# نجس (ن-ج-س) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%B3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AC%D8%B3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Pislik demektir

- Harfler: ن - ج - س
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [نَجَسٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%B3/siga/%D9%86%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%B3%D9%8C.md) | فَعَلٌ | Pislik | 1 | 1 | [9:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%B3/ayet/9:28.md) |

## Mücavir kökler — 16 mücavir (22 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [عيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 17 · Darlık
2. [عوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Yıl
3. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Hiram keçe demektir
4. [غني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Ğaniy, Ğanem, koyun sürüsü demektir
5. [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
6. [قرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir
7. [فضل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Fadl Deriden yapılan gömlektir
8. [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
9. [شرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Tasma kayış demektir
10. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Gem demektir
11. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Baid uzak demektir
12. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Şey
13. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Evye kuş yuvası demektir
14. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
15. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Dağın sivri noktası demektir
16. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نجس |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [رجس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B3.md), [قذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D8%B1.md), [خبث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%AB.md) |
| Zıt Kök | [طهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%87%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İğrendirici, tiksindirici pislik, bedeni veya nesneyi kirleten bulaşık unsur |
| Çekirdek Özet 2 | Hükmî ve manevi kirlilik; arınma ve tevhid ilkeleriyle bağdaşmayan inançsal ve ahlaki leke |
| Çekirdek Özet 3 | Arınmamış olanın kutsal ve dokunulmaz alandan (Mescid-i Haram) uzak tutulması ilkesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca dokunulan maddi/biyolojik pislik sayıp ayetteki inançsal ve kurumsal arınma boyutunu yok saymak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نج | Bir şeyin içinden fırlayıp belirmesi, açığa çıkması, ayrışıp kurtulması veya kabarması ([نجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%AF.md), [نجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%84.md), [نجم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%85.md), [نجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%88.md)) | س | Açığa çıkıp sirayet eden unsuru iğrendirici, yapışkan ve bünyeden uzaklaştırılması gereken zararlı bir kirlilik (نجس) haline dönüştürür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Balık, tohum, süreklilik | Yayılma eğilimi gösteren, hareketli ve bulaşıcı canlılık veya tesir |
| ج | Devegözü, çengel, toplanma | Bünyeye yapışan, maddede biriken ve kütle bağlayan tutunma hareketi |
| س | Diken, diş, takılma, destek | Rahatsızlık veren, bünyeye batan, kolay temizlenmeyen ve tiksinti uyandıran sert etki |
| نجس | Bulaşıcı biçimde yapışıp rahatsızlık veren kirlilik | Bir nesneye veya varlığa temas edip yapışan, varlığın tabiatını bozan ve ondan arındırılması gereken bulaşık pislik |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İnsanın veya hayvanın tiksinti duyduğu, bedene ve elbiseye bulaştığında temizlenmesi gereken maddi pislik, leke ve dışkı kalıntısı. Ayrıca iyileşmesi imkânsız, bünyeyi içten içe kemiren habis hastalık için kullanılır. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Sâide b. Cüheyye el-Hüzelî şiirinde bu kökü tedavisi bulunmayan dert ve bozulma anlamında kullanmıştır: والشيب داءٌ نَجِيسٌ لا دواءَ له / للمرءِ كان صحيحاً صائبَ القُحَمِ |
| Erken Arapça kullanım | Cahiliye Araplarının nazar ve cinden korumak amacıyla çocukların boynuna kemik ve kirli nesneler asma âdeti tenkis veya tencîs olarak adlandırılmıştır. Hassân b. Sâbit beytinde bu uygulamaya işaret eder: وجاريةٍ مَلبوبةٍ ومُـنَـجَّـسٍ / وطارقةٍ في طَرقِها لن تُشَدَّدِ |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn ve Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Arapça نجس kökü, Sami dillerinin güney kolunda kirlenmek, iğrenç olmak ve mundar sayılmak semantik ekseninde yer alır. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice/Süryanice) ritüel kirlilik ve mundarlık kavramları için ağırlıklı olarak tm' ([طمث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%AB.md)/[طمس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B3.md) denkliği) kökü kullanılmakla birlikte, necaset türevi kirlilik daha çok maddi-organik bozulma ve tiksinti veren maddelerle ilişkilidir. Arapçada bu kök hem hissedilen fiziksel pislikleri (el-kazârâtü'l-hissiyye) hem de akıl ve inanç düzleminde iğrenç sayılan halleri (el-kazârâtü'l-ma'neviyye) kapsayacak şekilde derinleşmiştir. Şiir şahitlerinde görülen tedavisi olmayan illet kullanımı, kökün bünyeyi saran ve giderilemeyen yapısal bir bozukluğu ifade ettiğini gösterir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Lane's Lexicon.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | نجس kökünden türeyen isim ve fiiller | Maddi pislik, bulaşık nesne, habis hastalık ve çocuklara nazar için kirli muska takma işlemi (tencîs). | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Arapça dairesi | Ritüel arılık karşıtı durumları ve organik pislikleri tanımlayan bölgesel Sami gelişimi. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Belirgin dış soydaş tespit edilmedi | Afro-Asyatik katmanda kirlilik ve bulaşma eksenindeki köklerle paralellik taşır. | Muhtemel |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نجس | Anlamlı | Pislik, murdarlık | Temas ettiği yeri kirleten, tabiatı bozan kirlilik. | Kur'an'da geçer; hedef kök. |
| [نسج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%AC.md) | Anlamlı | Dokumak | İplikleri birbirine geçirerek kumaş veya ağ oluşturmak. | Kur'an'da geçmez; sıralı birleştirme. |
| [جنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%B3.md) | Anlamlı | Tür, cins | Birbirine benzeyen fertlerin bağlı olduğu ortak kategori. | Kur'an'da geçmez. |
| [جسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%86.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| [سنج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AC.md) | Anlamlı | İs, duman lekesi | Kandil veya ateş dumanının duvarda bıraktığı siyah leke. | Kur'an'da geçmez; leke ve kirlenme bağı. |
