# نجح — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%AD/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AC%D8%AD/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نجح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%AD.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: نجح

باب الحاء والجيم والنون معهما
ح ج ن، ن ج ح، ج ح ن، ج ن ح مستعملات
حَجَنَ:
المِحْجَنة والمِحْجَن: عصا في طَرَفها عُقّاقة. واحتَجَنَ الرَجُل: إذا اختصَّ بشيءٍ لنفسه دونَ أصحابه. والاحتجان أيضاً بالمِحْجَن. حَجَنته عنه: أي صَدَدْتُه، قال:
ولا بُدَّ للمشَعُوف من تَبَع الـهَـوَى		إذا لم يَزَعْه من هَوَى النفس حاجنُ
وغَزوةٌ حَجون: وهي التي تظهر غيرها ثمَّ تخالف إلى غير ذلك الموضع، ويُقْصَدُ إليها. يقال: غَزاهم غَزوةً حَجوناً، ويقال: هي البعيدة، قال الأعشى:
فتلك إذا الحَجونُ ثَنَى عليها		عِطافَ الهَمِّ واختَلَطَ المَريدُ
والحَجون: مَوضع بمكّة قال:
فما أنتَ من أهل الحَجون ولا الصَفا
والحُجْنة: مَوضع أصابَه اعوِجاجٌ. والحَجَنُ: اعوجاجُ الشيء الأحجَن والصَّقْر وما يشبه من الطَّير أحْجَن المِنقار. ومن الأُنُوف أحجَن وهو ما أقبَلْتْ رَوثَتُه نحوَ الفَم فاستَأْخَرَتْ ناشزتاه قُبْحاً. وتكون الحُجْنةُ من الشَّعر: الذي جُعُودتُه في أطرافه.
نجح:
النُجْح والنَجاح: من الظَّفَر بالحوائج. نَجَحَتْ حاجتُك وأنجَحْتُها لك. وسِرْتُ سَيراً نُجحاً وناجحاً ونجيحاً: أي وشيكاً، قال:
يَشُلُّهُنَّ قَرَباً نَجيحاً
يصف قرباً على طريق المصدر. ورأيٌ نَجيحٌ: صَوابٌ. وتناجَحَتْ أحلامُه: إذا تَتابَعَت عليه رؤيا صِدقٍ. ونَجَحَ أمره: سَهُل ويَسَر.
جحن:
جَيْحُونُ وجَيْحانُ: اسم نَهْرٍ بالشام. والجَحِن: السَيِّء الغِذاء، قال الشّماخ يذكُر ناقةً:
وقد عَرِقَتْ مَغاِبنُها وجادَتْ		بدرَّتِها قِرَى جَحِنٍ قَتـينِ
أي قليلُ الطُّعْم.
جنح:
جَنَحَ الطائرُ جُنُوحاً: أي كَسَرَ من جَناحَيْه ثم أقبَلَ كالواقِعِ اللاَّجِئِ إلى موضع والرجُلُ يَجْنَحُ: إذا أقبَلَ على الشَيءِ يعَملُه بَيدَيْه وقد حَنَى إليه صدرهَ، قال:
جُنُوحَ الهالِكيِّ على يَدَيْه		مُكِبّاً يَجْتَلي نُقَبَ النِصال
وقال في جُنوح الطائر:
تَرَى الطَّيْرَ العتاق يَطَلْنَ منه		جُنُـوحـــاً.............
والسَفينةُ تجنَحُ جُنوحاً: إذا انتَهَتْ إلى الماءِ القليل فَلزِقَتْ بالأرض فلم تَمْض. واجتَنَحَ الرجُلُ على رِجْله في مَقْعَده: إذا انكَبَّ على يَدَيْه كالمُتَّكِئ على يَدٍ واحدة. وجَنَحَ الظَلامُ جُنُوحاً: إذا أقبَلَ اللَّيلُ، والاسم: الجِنْج والجُنْح، لغتان، يقال: كأنُّه جِنْج اللَّيْل يُشَبَّهُ به العَسْكَرُ الجَرّار. وجَناحا الطائر: يداه. ويَدا الإنسان: جناحاه. وجَناحا العَسْكَر: جانِباه. وجَناحا الوادي: أنْ يكونَ له مَجْرى عن يَمينه وعن شمَالِه. وجَنَحَت الناقةُ: إذا كانَتْ باركةً فمالَتْ عن أحَدِ شِقَّيْها. وجَنَحَتِ الإبِل في السَّيْر: أسرَعَتْ، قال:
والعيِسُ المَراسيلُ جُنَّحُ
وناقةٌ مُجَنَّحُة الجَنْبَيْن: أي واسعتها. وجَنَحْتُه عن وجهه جنحاً فاجتَنَحَ: أي أمَلْتُه فمالَ. واجْنَحْتُه فجَنَحَ: أمَلْتُه فمال، قال:
فإن تَنْأ لَيْلَى بعدَ قُرْبٍ ويَنْفَتِلْ		بها مُجْنَحُ الأَيّام أو مُستقيمُها
وجَوانِح الصَّدْر: الأضلاعُ المتَّصِلةُ رُؤوسُها في وَسَط الزَّوْر، الواحدةُ جانِحةٌ.
جنح:
يقال: حَنَجْتُه فاحتَنَجَ: أي أمَلْتُه فمالَ، وأحْنَجْتُه، لغة، قال العجاج:
فَتُحْمِلِ الأرواحَ حاجاً مُحْنَجاً		إليَّ أعرِفْ وَجْهَها المُلَجْلَجا
يَعني حاجةً ليسَتْ بواضحةٍ على وجهها ولكنَّها مُمالةُ المَعْنَى.
والحَنْج: إمالة الشَيءِ عن وجهه. والمِحْنجة: شَيءٌ من الأدَوات.

