاء** : 24 ) yani onlara karşı yanını yumuşat.
Leys: develer yürüyüşlerinde hızlandıklarında **جَنَحَت** ederler; çökmüş deve bir yanına meylettiğinde “**جَنَحَت**” denir. Zü’r-Rumme dedi:
إذا مال فوق الرَّحْل أَحْييْتِ نَفْسه
بِذِكْراك والعِيسُ المَراسيلُ جُنَّحُ
Ve iki yanı geniş olan deveye: o, iki yanı **لمجنحة** denir.
Göğsün kaburgalardan olan **جَوَانِح**’ı: başları göğüs ortasında birleşik olanlardır; teki **جانِحَة**’dir.
Ve denir: şeyi doğrulttum da doğruldu; ve şeyi **أجنحتُ**; yani onu eğdim; o da **جنح** etti; yani meyletti. Allah dedi: “Eğer barışa meylederlerse sen de ona meylet” ( **الأنفَال** : 61 ) yani eğer sulh için sana meylederlerse sen de ona meylet; **السِّلْمُ**: barışmadır; bu yüzden müennes kılındı.
Ebû’l-Heysem, Yüce Allah’ın sözü hakkında: “Sizin için bir günah yoktur, onunla üstü kapalı söylediğiniz şeyde” ( **البَقَرَة** : 235 ): **الْجُنَاحُ**: cinayet ve suçtur. İbn Hillize’nin sözünü okudu:
أَعلينا جُناحُ كِنْدَةَ أَنْ يَغْ
نَمَ غَازِيهُمُ ومِنَّا الجَزَاءُ
Kinde’yi, Benî Tağlib’e karşı bir cinayet işledikleriyle niteledi; sonra cinayeti, onların akıncısının ganimet alması diye açıkladı; yani size saldırdılar da sizi öldürdüler; siz de bize onların fiilinin **جزاء**’ını, yani fiillerinin cezasını yüklüyorsunuz. **الجزاء** sevap da olur ceza da. Ve O’nun sözü hakkında: “Sizin için bir günah yoktur” ( **البقرة** : 235 ) yani sizin üzerinize günah yoktur ve daraltma yoktur.
Münzirî bana haber verdi; Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi ki: Araplar der: “Ben sana **بِجُناح**’ım” yani iştiyaklıyım; ve bize (şu) şiiri okuttu:
يا لَهْفَ نَفِسي بعد أُسْرَةِ واهِبٍ
ذهبوا وكُنْتُ إليهم بجُناح
Ve bir şeyin **جَناح**’ı: kendisidir; ondan, ‘Adî b. Zeyd’in sözü:
وأَحْوَرُ العَيْن مرْبُوب له غُسَنٌ
مُقَلَّدٌ من جَنَاحِ الدُّرِّ تَقْصَارا
Ve denildi: **جَنَاحُ الدُّرِّ**: ondan dizilmiş, yanlamasına konulan bir dizidir.
Ebû Amr dedi: düzen içinde yaptığın her şey **جَنَاح**’tır. Arapların **الجَناح** hakkında meselleri vardır; onlardan, adam işte ciddileşip özen gösterdiğinde söyledikleri: “Falan, devekuşunun iki kanadına bindi.”
Şemmâh dedi:
فمن يَسْع أو يَركَبْ جَنَاحَيْ نَعَامَة
ليُدْرِكَ ما قَدَّمْتَ بالأَمْسِ يُسْبَقُ
Ve denir: kavim, yurtlarını terk ettiklerinde kuşun iki kanadına bindiler. Ferrâ (şu) şiiri okudu:
كأَنما بجناحي طائر طاروا
Ve denir: falan, bir kuşun iki kanadındadır; şaşkın, tedirgin olduğunda; “sanki tozlu bir boynuz üzerindedir” denildiği gibi. Ve denir: biz, bir yolculuk **جناح**’ı üzerindeyiz; yani yolculuk istiyoruz. Ve falan, falanın **جناح**’ındadır; yani onun himayesinde ve sığınağındadır. أما Tırimmâh’ın sözü:
يَبُلّ بمَعْصُورٍ جَنَاحيْ ضَئيلَةٍ
أَفَاوِيقَ منها هَلَّةٌ ونُقوعُ
O, iki kanatla dudakları kasteder. Ve denir: onlarla küçük dilin ve boğazın iki yanını kastetti.
Ebû’n-Necm bir bulutu vasfederek dedi:
وَسَحَّ كلَّ مُدْجِنٍ سَحَّاحِ
يَرْعُدُ في بِيض الذُّرى جُنَّاح
Asmaî dedi: **جُنّاحٌ**: yere yakın olandır. Başkası dedi: **جُنّاحٌ**: doğrultudan sapmış, meyilli olandır.

**حنج** : Leys dedi: **الْحَنجُ**: şeyi yönünden eğmektir; “onu **حَنَجْتُه**” denir; yani onu eğdim; böylece **فاحْتَنَج** (lâzım fiil) olur. Ve ayrıca: onu **أحنَجْتهُ** denir. Ebû Amr dedi: **الإحْناجُ** haberin yönünü yüzünden çevirmektir. ‘Accâc dedi:
فتَحْمِلُ الأرواحُ وحْياً مُحْنَجاً
Dedi ki: **المُحْنَج**: kendisine dikkat edilmesin diye yönünden bükülmüş sözdür; “işini benden **أَحْنَجَ** etti” denir; yani onu büktü. Leys dedi: **المِحْنجَةُ**: aletlerden bir şeydir.
Asmaî dedi: “Falan, **حِنجه**’sine ve **بِنْجه**’sine döndü” denir; yani aslına döndü.
Ebû Ubeyd, Ebû Ubeyde’den: o, asıl için **الحِنْجُ** ve **البِنْجُ**’dür. Seleme, Ferrâ’dan: o, **السِّرَارُ** ve **الإحْنَاجُ** ve **النَّسِيفُ** ve **المُهَالَسَةُ** ve **المُعامَسةُ** birdir.
Amr, babasından: **الحِنَاجُ**: asıllardır; teki **حِنْج**’dir.

**نجح** : Leys: ihtiyacın **نجَحَتْ**; ve onu senin için **أَنجحتُها**. Ve falan, **ناجحاً** ve **نَجِيحاً** bir yürüyüşle yürüdü. Lebîd dedi:
فمضَيْنَا فقَضَيْنَا ناجِحاً
مَوْطِناً يُسأَل عنه ما فَعَلْ
Ve **نجيحٌ** görüş: doğru olandır. Ve **نجيح** adam: ihtiyaçları giderendir. Evs dedi:
نَجيحٌ جَوَادٌ أَخُو مَأْقِطٍ
نِقَابٌ يُحدِّثُ بالغائِبِ
Ve uyuyana, üzerine doğru rüyalar ardı ardına geldiğinde: “onun rüyaları **تناجَحت**” denir.
Şemmer dedi: “batıl seni **أنجَحَ** etti” yani batıl seni yendi; seni yenen her şey seni **أنجحَ** etmiştir; sen onu yenersen onu **أَنجحت** etmiş olursun.
Ebû Amr dedi: **النَّجاحةُ**: sabırdır.
Ve denir: “nefsim ondan **بنجيحة** değildir” yani sabırlı değildir. İbn Meyyâde dedi:
وما هَجْرُ ليلَى أن تكون تباعدت
عليك ولا أَنْ أَحْصَرتك شغُولي
ولا أن تكون النفسُ عنها نجيحةً
بشيء ولا مُلْتَاقَةً ببديل