| [سجن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86.md) | Anlamlı | Hapsetmek, tutmak | Bir varlığı dar bir mekâna kapatıp hareketini engellemek. | Kur'an'da geçer; kuşatma ve menetme bağı. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نجس | Merkez | Maddi ve manevi kirlilik | Doğrudan tabiatı veya hükmü kirli olan, temizlenmesi zorunlu nesne ve hal. | İbadete ve kutsal alana girişe engel teşkil eden pislik. |
| [رجس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B3.md) | Komşu | İğrençlik, ceza, batıl inanç | نجس kirliliğe ve bulaşıcılığa, [رجس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B3.md) ise aklî ve kalbî çirkinliğe, ilahi gazap ve şüpheye odaklanır. | Kur'an'da putperestlik, şarap ve kumar için kullanılır. |
| [قذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D8%B1.md) | Komşu | Tiksindirici maddi pislik | نجس hem şer'î hem ahlakî hüküm taşırken, [قذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D8%B1.md) tabiatın iğrendiği fiziki kire yöneliktir. | Biyolojik iğrenti boyutu ağır basar. |
| [خبث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%AB.md) | Komşu | Bozukluk, haramlık, fenalık | [خبث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%AB.md) yararsız, zararlı ve haram olanı vurgular; نجس ise taharetsizliği ve kirliliği bildirir. | Maddi ve ahlaki değer düşüklüğünü anlatır. |
| [طهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%87%D8%B1.md) | Zıt | Arılık, temizlik, berraklık | Her türlü maddi kirden, hadesten ve şirk şaibesinden arınmış olma durumu. | نجس kökünün tam ontolojik ve fıkhî zıddıdır. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نجس | Kirlilik, murdarlık | Maddi kirlilik ile akidevi ve ahlaki murdarlığı birleştiren durum. | Kesin |
| Latince | impuritas, pollutio | Kirlilik, dinsel lekelenme | Ritüel arılığı bozan ve kutsal alandan meneden durumları karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | impurity, defilement, uncleanliness | Kirlilik, necaset, leke | Hem fiziki pisliği hem de dinî açıdan murdar sayılma halini ifade eder. | Kesin |
| Almanca | Unreinheit, Befleckung | Kirlilik, kirlenme, leke | Şer'î arınma noksanlığını ve necaseti karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | impureté, souillure | Kirlilik, murdarlık | Maddi lekeyi ve kutsal olana aykırı düşen manevi kirlenmeyi belirtir. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Arabic Dictionary, Georges Latin-English Dictionary.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| نَجَسٌ (İsim/Sıfat) | Şirk ve batıl inanç kirliliği; şer'î ve hukuki dokunulmazlık yoksunluğu | Müşriklerin inançsal kirlilikleri ve arınmamış halleri sebebiyle Mescid-i Haram'a yaklaşmalarının yasaklandığı siyasi ve hukuki bağlam (Tevbe [9:28](https://lisan.digital/tr/ayet/9:28.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Şirkin tabiatı ve kalbî kirlilik | Şirkin bir zihin ve inanç sapması olarak insan tabiatında açtığı ahlaki ve ontolojik yarılma. | Tevhid karşıtı zihniyetin bizzat kirlilik sayılması. |
| Fıkıh | Necaset hükümleri ve harem sınırları | Müşriğin bedeninin bizzat necis (ayn-ı necis) olup olmadığı; Mescid-i Haram'a giriş yasağının illeti. | Fıkıh çoğunluğuna göre hükmî necaset, Zahirîlere göre bedenî necasettir. |
| Tefsir | Tevbe [9:28](https://lisan.digital/tr/ayet/9:28.md) ayetinin tefsiri | Ayetteki nitelemenin hakikat mi yoksa mecaz/istiare mi olduğu tartışması. | Şirk pisliği ile boy abdesti ve temizlik kurallarını terk etme alışkanlığı. |
| Hadis | Taharet bahisleri ve dua metinleri | Helaya girerken okunan dualarda geçen kirlilikten sığınma ve müminin necis olmayacağı ilkesi. | Maddi bulaşıkların namaza ve ibadete mani oluşu. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve ritüel arınma | Kutsalın korunması | İbadet alanını şirk ve taharetsizlikten arındırma | Kutsal mekân ile kirlenmiş zihniyet arasında kesin sınır çizilir. | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve sıhhat | Kirlenmiş / bozuk veri | Sağlıklı bilgi üretimini engelleyen önkabulleri eleme | Doğru bilgi üretimi için cehalet ve taassup kirinden arınma gerekliliği. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki statü ve egemenlik | Yaptırım ve sınırlandırma | Kamusal ve kutsal alanın yönetiminde yetki tayini | Müşrik hegemonyasının sona erdirilmesi ve beytin tevhid merkezine dönüşmesi. | Kesin |
| İktisadi | Ticari ilişkiler ve pazar güvenliği | Kirlenmiş kazanç yasağı | Hac mevsiminde putperest ticari hegemonyanın tasfiyesi | Müşriklerin menedilmesiyle doğan iktisadi kaygıların ilahi rızıkla aşılması. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Gürültü (noise) / Kontaminasyon | Sisteme dışarıdan sızarak orijinal sinyali bozan veya kimyasal saflığı yok eden yabancı ve zararlı madde. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Yabancılaşma / Sosyal anomi | Toplumun değer dünyasını ve ahlaki dokusunu yozlaştıran, güven ve adaleti tahrip eden kültürel kirlilik. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca biyolojik mikroplara veya beden/elbise üzerindeki fiziki kirlere indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün Kur'an'daki yegâne kullanımında inançsal, kurumsal ve siyasal arınmanın (şirkten tecrit) kastedilmiş olması. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Tevbe [9:28](https://lisan.digital/tr/ayet/9:28.md) ayetini sadece beden temizliği meselesi sanıp tevhid merkezli kamusal dönüşüm ve arınma fıkhını gözden kaçırmak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da tek bir ayette geçmesine rağmen, İslam'ın kutsal mekân (Harem) felsefesini, şirkle olan uzlaşmaz sınırını ve maddi-manevi temizlik bütünlüğünü kuran anahtar bir niteleme sunar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Müşriklerle ilişkilerin nihai olarak düzenlendiği, Hac ibadetinin ve Mescid-i Haram'ın müşrik unsurlardan arındırıldığı Berâe (Tevbe) suresi ahkâmında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tevhidin sadece zihinsel bir tasdikten ibaret olduğu zannını yıkar; inancın mekâna, ahlaka, hukuka ve ibadete sirayet eden mutlak bir arınma (taharet) gerektirdiğini gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bünyeye veya nesneye bulaşıp onun temiz ve saf halini bozan, iğrenilen ve giderilmesi gereken pislik.
- Soyut anlam: İnsan tabiatını ve aklını yozlaştıran, tevhid fıtratına aykırı düşen inançsal sapma ve ahlaki kirlilik.
- Sistematik karşılık: Kutsal alanın, temiz akidenin ve kamusal düzenin yabancılaştırıcı unsurlardan arındırılması mekanizması.
- LaTeX modeli: $$N = K \setminus T \implies P(A \cap N) = 0$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $K$ mevcudat ve eylemler kümesini, $T$ mutlak taharet ve tevhid alanını temsil eder. $N$ necaset alanı olup taharetin dışlanmasıyla ($K \setminus T$) tanımlanır. Bu kirlilik durumunda, kutsal alan ($A$) ile necasetin ($N$) kesişiminin geçerliliği veya bulunma olasılığı ($P$) sıfıra eşitlenir; bu da necasetin kutsal alandan mutlak surette tecrit edilmesini matematiksel olarak modeller.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AC%D8%B3/occurrences?meal=IK

