# نجر — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%B1/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AC%D8%B1/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%B1.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: نجر

باب الجيم والرّاء والنّون معهما
ج ر ن، ر ج ن، ن ر ج، ن ج ر مستعملات
جرن:
الجرانُ: مُقدَّمُ العنق من مذبح البعير أي منحره فإذا مدَّ عنقه، قيل: ألقى جِرانه بالأرض، قال طرفة:
وأجرِنةٌ لزَّت بدأيٍ مُنضَّدِ
جمعه لَسَعَتِه.
والجَرينُ: موضع البيدر بلغة اليَمن، وعامَّتُهم بكسر الجيم، وناسٌ يسمُّون الموضع الذي يجمعون فيه التَّمر جَريناً، والجميع الجُرُنُ.
والجارِنُ: وَلَدُ الحَيَّة وما لانَ من أولاد الأفاعي.
وأديم جارِنٌ: غليظ مدبُوغٌ بالسَّلم في قول لَبيد:
..... جارِنٌ مَسلُومُ
وتَوبٌ جارِنٌ.
رجن:
الراجِنُ: الألف من الطَّير ونحوه، قال رؤية:
لو لم أكن عَمِلها لم أسكنِ
بها ولم أرجُن بها في الرُّجَّنِ
ورَجَنَ فلانٌ دابَّتَه رَجناً فهي راجنٌ و مَرجُونةٌ إذا أساء علفها حتى هُزِلت مع الحَبسِ.
وارتَجَنتِ الزُّبدَةُ: تفرقَت في المِمخضِ وفسدت.
وارتَجن عليه الأمرُ: اشتَدَّ.
نرج:
النَّورجُ والنَّيرجُ: الذي يُداسُ به الطعام من حَديدٍ أو خشبٍ.
قال زائدة: النَّيرجُ السِّنَّةُ التي يُحرَثُ بها.
ويقال: وأقبلتِ الوحشُ، والدَّوابُّ نَيرجاً، وهو سرعةٌ في تردُّدٍ، قال العجّاج:
طلَّ يُباريها وظلَّت نَيرَجا
والنَّيرجُ أخذه كالسِّحر وليست بسِحرٍ، إنما هو تشبيهٌ وتَلبيسٌ.
نجر:
والنَّجرُ: عمل النجّارِ ونَحتهُ. والنَّجرانُ: خَشبةٌ ندور عليها رِجلُ البابِ، قال:
صَببتُ البابَ في النَّجرانِ حتى		تركتُ البابَ بيس لها صَريرُ
والنَّجيرةُ: سقيفةٌ من خشبٍ لا يخالطها قصبٌ ولا غيره.
ونَجَرتُ فلاناً بيدي، وهو أن تَضُمَّ كفَّك، ثم تخرج بُرجُمةَ الإصبع الوسطى تضربُ رأسهُ بها، فضربُكهُ النَّجرُ.
وشهرُ ناجِزٍ رَجَبٌ، ويقال: كلُّ شهرٍ في صميم الحرِّ ناجِرٌ لأنَّ الإبل تنجُر في ذلك الشَّهرِ، أي يشتدُّ عطشها حتى تَبيسَ جُلودُها، ونَجَرَتِ الإبل فهي نَجرى ونَجارى.
والنَّجيرةُ: طَبيحةٌ من لبنٍ ودقيقٍ تُحسى.
والأنجزُ: مِرساة السَّفينة، وهو اسم عراقيٌّ، ومن أمثالهم: فلانٌ أثقل من أنجَزٍ، وهو أن تؤخذ خشباتٌ فيخالف بين رؤوسِها، وتُشدُّ أوساطها في موضعٍ واحدٍ، ثم يفرغ بينها الرَّصاصُ المُذاب فتصير كأنّها صخرةٌ، ورؤوسُ الخشب ناتئة تشدُّ بها الحِبال ثم ترسل في الماء، فإذا رست، أرست، السَّفينة فأقامت.
والإنجارُ لغةٌ يمانية في الإجّار، وهو السَّطح، وقد يجيءُ في كلامهم: أنّه الحُجرةُ التي على السَّطح.
والنَّجرُ: النَّجارُ وهو أصل الحسب، والمَنبِتُ من كلٍّ كريمٍ أو لئيمٍ قال:
كريمُ النَّجرِ من سلفي نِزارٍ
وتقول العرب: إن نِجارها لواحدٌ أي جِنسُها وأصلها.
ورجلٌ مِنجَرٌ: شديد السَّوقِ، وهو ينجُرُ إبلها أي يسوقها سوقاً شديداً.
قال زائدةُ: رجلٌ مِنجَزُ السّاعدِ إذا ضرب ولكم، ونَجَرته بيدي أي ضربته، والنَّجرةُ: الجنُون.
وقال: النَّجيرةُ: العصيدةُ الرِّخوةُ التي تعمل بلبنٍ حامضٍ مكان الماء.
والنَّجرُ: الكيُّ، ونَجرتُه بالمِكوى.
والنَّجرُ: الضَّربُ والحَبسُ.