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%AD/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والجيم وما يثلثهما)
(نجح)  النون والجيم والحاء أصلٌ يدلُّ على ظَفَرٍ وصِدْق وخيرٍ. منه النَّجاح في الحوائج: الظَّفَر بها. وسَيْرٌ نَجِيحٌ: وشيك. ورأيٌ نجيح: صواب. وتناجَحَتْ أحلامهم: تتابَعتْ بصدق. وأنجَحَ الله طَلِبَتَك: أسعَفَك بإدراكها.
(نجخ)  النون والجيم والخاء كلمةٌ تدل على حكايةِ صوت. يقال: سمعت نَجِيخَ الماء وناجِخَتَه: صَوْتَه. والنُّجَاخ([1]): صوت السَّاعل. ومنْجِخ([2]): موضع.
(نجد)  النون والجيم والدال أصلٌ واحدٌ يدلُّ على اعتلاءٍ وقوّة وإشراف. منه النَّجْد: الرجُل الشُّجاع. ونَجُدَ الرَّجُل يَنْجُد نَجْدَةً، إذا صار شُجاعاً. وهو نَجْد ونَجُدٌ وَنجِدٌ ونَجيد. والشَّجاعة نَجدةٌ. والمُناجِد: المُقاتِل. ولاقَى فلانٌ نَجدةً، أي شدَّة، أمراً عاكه([3]). قال طَرَفة:
تَحسَبُ الطّرفَ عليها نَجدةً *** يالقومِي للشَّبابِ المسبكِرّْ([4])أن ينظر النّاظرُ إليها فتلحقُها لذلك شِدّة، كأنَّه أراد نَعْمةَ جِسمها ورِقّته.
ومن الباب النَّجَد: العرق. ونَجِد نَجَداً: عَرِقَ من عملٍ أو كرب. قال:
يَظلُّ مِن خَوفِهِ الملاّحُ معتصِماً *** بالخيزُرانةِ بعد الأينِ والنَّجَدِ([5])
وربَّما قالوا في هذا: نُجِدَ فهو منجودٌ. قال:
صادياً يستغيثُ غيرَ مُغاثٍ *** ولقد كان عُصْرةَ المنجودِ([6])ويقال: استنجَدْتُه فأنْجَدَني، أي استغثْتُه فأغاثني. وفي ذلك الباب استعلاءٌ على الخَصم.
ومن الباب النَّجود: المشْرِفة([7]) من حمر الوَحش. واستنجد فلانٌ: قوِيَ بعدَ ضَعْف. ونَجَدْتُ الرّجُل أنْجُدُه: غلبته. حكاه ابنُ السكِّيت. والنَّجْد: ما عَلاَ من الأرض. وأنْجَدَ: علا من غَورٍ إلى نجد.
ومن الباب: هو نَجدٌ([8]) في الحاجة، أي خفيفٌ فيها. والنِّجَاد: حمائل السَّيف لأنه يعلو العاتِق. والنَّجْد: ما نُجِّد به البيتُ من متاع. والتَّنجيد: التزيين والنَّجْد: الطريقُ العالي. والمنَجَّد: الذي نَجَّده الدّهر إذا عَرَف وجَرَّب، كأنَّه شجَّعه وقوّاه. وقياس كلّ واحد.
(نجذ)  النون والجيم والذال كلمةٌ واحدة. النّاجِذ، وهو السِّنُّ بين الناب والأضراس. ثم يستعار فيقال للرّجُل: المنجَّذ، وهو المجرَّب. وبدت نواجِذُه في ضحكه. ويقولون: إنَّ الأضراس كلَّها نواجذ. وهذا عندنا هو الصَّحيح، لقول الشَّماخ:
* نواجِذُهنَّ كالحِدَأ الوَقيعِ([9]) *
ولأنَّهم يقولون: ضَحِكَ حتَّى بدا ناجذُه، فلو كان السِّنَّ الذي بين النّاب والأضراس لم يُقَلْ فيه هذا، لأنَّ ذاك بادٍ من أدنى ضَحِك.
(نجر)  النون والجيم والراء أصلان: أحدهما تسويةُ الشّيء وإصلاحُ قَدرِه، والآخر جِنسٌ من الأدواء.
الأوّل نَجْر الخشبِ، ونَجَره نَجْراً، وفاعله النَّجَّار، وهو منه، كأنه شيء سُوِّي([10]). نَجَره نجراً. وكذا النَّجْر: الطَّبْع. ويقولون - وما أدري كيف صِحّته-: إنَّ نَجْران البابِ: الخشَبة الذي يدور فيها.
والأصل الآخر النَّجَر: قالوا: نَجِرَت الإبلُ: عَطِشَت، ويقال مَجرت([11])، هو أن تَشرَب فلا تَرْوَى، وذلك يكون من أكلِ الحِبَّة. وحكى الخليلُ النّجْران: العَطشان. قالوا: وشهرُ ناجرٍ من هذا، لأنَّ الإبل تَنْجَر فيه. قال ابنُ السِّكِّيت: النَّجَر: أن يشرَبَ الإنسانُ اللَّبَنَ الحامِضَ فلا يَرْوَى من الماء.
(نجز)  النون والجيم والزاء أصلٌ صحيح يدلُّ على كمالِ شيءٍ في عَجلةٍ من غير بُطْء. يقال: نَجَزَ الوعدُ يَنْجُز([12]). وأنجزْتُه أنا: أعجلتُه. وأعطيته ما عِندي حتَّى نَجَزَ آخِرُه، أي وصل إليه آخرُه. وبِعْهُ ناجزاً بناجز، كقولهم يداً بيد: تعجيلاً بتعجيل. والمناجَزَة في الحرب: أن يتبارَزَ الفارسان، أي يُعجِّلانِ القتالَ لا يتوقفان([13]).
(نجس)  النون والجيم والسين أصلٌ صحيح يدلُّ على خلاف الطّهارة. وشيء نَجِسٌ ونَجَسٌ: قذِر. والنَّجَس: القَذَر. وليس ببعيد أن يكون منه * قولهم: النَّاجس: الداء لا دَواءَ له. قال ساعدةُ الهذليّ:
والشيب داءٌ نَجِيسٌ لا دواءَ له *** للمرءِ كان صحيحاً صائبَ القُحَمِ([14])كأنَّه إذا طال بالإنسان نَجِسَه [أو نَجَّسَه([15])]، أي قَذِره أو قذَّره. أمَّا التَّنجيس فشيء كانت العرب تفعله، كانوا يعلِّقون على الصبِيِّ شيئاً يعوِّذونه من الجنّ، ولعلَّ ذلك عَظْمٌ أو ما أشبَهَه، فلذلك سُمِّي تنجيساً. قال:
* وعلقَ أنجاساً عليَّ المنجِّسُ([16]) *
(نجش)  النون والجيم والشين أصلٌ صحيح يدلُّ على إثارة شيء. منه النَّجْش: أن تُزايِد في المبيع بثمنٍ كثير لينظر إليك الناظرُ فيقعَ فيه، وهو الذي جاء في الحديث: "لا تَناجَشُوا"، كأنَّ النَّاجشَ استَثارَ تلك الزيادة. والناجش: الذي يُثِير([17]) الصَّيد. ونجَشْتُ الصَّيد: استثرته. وكذا نَجَشَ الإبلَ ينجُشها: جمعها بعد تَفرُّق. قال:
* غيرَ السُّرى والسَّائِق النَّجَّاشِ([18]) *
ومن الباب النِّجَاشة: سُرعة المشي. ومرَّ يَنْجُشُ نجيشاً([19]). وكأنّه يراد به يُثِير التُّراب في مَشيِه. ويقال إنّ اسمَ النَّجاشِيِّ مشتقٌّ منه.
(نجع)  النون والجيم والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على منفعةِ طعامٍ أو دواءٍ في الجِسم، ثمّ يُتوسَّع فيه فيقاس عليه. ونَجَع الطّعامُ: هَنَأَ آكِلَه. وماءٌ نَجوعٌ كنميرٍ، وهو النامي في الجِسم. قال ابن السِّكِّيت: نجَع فيه الدّواء، ونَجَع في الدابة العَلف، ولا يقال أنْجَعَ.
وممَّا قيسَ على هذا النُّجْعة: طلبُ الكلأ، لأنّه مَطلبُ ما يَنْجَع. وانتَجَعَه: طلب خَيره. ومنه النَّجِيع: الخَبَطُ يُضرَب بالدَّقيق والماءِ يُوجَر الجمل([20]). ونَجَعَ في فلانٍ قولُك: أخَذَ فيه.
ومما شذّ عن الباب: النَّجيع: دمُ الجَوفِ يَضرِب إلى السَّواد.
(نجف)  النون والجيم والفاء أصلانِ صحيحان: أحدُهما يدلُّ على تبسُّطٍ في شَيءٍ مكانٍ أو غيره، والآخَر يدلُّ على استخراج شيء.
فالأوَّل النَّجَف: مكانٌ مستطيل منقادٌ ولا يعلوه الماءُ، والجمع نِجَاف. ويقال هي بطونٌ من الأرض في أسافِلِها سُهولةٌ تنقاد في الأرض، لها أوديةٌ تنصبُّ إلى لينٍ من الأرض. ويقال لإبِطِ الكثيب: نَجَفَةُ الكَثِيب.
ومن الباب النَّجِيف [من([21])] السِّهام: العَرِيض. ونَجَفْتُ السَّهمَ: برَيْتُه كذلك وأصلحتُه، وسهمٌ منجوفٌ ونَجيف. وغارٌ منجوفٌ: واسع.
والثاني: تيسٌ منجوف، وهو أن يُعَصَّبَ قضيبُه ولا يقدِرَ على السِّفاد، وكأنَّه قد قُطِع عنه ماءٌ واستُخْرِج. والانتجاف: استخراجُ ما في الضَّرعِ من اللبن. والمَنجوف: المْنقَطع عن النِّكاح. وانتَجَفَت الرِّيحُ السَّحَابَ: مَرتْه واستَفرغَتْه.
(نجل)  النون والجيم واللام أصلان صحيحان: أحدهما يدلُّ على رَمْيِ الشيء، والآخَر على سعةٍ في الشَّيء.
فالأوَّل النَّجْل: رمْيُك الشَّيء. يقال: نَجَل نَجْلا. والناقة تَنْجُل الحصى بِمنَاسِمها نَجْلاً، أي ترْمِي به. ومنه نَجَلْتُ الرّجُلَ نَجْلَةً، إذا ضربته بمقدَّمِ رِجلكَ فتَدحْرَجَ. وقولهم: "مَنْ نَجَلَ النَّاسَ نَجَلُوه"، أي مَن شارَّهم شارُّوه، ومن رَماهم رمَوْه. ومن الباب النَّجْل، وهو النَّسل، لأنَّ الوالدةَ كأنَّها تَرْمِي به. وفحلٌ ناجِلٌ، كريم النَّجْل. ويقولون: قَبَح اللهُ ناجِلَيه، أي والديه. ومنه النَّجْل: النّزُّ، كأنَّه ندىً تَقْلِسُهُ الأرض وترمِي به.
والأصل الآخر النَّجَل: سَعَةُ العين في حُسْن؛ والنَّجْل: جمع أنْجَل. والأسَدَ أنْجَلُ. وطعنةٌ نَجْلاَء: واسعة. ورُمْحٌ مِنْجَلٌ: واسع الطَّعْن. ونَجَلْتُ الإهاب: شقَقْتُه عن عُرقوبيهِ جميعاً، كما تُسلَخ الجُلود. وإهابٌ مَنْجُولٌ. ويقال: الإنجيلُ عربيٌّ مشتقٌّ من نَجَلت الشيءَ: استخرجْتُه، كأنَّه أمرٌ أبرِزَ وأُظهِرَ بما فيه.
ومما شذَّ عن هذين البابين النّجِيل: ضربٌ من وَرَق الشَّجَر من الحَمْض([22]). وأنْجَلَت الأرضُ: اخضرَّتْ.
(نجم)  النون والجيم والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على طُلُوعٍ وظهور.*ونَجَمَ النَّجمُ: طَلَعَ. ونَجَمَ السِّنُّ والقَرْنُ: طَلَعَا. والنّجم: الثُّرَيَّا، اسمٌ لها.
وإذا قالوا: طَلَعَ النَّجْم، فإنَّهم يريدونها. وليس لهذا الحديثِ نَجْمٌ، أي أصلٌ ومَطْلِع. والنَّجم من النَّبات: ما لم يكن له ساقٌ، مِن نَجَمَ، إذا طَلَعَ. والمِنْجَم في المِيزان: الحديدة المعترِضة التي فيها اللِّسان؛ وهو ذلك القياس.
(نجه)  النون والجيم والهاء. كلمةٌ تدلُّ على كراهةٍ في شيء. يقال: نَجَهْتُه، إذا استقبَلْتَه بما يكرهُه ويَقْدَعُه عنك. ورجلٌ ناجِهٌ، إذا دَخَلَ البلدَ فاسْتَنْكَرَه وكَرِهَه.
(نجو)  النون والجيم والحرف المعتلّ أصلانِ، يدلُّ أحدُهما على كَشْطٍ وكشف، والآخَر على سَترٍ وإخفاء.
فالأوَّل: نَجَوْتُ الجِلدَ أنْجُوه -والجلد نَجاً- إذا كشَطْتَه. وقال:
فقلتُ انجُوَا عنها نَجَا الجِلْدِ إنَّه *** سيُرْضِيكما منها سَنامٌ وغاربُه([23])ويقولون: هو في أرضٍ نَجَاةٍ: يُسْتَنْجَى من شجرها العِصِيُّ. يقال للغُصُون النَّجَا. الواحدة نَجَاة، وأنْجِنِي عَصاً([24]). ونَجَا الإنسانُ ينجو نَجاةً، ونَجاءً في السُّرعة([25])؛ وهو معنى الذَّهاب والانكشاف من المكان. وناقةٌ ناجِية ونَجَاةٌ: سريعة. ومن الباب وهو محمولٌ على ما ذكرناه من النّجاء: النَّجاة والنَّجْوة من الأرض، وهي التي لا يَعْلُوها سَيْل. قال:
فَمَنْ بِنَجوتِهِ كمن بعَقْوَتِه *** والمستكنُّ كمَنْ يمشي بِقرْواحِ([26])وإنّما قُلنا إنّه محمولٌ عليه لأنَّه كأنَّه لمَّا نَجَا من السَّيل فكأنَّه الشيء الذي يَنجو من شيء بذَهابٍ عنه، فهذا معنى المحمول.
وقولهم: بيني وبينهم نَجَاوَةٌ([27]) من الأرض، أي سعة، من الباب؛ لأنَّه مكان يُسرَعُ فيه ويُنْجَى. وفي الحديث: "إذا سافرتم في الجَدْبِ فاسْتَنْجُوا"، يريد لا تُبطِئُوا في السير، ولكن انكَشِفُوا ومُرُّوا.
ومن الباب النَّجْو: السَّحاب، والجمع النِّجاء؛ وهو من انكشافِه لأنَّه لا يثبت. قال ابن السكّيت: أنْجَت السّحابةُ: ولّتْ. وقولهم: استَنْجَى فلانٌ، قالوا هو من النَّجْوَة، كأنَّ الإنسانَ إذا ارادَ قضاءَ حاجته أتى نَجوةً من الأرض تستره، فقيل لمن أرادَ ذلك استنجى، كما قالوا: تغوَّطَ، أي أتى غائطاً.
ومن الباب نَجَوْتُ فلاناً: استَنْكَهْتُه، كأنَّكَ أردتَ استكشافَ حالِ فيه. قال:
نجَوْتُ مُجَالِداً فوجدت فيه *** كريح الكَلْبِ ماتَ حديثَ عَهْدِ([28])والأصل الآخر النَّجْو والنَّجْوَى: السِّرُّ بين اثنين. وناجَيْتُه، وتناجَوْا، وانتَجَوْا. وهو نَجِيُّ فلانٍ، والجمع أنْجِيَة. قال:
* إذا ما القومُ كانوا أنْجِيَهْ([29]) *
يقول: نامَ القومُ وحَلُمُوا في نَومهم فكأَنَّهُم يناجُون أهلِيهم في النَّوْمِ ونَجَوْتُه: ناجَيْتُه. وانتجَيْتُه: اختصصته بمناجاتي. قال:
فبِتُّ أَنْجُو بها نَفْساً تكلِّفُنِي *** ما لا يُهمُّ بِهِ الجَثّامَةُ الوَرَعُ([30])(نجب)  النون والجيم والباء أصلانِ: أحدهما يدلُّ على خُلوص شيءٍ وكَرم، والآخر على ضَعف.
الأوَل النَّجَابة: مصدر الرّجُل النجيب، أي الكريم. وانْتَجَب فلاناً: استخلَصَه واصطفاه. ورجل مُنْجِبٌ: له ولد نجيبٌ. وامرأةٌ مُنْجِبةٌ ومِنجابُ. ورجلٌ نَجْبٌ([31]): سخِيٌّ كريم.
والآخر المِنْجاب: الرّجُل الضّعيف، والجمع مَناجيب. قال:
* إذْ آثَرَ النّومَ والدِّفءَ المَنَاجِيبُ([32]) *
ومن الباب المِنْجَاب: النَّصْل يُبْرَى ولم يُرَش. والنَّجَبُ ما فوق اللِّحاء من قِشرة الشّجرة، والنَّجْبُ أخْذُه.
(نجث)  النون والجيم والثاء أُصَيلٌ يدلُّ على إبراز شيءٍ وسَوءَةٍ([33]). منه النَّجيثة: ما أُخرِجَ من تُراب البِئر. ويقال: بَدَا نَجِيثُ القَوم، أي ما كانوا يخفونه من سَوءة. والنَّجيث: الهَدَف. قال الخليل: سمِّي نجيثاً لانتصابه. وهو يَنْجُثُ بني فلان، إذا استعْواهم مستغيثاً بهم، ومعناه أنّه يسألهم البُروزَ لنُصْرته. والاستنجاث: التَّصدِّي للشَّيء، والقياس في كلِّه واحد، والله أعلم.
--------------ـــ
([1])  وردت في القاموس ولم ترد في اللسان.
([2]) بضم الميم وكسرها مع كسر الجيم فيهما، كما في اللسان، وذكر أنه جبل من جبال الدهناء. وضبطه في معجم البلدان بوزن اسم المفعول. وأورد ياقوت قبله "منجح" بالحاء المهملة في آخره بوزن اسم الفاعل، وذكر أنه من جبال الدهناء.
([3])  كذا وردت في الأصل. ولعلها: "في أمر عالجه".
([4])  ديوان طرفة 64 واللسان (نجد). وقد سبق في (رسل).
([5])  النابغة في ديوانه 26 واللسان (نجد، خزر). وقد سبق في (عصم).
([6])  لأبي زبيد الطائي، كما أسلفت في حواشي (عصر).
([7])  في الأصل: "المترفة"، صوابه في المجمل.
([8])  يقال باللغات الأربع التي سبقت.
([9])  صدره كما في ديوان الشماخ 56، واللسان (حدأ، نجذ، قنع، وقع):
* يبادرن العضاه بمقنعات *
([10])  في الأصل: "سمى".
([11])  في الأصل: "نجرت". انظر اللسان (نجر 47).
([12])  يقال أيضاً من باب (فرح).
([13])  في الأصل: "لا يتوقعان".
([14]) ديوان الهذليين (1: 191) والمجمل (نجس).
([15]) تكملة يقتضيها التفسير بعده. و "نجيس" من الأول بمعنى الفاعل، ومن الثاني بمعنى المفعول.
([16]) وكذا أنشد هذا العجز في اللسان (نجس). وصدره كما في تاج العروس:
* وكان لدي كاهنان وحارث *
([17]) في الأصل: "ينثر".
([18]) في المجمل واللسان (نجش، نفش) والمخصص (7: 111): "وسائق نجاش". وفي الأصل هنا: "بعد السرى"، صوابه في المراجع المذكورة.
([19]) لم ترد في المجمل. وفي اللسان والقاموس "النجش" بدون ياء.
([20])  في المجمل: "يوجره الجمل".
([21])  التكملة من المجمل.
([22]) في اللسان، "ما تكسر من ورق الهرم، وهو من ضرب الحمض"، وفي عبارة أخرى: "ضرب من دق الحمض".
([23]) البيت لأبي الغمر الكلابي كما في الخزانة (2: 227) والعيني (3: 373). ونسب في الخزانة أيضاً إلى عبد الرحمن بن حسان بن ثابت. وهو في المجمل واللسان (نجا) وإصلاح المنطق 107 والمخصص  (7: 175/ 15: 81، 143) بدون نسبة.
([24]) في اللسان: "أنجني غصناً من هذه الشجرة".
([25]) في المجمل: "ونجا الإنسان ينجو نجاة، ومن السرعة نجاء".
([26]) لعبيد بن الأبرص في ديوانه 86 واللسان (نجا) ومختارات ابن الشجري 101. ويروى أيضاً لأوس بن حجر في ديوانه 4 والأغاني (10: 6).
([27]) وردت في المجمل والقاموس، ولم ترد في اللسان.
([28]) للحكم بن عبدل الأسدي، كما في الحيوان (1: 251). وقصيدة البيت في معجم الأدباء (10: 232) وورد بدون نسبة في اللسان (جلد، نكه، نجا) والمخصص (11: 209). ويروى: "نكهت مجالداً".
([29]) لسحيم بن وثيل اليربوعي في اللسان (نجا). وتمام إنشاده: "إني إذا". على أنه روي أيضاً في اللسان (نحا): "أنحيه" بالحاء المهملة، وفسره بقوله: "أي انتحوا عن عمل يعملونه".
([30]) أنشده في اللسان (نجا).
([31]) ورد في المجمل والقاموس، ولم يرد في اللسان. وضبط في المجمل بضم أوله.
([32]) لأبي خراش الهذلي. ديوان الهذليين (2: 160). وفي اللسان (نجب) أنه لعروة بن مرة الهذلي، وليس بصحيح. وليس لعروة بن مرة إلا قصيدتان إحداهما دالية وتنسب أيضاً إلى أبي ذؤيب، والأخرى رائية وتنسب أيضاً إلى أبي خراش. انظر شرح أشعار الهذليين للسكري 291-292. وصدره:
* بعثته في سواد الليل يرقيني *
([33]) في الأصل: "وسموه".