### [Tevbe 9:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%B3/ayet/9:28.md) — نَجَسٌ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ فَلَا يَقْرَبُوا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ بَعْدَ عَامِهِمْ هَذَا وَإِنْ خِفْتُمْ عَيْلَةً فَسَوْفَ يُغْنِيكُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ إِنْ شَاءَ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; doğrusu müşrikler ancak necistir. Onun için bu yıllarından sonra Mescid-i Haram’a yaklaşmasınlar. Eğer fakirlikten korkarsanız, Allah dilerse sizi yakında kendi lütfu ile zenginleştirir. Muhakkak ki Allah; Alim’dir, Hakim’dir.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Pislik demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%B3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والسّين والنّون معهاما
ن س ج، ج ن س، ن ج س، س ج ن، س ن ج مستعملات
نسج:
وحِرفةُ اللنَّسّاجِ النَّساجةُ.
والريحُّ تَنسِجُ الدار إذا نَسَجَتِ المَورَ والجَولَ على رسومِها، والرِّيحُ تَنسِجُ التُّراب والماء أي تضرب مَتنَه فانتسَجَت له طرائق كالحُبكِ، والشاعر يَنسجُ الشِّعر، والكذاب يَنسِجُ "الزُّورَ.
والمِنسَجُ: الخَشَبُ والأداة تُمَدُّ عليها الثَّوب للنَّسجِ، والمَنسِجُ لغةٌ فيه.
والمِنسَجُ: المُتابِرُ من كاثِبةِ الدّابَّة عند مُنتهى منبت العرف تحت القربوس المقدَّمِ.
وناقةٌ نَسُوجٌ وسُوجٌ: تَنسِجُ وتسِجُ في سيرها، وهو سرعة نقل القوائمِ.
جنس:
الجِنسُ: كلُّ ضربٍ من الشيء والناس والطَّير، وحدود النَّحو والعروضِ والأشياء ويجمع على أجناس.
نجس:
النَّجِسُ: الشيء القذر حتى من الناس وكلُّ شيءٍ قذرته فهو نَجَسٌ وامرأة نَجَسٌ ورجال نَجَسٌ ونِسوةٌ نَجَسٌ، فإذا لم يكن على طهارةٍ من الجَنابةِ ولم يبالِ فهو نَجِسٌ.
والنَّجسُ: اتَّخاذك عوذة للصَّبيَّ، والفاعل المُنَجِّسُ، ونَجستُ الصَّبيَّ تَنجيساً، قال حسّان:
وجاريةٍ مَلبوبةٍ ومُـنَـجَّـسٍ		وطارقةٍ في طَرقِها لن تُشَدَّدِ
والناجِسُ والنَّجيس: اللّذان لا يبرءان من دائهما.
ومصدر النَّجِسِ النَّجاسة، وإن قيل: نَجسَ نَجاسةً كان قياساً.
سجن:
السِّجنُ المَحبِسُ، والسَّجنُ: الحَبسُ.
والسِّجن البيت الذي يُحبس فيه السَّجينُ: من أسماء جَهنَّم.
سنج:
السَّناجُ: أثر دخان السِّراج على شيء أو الجدار.
قال مزاحم: سَنَّجتُ الشيء إذا كهبتهُ بلونٍ سوى لونه، وهو كلُّ ما لطخت شيئاً فقد سَنَّجته.

