# نجذ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%B0/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AC%D8%B0/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نجذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%B0.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نجذ

النَّواجذ: أَقصى الأَضراس، وهي أَربعة في أَقصى الأَسنان بعد الأَرْحاءِ، وتسمى ضرس الحلُم لأَنه ينبت بعد البلوغ وكمال العقل؛ وقيل: النواجذ التي تلي الأَنْيابَ، وقيل: هي الأَضراس كلها نواجِذُ. ويقال: ضحك حتى بدت نواجذه إِذا استغرق فيه. الجوهري: وقد تكون النواجذ للفرس، وهي الأَنياب من الخف والسّوالِغُ من الظَّلْف؛ قال الشماخ يذكر إِبلاً حداد الأَنياب:
يُبَاكِرْنَ العِضاهَ بِمُقْنَعَاتٍ،
نَواجِذُهُنَّ كالحِدَإِ الوَقِيعِ
والنَّجْذُ: شدة العض بالناجذ، وهو السن بين الناب والأَضراس. وقول العرب: بدت نواجذه إِذا أَظهرها غضباً أَو ضحكاً. وعَضَّ على ناجذه: تحَنَّكَ. ورجل مُنَجَّذٌ: مُجَرَّبٌ، وقيل: هو الذي أَصابته البلايا، عن اللحياني. وفي التهذيب: رجل مُنَجَّذٌ ومُنَجِّذٌ الذي جرّب الأُمور وعرفها وأَحكمها، وهو المجرَّب والمُجرِّب؛ قال سحيم بن وثيل:
وماذا يَدَّرِي الشعراءُ مني،
وقد جاوزتُ حَدَّ الأَربعينِ؟
أَخُو خمْسِين مُجْتَمِعٌ أَشُدِّي،
ونَجَّذَني مُدَاوَرةُ الشُّؤون
مداورة الشؤون يعني مداولة الأُمور ومعالجتها. ويَدَّرِي: يَخْتِلُ. ويقال للرجل إِذا بلغ أَشدّه: قد عضَّ على ناجذه، وذلك أَن الناجذ يَطْلعُ إِذا أَسنَّ، وهو أَقصى الأَضراس. واختلف الناس في النواجذ في الخبر الذي جاءَ عن النبي، صلى الله عليه وسلم: أَنه ضحك حتى بدت نواجذه. وروى عبد خير عن عليّ، رضي الله عنه: أَن الملكين قاعدان على ناجذَي العبد يكتبان، يعني سنيه الضاحكين وهما اللذان بين الناب والأَضراس؛ وقيل: أَراد النابين. قال أَبو العباس: معنى النواجذ في قول علي، رضي الله عنه، الأَنياب وهو أَحسن ما قيل في النواجذ لأَن الخبر أَنه، صلى الله عليه وسلم، كان جل ضحكه تبسماً. قال ابن الأَثير: النواجذ من الأَسنان الضواحك، وهي التي تبدو عند الضحك والأَكثر الأَشهر أَنها أَقصى الأَسنان؛ والمراد الأَوّل أَنه ما كان يبلغ به الضحك حتى تبدُوَ أَواخر أَضراسه، كيف وقد جاء في صفة ضحكه، صلى الله عليه وسلم: جُلُّ ضحكه التبسم؟ وإِن أُريد بها الأَواخر فالوجه فيه أَن يريد مبالغة مثله في ضحكه من غير أَن يراد ظهور نواجذه في الضحك. قال: وهو أَقيس القولين لاشتهار النواجذ بأَواخر الأَسنان؛ ومنه حديث العِرْباض: عَضُّوا عليها بالنواجذ أَي تمسكوا بها كما يتمسك العاضّ بجميع أَضراسه؛ ومنه حديث عمر، رضي الله عنه: ولن يَلِيَ الناسَ كَقُرَشِيٍّ عَضَّ على ناجذه أَي صبَرَ وتَصَلَّبَ في الأُمور. والمَناجِذُ: الفَأْرُ العُمْيُ، واحدها جُلْذٌ كما أَن المَخَاضَ من الإِبل إِنما واحدها خَلِفَةٌ، ورب شيء هكذا، وقد تقدم في الجُلْذِ، كذا قال: الفأْر، ثم قال: العمي، يذهب في الفأْر إِلى الجنس.
والأَنْجُذانُ: ضَرْبٌ من النبات، همزته زائدة لكثرة ذلك ونونها أَصل وإِن لم يكن في الكلام أَفْعُلٌ، لكن الأَلف والنون مُسَهِّلتان للبناء كالهاء، وياء النسب في أَسْنمَة وأَيْبُليّ.

