# نجز — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%B2/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AC%D8%B2/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نجز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%B2.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نجز

نَجِزَ ونَجَزَ الكلامُ: انقطع. ونَجَزَ الوعْدُ يَنْجُزُ نجْزاً: حَضَر، وقد يقال: نَجِزَ. قال ابن السكيت: كأَنَّ نَجِزَ فَنِيَ وانقضى، وكأَنَّ نَجَزَ قَضَى حاجَتَه؛ وقد أَنْجَزَ الرعدَ ووَعْدٌ ناجِزٌ ونَجِيزٌ وأَنْجَزتُه أَنا ونَجَزْتُ به. وإِنْجازُكَهُ: وفاؤُك به. ونَجَزَ هو أَي وَفَى به، وهو مثل قولك حضرت المائدة. ونَجَزَ الحاجةَ وأَنْجَزَها: قضاها. وأَنت على نَجْزِ حاجتك ونُجْزِها، بفتح النون وضمها، أَي على شَرَفٍ من قضائها. واسْتَنْجَزَ العِدَةَ والحاجةَ وتَنَجَّزَه إِياها: سأَله إِنْجازَها واستنجحها. قال سيبويه: وقالوا أَبِيعُكَهُ الساعةَ ناجِزاً بناجِزٍ أَي مُعَجَّلاً، انتصبت الصفة هنا كما انتصب الاسم في قولهم: بِعْتُ الشاءَ شاةً بدرهم. والنَّاجِزُ: الحاضر. ومن أَمثالهم: ناجِزاً بناجِزٍ كقولك: يَداً بيدٍ وعاجِلاً بعاجِلٍ؛ وأَنشد:
رَكْض الشَّمُوسِ ناجِزاً بناجِزِ
وقال الشاعر:
وإِذا تُباشِرُكَ الهُمُو
مُ فإِنه كالٍ وناجِزْ
وقال ابن الأَعرابي في قولهم:
جَزا الشَّمُوسِ ناجِزاً بناجِزِ
أَي جَزَيْتَ جزاءَ سَوْءٍ فَجَزَيْتُ لك مثله؛ وقال مرة: إِنما ذلك إِذا فعل شيئاً ففعلت مثله لا يقدر أَن يَفُوتك ولا يَجُوزك في كلام أَو فعل. وفي الحديث: لا تَبِيعُوا حاضراً
(* قوله« وفي الحديث لا تبيعوا حاضراً
إلخ» لم يذكر هذا الحديث في النهاية) بناجِزٍ. وفي حديث الصَّرْف: إِلاَّ ناجِزاً بناجِزٍ أَي حاضراً بحاضر. ولأُنْجِزَتَّكَ نَجِيزَنَكَ أَي لأَجْزِيَنَّك جزاءَك.
والمُناجَزَةُ في القتال: المُبارزةُ والمقاتلة، وهو أَن يَتَبَارَزَ الفارسان فيتمارسا حتى يَقْتُلَ كلُّ واحد منهما صاحبه أَو يُقْتَلَ أَحدهما؛ قال عبيد:
كالهُنْدُوانِيِّ المُهَنْـ
ـنَدِ، هَزَّهُ القِرْنُ المُناجِزْ
وقال الشاعر:
ووَقَفْت، إِذْ جَبُنَ المُشَيْـ
ـيَعُ مَوْقِفَ القِرْنِ المُناجِزْ
قال: وهذا عَرُوضٌ مُرَفَّلٌ من ضرب الكامل على أَربعة أَجزاء متفاعلن في آخره حرفان زائدان، وهو مقيد لا يطلق.
وتَناجَزََ القوم: تسافكوا دماءَهم كأَنهم أَسرعوا في ذلك. وتَنَجَّزَ الشرابَ: أَلَحَّ في شربه؛ هذه عن أَبي حنيفة. والتَّنَجُّزُ: طلبُ شيءٍ قد وُعِدْتَهُ. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها، قالت لابن السائب: ثلاثٌ تَدَعُهُنَّ أَو لأُناجِزَنَّك أَي لأُقاتلنك وأُخاصمنك. أَبو عبيد: من أَمثالهم: إِذا أَردتَ المُحاجَزَةَ فَقَبْلَ المُناجَزَة، يضرب لمن يطلب الصلح بعد القتال.
ونَجَزَ ونَجِزَ الشيءُ: فَنِيَ وذهب فهو ناجز؛ قال النابغة الذبياني: وكنتَ رَبيعاً لليتامَى وعِصْمَةً،
فَمُلْكُ أَبي قابوسَ أَضْحَى وقد نَجَزْ
أَبو قابوس: كنية للنعمان بن المنذر، يقول: كنت لليتامى في إِحسانك إِليهم بمنزلة الربيع الذي به عيش الناس. والعِصْمَةُ: ما يَعْتَصِمُ به الإِنسانُ من الهلاك. وروى أَبو عبيد هذا البيت نجز، بفتح الجيم، وقال: معناه فني وذهب، وذكره الجوهري بكسر الجيم، والأَكثر على قول أَبي عبيد، ومعنى البيت أَي انقضَى وَقْتَ الضحى لأَنه مات في ذلك الوقت.
ونَجَزَتِ الحاجةُ إِذا قُضيت، وإِنْجازُكَها: قضاؤُها. ونَجَزَ حاجَتَه يَنْجُزها، بالضم، نَجْزاً: قضاها، ونَجَزَ الوعدُ. ويقال: أَنْجَزَ حُرٌّ ما وَعَد. ابن السكيت: نَجِزَ فَنِيَ، ونَجَزَ قضى حاجته. قال أَبو المقدام السلمي: أَنْجَزَ عليه وأَوْجَزَ عليه وأَجْهَدَ.