##### Türkçe

باب **الجيم** ve **السّين** ve **النّون**; ikisiyle beraber
**ن س ج**، **ج ن س**، **ن ج س**، **س ج ن**، **س ن ج** kullanımdadırlar.

**نسج**:
Ve **اللَّنَّسّاج**’ın zanaatı **النَّساجة**’dır.
Ve rüzgâr, evin izleri üzerine **المَور** ve **الجَول** dokuduğu zaman evi dokur; ve rüzgâr toprağı ve suyu dokur, yani onun sırtını vurur da onun için **طرائق** **الحُبك** gibi dokunmuş olur; ve şair şiiri dokur; ve yalancı **الزُّورَ** dokur.
Ve **المِنسَجُ**: üzerine dokuma için elbisenin gerildiği tahta ve âlettir; ve **المَنسِجُ** onda bir lugattır.
Ve **المِنسَجُ**: eyerin ön **القربوس**’unun altında, yelenin bittiği yerin altında, binek hayvanının **كاثِبة**’sinden olan **المُتابِرُ**’dir.
Ve **ناقةٌ نَسُوجٌ** ve **سُوجٌ**: yürüyüşünde dokur ve dokur; ve o, ayakların naklinin süratidir.

**جنس**:
**الجِنسُ**: şeyden, insanlardan ve kuşlardan her bir tür; ve nahiv ve aruzun ve şeylerin sınırlarıdır; ve **أجناس** üzerine cem‘ olunur.

**نجس**:
**النَّجِسُ**: pis olan şey; hatta insanlardan da; ve her neyi pisledin ise o **نَجَسٌ**’tir; ve kadın **نَجَسٌ**, ve erkekler **نَجَسٌ**, ve kadınlar **نَجَسٌ**; artık eğer **الجَنابةِ**’den bir temizlik üzere değilse ve aldırmazsa o **نَجِسٌ**’tir.
Ve **النَّجسُ**: senin çocuk için bir **عوذة** edinmendir; ve fâil **المُنَجِّسُ**’tur; ve çocuğu **نَجستُ** onu **تَنجيساً**; Hassân dedi ki:
وجاريةٍ مَلبوبةٍ ومُـنَـجَّـسٍ		وطارقةٍ في طَرقِها لن تُشَدَّدِ
Ve **الناجِسُ** ve **النَّجيس**: hastalıklarından iyileşmeyen iki kimsedir.
Ve **النَّجِسِ**’in masdarı **النَّجاسة**’dır; ve eğer “**نَجسَ نَجاسةً**” denilirse kıyas olurdu.

**سجن**:
**السِّجنُ**: **المَحبِسُ**’tir; ve **السَّجنُ**: **الحَبسُ**’tir.
Ve **السِّجن**: içinde **السَّجينُ**’in hapsedildiği ev; Cehennem’in isimlerindendir.

**سنج**:
**السَّناجُ**: bir şeyin veya duvarın üzerinde kandil dumanının eseridir.
Muzâhim dedi ki: “Bir şeyi, kendi renginden başka bir renkle kararttığım zaman onu **سَنَّجتُ**”; ve o, bir şeyi her ne ile lekelediysen artık onu **سَنَّجته**’dir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%B3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

نَجِسَ الشيءُ بالكسر يَنْجَسُ نَجَساً، فهو نَجْسٌ ونَجَسٌ أيضاً. وقال الله تعالى: "إنَّما المُشْرِكون نَجَسٌ". قال الفراء: إذا قالوه مع الرِجْسِ أتبعوه إيَّاه، قالوا رِجْسٌ نِجْسٌ. وأنْجَسَهُ غيره ونَجَّسَهُ، بمعنًى. ويقال به داءٌ ناجِسٌ، إذا كان لا يبرأ منه. والتَنْجيسُ: شيءٌ كانت العرب تفعله، كالعوذَةِ تُدفع بها العينُ. ومنه قول الشاعر:
وعَلَّقَ أنْجاساً عَليَّ المُنَجِّسُ

##### Türkçe

**نَجِسَ** şey, kesre ile; **يَنْجَسُ** **نَجَساً** (olarak), o hâlde o **نَجْسٌ**dur ve ayrıca **نَجَسٌ**dur. Yüce Allah dedi ki: “Şüphesiz müşrikler **نَجَسٌ**dur.” el-Ferrâ dedi ki: Onu **الرِجْسِ** ile birlikte söyledikleri zaman onu ona tâbi kılarlar; derler ki: **رِجْسٌ نِجْسٌ**. Başkası onu **أنْجَسَهُ** ve onu **نَجَّسَهُ**; (bu ikisi) bir mânâ iledir. Ve denilir ki: onda **داءٌ ناجِسٌ** vardır; ondan iyileşmez olduğu zaman. Ve **التَنْجيسُ**: Arapların yaptığı bir şeydir; gözün (nazarın) onunla defedildiği **العوذَةِ** gibi. Ondan şairin sözü:
وعَلَّقَ أنْجاساً عَليَّ المُنَجِّسُ