### Türkçe

**النَّواجذ**: Azı dişlerinin en ucu; ve onlar, **الأَرْحاءِ**’dan sonra dişlerin en ucunda dört tanedir; ve, bulûğdan ve aklın kemâlinden sonra bittiği için, **ضرس الحلُم** diye adlandırılır; ve denildi: **النواجذ** ki **الأَنْيابَ**’ı izleyenlerdir; ve denildi: azı dişlerinin hepsi **نواجِذُ**’dur. Ve denilir: “Güldü, ta ki **نواجذه** göründü” — onda (gülmede) tamamen içine daldığı zaman. **الجوهري**: Ve **النواجذ** at için de olabilir; ve o, **الخف**’ten **الأَنياب** ve **الظَّلْف**’ten **السّوالِغُ**’dur; **الشماخ** dedi, **الأَنياب**’ı keskin develeri anarak:

يُبَاكِرْنَ العِضاهَ بِمُقْنَعَاتٍ،
نَواجِذُهُنَّ كالحِدَإِ الوَقِيعِ

Ve **النَّجْذُ**: **الناجذ** ile ısırmanın şiddetidir; ve o, **الناب** ile **الأَضراس** arasındaki diştir. Ve Arapların sözü: “**نواجذه** göründü” — onu öfkeyle yahut gülmeyle ortaya çıkardığı zaman. Ve “**ناجذه** üzerine ısırdı”: çenesini sıktı. Ve **مُنَجَّذٌ** adam: tecrübeli; ve denildi: o, belâların isabet ettiği kimsedir; **اللحياني**’den. Ve **التهذيب**’de: **مُنَجَّذٌ** ve **مُنَجِّذٌ** adam, işleri tecrübe eden ve onları bilen ve onları sağlamlaştıran kimsedir; ve o, tecrübe edilmiş ve tecrübe edendir; **سحيم بن وثيل** dedi:

وماذا يَدَّرِي الشعراءُ مني،
وقد جاوزتُ حَدَّ الأَربعينِ؟
أَخُو خمْسِين مُجْتَمِعٌ أَشُدِّي،
ونَجَّذَني مُدَاوَرةُ الشُّؤون

**مداورة الشؤون** demek, işlerin dolaştırılması ve onların muamele edilmesidir. Ve **يَدَّرِي**: aldatır. Ve adama, kuvvetine eriştiği zaman denilir: “**ناجذه** üzerine ısırdı”; ve bu, **الناجذ**’in yaşlandığı zaman çıkması sebebiyledir; ve o, azı dişlerinin en ucudur. Ve insanlar, Peygamber’den, sallallahu aleyhi ve sellem, gelen haberdeki **النواجذ** hakkında ihtilâf ettiler: “O, güldü, ta ki **نواجذه** göründü” diye. Ve **عبد خير** **عليّ**’den, radıyallahu anh, rivayet etti: “İki melek, kulun iki **ناجذ**’i üzerinde oturmuş, yazarlar”; yani, gülen iki dişini; ve onlar, **الناب** ile **الأَضراس** arasındaki ikisidir; ve denildi: iki **الناب**’ı kastetti. **أَبو العباس** dedi: **عليّ**’nin, radıyallahu anh, sözünde **النواجذ**’in mânâsı **الأَنياب**’dır; ve bu, **النواجذ** hakkında söylenenin en güzeldir; çünkü haber, onun, sallallahu aleyhi ve sellem, gülmesinin çoğunun tebessüm olmasıdır. **ابن الأَثير** dedi: **النواجذ**, dişlerden **الضواحك** olanlardır; ve onlar, gülme esnasında görünenlerdir; ve daha çok, daha meşhur olan, onların dişlerin en ucu olmasıdır; ve murad, birincisidir: yani gülme, onunla azı dişlerinin sonları görünecek dereceye varmazdı; nasıl olur ki, onun, sallallahu aleyhi ve sellem, gülmesinin sıfatında gelmiştir: “Gülmesinin çoğu tebessümdür”? Ve eğer onunla sonlar kastedilirse, onda vech şudur: gülmesinde onun benzerinin mübalağasını istemesidir; gülmede **نواجذه**’in görünmesi kastedilmeksizin. Dedi: ve bu, iki sözün daha kıyaslısıdır; **النواجذ**’in dişlerin sonlarıyla meşhur olması sebebiyle. Ve ondan, **العِرْباض** hadisi: “Onlara **النواجذ** ile ısırın” yani, ısıranın bütün azı dişleriyle tutunduğu gibi, onlara tutunun. Ve ondan, **عمر**’in, radıyallahu anh, hadisi: “İnsanlara, **قُرَشِيٍّ** gibi, **ناجذه** üzerine ısırmış (olan)dan başkası velî olmayacaktır” yani, işlerde sabretti ve katılaştı.

Ve **المَناجِذُ**: kör fare; tekili **جُلْذٌ**’dur; tıpkı **الإِبل**’den **المَخَاضَ**’ın tekilinin ancak **خَلِفَةٌ** olması gibi; ve bazı şey böyledir; ve **الجُلْذِ**’de daha önce geçti; böyle dedi: “fare”, sonra dedi: “kör”; farede cins’e gider.

Ve **الأَنْجُذانُ**: bitkiden bir tür; hemzesi, bunun çokluğundan dolayı zâiddir; ve **نون**’u aslîdir; her ne kadar kelâmda **أَفْعُلٌ** olmasa da; lâkin **الأَلف** ve **النون** bina için kolaylaştırıcıdır; tıpkı **الهاء** ve nisbet **ياء**’ı gibi: **أَسْنمَة** ve **أَيْبُليّ**’de.