### Türkçe

باب **الحاء** ve **الجيم** ve **النون** onlarla birlikte

**ح ج ن**، **ن ج ح**، **ج ح ن**، **ج ن ح** kullanımdadırlar
**حَجَنَ**:
**المِحْجَنة** ve **المِحْجَن**: ucunda **عُقّاقة** bulunan bir değnek. Ve **احتَجَنَ الرَجُل**: arkadaşları dışında kendisi için bir şeye tahsis ettiğinde. Ve **الاحتجان** da **بالمِحْجَن** iledir. **حَجَنته عنه**: yani onu engelledim; dedi ki:
Ve hevesin peşine düşen tutkun için mutlaka (şu vardır):
Nefs hevesinden bir engelleyici onu vazgeçirmezse

Ve **غَزوةٌ حَجون**: o, başkasını gösterip sonra o yerin dışına başka bir yere aykırı (yöne) giden ve kendisine kasdedilen (sefer)dir. Denir: **غَزاهم غَزوةً حَجوناً**; ve denir: o uzak olandır; **الأعشى** dedi ki:
İşte o, **الحَجون** onun üzerine bükünce,
Gamın kıvrımını; ve **المَريدُ** karıştı

Ve **الحَجون**: Mekke’de bir yerdir; dedi ki:
Sen ne **الحَجون** ehli(nden)sindir ne de **الصَفا**

Ve **الحُجْنة**: kendisine eğrilik isabet etmiş bir yer. Ve **الحَجَنُ**: **الأحجَن** şeyin eğriliği; ve **الصَّقْر** ve kuşlardan ona benzer olanın gagası **أحْجَن**dır. Ve burunlardan **أحجَن**: o, **رَوثَتُه** ağza doğru öne geldi de iki çıkıntısı çirkinlikten geri kaldı olandır. Ve **الحُجْنة** saçtan da olur: kıvırcıklığı uçlarında olan (saç).