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%B3/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج س ن
جنس ، نجس ، نسج ، سجن ، سنج .
جنس : ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الجَنَسُ : جمود الماء .
وقال الليث : الجِنْسُ : كل ضَرْبٍ من الشيء ومن الناس والطير ، ومن حُدُودِ النحو والعروض والأشياء : جُمْلَةٌ ، والجميعُ : الأجناسُ .
ويقال : هذا يُجَانِسُ هذا أي يشاكله ، وفلان يُجَانِسُ البهائم ، ولا يُجَانِسُ الناس إذا لم يكن له تمييز ولا عقلٌ .
والإبل : جِنْسٌ من البهائم العُجْمِ ، فإذا واليت سِناً من أسنان الإبل على حِدَةٍ فقد صنَّفتها تصنيفاً ، كأنك جعلت بنات المخاض منها صِنْفاً ، وبنات اللَّبون صنفاً ، والحِقَاقَ صنفاً ، وكذلك الجِذَاعُ ، والثَّنِيُّ ، والرُّبَعُ .
والحيوان : أَجْنَاسٌ ، فالناس : جِنْسٌ والإبل : جِنْسٌ ، والبقر : جِنْسٌ ، والشَّاءُ : جِنْسٌ .
سنج : ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : السُّنْجُ : العُنَّاب .
وقال أبو عمرٍ و : السِّناجُ : أثر دخان السِّراجِ في الحائط ونحو ذلك .
قال الليث أبو عبيد عن الفرَّاء قال : سَنْجَةُ الميزان وصَنْجَتُهُ ، والسين أفصح .
نسج : قال الليث : النسجُ : معروف ، وعامِلُهُ : النَّسَّاج .
والريح تَنْسِجُ التراب إذا نَسَجَتِ المُورَ ، والجَولَ على رُسُومِهَا ، والريح تَنْسِجُ الماء إذا ضربت متنَهُ فانْتَسَجَتْ له طرائق كالحُبُك ، والشاعر يَنْسِجُ الشِّعر . والكذاب يَنْسِجُ الزور .
والمِنْسَجُ : الخشبُ والأداةُ التي يُمَدُّ عليها الثوب للنَّسجِ ، والمَنْسِجُ : لغة فيه .
والمِنْسَجُ : المُنْتَبِرُ من كاثبة الدابة عند منتهى منبت العرف تحت القَرَبُوس المقدم .
وناقة نُسُوجٌ وَسُوجٌ : تَنْسِجُ وَتَسِجُ في سيرها ، وهو سرعة نقلها قوائِمَهَا .
( أبو عبيد عن أبي عمرٍ و ) : ومِنْسَجُ الفرس بكسر الميم وفتح السين ، ونحو ذلك ، قال الأصمعي وابن شميل .
وقال شمر : قد قالوا : مَنْسِجٌ ، قال : ويقولون : مِنْسَجُ الثوب ، وَمْنسِجُهُ حيث
يُنْسَجُ .
وقال شمر : سمِّيَ مِنْسَجُ الفرس لأن عصب العنق يجيء قِبَلَ الظهر ، وعصب الظهر يذهب قِبَلَ العنق فَيَنْسِجُ على الكتفين .
وقال أبو عبيد : المِنْسَجُ والحَارِكُ : ما شخص من فروع الكتفين إلى أصل العُنُقِ إلى مستوى الظهر .
وقال أبو زيد : المِنْسَجُ : ما بين عُرف الدابة إلى موضع اللِّبْدِ ، قال : والكاهل خلف المِنْسَجِ .
ومَنْسِجُ الثوب حيث يَنْسِجُونَهُ .
والمِنْسَجُ : الذي يُنسَجُ به .
وقال ابن شميل : النَّسُوجُ من الإبل : التي تُقدِّم جهازها إلى كاهلها لشدة سيرها .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : النُّسُجُ : السَّجَّادات .
وفي حديث عائشة أنها ذكرت عمر فقالت : ( كان والله أحوذياً نَسِيجَ وحده ) ، أرادت أنه كان منقطع القرين ، وأصله أن الثوب إذا كان نفيساً لم يُنسج على منواله غيره لدقته ، وإذا لم يكن دقيقاً عُمل على منواله سدًى لعدة أثواب ، فضُرب ذلك مثلاً لكل من بوُلغَ في مدحه ، وهذا كقولك : فلان واحد عصره ، وقريع قومه .
نجس : رُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه كان إذا دخل الخلاء قال : ( اللهم إني أعوذ بك من الرّجس النجس ، الخبيث المخبث ) .
قال أبو عبيد : زعم الفراء أنهم إذا بدأوا بالنَّجَس ، ولم يذكروا الرجس فتحوا النون والجيم ، وإذا بدأوا بالرجس ثم أتبعوه النجس كسروا النون .
وقال الليث : النَّجِسُ : الشيء القَذِرُ من الناس ومن كل شيء قذرته .
رجل نَجَسٌ ، وقوم أنجَاسٌ ، ولغة أخرى : رجل نَجَسٌ ورجلان نَجَسٌ ، ورجال نَجَسٌ ، وامرأة نجس .
قال الله تعالى : ( إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ ) ( التوبة : 28 ) .
وقال الفراء : نَجَسٌ لا يجمع ولا يؤنث .
وقال أبو الهيثم في قوله : ( إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ ) ( التوبة : 28 ) أي أخباثٌ أنجاسٌ .
( الحراني عن ابن السكيت ) أنه قال : إذا قالوا : رِجْسٌ نِجْسٌ كَسَروا لِمَكانِ رِجْسٍ وثنَّوا ، وجمعوا ، كما قالوا : جاء بالطِّمِّ والرِّم ، فإذا أفردوا قالوا : جاء بالطَّمِّ ففتحوا .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) قال : من المَعَاذَات : التميمة ، والجُلْبَةُ والمُنَجَّسَةُ ، ويقال : للمُعَوِّذِ : مُنَجِّسٌ .
قال أبو العباس قلت لابن الأعرابي : المعوَّذ لم قيل له : مُنَجَّسٌ ، وهو مأخوذ من النَّجَاسَةِ ؟ فقال إن للعرب أفعالاً يخالف معانيها ألفاظها .
يقال : فلان تنجَّس إذا فعل فعلاً يخرج به من النَّجاسة .
كما قيل : يتأثم ، ويتحرَّج ويتحنَّث إذا فعل فعلاً يخرج به من الإثم والحرج والحنث .
وقال الليث : المنجَّس : الذي يُعلَّق عليه عظام أو خِرَقٌ .
ويقال للمعوِّذ : مُنَجِّسٌ ، وأنشد :
وجَارِيَةٍ مَلبُوبَةٍ ومُنَجِّسٍ
وطَارِقَةٍ في طَرقِهَا لم تُشدِّدِ
يصف أهل الجاهلية أنهم كانوا بين كاهن ومُنَجِّسٍ .
وقال غيره : كان أهل الجاهلية يعلِّقون على الصّبيّ ، ومن يُخافُ عليه عيونُ الجِنِّ الأقذار من خِرَقِ المحيض .
ويقولون : الجِنُّ لا تقرُبُهَا ، ثم قيل لِلمُعَوِّذِ : مُنَجِّسٌ .
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : إذا كان داء لا يُبرأ منه فهو نَاجِسُ ونَجيسٌ ، وعُقَامٌ .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) قال : النُّجُسُ : المُعوِّذون ، والجُنُسُ : المياه الجامدة .
( سجن ) : قال الله جل وعز : ( رَبِّ السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَىَّ ) ( يوسف : 33 ) .
قال الفراء : وقرىء ( السَّجْنُ ) فمن كسر السين فهو المَحْبِس ، وهو اسم ، ومن فتح السين فهو مصدر سَجَنْتُهُ سَجْناً .
وفي الحديث : ( ما شيء أحقَّ بطول سَجْنٍ من اللسان ) .
وقول ابن مقبل :
ضرباً تواصَتْ به الأبطالُ سِجِّينا
قال الأصمعي : السِّجِّين من النخل : السِّلتِينُ بلغة أهل البحرين .
يقال : سَجِّنْ جِذْعَكَ هذا إذا أردت أن تجعله سِلتِيناً .
والعرب تقول : سِجِّينٌ مكان سِلتين ، وسِلِتينٌ ليس بعربيَ .
وقال أبو عمرٍ و : السجين : الشديد .
وقال غيره : هو فِعّيل من السَّجن كأنه يُثبت من وقع به فلا يبرح مكانه .
ورواه ابن الأعرابي : سِخّيناً أي سخناً يعني الضرب .
ورواه ابن المنخَّل عن المؤرِّج قال : سِجّيل وسِجّينٌ : دائم في قول ابن مقبل .