### Türkçe

باب **الجيم** ve **الرّاء** ve **النّون**’un onlarla birlikte olanı

**ج ر ن**، **ر ج ن**، **ن ر ج**، **ن ج ر** kullanımdadırlar.

**جرن**:
**الجرانُ**: devenin boğazlağından, yani boğazlama yerinden boynun ön tarafıdır; boynunu uzattığında: “**ألقى جِرانه بالأرض**” denir. Tarafa dedi ki:
وأجرِنةٌ لزَّت بدأيٍ مُنضَّدِ
Onun çoğulu, onun genişliğinden dolayıdır.

**والجَرينُ**: Yemen diliyle harman yeri; onların çoğu **الجيم**’i kesreli söyler. Bir topluluk da hurmayı topladıkları yere **جَريناً** adını verir; hepsinin çoğulu **الجُرُنُ**’dur.

**والجارِنُ**: yılanın yavrusu ve engerek yavrularından yumuşak olan.

**وأديم جارِنٌ**: Lebîd’in şu sözünde olduğu üzere, **السَّلم** ile tabaklanmış kalın (deri):
..... جارِنٌ مَسلُومُ
Ve **تَوبٌ جارِنٌ**.

**رجن**:
**الراجِنُ**: kuş ve benzeri şeylerden bin tanesi. Ru’ye dedi ki:
لو لم أكن عَمِلها لم أسكنِ
بها ولم أرجُن بها في الرُّجَّنِ

Ve falan kimse binitini **رَجَناً** ile **رَجَنَ**; o da, hapsedilmekle birlikte zayıflayıncaya kadar yemini kötü verdiğinde **راجِنٌ** ve **مَرجُونةٌ** olur.

Ve **ارتَجَنتِ الزُّبدَةُ**: yayıkta dağıldı ve bozuldu.

Ve **ارتَجن عليه الأمرُ**: şiddetlendi.

**نرج**:
**النَّورجُ** ve **النَّيرجُ**: demirden veya ağaçtan, yiyeceğin onunla çiğnendiği şey.

Zâide dedi ki: **النَّيرجُ** onunla sürüm yapılan saban demiridir.

Ve denir ki: vahşi hayvanlar ve binitler **نَيرجاً** olarak geldiler; o, bir gidip gelme içinde bir sürattir. A‘câc dedi ki:
طلَّ يُباريها وظلَّت نَيرَجا

Ve **النَّيرجُ**: onu sihir gibi almasıdır; sihir değildir, ancak bir benzetme ve bir aldatmadır.

**نجر**:
**والنَّجرُ**: marangozun işi ve onun yontmasıdır. **والنَّجرانُ**: kapının ayağının üzerinde döndüğü bir tahta. Dedi ki:
صَببتُ البابَ في النَّجرانِ حتى		تركتُ البابَ بيس لها صَريرُ

**والنَّجيرةُ**: kamış veya başka bir şey karışmayan ağaçtan bir sundurma.

Ve **نَجَرتُ** falanı elimle: avucunu birleştirmen, sonra orta parmağın boğumunu çıkarıp onun başına onunla vurmandır; senin onunla vurman **النَّجرُ**’dür.

Ve **شهرُ ناجِزٍ** **رَجَبٌ**’dır. Ve denir ki: şiddetli sıcağın tam ortasında olan her ay **ناجِرٌ**’dir; çünkü o ayda develer **تنجُر**; yani susuzlukları şiddetlenir de derileri kuruyuncaya kadar; develer **نَجَرَتِ**; onlar **نَجرى** ve **نَجارى**’dır.

**والنَّجيرةُ**: süt ve undan bir pişirimdir; içilir.

**والأنجزُ**: geminin demiri; Irakça bir addır. Atasözlerindendir: falan kimse **أنجَزٍ**’den daha ağırdır. O, birtakım tahtaların alınması, başlarının birbirine aykırı yapılması, ortalarının bir yerde bağlanması, sonra aralarına eritilmiş kurşunun dökülmesidir; böylece sanki bir kaya olur; tahta başları dışarı çıkıntılıdır, onlarla ipler bağlanır, sonra suya salınır; demirlediğinde gemiyi demirletir de onu yerinde tutar.

**والإنجارُ**: **الإجّار** hakkında Yemen lehçesidir; o, damdır. Ve onların sözünde gelebilir: damın üzerindeki oda olduğudur.

**والنَّجرُ**: **النَّجارُ**dır; o, soyun aslı ve her soylu veya aşağılık için kök ve yetişme yeridir. Dedi ki:
كريمُ النَّجرِ من سلفي نِزارٍ

Ve Araplar der ki: onun **نِجار**’ı birdir; yani onun cinsi ve aslı.

Ve **ورجلٌ مِنجَرٌ**: sevki şiddetli olan; o, onun develerini **ينجُرُ**; yani onları şiddetli bir sevkle sürer.

Zâide dedi ki: **رجلٌ مِنجَزُ السّاعدِ**: vurduğunda ve yumruk attığında; ve **نَجَرته** elimle: yani onu vurdum; **والنَّجرةُ**: deliliktir.

Ve dedi ki: **النَّجيرةُ**: su yerine ekşi sütle yapılan yumuşak bulamaçtır.

**والنَّجرُ**: dağlamadır; ve onu dağlama demiriyle **نَجرتُه**.

**والنَّجرُ**: vurma ve hapsetmedir.