ـ

##### Türkçe

(باب **النون** ve **الجيم** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**نجح**)  **النون** ve **الجيم** ve **الحاء**; bir asıldır, **ظَفَرٍ** ve **صِدْق** ve hayra delâlet eder. Ondan **النَّجاح** ihtiyaçlarda: onlarla **الظَّفَر**. Ve **سَيْرٌ نَجِيحٌ**: pek yakında. Ve **رأيٌ نجيح**: doğru. Ve **تَناجَحَتْ أحلامهم**: doğrulukla peş peşe geldi. Ve **أنجَحَ الله طَلِبَتَك**: onu elde etmende sana yardım etti.

(**نجخ**)  **النون** ve **الجيم** ve **الخاء**; bir kelimedir, bir sesin taklidine delâlet eder. Denir: **سمعت نَجِيخَ الماء وناجِخَتَه**: onun sesi. Ve **النُّجَاخ**([1]): **السَّاعل**’in sesi. Ve **منْجِخ**([2]): yer.

(**نجد**)  **النون** ve **الجيم** ve **الدال**; tek bir asıldır, yükselme ve kuvvet ve yüksekten bakışa delâlet eder. Ondan **النَّجْد**: yiğit adam. Ve **نَجُدَ الرَّجُل يَنْجُد نَجْدَةً**; yiğit olduğunda. Ve o **نَجْد** ve **نَجُدٌ** ve **نجِدٌ** ve **نَجيد**’dir. Ve yiğitlik **نَجدةٌ**’dir. Ve **المُناجِد**: savaşan. Ve falan kimse **نَجدةً** ile karşılaştı, yani şiddet; onu yoran([3]) bir iş. **طَرَفة** dedi:
تَحسَبُ الطّرفَ عليها نَجدةً *** يالقومِي للشَّبابِ المسبكِرّْ([4])ona bakanın ona bakacağını, bunun sebebiyle ona bir şiddetin erişeceğini; sanki bedeninin yumuşaklığını ve inceliğini kastetmişti.
Ve babdan **النَّجَد**: ter. Ve **نَجِد نَجَداً**: bir işten veya sıkıntıdan terledi. Dedi:
يَظلُّ مِن خَوفِهِ الملاّحُ معتصِماً *** بالخيزُرانةِ بعد الأينِ والنَّجَدِ([5])
Ve bazen bunda şöyle derler: **نُجِدَ**; o hâlde o **منجودٌ**’dur. Dedi:
صادياً يستغيثُ غيرَ مُغاثٍ *** ولقد كان عُصْرةَ المنجودِ([6])Ve denir: **استنجَدْتُه فأنْجَدَني**; yani ondan yardım istedim de bana yardım etti. Ve bunda hasma karşı bir üstün gelme vardır.
Ve babdan **النَّجود**: yaban eşeklerinin kızıllarından yüksekçe duran([7]). Ve **استنجد** falan kimse: zayıflıktan sonra kuvvetlendi. Ve **نَجَدْتُ الرّجُل أنْجُدُه**: ona galip geldim. Bunu İbnü’s-Sikkît rivayet etti. Ve **النَّجْد**: yerden yüksek olan. Ve **أنْجَدَ**: **غَور**’dan **نجد**’e yükseldi.
Ve babdan: o, ihtiyaçta **نَجدٌ**([8])’dir; yani onda hafiftir. Ve **النِّجَاد**: kılıcın askılarıdır; çünkü omuzun üstüne yükselir. Ve **النَّجْد**: evin eşya olarak onunla döşendiği şey. Ve **التَّنجيد**: süsleme; ve **النَّجْد**: yüksek yol. Ve **المنَجَّد**: zamanı onu **نَجَّده** eden, yani bildi ve tecrübe ettiğinde; sanki onu cesaretlendirmiş ve kuvvetlendirmiştir. Ve her birinin kıyası.