##### Türkçe

ج س ن
**جنس** , **نجس** , **نسج** , **سجن** , **سنج** .

**جنس** : (Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den) : **الجَنَسُ** : suyun donmasıdır.
Leys dedi: **الجِنْسُ** : şeyden, insanlardan ve kuşlardan her bir tür; nahiv ve arûz sınırlarından ve şeylerden: bir bütün; çoğulu: **الأجناسُ**’tır.
Ve denir ki: bu, bunu **يُجَانِسُ**; yani ona benzer. Ve falan, hayvanlara **يُجَانِسُ**; insanlara **يُجَانِسُ** etmez; eğer onun için ayırt etme ve akıl yoksa.
Ve develer: acem hayvanlardan bir **جِنْسٌ**’tir. Develerin dişlerinden bir dişi tek tek peş peşe getirirsen onu sınıflandırmış olursun; sanki onlardan **بنات المخاض**’ı bir صنف, **بنات اللَّبون**’u bir صنف, **الحِقَاقَ**’ı bir صنف kılmışsın; aynı şekilde **الجِذَاعُ** ve **الثَّنِيُّ** ve **الرُّبَعُ**.
Ve hayvan: **أَجْنَاسٌ**’tır; insanlar: bir **جِنْسٌ**; develer: bir **جِنْسٌ**; sığırlar: bir **جِنْسٌ**; koyun-keçi: bir **جِنْسٌ**.

**سنج** : (Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den) : **السُّنْجُ** : hünnaptır.
Ebû ʿAmr dedi: **السِّناجُ** : duvarda ve benzeri şeylerde kandil dumanının izidir.
Leys, Ebû ʿUbeyd’in Ferrâ’dan rivayetiyle dedi ki: **سَنْجَةُ** terazinin ve **صَنْجَتُهُ**; ve **السين** daha fasîhtir.