**نجح**:
**النُجْح** ve **النَجاح**: ihtiyaçlarda başarı elde etmekten (gelir). **نَجَحَتْ حاجتُك** ve **أنجَحْتُها لك**. Ve **سِرْتُ سَيراً نُجحاً وناجحاً ونجيحاً**: yani yakın (bir zamanda); dedi ki:
Onları yakın bir **قَرَباً نَجيحاً** ile sürer

Bir mastar yolu üzere **قَرَباً**yı vasfeder. Ve **رأيٌ نَجيحٌ**: doğru(dur). Ve **تَناجَحَتْ أحلامُه**: üzerine doğru rüya ardı ardına geldiğinde. Ve **نَجَحَ أمره**: kolay oldu ve yumuşadı.

**جحن**:
**جَيْحُونُ** ve **جَيْحانُ**: Şam’da bir nehrin adıdır. Ve **الجَحِن**: kötü gıdalı (olan); **الشّماخ** bir deveyi anarak dedi ki:
Ve onun koltuk altları terledi ve verdi,
Sütüyle, kötü gıdalı, zayıf bir misafirin ağırlamasını

Yani tadı az.

**جنح**:
**جَنَحَ الطائرُ جُنُوحاً**: yani iki kanadından (bir miktar) kırdı, sonra düşen, sığınan gibi bir yere yöneldi; ve adam **يَجْنَحُ**: bir şeye, onu iki eliyle yaparak yöneldiğinde ve göğsünü ona doğru eğdiğinde; dedi ki:
Helâk olanın iki eli üzerine yönelişi gibi,
Eğilmiş, ok uçlarının deliklerini inceler

Ve kuşun **جُنوح**u hakkında dedi ki:
Sen asil kuşları ondan görürsün,
**جُنُـوحـــاً.............**

Ve gemi **تجنَحُ جُنوحاً**: az suya ulaşıp yere yapıştığında, artık geçmediğinde. Ve **اجتَنَحَ الرجُلُ على رِجْله في مَقْعَده**: iki eli üzerine, tek bir ele dayanır gibi yaslanan gibi kapandığında. Ve **جَنَحَ الظَلامُ جُنُوحاً**: gece geldiğinde; isim: **الجِنْج** ve **الجُنْح**; iki lehçedir. Denir: sanki o, gece **جِنْج**idir; onunla büyük ordu benzetilir. Ve kuşun iki **جَناح**ı: iki elidir. Ve insanın iki eli: onun iki **جناح**ıdır. Ve ordunun iki **جَناح**ı: iki yanıdır. Ve vadinin iki **جَناح**ı: sağında ve solunda bir yatağı olmasıdır. Ve **جَنَحَت الناقةُ**: çökmüş iken iki yanından birinden yana meylettiğinde. Ve **جَنَحَتِ الإبِل في السَّيْر**: hızlandığında; dedi ki:
Ve gönderilmiş (develer) olan **العيِسُ**: **جُنَّحُ**

Ve iki yanı geniş **مُجَنَّحُة الجَنْبَيْن** bir deve: yani geniş yanlısı. Ve **جَنَحْتُه عن وجهه جنحاً فاجتَنَحَ**: yani onu eğdim de eğildi. Ve **اجْنَحْتُه فجَنَحَ**: onu eğdim de eğildi; dedi ki:
Eğer Leylâ yakınlıktan sonra uzaklaşır ve ayrılırsa,
Onunla günlerin eğdireni yahut doğrusu (ayrılır)

Ve göğsün **جَوانِح**i: başları göğüs ortasında bitişik olan kaburgalardır; teki **جانِحةٌ**dır.

**جنح**:
Denir: **حَنَجْتُه فاحتَنَجَ**: yani onu eğdim de eğildi; ve **أحْنَجْتُه**; bir lehçedir. **العجاج** dedi ki:
Böylece ruhları, eğdirilmiş bir hacet taşıyarak yüklersin,
Bana; onun yüzünü, yuvarlaklaştırılmış olanı bilirim

Yani yüzü üzerinde açık olmayan, fakat anlamı eğdirilmiş bir ihtiyaç.
Ve **الحَنْج**: şeyi yüzünden eğmek. Ve **المِحْنجة**: aletlerden bir şey.