### Türkçe

**نَجِزَ** ve **نَجَزَ** söz: kesildi. Ve **نَجَزَ** **الوعْدُ** **يَنْجُزُ** **نجْزاً**: hazır oldu; ve denebilir: **نَجِزَ**. İbn es-Sikkît dedi: sanki **نَجِزَ** yok oldu ve sona erdi, sanki **نَجَزَ** ihtiyacını giderdi; ve **أَنْجَزَ** gök gürültüsü; ve **وَعْدٌ ناجِزٌ** ve **نَجِيزٌ**; ve ben onu **أَنْجَزتُه** ve onunla **نَجَزْتُ**. Ve senin onu **إِنْجازُكَهُ**: onunla vefandır. Ve **نَجَزَ** o, yani onunla vefa etti; ve o, senin “sofra hazır oldu” sözün gibidir. Ve **نَجَزَ** ihtiyacı ve **أَنْجَزَها**: onu giderdi. Ve sen, ihtiyacının **نَجْزِ**i ve **نُجْزِ**i üzeresin, **النون**’un fethi ve zammıyla; yani onu gidermeye yakın bir eşik üzeresin. Ve **اسْتَنْجَزَ** vaadi ve ihtiyacı ve ona dair onu **تَنَجَّزَه**: onun yerine getirilmesini istedi ve onu gerçekleştirmeyi istedi. Sîbeveyh dedi: Ve dediler: “Sana onu şimdi, **ناجِزاً بناجِزٍ** satarım” yani peşin olarak; burada sıfat, onların “Koyunu, bir dirheme bir koyun olarak sattım” sözlerinde ismin nasb olduğu gibi nasb edildi. Ve **النَّاجِزُ**: hazır olan. Ve onların darb-ı mesellerinden: **ناجِزاً بناجِزٍ**, senin “el ele” ve “acele acele” sözün gibidir; ve şu beyit okundu:
رَكْض الشَّمُوسِ ناجِزاً بناجِزِ
Ve şair dedi:
وإِذا تُباشِرُكَ الهُمُو
مُ فإِنه كالٍ وناجِزْ
Ve İbnü’l-A‘râbî onların şu sözünde dedi:
جَزا الشَّمُوسِ ناجِزاً بناجِزِ
yani: kötü bir karşılıkla karşılık verdin, ben de sana onun benzeriyle karşılık verdim; ve bir defa dedi: bu ancak, bir şey yaptığında sen de onun benzerini yaptığında olur; sözde veya fiilde seni geçmeye ve seni aşmaya güç yetiremez. Ve hadiste: “Hazır olanı
(* “Ve hadiste: hazır olanı satmayın …” sözü: bu hadisi en-Nihâye’de zikretmedi) **بناجِزٍ** satmayın.” Ve sarf hadîsinde: “Ancak **ناجِزاً بناجِزٍ**” yani hazır olana hazır. Ve “Mutlaka sana **نَجِيزَنَكَ** yerine getireceğim” yani mutlaka sana karşılığını vereceğim.