**نسج** : Leys dedi: **النسجُ** : bilinen (dokuma)dır; onu yapan: **النَّسَّاج**.
Ve rüzgâr, **المُورَ**’u ve **الجَولَ**’u izleri üzerinde dokuduğu zaman toprağı **تَنْسِجُ**; ve rüzgâr, sırtına vurup da onun için **الحُبُك** gibi yollar oluşunca suyu **تَنْسِجُ**; şair şiiri **يَنْسِجُ**. Ve yalancı yalanı **يَنْسِجُ**.
Ve **المِنْسَجُ** : dokuma için kumaşın üzerine gerildiği tahta ve alettir; **المَنْسِجُ** : onda bir dildir.
Ve **المِنْسَجُ** : hayvanın yelesinin bittiği yerde, ön **القَرَبُوس**’un altında, hayvanın hörgücünden/omuz çıkıntısından kabarık olan kısımdır.
Ve **نُسُوجٌ** ve **وَسُوجٌ** bir dişi deve: yürüyüşünde **تَنْسِجُ** ve **تَسِجُ**; bu, ayaklarını hızlıca aktarmasıdır.
(Ebû ʿUbeyd, Ebû ʿAmr’dan): ve atın **مِنْسَجُ**’u, mîm’in kesri ve sîn’in fethi ile; ve bunun benzeri; Asmaʿî ve İbn Şümeyl dedi.
Şemmer dedi: **مَنْسِجٌ** dediler; dedi ki: ve derler: elbisenin **مِنْسَجُ**’u ve **وَمْنسِجُهُ**; dokunduğu yer.
Şemmer dedi: atın **مِنْسَجُ**’u diye adlandırıldı; çünkü boyun siniri sırt tarafına gelir, sırt siniri boyun tarafına gider; böylece omuzlar üzerinde dokur.
Ebû ʿUbeyd dedi: **المِنْسَجُ** ve **الحَارِكُ** : omuzların dallarından boynun köküne, sırtın hizasına doğru yükselip çıkan şeydir.
Ebû Zeyd dedi: **المِنْسَجُ** : hayvanın yelesi ile keçe (eyer keçesi) yeri arasındaki şeydir; dedi ki: ve **الكاهل** **المِنْسَجِ**’in arkasındadır.
Ve elbisenin **مَنْسِجُ**’i, onu dokudukları yerdir.
Ve **المِنْسَجُ** : kendisiyle dokunan şeydir.
İbn Şümeyl dedi: develerden **النَّسُوجُ** : yürüyüşünün şiddetinden yük takımını hörgücüne doğru öne alan devedir.
(Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den): **النُّسُجُ** : seccadelerdir.
Ve Âişe’nin hadîsinde, Ömer’i andı da dedi ki: (Allah’a yemin olsun ki o, **أحوذياً نَسِيجَ وحده** idi); onunla, eşten/benzerden kesik (tek) olduğunu kastetti. Aslı şudur: elbise nefis olunca inceliğinden dolayı onun tezgâhı üzerinde ondan başkası dokunmaz; ince olmayınca ise birkaç elbise için çözgü olarak onun tezgâhı üzerinde yapılır; böylece bu, övgüsünde ileri gidilen herkes için bir mesel kılındı. Bu, senin “falan, çağının bir tanesidir; kavminin yiğididir” demen gibidir.

**نجس** : Peygamber’den (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) rivayet edildi ki, helaya girdiğinde şöyle derdi: (Allah’ım, **الرّجس النجس**’ten, **الخبيث المخبث**’ten sana sığınırım).
Ebû ʿUbeyd dedi: Ferrâ, onların **النَّجَس** ile başladıklarında ve **الرجس**’i anmadıklarında nûn’u ve cîm’i fetha yaptıklarını; **الرجس** ile başlayıp sonra onu **النجس** ile izlediklerinde nûn’u kesra yaptıklarını iddia etti.
Leys dedi: **النَّجِسُ** : insanlardan ve her şeyden pis saydığın şeyin pis olanıdır.
**رجل نَجَسٌ**; ve bir kavim **أنجَاسٌ**. Ve başka bir dil: **رجل نَجَسٌ**; iki adam **نَجَسٌ**; erkekler **نَجَسٌ**; ve bir kadın **نجس**.
Allah Teâlâ dedi: ( **إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ** ) (Tevbe: 28).
Ferrâ dedi: **نَجَسٌ** çoğul yapılmaz ve dişil yapılmaz.
Ebû’l-Heysem, ( **إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ** ) (Tevbe: 28) sözü hakkında dedi ki: yani pislikler, pisler.
(Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten): dedi ki: **رِجْسٌ نِجْسٌ** dediklerinde, **رِجْسٍ**’in yeri sebebiyle (nûn’u) kesra yaparlar; ikil yaparlar ve çoğul yaparlar; “**بالطِّمِّ والرِّم** ile geldi” dedikleri gibi. Tekil yaptıklarında “**بالطَّمِّ** ile geldi” derler; böylece fetha yaparlar.
(Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den) dedi: **المَعَاذَات**’tan: **التميمة** ve **الجُلْبَةُ** ve **المُنَجَّسَةُ**; ve **للمُعَوِّذِ** denir: **مُنَجِّسٌ**.
Ebû’l-ʿAbbâs dedi: İbnü’l-Aʿrâbî’ye dedim ki: **المعوَّذ**’a niçin **مُنَجَّسٌ** denildi; hâlbuki **النَّجَاسَةِ**’den alınmıştır? O dedi ki: Arapların, anlamları lafızlarına aykırı olan fiilleri vardır.
Denir ki: falan **تنجَّس** etti; yani onu **النَّجاسة**’den çıkaran bir fiil yaptı.
Nitekim “**يتأثم**” ve “**يتحرَّج**” ve “**يتحنَّث**” denildi; yani onu günah, sıkıntı ve yemin bozma/hanes’ten çıkaran bir fiil yaptı.
Leys dedi: **المنجَّس** : üzerine kemikler veya bez parçaları asılan kimsedir.
Ve **للمعوِّذ** denir: **مُنَجِّسٌ**; ve şu beyit okundu:
وجَارِيَةٍ مَلبُوبَةٍ ومُنَجِّسٍ
وطَارِقَةٍ في طَرقِهَا لم تُشدِّدِ
Câhiliye ehlinin, kâhin ile **مُنَجِّسٍ** arasında olduklarını tasvir eder.
Başkası dedi: Câhiliye ehli, çocuğun üzerine ve cinlerin gözlerinden korkulan kimsenin üzerine, hayız bezlerinden pislikleri bez parçaları olarak asarlardı.
Ve derlerdi: cinler ona yaklaşmaz; sonra **لِلمُعَوِّذِ** denildi: **مُنَجِّسٌ**.
(Ebû ʿUbeyd, Asmaʿî’den): eğer iyileşmeyen bir hastalık olursa o **نَاجِسُ** ve **نَجيسٌ**’dir; ve **عُقَامٌ**.
(Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den) dedi: **النُّجُسُ** : muska/okuyup üfleyenlerdir; **الجُنُسُ** : donmuş sulardır.