(**نجذ**)  **النون** ve **الجيم** ve **الذال**; tek bir kelimedir. **النّاجِذ**; o da, köpekdişi ile azı dişleri arasındaki diştir. Sonra ödünç alınır da adama **المنجَّذ** denir; o da tecrübe edilmiş olandır. Ve gülmesinde **نواجِذُه** göründü. Ve derler: azı dişlerinin hepsi **نواجذ**’dir. Bu, bize göre sahih olanıdır; **الشَّماخ**’ın sözü sebebiyle:
* نواجِذُهنَّ كالحِدَأ الوَقيعِ([9]) *
Ve çünkü onlar derler: **ضَحِكَ حتَّى بدا ناجذُه**; eğer köpekdişi ile azı dişleri arasındaki diş olsaydı bunda bu söylenmezdi; çünkü o, en az bir gülüşte görünendir.

(**نجر**)  **النون** ve **الجيم** ve **الراء**; iki asıldır: birincisi şeyin düzeltilmesi ve ölçüsünün ıslahı, ikincisi hastalıkların bir cinsi.
Birincisi: **نَجْر الخشبِ**; ve onu **نَجَره نَجْراً**; yapanı **النَّجَّار**’dır; o da ondandır; sanki düzeltilmiş bir şeydir([10]). Onu **نَجَره نجراً**. Ve bunun gibi **النَّجْر**: tabiat. Ve derler —doğruluğunu bilmiyorum—: kapının **نَجْران**’ı: içinde döndüğü tahtadır.
Diğer asıl **النَّجَر**’dir: dediler ki: **نَجِرَت الإبلُ**: susadı; ve **مَجرت**([11]) de denir; o, içip de kanmamasıdır; bu da **الحِبَّة** yemekten olur. **الخليل** **النّجْران**’ı rivayet etti: susuz. Dediler ki: ve **ناجرٍ** ayı da bundandır; çünkü develer onda **تَنْجَر** olur. İbnü’s-Sikkît dedi: **النَّجَر**: insanın ekşi süt içip de sudan kanmamasıdır.

(**نجز**)  **النون** ve **الجيم** ve **الزاء**; sahih bir asıldır, bir şeyin yavaşlık olmaksızın aceleyle tamam olmasına delâlet eder. Denir: **نَجَزَ الوعدُ يَنْجُز**([12]). Ve ben onu **أنجزْتُه**: onu acele ettirdim. Ve yanımdakini ona verdim, ta ki onun sonu **نَجَزَ** oldu; yani onun sonu ona ulaştı. Ve onu **ناجزاً بناجز** sat; onların “**يداً بيد**” demeleri gibi: aceleyle acele. Ve savaşta **المناجَزَة**: iki süvarinin karşı karşıya çıkmasıdır; yani savaşmayı acele ederler, duraksamazlar([13]).

(**نجس**)  **النون** ve **الجيم** ve **السين**; sahih bir asıldır, temizlik zıddına delâlet eder. Ve bir şey **نَجِسٌ** ve **نَجَسٌ**: pis. Ve **النَّجَس**: pislik. Ve ondan olması uzak değildir: onların **النَّاجس** sözü; o, devası olmayan hastalıktır. **ساعدةُ الهذليّ** dedi:
والشيب داءٌ نَجِيسٌ لا دواءَ له *** للمرءِ كان صحيحاً صائبَ القُحَمِ([14])sanki insanda uzadığında onu **نَجِسَه** [veya **نَجَّسَه**([15])] eder; yani onu pis kılar veya pisler. Ama **التَّنجيس**; Arapların yaptığı bir şeydi: çocuğa cinlerden onu korudukları bir şey asarlardı; belki bu bir kemik veya ona benzer bir şeydir; bu sebeple ona **تنجيساً** denildi. Dedi:
* وعلقَ أنجاساً عليَّ المنجِّسُ([16]) *

(**نجش**)  **النون** ve **الجيم** ve **الشين**; sahih bir asıldır, bir şeyi kışkırtmaya delâlet eder. Ondan **النَّجْش**: satılan malda çok bir fiyatla artırman; sana bakan baksın da ona düşsün diye; ve bu, hadiste gelen şeydir: “**لا تَناجَشُوا**”; sanki **النَّاجش** o artırmayı kışkırttı. Ve **الناجش**: avı kışkırtan([17]). Ve **نجَشْتُ الصَّيد**: onu kışkırttım. Ve bunun gibi **نَجَشَ الإبلَ ينجُشها**: dağılmadan sonra onları topladı. Dedi:
* غيرَ السُّرى والسَّائِق النَّجَّاشِ([18]) *
Ve babdan **النِّجَاشة**: yürüyüşün sürati. Ve geçti; **يَنْجُشُ نجيشاً**([19]). Sanki onunla yürüyüşünde tozu kaldırması kastedilir. Ve denir ki **النَّجاشِيِّ**’nin adı ondan türemiştir.

(**نجع**)  **النون** ve **الجيم** ve **العين**; sahih bir asıldır, yiyeceğin veya ilacın bedende faydasına delâlet eder; sonra onda genişletilir de ona kıyas edilir. Ve **نَجَع الطّعامُ**: yiyenine iyi geldi. Ve **ماءٌ نَجوعٌ**; **كنميرٍ**; o, bedende büyüyendir. İbnü’s-Sikkît dedi: onda ilaç **نجَع**; ve binek hayvanda yem **نَجَع**; **أنْجَعَ** denmez.
Ve buna kıyas edilenden **النُّجْعة**: otlak aramaktır; çünkü o, **ما يَنْجَع**’ın talebidir. Ve onu **انتَجَعَه**: hayrını istedi. Ve ondan **النَّجِيع**: un ve suyla vurulan **الخَبَط**; deveye ağızdan verilir([20]). Ve falanda sözün **نَجَعَ** olması: onda etkili oldu.
Ve babdan şâz olan: **النَّجيع**: karın içi kanı; siyahlığa çalar.

(**نجف**)  **النون** ve **الجيم** ve **الفاء**; iki sahih asıldır: birincisi bir şeyde, mekânda veya başkasında yayılıp düzleşmeye delâlet eder; diğeri bir şeyin çıkarılmasına delâlet eder.
Birincisi **النَّجَف**: uzunlamasına uzanan bir yer; su onu aşmaz; çoğulu **نِجَاف**. Ve denir: onlar, yerin alt taraflarında, yerde uzanan bir kolaylık olan karınlardır; onların, yerin yumuşaklığına dökülen vadileri vardır. Ve kum tepesinin koltuk altına **نَجَفَةُ الكَثِيب** denir.
Ve babdan okların **النَّجِيف**([من([21])]): geniş olan. Ve oku **نَجَفْتُ**: onu öyle yonttum ve düzelttim; ve ok **منجوفٌ** ve **نَجيف**’tir. Ve **غارٌ منجوفٌ**: geniş.
İkincisi: **تيسٌ منجوف**; o, kamışının sarılması ve çiftleşmeye güç yetirememesidir; sanki ondan bir su kesilmiş ve çıkarılmıştır. Ve **الانتجاف**: memede olan sütün çıkarılmasıdır. Ve **المَنجوف**: cinsel ilişkiden kesilmiş olan. Ve rüzgâr bulutu **انتَجَفَت**: onu sürttü ve onu tüketti.

(**نجل**)  **النون** ve **الجيم** ve **اللام**; iki sahih asıldır: birincisi bir şeyi atmaya delâlet eder; diğeri şeyde genişliğe.
Birincisi **النَّجْل**: senin bir şeyi atmandır. Denir: **نَجَل نَجْلا**. Ve dişi deve, toynağıyla çakılı **تَنْجُل**; **نَجْلاً**; yani onu atar. Ve ondan **نَجَلْتُ الرّجُلَ نَجْلَةً**: ayağının önüyle ona vurduğunda, o da yuvarlandığında. Ve onların sözü: “**مَنْ نَجَلَ النَّاسَ نَجَلُوه**”; yani kim onlarla çekişirse onlar da onunla çekişir; kim onları atarsa onlar da onu atar. Ve babdan **النَّجْل**; o da nesildir; çünkü doğuran sanki onu atar. Ve **فحلٌ ناجِلٌ**: soylu nesilli. Ve derler: Allah onun iki **ناجِلَيه**’ini çirkin kılsın; yani anne-babasını. Ve ondan **النَّجْل**: sızıntı; sanki yerin onu kusup atacağı bir nemdir.
Diğer asıl **النَّجَل**: güzellikte gözün genişliğidir; ve **النَّجْل**: **أنْجَل**’in çoğuludur. Ve aslan **أنْجَل**’dir. Ve **طعنةٌ نَجْلاَء**: geniş. Ve **رُمْحٌ مِنْجَلٌ**: geniş deliş. Ve deriyi **نَجَلْتُ**: onu iki aşık kemiğinden bütünüyle yardım; deriler yüzülür gibi. Ve deri **مَنْجُولٌ**. Ve denir: **الإنجيلُ** Arapçadır; **نَجَلت الشيءَ**’den türemiştir: onu çıkardım; sanki o, içindekilerle ortaya çıkarılmış ve gösterilmiştir.
Bu iki babdan şâz olan: **النّجِيل**: **الحَمْض**’dan ağaç yaprağının bir türü([22]). Ve yer **أنْجَلَت**: yeşerdi.

(**نجم**)  **النون** ve **الجيم** ve **الميم**; sahih bir asıldır, doğmaya ve görünmeye delâlet eder. Ve **نَجَمَ النَّجمُ**: doğdu. Ve **نَجَمَ السِّنُّ والقَرْنُ**: ikisi doğdu. Ve **النّجم**: **الثُّرَيَّا**; onun adıdır.
Ve “**طَلَعَ النَّجْم**” dediklerinde onu kastederler. Ve bu sözün **نَجْمٌ**’ü yoktur; yani aslı ve doğuş yeri yoktur. Ve bitkiden **النَّجم**: sapı olmayan; **نَجَمَ**’dan; doğduğunda. Ve terazide **المِنْجَم**: içinde dil olan enlemesine demirdir; o ölçüdür.

(**نجه**)  **النون** ve **الجيم** ve **الهاء**. Bir kelimedir; bir şeyde hoşnutsuzluğa delâlet eder. Denir: **نَجَهْتُه**; onu, hoşlanmadığı ve onu senden uzaklaştıran bir şeyle karşıladığında. Ve bir adam **ناجِهٌ**’dir; şehre girdiğinde onu yadırgayıp ondan hoşlanmadığında.