Ve **المُناجَزَةُ** savaşta: mübâreze ve çarpışmadır; o, iki süvarinin karşı karşıya çıkıp, her biri diğerini öldürene yahut ikisinden biri öldürülene kadar alıştırma yapmalarıdır; Ubeyd dedi:
كالهُنْدُوانِيِّ المُهَنْـ
ـنَدِ، هَزَّهُ القِرْنُ المُناجِزْ
Ve şair dedi:
ووَقَفْت، إِذْ جَبُنَ المُشَيْـ
ـيَعُ مَوْقِفَ القِرْنِ المُناجِزْ
Dedi: Bu, kâmilin darbından, dört parça **متفاعلن** üzere, sonunda iki زائد harf bulunan, mürefّel bir arûzdur; ve o, kayıtlıdır, salıverilmez.

Ve **تَناجَزََ القوم**: kanlarını döktüler; sanki bunda acele etmişler gibi.

Ve **تَنَجَّزَ الشرابَ**: onu içmede ısrar etti; bu, Ebû Hanîfe’dendir.

Ve **التَّنَجُّزُ**: sana vaad edilmiş bir şeyi istemektir. Ve Âişe’nin, Allah ondan razı olsun, hadîsinde: İbn es-Sâib’e dedi: “Üç şey; onları bırakırsın, yoksa mutlaka seni **لأُناجِزَنَّك**” yani mutlaka seninle savaşacağım ve seninle çekişeceğim. Ebû Ubeyd: onların darb-ı mesellerinden: “Eğer **المُحاجَزَةَ** istersen, **المُناجَزَة**’den önce (olsun)”; savaş sonrası sulh isteyen kimse hakkında darb olunur.

Ve **نَجَزَ** ve **نَجِزَ** şey: yok oldu ve gitti; o hâlde o **ناجز**’dir; Nâbiga ez-Zübyânî dedi:
وكنتَ رَبيعاً لليتامَى وعِصْمَةً،
فَمُلْكُ أَبي قابوسَ أَضْحَى وقد نَجَزْ
**أَبو قابوس**: Nu‘mân b. el-Münzir’in künyesidir; der ki: yetimlere ihsanında, insanların geçimi kendisiyle olan bahar menzilesinde idin. Ve **العِصْمَةُ**: insanın helâkten kendisiyle korunacağı şeydir. Ebû Ubeyd bu beyti, **نجز** (ج’nin fethiyle) rivayet etti ve dedi: manası “yok oldu ve gitti”dir; Cevherî onu **الجيم**’in kesriyle zikretti; ve çoğunluk Ebû Ubeyd’in sözü üzerinedir; ve beytin manası: kuşluk vakti geçti; çünkü o, o vakitte öldü.

Ve **نَجَزَتِ الحاجةُ** giderildiğinde (böyledir); ve senin onu **إِنْجازُكَها**: onu gidermendir. Ve **نَجَزَ** ihtiyacını **يَنْجُزها**, zamm ile, **نَجْزاً**: onu giderdi; ve **نَجَزَ** vaat. Ve denir: **أَنْجَزَ حُرٌّ ما وَعَد**. İbn es-Sikkît: **نَجِزَ** yok oldu; ve **نَجَزَ** ihtiyacını giderdi. Ebû’l-Mikdâm es-Sülemî dedi: **أَنْجَزَ** ona karşı ve **أَوْجَزَ** ona karşı ve **أَجْهَدَ**.