(**نجو**)  **النون** ve **الجيم** ve illetli harf; iki asıldır: birisi kazımaya ve açığa çıkarmaya delâlet eder; diğeri örtmeye ve gizlemeye.
Birincisi: deriyi **نَجَوْتُ**; **أنْجُوه** —ve deri **نَجاً**—; onu kazıdığında. Ve dedi:
فقلتُ انجُوَا عنها نَجَا الجِلْدِ إنَّه *** سيُرْضِيكما منها سَنامٌ وغاربُه([23])Ve derler: o, **نَجَاةٍ** bir yerdedir: ağaçlarından değnekler çıkarılır. Dallara **النَّجَا** denir; teki **نَجَاة**’dır; ve “bana bir değnek çıkar” **أنْجِنِي عَصاً**([24]). Ve insan **نَجَا** eder; **ينجو نَجاةً**; ve süratte **نَجاءً**([25]); o, yerden gitme ve açığa çıkma mânasıdır. Ve bir deve **ناجِية** ve **نَجَاةٌ**: hızlı. Ve babdan —bizim **النّجاء**’dan zikrettiğimize hamledilmiş olarak— yerden **النَّجاة** ve **النَّجْوة**: selin üstüne çıkmadığı yerdir. Dedi:
فَمَنْ بِنَجوتِهِ كمن بعَقْوَتِه *** والمستكنُّ كمَنْ يمشي بِقرْواحِ([26])Biz onu ona hamledilmiş dedik; çünkü sanki selden **نَجَا** ettiğinde, sanki o, bir şeyden ondan uzaklaşmakla kurtulan şeydir; işte hamledilenin mânası budur.
Ve onların sözü: benimle onların arasında yerden **نَجَاوَةٌ**([27]) vardır; yani genişlik; babdandır; çünkü o, içinde hızlanılan ve kurtulunan bir yerdir. Ve hadiste: “**إذا سافرتم في الجَدْبِ فاسْتَنْجُوا**”; yani yürüyüşte yavaşlamayın; fakat açığa çıkın ve geçin.
Ve babdan **النَّجْو**: bulut; çoğulu **النِّجاء**; onun açılıp dağılmasındandır; çünkü o sabit kalmaz. İbnü’s-Sikkît dedi: bulut **أنْجَت**: dönüp gitti. Ve onların sözü: falan kimse **استَنْجَى**; dediler ki o, **النَّجْوَة**’dandır; sanki insan ihtiyacını gidermek istediğinde onu örten yerden bir **نَجوة**’ye gelir; böyle yapmak isteyene **استنجى** denildi; onların “**تغوَّطَ**” demeleri gibi; yani bir **غائط**’a geldi.
Ve babdan: falanı **نَجَوْتُ**: onu kokladım; sanki onda bir hâli açığa çıkarmak istedin. Dedi:
نجَوْتُ مُجَالِداً فوجدت فيه *** كريح الكَلْبِ ماتَ حديثَ عَهْدِ([28])Diğer asıl **النَّجْو** ve **النَّجْوَى**: iki kişi arasındaki sırdır. Ve onu **ناجَيْتُ**; ve onlar **تَناجَوْا**; ve **انتَجَوْا**. Ve o, falanın **نَجِيُّ**’sidir; çoğulu **أنْجِيَة**. Dedi:
* إذا ما القومُ كانوا أنْجِيَهْ([29]) *
Der ki: kavim uyudu ve uykularında rüya gördü; sanki uykuda ehilleriyle fısıldaşıyorlar. Ve onu **نَجَوْتُ**: onunla fısıldaştım. Ve onu **انتجَيْتُه**: onu fısıldaşmamla seçip ayırdım. Dedi:
فبِتُّ أَنْجُو بها نَفْساً تكلِّفُنِي *** ما لا يُهمُّ بِهِ الجَثّامَةُ الوَرَعُ([30])

(**نجب**)  **النون** ve **الجيم** ve **الباء**; iki asıldır: birisi bir şeyin arılığına ve keremine delâlet eder; diğeri zayıflığa.
Birincisi **النَّجَابة**: **الرّجُل النجيب**’in masdarıdır; yani kerim. Ve falanı **انْتَجَب**: onu arıttı ve seçti. Ve bir adam **مُنْجِبٌ**: ona soylu bir çocuk vardır. Ve bir kadın **مُنْجِبةٌ** ve **مِنجابُ**. Ve bir adam **نَجْبٌ**([31]): cömert, kerim.
Diğeri **المِنْجاب**: zayıf adam; çoğulu **مَناجيب**. Dedi:
* إذْ آثَرَ النّومَ والدِّفءَ المَنَاجِيبُ([32]) *
Ve babdan **المِنْجَاب**: yontulup da tüylenmemiş ok ucu. Ve **النَّجَب**: ağacın kabuğunun üstündeki kabuk; ve **النَّجْب**: onun alınmasıdır.

(**نجث**)  **النون** ve **الجيم** ve **الثاء**; bir kökcük olup bir şeyin ortaya çıkarılmasına ve ayıba([33]) delâlet eder. Ondan **النَّجيثة**: kuyunun toprağından çıkarılan şey. Ve denir: kavmin **نَجِيثُ**’i ortaya çıktı; yani ayıptan gizledikleri şey. Ve **النَّجيث**: hedef. **الخليل** dedi: dikili durmasından dolayı **نجيثاً** adlandırıldı. Ve o, falan oğullarını **يَنْجُثُ** eder; onlardan yardım isteyerek; mânası, onlardan yardımına çıkıp görünmelerini istemesidir. Ve **الاستنجاث**: bir şeye karşı koyup ortaya çıkmaktır; ve hepsinde kıyas birdir; Allah daha iyi bilir.

--------------ـــ
([1])  **القاموس**’ta geldi, **اللسان**’da gelmedi.
([2]) **الميم**’in zammesi ve kesresiyle; ikisinde de **الجيم**’in kesresiyle; **اللسان**’da olduğu gibi; ve onun **الدهناء** dağlarından bir dağ olduğunu zikretti. **معجم البلدان**’da onu ism-i mef‘ûl vezninde ضبط etti. **ياقوت** ondan önce sonunda **الحاء**’sı muhmela olan “**منجح**”ı ism-i fâil vezninde zikretti ve onun **الدهناء** dağlarından olduğunu söyledi.
([3])  Asılda böyle geldi. Belki de: “**في أمر عالجه**”.
([4])  **ديوان طرفة** 64 ve **اللسان** (**نجد**). Daha önce (**رسل**)’de geçti.
([5])  **النابغة**’nin divanında 26 ve **اللسان** (**نجد**، **خزر**). Daha önce (**عصم**)’da geçti.
([6])  **أبي زبيد الطائي**’nindir; daha önce (**عصر**) haşiyelerinde geçtiği gibi.
([7])  Asılda: “**المترفة**”; doğrusu **المجمل**’dedir.
([8])  Önce geçen dört lehçeyle söylenir.
([9])  Sadrı, **ديوان الشماخ** 56 ve **اللسان** (**حدأ**، **نجذ**، **قنع**، **وقع**)’da olduğu gibi:
* يبادرن العضاه بمقنعات *
([10])  Asılda: “**سمى**”.
([11])  Asılda: “**نجرت**”. **اللسان** (**نجر** 47)’e bak.
([12])  Ayrıca (**فرح**) babından da söylenir.
([13])  Asılda: “**لا يتوقعان**”.
([14]) **ديوان الهذليين** (1: 191) ve **المجمل** (**نجس**).
([15])  Ondan sonraki tefsirin gerektirdiği tekmiledir. Ve **نجيس** birinciden fâil mânasında, ikinciden mef‘ûl mânasındadır.
([16])  **اللسان** (**نجس**)’da da bu acüz böyle inşad edildi. Sadrı, **تاج العروس**’ta olduğu gibi:
* وكان لدي كاهنان وحارث *
([17]) Asılda: “**ينثر**”.
([18]) **المجمل** ve **اللسان** (**نجش**، **نفش**) ve **المخصص** (7: 111)’de: “**وسائق نجاش**”. Asılda burada: “**بعد السرى**”; doğrusu zikredilen kaynaklardadır.
([19]) **المجمل**’de gelmedi. **اللسان** ve **القاموس**’ta “**النجش**” yâ’sızdır.
([20])  **المجمل**’de: “**يوجره الجمل**”.
([21])  Tekmile **المجمل**’dendir.
([22]) **اللسان**’da: “**ما تكسر من ورق الهرم، وهو من ضرب الحمض**”; başka bir ibarede: “**ضرب من دق الحمض**”.
([23]) Beyit **أبي الغمر الكلابي**’nindir; **الخزانة** (2: 227) ve **العيني** (3: 373)’de olduğu gibi. **الخزانة**’da ayrıca **عبد الرحمن بن حسان بن ثابت**’e de nispet edildi. **المجمل** ve **اللسان** (**نجا**) ve **إصلاح المنطق** 107 ve **المخصص** (7: 175/ 15: 81، 143)’te nispet olmaksızın geldi.
([24]) **اللسان**’da: “**أنجني غصناً من هذه الشجرة**”.
([25]) **المجمل**’de: “**ونجا الإنسان ينجو نجاة، ومن السرعة نجاء**”.
([26]) **عبيد بن الأبرص**’ın divanında 86 ve **اللسان** (**نجا**) ve **مختارات ابن الشجري** 101’dedir. Ayrıca **أوس بن حجر**’a da rivayet edilir; divanında 4 ve **الأغاني** (10: 6).
([27]) **المجمل** ve **القاموس**’ta geldi; **اللسان**’da gelmedi.
([28]) **الحكم بن عبدل الأسدي**’nindir; **الحيوان** (1: 251)’de olduğu gibi. Beytin kasidesi **معجم الأدباء** (10: 232)’dedir; **اللسان** (**جلد**، **نكه**، **نجا**) ve **المخصص** (11: 209)’da nispet olmaksızın geldi. “**نكهت مجالداً**” diye de rivayet edilir.
([29]) **سحيم بن وثيل اليربوعي**’nindir; **اللسان** (**نجا**)’da. İnşadın tamamı: “**إني إذا**”. Bununla beraber **اللسان** (**نحا**)’da da rivayet edildi: sonunda **الحاء** muhmela ile “**أنحيه**”; ve onu şu sözüyle tefsir etti: “yani yaptıkları bir işten uzak durdular”.
([30]) **اللسان** (**نجا**)’da inşad etti.
([31]) **المجمل** ve **القاموس**’ta geldi; **اللسان**’da gelmedi. **المجمل**’de evvelinin zammıyla ضبط edildi.
([32]) **أبي خراش الهذلي**’nindir. **ديوان الهذليين** (2: 160). **اللسان** (**نجب**)’da onun **عروة بن مرة الهذلي**’ye ait olduğu söylenmiş; doğru değildir. **عروة بن مرة**’nin iki kasidesinden başka kasidesi yoktur; birisi dâliyye olup **أبي ذؤيب**’e de nispet edilir; diğeri râiyye olup **أبي خراش**’a da nispet edilir. **شرح أشعار الهذليين للسكري** 291-292’ye bak. Sadrı:
* بعثته في سواد الليل يرقيني *
([33]) Asılda: “**وسموه**”.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%AD/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ج ح
رجع بنجحٍ ونجاحٍ‏.‏
وتقول‏:‏ من لي برسول يطير بجناح ويرجع بنجاح‏.‏
ونجحت طلبته‏:‏ فاز بها وطلبتك ناجحة‏.‏
وسمعتهم يقولون لمن طلب إليهم‏:‏ نجح أي تمّ مطلوبك وحصل‏.‏
واستنجحني حاجته‏.‏
وبالله أستفتح وإياه أستنجح‏.‏
قال القطامي يصف ناقته‏:‏ وأنجح الله طلبتك فنجحت‏.‏
وأنجحت يا فلان‏:‏ صرت ذا نجح ورجل منجح‏:‏ ذو نجح‏.‏
قال‏:‏ ليبلغ عذراً أو يصيب رغيبةً ومبلغ نفسٍ عذرها مثل منجح ورأى نجيح وسعى نجيح‏.‏
ومن المجاز‏:‏ تناجحت أحلامه‏:‏ تتابعت عليه رؤبيّات صدق‏.‏
وسير نجيح‏:‏ وشيك‏.‏
ونهض في هذا الأمر نهضاً نجيحاً‏:‏ سريعاً‏.‏
وفي ملٍ ‏"‏ إذا رمت الباطل أنجح بك ‏"‏ أي غلبك وظفر بك‏.‏

##### Türkçe

ن ج ح
**نجح** ve **نجاح** ile döndü.
Ve dersin ki: Bana, **جناح** ile uçup **نجاح** ile dönecek bir elçi kim var?
**نجحت** onun talebini: onunla kazandı; ve senin talebin **ناجحة**dır.
Onları, kendilerinden talepte bulunana şöyle derlerken işittim: **نجح**; yani talebin tamam oldu ve gerçekleşti.
Onun ihtiyacı beni **استنجح** etti.
Ve Allah ile başlangıç yaparım ve O’ndan **أستنجح** ederim.
El-Kutâmî, dişi devesini vasfederken dedi: Ve Allah senin talebini **أنجح** etsin; böylece **نجحت**.
Ve **أنجحت** ey falan: **نجح** sahibi oldun; ve **منجح** adam: **نجح** sahibi.
Dedi: Bir özre ulaşsın yahut bir arzuya erişsin; ve bir nefsin erişimi—özrü—**منجح** gibidir; ve **نجيح** gördü ve **نجيح** çabaladı.
Mecazdan: Onun rüyaları **تَناجَحَت**: üzerine doğru rüya(lar) ardı ardına geldi.
**سير نجيح**: pek yakında.
Bu işte **نهضاً نجيحاً** kalktı: hızlıca.
Ve bir meselde: “Eğer bâtılı istersen, o seni **أنجح** eder”; yani seni yendi ve sana galip geldi.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%AD/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النُّجحُ والنَّجاحُ: الظَّفَرُ بالشيءِ.
وقد أَنْجَحَ وقد نَجَحْتْ حاجتي
(* قوله «وقد نجحت حاجتي إلخ» بابه منع
كما في القاموس والمصباح.) وأَنْجَحَتْ وأَنْجَحْتُها لك، وأَنْجَحَها الله تعالى: أَسْعَفَني بإِدراكها. وأَنْجَحَ الرجلُ: صار ذا نُجْح، فهو مُنْجِحٌ من قوم مَناجِح ومَناجِيح. وقد أَنْجَحْتُ حاجَته إِذا قضيتها له؛ وفي خطبة عائشة، رضي الله عنها: وأَنْجَحَ إِذا أَكْدَيْتُم. يقال: نَجَحَ إِذا أَصاب طَلِبَتَه ونَجَحَتْ طَلِْبَتُه وأَنْجَحَتْ، وما أَفْلَحَ فلان ولا أَنْجَحَ. وتَنَجَّحْتُ الحاجةَ واسْتَنْجَحْتُها إِذا تَنَجَّزْتَها. ونَجَحَتْ هي ونَجَحَ أَمْرُ فلان: تَيَسَّرَ وسَهُل، فهو ناجح؛ وقول أَبي ذؤيب:
فيهنَّ أُمُّ الصَّبِيَّيْنِ التي تَبَلَتْ
قَلبي، فليس لها، ما عِشْتُ، إِنْجاحُ
أَراد: فليس لحُبِّي لها وسَعْيي فيها إِنجاح ما عشت. وسار فلان سيراً نَجِيحاً أَي وَشِيكاً. وسَيرٌ ناجِحٌ ونَجِيحٌ: وَشِيكٌ، وكذلك المكان؛ قال:
يَغْبُقُهُنَّ قَرَباً نَجِيحا
وقال لبيد:
فَمَضَيْنا، فَقَرَينا ناجِحاً
مَوْطِناً، نَسْأَلُ عنه ما فَعَلْ
ونَهْضٌ نَجِيحٌ: مُجِدٌّ؛ قال أَبو خراشٍ الهُذَليّ:
يُقَرِّبُه النَّهْضُ النَّجِيحُ لما به،
ومنه بُدُوٌّ تارَةً ومَثِيلُ
(* قوله «ومنه بدو تارة ومثيل» كذا بالأصل ولم يظهر لنا معناه ولعله محرف عن: ومنه نزو تارة ونئيل، فالنزو: بوزن الوثوب ومعناه. والنئيل، كرجيم: مصدر نأَل نئيلاً إذا مشى ونهض برأسة يحركه إلى فوق، كما في القاموس.) ورجل نَجِيحٌ: مُنْجحُ الحاجات؛ قال أَوس:
نَجِيحٌ جَوادٌ أَخُو ماقِطٍ،
نِقابٌ يُحَدِّثُ بالغائبِ
ورأْيٌ نَجِيحٌ: صوابٌ. وفي حديث عمر مع المُتَكَهِّن: يا جَلِيحُ أَمرٌ نَجِيح، رجل فَصِيح، يقول لا إِله إِلا الله.
ويقال للنائم إِذا تتابعت عليه رُؤْيا صِدْقٍ: تناجَحَتْ أَحلامُه. قال ابن سيده: وتَناجَحَتْ عليه أَحلامُه تتابع صدقُها.
ويقال: أَنْجَحَ بك الباطلُ أَي غَلَبك الباطِلُ. وكلُّ شيءٍ غلبك، فقد أَنْجَحَ بك. وإِذا غَلَبْتَه، فقد أَنْجَحْتَ به.
والنَّجاحةُ: الصبر.
ويقال: ما نَفْسِي عنه بنَجِيحة أَي بصابرة؛ وقال ابن مَيَّادة: وما هَجْرُ لَيْلى أَن تكونَ تَباعدَتْ
عليكَ، ولا أَن أَحْصَرَتْك شُغُولي
ولا أَن تَكون النفسُ عنها نَجِيحةً
بشيءٍ، ولا. . . . . ببديلِ
(* كذا بياض بالأصل.)
وقد سَمَّوْا نَجِيحاً ونُجَيْحاً ومُنْجِحاً ونَجاحاً.

##### Türkçe

**النُّجحُ** ve **النَّجاحُ**: şey ile zafere erişmek.

Ve gerçekten **أَنْجَحَ**; ve gerçekten “**نَجَحْتْ** حاجتي”
(* “وقد نجحت حاجتي إلخ” sözü: onun bâbı **مَنَعَ**’dır; **القاموس** ve **المصباح**’ta olduğu gibi.) Ve **أَنْجَحَتْ** ve “onu senin için ben **أَنْجَحْتُ**” ve **أَنْجَحَها**
Allah Teâlâ: beni onu idrak etmeye muvaffak kıldı. Ve **أَنْجَحَ** adam: **نُجْح** sahibi oldu; o hâlde o, **مُنْجِحٌ**’dir; **مَناجِح** ve **مَناجِيح** kavminden. Ve gerçekten “onun ihtiyacını **أَنْجَحْتُ**” (yani) onu onun için yerine getirdiğim zaman; ve Âişe’nin, Allah ondan razı olsun, hutbesinde: “Ve **أَنْجَحَ**: siz **أَكْدَيْتُم** ettiğiniz zaman.” Denilir: **نَجَحَ**: talebine isabet ettiği zaman; ve **نَجَحَتْ** onun **طَلِْبَتُه**’si ve **أَنْجَحَتْ**; ve falan ne **أَفْلَحَ** etti ne de **أَنْجَحَ**. Ve “ihtiyacı **تَنَجَّحْتُ**” ve “onu **اسْتَنْجَحْتُ**” (yani) onu **تَنَجَّزْتَها** ettiğin zaman. Ve o (iş) **نَجَحَتْ**; ve falanın işi **نَجَحَ**: kolaylaştı ve kolay oldu; o hâlde o, **ناجح**’tır; ve Ebû Züeyb’in sözü:
فيهنَّ أُمُّ الصَّبِيَّيْنِ التي تَبَلَتْ
قَلبي، فليس لها، ما عِشْتُ، إِنْجاحُ
Murad etti: yaşadığım müddetçe ona olan sevgimin ve onda gayretimin bir **إِنجاح**’ı yoktur. Ve falan, **نَجِيحاً** bir yürüyüş yürüdü; yani pek yakında. Ve **سَيرٌ ناجِحٌ** ve **نَجِيحٌ**: pek yakındır; yer de böyledir; dedi ki:
يَغْبُقُهُنَّ قَرَباً نَجِيحا
Ve Lebîd dedi:
فَمَضَيْنا، فَقَرَينا ناجِحاً
مَوْطِناً، نَسْأَلُ عنه ما فَعَلْ
Ve **نَهْضٌ نَجِيحٌ**: ciddi (gayretli)dir; Ebû Harâş el-Hüzelî dedi:
يُقَرِّبُه النَّهْضُ النَّجِيحُ لما به،
ومنه بُدُوٌّ تارَةً ومَثِيلُ
(* “ومنه بدو تارة ومثيل” sözü: asılda böyle; bize manası görünmedi; ve belki şu sözden tahrif edilmiştir: “ومنه نزو تارة ونئيل”; **النزو**: **الوثوب** vezninde ve manasıdır. Ve **النئيل**, **رجيم** gibi: **نأَل**’in masdarıdır; **نئيلاً**; başını yukarıya doğru hareket ettirerek yürüdüğü ve kalktığı zaman; **القاموس**’ta olduğu gibi.)

Ve **رجل نَجِيحٌ**: ihtiyaçları yerine getiren (**مُنْجحُ الحاجات**)tir; Evs dedi:
نَجِيحٌ جَوادٌ أَخُو ماقِطٍ،
نِقابٌ يُحَدِّثُ بالغائبِ
Ve **رأْيٌ نَجِيحٌ**: doğru (isabetli)dir. Ve **المُتَكَهِّن** ile Ömer’in hadisinde: “Ey **جَلِيحُ**; **أَمرٌ نَجِيح**; **رجل فَصِيح**; ‘Allah’tan başka ilâh yoktur’ der.”

Ve uyuyana, üzerine doğru rüya peş peşe geldiği zaman, denilir: “**تناجَحَتْ أَحلامُه**.” İbn Sîde dedi: “Ve ‘**تَناجَحَتْ** onun üzerine **أَحلامُه**’: doğrulukları peş peşe geldi.”

Ve denilir: “**أَنْجَحَ** seninle bâtıl”; yani bâtıl seni yendi. Ve her şey seni yendiğinde, gerçekten “seninle **أَنْجَحَ**” etmiştir. Ve onu yendiğin zaman, gerçekten “onunla **أَنْجَحْتَ**” etmişsindir.

Ve **النَّجاحةُ**: sabırdır.

Ve denilir: “Benim nefsim ondan **بنَجِيحة** değildir”; yani sabırlı olarak; ve İbn Meyyâde dedi:
وما هَجْرُ لَيْلى أَن تكونَ تَباعدَتْ
عليكَ، ولا أَن أَحْصَرَتْك شُغُولي
ولا أَن تَكون النفسُ عنها نَجِيحةً
بشيءٍ، ولا. . . . . ببديلِ
(* asılda böyle bir boşluk.)

Ve gerçekten **نَجِيحاً** ve **نُجَيْحاً** ve **مُنْجِحاً** ve **نَجاحاً** diye adlandırmışlardır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%AD/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ج ح * * النُّجْحُ * بوزن النُّصح و * النَّجَاحُ * بالفتح الظَّفر بالحوائج و * أَنْجَحَ * الرجل فهو * مُنْجَحٌ * صار ذا * نُجْحٍ * وما أفلح ولا أنجح و * أَنْجَحَ * الحاجة قضاها و * نَجَحَتِ * الحاجة أي قُضيت و * نَجَحَ * أَمره سهُل وتيسر فهو * نَاجِحٌ * تقول منهما * نَجَحَ * ينْجَحُ بالفتح فيهما * نُجْحاً * بالضم و * نَجَاحاً * بالفتح

##### Türkçe

* ن ج ح * * **النُّجْحُ** * **النُّصح** vezninde ve * **النَّجَاحُ** * (fetih ile) ihtiyaçlarda zafere ermektir; ve * **أَنْجَحَ** * adam; o hâlde o * **مُنْجَحٌ** *dur: * **نُجْحٍ** * sahibi oldu; “ne iflâh etti ne de encah oldu”; ve * **أَنْجَحَ** * ihtiyacı: onu yerine getirdi; ve * **نَجَحَتِ** * ihtiyaç, yani yerine getirildi; ve * **نَجَحَ** * işi: kolay oldu ve müyesser oldu; o hâlde o * **نَاجِحٌ** *dır; ikisinden de şöyle dersin: * **نَجَحَ** * — * **ينْجَحُ** * (fetih ile); ikisinde de * **نُجْحاً** * (zamme ile) ve * **نَجَاحاً** * (fetih ile).

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%AD/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

النجاح، بالفتح، والنجح بالضم: الظفر بالشيء والفوز. وقد نجحت الحاجة، كمنع، وأنجحت وأنجحتها لك. وأنجحها الله تعالى: أسعفه بإدراكها. وأنجح زيد: صار ذا نجح. وهو منجح، من قوم مناجيح ومناجح. وقد انجحت حاجته، إذا قضيتها له. وفي خطبة عائشة رضي الله عنها: وأنجح إذ أكديتم. وتنجح الحاجة واستنجحها، إذا تنجزها، ونجحت هي. ومن سجعات الأساس: وبالله أستفتح، وإياه أستنجح. والنجيح: الصواب من الرأي. والنجيح: المنجح من الناس، أي منجح الحاجات، قال أوس:
  نجيح جواد أخو مأقط                      نقاب يحدث بالغائب

  وفي الأساس: رجل منجح: ذو نجح. ومن المجاز: النجيح: الشديد من السير، يقال: سار فلان سيرا نجيحا، أي وشيكا، كالناجح، سير ناجح ونجيح: وشيك. وكذلك المكان. ونهض نجيح مجد. قال أبو خراش الهذلي:
  يقربه النهض النجيح لما به                      ومنه بدو تارة ومـثـول ونجح أمره: تيسر وسهل، فهو ناجح. ومن المجاز: تناحجت عليه أحلامه، قال ابن سيده أي تتابعت بصدق، أو تتابع صدقها، وقال غيره: يقال ذلك للنائم إذا تتابعت عليه رؤيا صدق. وسموا نجيحا، كأمير، ونجيحا، كزبير، ومنجحا، كمحسن، ونجحا، بالضم، ونجاحا كسحاب. وعبد الله بن أبي نجيح، كأمير، محدث مكي. والنجاحة، بالفتح: الصبر. ويقال: نفس نجيحة: صابرة، وما نفسي عنه بنجيحة، أي بصابرة. ومن المجاز: يقال: أنجح بك الباطل، أي غلبك، وكل شيء غلبك فقد أنجح بك، فإذا غلبته فأنجحت به. وفي الأساس: إذا رمت الباطل أنجح بك، أي غلبك وظفر بك. وبنو نجاح: قبيلة باليمن. وأبو بكر محمد بن العباس بن نجيح، كأمير، البزاز البغدادي، محدث، روى عنه أبو علي بن شاذان، وتوفي سنة 345.

##### Türkçe

**النجاح**, fetḥa ile, ve **النجح** ḍamma ile: şey ile zafere ermek ve kazanmak. Ve ihtiyaç **نجحت** ( **منع** gibi), ve **أنجحت** ve “onu senin için **أنجحت**” dedin. Ve Allah Teâlâ onu **أنجحها**: onu elde etmeye muvaffak kıldı. Ve Zeyd **أنجح**: **نجح** sahibi oldu. Ve o **منجح**tır; **مناجيح** ve **مناجح** kavminden. Ve “onun ihtiyacı **انجحت**” denir; ona onu yerine getirdiğin zaman. Âişe’nin (Allah ondan razı olsun) hutbesinde: “Ve siz **أكديتم** ettiğinizde **أنجح**.” Ve ihtiyaç **تنجح** eder ve onu **استنجحها** eder; onu gerçekleştirdiği zaman; ve o (ihtiyaç) **نجحت** eder. Ve **الأساس**’ın secilerinden: “Ve Allah ile açılış yaparım, ve O’ndan onu **أستنجح** ederim.” Ve **النجيح**: görüşten doğru olan. Ve **النجيح**: insanlardan **المنجح** olan; yani ihtiyaçları **منجح** eden; Evs dedi ki:
  **نجيح** cömert, **أخو مأقط**                      **نقاب**; gaip ile konuşur

  Ve **الأساس**’ta: **رجل منجح**: **نجح** sahibi. Ve mecazdan: **النجيح**: yürüyüşten şiddetli olan; “Falan **سيرا نجيحا** yürüdü” denir; yani yakın, **الناجح** gibi; **سير ناجح ونجيح**: yakın. Ve yer de böyledir. Ve “**نهض نجيح مجد**” (yakın bir kalkış, şan). Ebû Harâş el-Hüzelî dedi ki:
  Ona, kendisinde olan sebebiyle **النهض النجيح** yaklaştırır                      ve ondan bazen ortaya çıkış ve duruş vardır

Ve onun işi **نجح** etti: kolaylaştı ve kolay oldu; o hâlde o **ناجح**tır. Ve mecazdan: “Onun üzerine rüyaları **تناحجت**” (birbiri ardınca geldi); İbn Sîdeh dedi ki: yani doğrulukla peş peşe geldi; yahut doğrulukları peş peşe geldi. Ve başkası dedi ki: bu, uyuyana, üzerine doğru rüya peş peşe geldiği zaman söylenir. Ve **نجيحا** diye adlandırdılar, **أمير** gibi; ve **نجيحا**, **زبير** gibi; ve **منجحا**, **محسن** gibi; ve **نجحا**, ḍamma ile; ve **نجاحا** **سحاب** gibi. Ve Abdullah b. Ebî **نجيح** ( **أمير** gibi): Mekke’li muhaddis. Ve **النجاحة**, fetḥa ile: sabır. Ve “**نفس نجيحة**” denir: sabırlı; ve “Benim nefsim ondan dolayı **بنجيحة** değildir” yani sabırlı değildir. Ve mecazdan: “Bâtıl seni **أنجح** etti” denir; yani seni yendi; ve seni yenen her şey seni **أنجح** etmiştir; onu yendiğin zaman ise onunla **أنجحت** ettin. Ve **الأساس**’ta: “Bâtılı istediğin zaman o seni **أنجح** eder” yani seni yener ve sana karşı zafere erer. Ve Benû **نجاح**: Yemen’de bir kabile. Ve Ebû Bekir Muhammed b. el-Abbâs b. **نجيح** ( **أمير** gibi), Bağdatlı bezaz, muhaddis; ondan Ebû Ali b. Şâzân rivayet etti; ve 345 yılında vefat etti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%AD/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَجَحَتِ الحَاجَةُ
1 نَجَحَتِ الحَاجَةُ ذ , (S, Msb, K,) aor. نَجَحَ ; and ↓ انجحت, (Msb, K,) inf. n. اِنْجَاحٌ; (Msb;) The want, or thing wanted, became attained, or accomplished. (S, Msb, K.) ― -b2- نَجَحَ, aor. نَجَحَ ; (Msb;) and ↓ انجح, (S, Msb, K,) inf. n. اِنْجَاحٌ; (Msb;) He succeeded; he attained, or accomplished, his want, or wants, or the thing, or things, that he wanted. (S, Msb, K.) ― -b3- [You say,] ↓ مَا أَفْلَحَ فُلَانٌ وَلَا أَنْجَحَ Such a one did not prosper, or succeed, nor attain, or accomplish, his want, or wants. (S.) ― -b4- نَجَحَ أَمْرُهُ His affair became easy. (S, K.)

4 أَنْجَحَ See 1. ― -b2- أَنْجَحْتُ حَاجَتَهُ, (S,) and أَنْجَحْتُهَا لَهُ, (TA,) I accomplished for him his want. (S, TA.) أَنْجَحَ اللّٰهُ حَاجَتَهُ God accomplished for him his want: (K:) or, helped him to attain, or accomplish, it. (TA.) ― -b3- [So, أَنْجَحَ اللّٰهُ سَعْيَهُ God made, or may God make, his work to succeed, prosper, or have a good issue or result.] ― -b4- أنجح بِهِ He, or it, overcame him. (K.) Ex. اِذَا رُمْتَ البَاطِلَ أَنْجَحَ بِكَ (tropical:) If thou seek what is vain, it will overcome thee. (A.)

تنجّح الحَاجَةَ
5 تنجّح الحَاجَةَ ذ , and ↓ استنجحها, He sought, asked, or demanded, the accomplishment of the want, or thing needed, from him who had promised him; syn. تَنَجَّزَهَا. (S, K.) ― -b2- ↓ استنجح اللّٰهَ [He sought, or begged, of God, success, or the accomplishment of his want]. (A.) See an ex. voce عَمَلٌ.

تَنَاجَحَتْ أَحْلَامُهُ
6 تَنَاجَحَتْ أَحْلَامُهُ ذ , (S, A, K,) تناجحت عَلَيْهِ احلامه (ISd) (tropical:) His dreams followed one another with truth: (S, K:) or the truth of his dreams was continuous: (ISd:) or he had consecutive true dreams. (A, L.)

10 اِسْتَنْجَحَ see 5.

نُجْحٌ
نُجْحٌ ذ and ↓ نَجَاحٌ, (S, Msb, K,) two substs., the former from نَجَحَ and the latter from أَنْجَحَ, (Msb,) Success; or the attainment, or accomplishment, of one's wants, (S, Msb,) or, of a thing. (K.) [See an ex. voce سَرَاحٌ.]

نَجَاحٌ
نَجَاحٌ ذ : see نُجْحٌ.

رَأْىٌ نَجِيحٌ
رَأْىٌ نَجِيحٌ ذ Right counsel, advice, or opinion. (S, K.) ― -b2- سَيْرٌ نَجِيحٌ, (S, K,) and ↓ نَاجِحٌ, (K,) (tropical:) A vehement pace: (K:) a quick pace. (S.) ― -b3- مَكَانٌ نَجِيحٌ, and ↓ نَاجِحٌ, (assumed tropical:) A near place; syn. وَشِيكٌ. (L.) ― -b4- نَهْضٌ نَجِيحٌ (tropical:) An energetic rising, or raising of one's self. (L.) [You say,] نَهَضَ فِى هٰذَا الأَمْر نَهْضًا نَجِيحًا (tropical:) He rose quickly to employ himself in this affair. (A.) ― -b5- See مُنْجِحٌ.

نَجَاحَةٌ
نَجَاحَةٌ ذ Patience. (K.)

نَفْسٌ نَجِيحَةٌ
نَفْسٌ نَجِيحَةٌ ذ A patient mind. (K.) ― -b2- مَا نَفْسِى عَنْهُ بِنَجِيحَةٍ My mind does not patiently refrain from it. (L.)

أَمْرٌ نَاجِحٌ
أَمْرٌ نَاجِحٌ ذ An easy affair. (S, K.) ― -b2- See نَجِيحٌ.

مُنْجِحٌ
مُنْجِحٌ ذ A man who attains, or accomplishes, his want, or wants; pl. مَنَاجِحُ and مَنَاجِيحُ: (S, K:) as also ↓ نَجِيحٌ. (L, K.)

مَنَاجِحُ
مَنَاجِحُ ذ [a pl. of which the sing. is app. مَنْجَحَةٌ, meaning, acc. to analogy, A cause of success, or of the attainment, or accomplishment, of one's wants, or of a thing: see an ex. voce مَبَاجِحُ.] (A, TA, art. بجح.)

##### Türkçe

**نَجَحَتِ الحَاجَةُ**
1 **نَجَحَتِ الحَاجَةُ** ذ , (S, Msb, K,) muzâri‘i **نَجَحَ** ; ve ↓ **انجحت**, (Msb, K,) mastar ismi **اِنْجَاحٌ**; (Msb;) İhtiyaç, yahut istenen şey, elde edilmiş, yahut gerçekleştirilmiş oldu. (S, Msb, K.) ― -b2- **نَجَحَ**, muzâri‘i **نَجَحَ** ; (Msb;) ve ↓ **انجح**, (S, Msb, K,) mastar ismi **اِنْجَاحٌ**; (Msb;) O, başarılı oldu; ihtiyacını yahut ihtiyaçlarını, yahut istediği şeyi yahut şeyleri elde etti, yahut gerçekleştirdi. (S, Msb, K.) ― -b3- [Sen dersin ki,] ↓ **مَا أَفْلَحَ فُلَانٌ وَلَا أَنْجَحَ** Böyle biri ne refaha erdi, yahut başarılı oldu, ne de ihtiyacını yahut ihtiyaçlarını elde etti, yahut gerçekleştirdi. (S.) ― -b4- **نَجَحَ أَمْرُهُ** Onun işi kolay oldu. (S, K.)

4 **أَنْجَحَ** 1’e bak. ― -b2- **أَنْجَحْتُ حَاجَتَهُ**, (S,) ve **أَنْجَحْتُهَا لَهُ**, (TA,) Onun için ihtiyacını gerçekleştirdim. (S, TA.) **أَنْجَحَ اللّٰهُ حَاجَتَهُ** Allah onun için ihtiyacını gerçekleştirdi: (K:) yahut, onu ona eriştirmeye, yahut onu gerçekleştirmeye yardım etti. (TA.) ― -b3- [Böylece, **أَنْجَحَ اللّٰهُ سَعْيَهُ** Allah onun çalışmasını başarılı kıldı, yahut Allah onun çalışmasını başarılı kılsın, refaha erdirsin, yahut iyi bir akıbeti yahut sonucu olsun.] ― -b4- **أنجح بِهِ** O, yahut o şey, onu yendi. (K.) Ör. **اِذَا رُمْتَ البَاطِلَ أَنْجَحَ بِكَ** (mecaz:) Eğer sen bâtılı istersen, o seni yener. (A.)

**تنجّح الحَاجَةَ**
5 **تنجّح الحَاجَةَ** ذ , ve ↓ **استنجحها**, O, kendisine vaad etmiş olandan ihtiyacın yahut gerekli şeyin yerine getirilmesini aradı, istedi, yahut talep etti; eşanlamlısı **تَنَجَّزَهَا**. (S, K.) ― -b2- ↓ **استنجح اللّٰهَ** [O, Allah’tan başarıyı, yahut ihtiyacının yerine getirilmesini aradı, yahut yalvardı]. (A.) **عَمَلٌ** maddesi altında bir örneğe bak.

**تَنَاجَحَتْ أَحْلَامُهُ**
6 **تَنَاجَحَتْ أَحْلَامُهُ** ذ , (S, A, K,) **تناجحت عَلَيْهِ احلامه** (ISd) (mecaz:) Onun rüyaları doğrulukla birbirini izledi: (S, K:) yahut onun rüyalarının doğruluğu süreklilik kazandı: (ISd:) yahut onun ardışık doğru rüyaları oldu. (A, L.)

10 **اِسْتَنْجَحَ** 5’e bak.

**نُجْحٌ**
**نُجْحٌ** ذ ve ↓ **نَجَاحٌ**, (S, Msb, K,) iki isim; birincisi **نَجَحَ**’tan ve ikincisi **أَنْجَحَ**’tan, (Msb,) Başarı; yahut kişinin ihtiyaçlarına, (S, Msb,) yahut bir şeye erişmesi, yahut onu gerçekleştirmesi. (K.) [**سَرَاحٌ** maddesi altında bir örneğe bak.]

**نَجَاحٌ**
**نَجَاحٌ** ذ : **نُجْحٌ**’a bak.

**رَأْىٌ نَجِيحٌ**
**رَأْىٌ نَجِيحٌ** ذ Doğru öğüt, nasihat, yahut görüş. (S, K.) ― -b2- **سَيْرٌ نَجِيحٌ**, (S, K,) ve ↓ **نَاجِحٌ**, (K,) (mecaz:) Şiddetli yürüyüş: (K:) hızlı yürüyüş. (S.) ― -b3- **مَكَانٌ نَجِيحٌ**, ve ↓ **نَاجِحٌ**, (varsayılan mecaz:) Yakın bir yer; eşanlamlısı **وَشِيكٌ**. (L.) ― -b4- **نَهْضٌ نَجِيحٌ** (mecaz:) Enerjik bir kalkış, yahut kişinin kendini kaldırması. (L.) [Sen dersin ki,] **نَهَضَ فِى هٰذَا الأَمْر نَهْضًا نَجِيحًا** (mecaz:) O, bu işte kendini meşgul etmek üzere çabucak kalktı. (A.) ― -b5- **مُنْجِحٌ**’a bak.

**نَجَاحَةٌ**
**نَجَاحَةٌ** ذ Sabır. (K.)

**نَفْسٌ نَجِيحَةٌ**
**نَفْسٌ نَجِيحَةٌ** ذ Sabırlı bir nefis. (K.) ― -b2- **مَا نَفْسِى عَنْهُ بِنَجِيحَةٍ** Nefsim ondan sabırla geri durmaz. (L.)

**أَمْرٌ نَاجِحٌ**
**أَمْرٌ نَاجِحٌ** ذ Kolay bir iş. (S, K.) ― -b2- **نَجِيحٌ**’a bak.

**مُنْجِحٌ**
**مُنْجِحٌ** ذ İhtiyacını yahut ihtiyaçlarını elde eden, yahut gerçekleştiren bir adam; çoğulu **مَنَاجِحُ** ve **مَنَاجِيحُ**: (S, K:) bunun gibi ↓ **نَجِيحٌ**. (L, K.)

**مَنَاجِحُ**
**مَنَاجِحُ** ذ [tekili görünüşe göre **مَنْجَحَةٌ** olan bir çoğul; anlamı, kıyasa göre, Başarı sebebi, yahut kişinin ihtiyaçlarına yahut bir şeye erişmesinin, yahut onu gerçekleştirmenin sebebi: **مَبَاجِحُ** maddesi altında bir örneğe bak.] (A, TA, art. بجح.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%AD/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَجَحَ
نَجَحَ A ( n. ac. نَجْح 1 ),
a.  Succeeded, prospered.

b.  see V (b) .

نَجَّحَ
نَجَّحَ II ,
a.  Facilitated, seconded; prospered.

أَنْجَحَ
أَنْجَحَ IV ,
a.  see I (a) .

b.  [ acc. &  La ], Made to succeed, prospered, furthered ( the affairs of ).

c.  [ Bi ], Vanquished, overcame.

تَنَجَّحَ
تَنَجَّحَ V ,
a.  see I (a) .

b.  Prospered in, accomplished.

c.  Died.

d.  see X (b) .

تَنَاْجَحَ
تَنَاْجَحَ VI ,
a.  Were realized, came true ( dreams ).

اِسْتَنْجَحَ
اِسْتَنْجَحَ X ,
a.  see V (b) .

b.  Asked success of.

نُجْح
نُجْح 3 ,  نَجَح 4 ,
a.  see 22 .

نَاْجِح
نَاْجِح 21 ,
a.  Successful; prosperous.

b.  see 25 (a) , ( c ).

نَجَاْح
نَجَاْح 22 ,
a.  Success; prosperity; attainment, accomplishment.

نَجَاْحَة
نَجَاْحَة 22t ,
a.  Patience.

نَجِيْح
نَجِيْح 25 ,
a.  Quick ( pace ).

b.  Patient.

c.  Right, sound ( advice ).

d.  Near ( place ).

e.  see 21 (a) .

نَجِيْحَة
نَجِيْحَة 25t ,
a.  Patient.

مَنَاْجِحُ
مَنَاْجِحُ 44 ,
a.  Causes of success.

أَنْجَحَ
N. Ag. أَنْجَحَ IV , ( pl. مَنَاْجِحُ 44 ,  مَنَاْجِيْحُ 65 ),
a.  see 21 (a) &  25 ( a ).

c.  Man's name.

نَجِيْحًا
نَجِيْحًا
a.  Quickly.

##### Türkçe

**نَجَحَ**
**نَجَحَ** A (mastarı: **نَجْح** 1),
a. Başardı, muvaffak oldu; refaha erdi.

b. V (b)’ye bak.

**نَجَّحَ**
**نَجَّحَ** II,
a. Kolaylaştırdı, destekledi; refaha erdi.

**أَنْجَحَ**
**أَنْجَحَ** IV,
a. I (a)’ya bak.

b. [acc. & La], Başarılı kıldı, muvaffak etti; (işlerini) ilerletti.

c. [Bi], Yendi, alt etti.

**تَنَجَّحَ**
**تَنَجَّحَ** V,
a. I (a)’ya bak.

b. (Bir şeyde) refaha erdi; gerçekleştirdi, başardı.

c. Öldü.

d. X (b)’ye bak.

**تَنَاْجَحَ**
**تَنَاْجَحَ** VI,
a. Gerçekleşti, doğru çıktı (rüyalar).

**اِسْتَنْجَحَ**
**اِسْتَنْجَحَ** X,
a. V (b)’ye bak.

b. Başarı istedi.

**نُجْح**
**نُجْح** 3, **نَجَح** 4,
a. 22’ye bak.

**نَاْجِح**
**نَاْجِح** 21,
a. Başarılı; müreffeh.

b. 25 (a), (c)’ye bak.

**نَجَاْح**
**نَجَاْح** 22,
a. Başarı; refah; erişme, gerçekleştirme.

**نَجَاْحَة**
**نَجَاْحَة** 22t,
a. Sabır.

**نَجِيْح**
**نَجِيْح** 25,
a. Çabuk (yürüyüş).

b. Sabırlı.

c. Doğru, sağlam (öğüt).

d. Yakın (yer).

e. 21 (a)’ya bak.

**نَجِيْحَة**
**نَجِيْحَة** 25t,
a. Sabırlı.

**مَنَاْجِحُ**
**مَنَاْجِحُ** 44,
a. Başarı sebepleri.

**أَنْجَحَ**
İsm-i fâil: **أَنْجَحَ** IV, (çoğulu: **مَنَاْجِحُ** 44, **مَنَاْجِيْحُ** 65),
a. 21 (a) ve 25 (a)’ya bak.

c. Erkek adı.

**نَجِيْحًا**
**نَجِيْحًا**
a. Çabucak.