(**سجن**) : Allah azze ve celle dedi: ( **رَبِّ السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَىَّ** ) (Yûsuf: 33).
Ferrâ dedi: ve ( **السَّجْنُ** ) diye de okundu. Sîn’i kesra yapan kimseye göre o **المَحْبِس**’tir; bu bir isimdir. Sîn’i fetha yapan kimseye göre o, “**سَجَنْتُهُ سَجْناً**”ın masdarıdır.
Hadîste: (Dilden daha çok **سَجْنٍ**’e layık hiçbir şey yoktur).
İbn Mukbil’in sözü:
ضرباً تواصَتْ به الأبطالُ سِجِّينا
Asmaʿî dedi: hurmadan **السِّجِّين** : Bahreyn ehlinin diliyle **السِّلتِينُ**’dir.
Denir ki: “onu **سِلتِيناً** yapmak istediğinde: **سَجِّنْ جِذْعَكَ هذا**.”
Ve Araplar, **سِلتين** yerine **سِجِّينٌ** der; **سِلِتينٌ** Arapça değildir.
Ebû ʿAmr dedi: **السجين** : şiddetli olandır.
Başkası dedi: o, **السَّجن**’den **فِعّيل** veznindedir; sanki kendisine isabet edeni sabitler de yerinden ayrılmaz.
İbnü’l-Aʿrâbî onu **سِخّيناً** diye rivayet etti; yani sıcak; yani darbeyi kastediyor.
İbnü’l-Münahhal, Müerric’ten rivayet etti; dedi ki: İbn Mukbil’in sözünde **سِجّيل** ve **سِجّينٌ** : daimdir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%B3/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والجيم وما يثلثهما)
(نجح)  النون والجيم والحاء أصلٌ يدلُّ على ظَفَرٍ وصِدْق وخيرٍ. منه النَّجاح في الحوائج: الظَّفَر بها. وسَيْرٌ نَجِيحٌ: وشيك. ورأيٌ نجيح: صواب. وتناجَحَتْ أحلامهم: تتابَعتْ بصدق. وأنجَحَ الله طَلِبَتَك: أسعَفَك بإدراكها.
(نجخ)  النون والجيم والخاء كلمةٌ تدل على حكايةِ صوت. يقال: سمعت نَجِيخَ الماء وناجِخَتَه: صَوْتَه. والنُّجَاخ([1]): صوت السَّاعل. ومنْجِخ([2]): موضع.
(نجد)  النون والجيم والدال أصلٌ واحدٌ يدلُّ على اعتلاءٍ وقوّة وإشراف. منه النَّجْد: الرجُل الشُّجاع. ونَجُدَ الرَّجُل يَنْجُد نَجْدَةً، إذا صار شُجاعاً. وهو نَجْد ونَجُدٌ وَنجِدٌ ونَجيد. والشَّجاعة نَجدةٌ. والمُناجِد: المُقاتِل. ولاقَى فلانٌ نَجدةً، أي شدَّة، أمراً عاكه([3]). قال طَرَفة:
تَحسَبُ الطّرفَ عليها نَجدةً *** يالقومِي للشَّبابِ المسبكِرّْ([4])أن ينظر النّاظرُ إليها فتلحقُها لذلك شِدّة، كأنَّه أراد نَعْمةَ جِسمها ورِقّته.
ومن الباب النَّجَد: العرق. ونَجِد نَجَداً: عَرِقَ من عملٍ أو كرب. قال:
يَظلُّ مِن خَوفِهِ الملاّحُ معتصِماً *** بالخيزُرانةِ بعد الأينِ والنَّجَدِ([5])
وربَّما قالوا في هذا: نُجِدَ فهو منجودٌ. قال:
صادياً يستغيثُ غيرَ مُغاثٍ *** ولقد كان عُصْرةَ المنجودِ([6])ويقال: استنجَدْتُه فأنْجَدَني، أي استغثْتُه فأغاثني. وفي ذلك الباب استعلاءٌ على الخَصم.
ومن الباب النَّجود: المشْرِفة([7]) من حمر الوَحش. واستنجد فلانٌ: قوِيَ بعدَ ضَعْف. ونَجَدْتُ الرّجُل أنْجُدُه: غلبته. حكاه ابنُ السكِّيت. والنَّجْد: ما عَلاَ من الأرض. وأنْجَدَ: علا من غَورٍ إلى نجد.
ومن الباب: هو نَجدٌ([8]) في الحاجة، أي خفيفٌ فيها. والنِّجَاد: حمائل السَّيف لأنه يعلو العاتِق. والنَّجْد: ما نُجِّد به البيتُ من متاع. والتَّنجيد: التزيين والنَّجْد: الطريقُ العالي. والمنَجَّد: الذي نَجَّده الدّهر إذا عَرَف وجَرَّب، كأنَّه شجَّعه وقوّاه. وقياس كلّ واحد.
(نجذ)  النون والجيم والذال كلمةٌ واحدة. النّاجِذ، وهو السِّنُّ بين الناب والأضراس. ثم يستعار فيقال للرّجُل: المنجَّذ، وهو المجرَّب. وبدت نواجِذُه في ضحكه. ويقولون: إنَّ الأضراس كلَّها نواجذ. وهذا عندنا هو الصَّحيح، لقول الشَّماخ:
* نواجِذُهنَّ كالحِدَأ الوَقيعِ([9]) *
ولأنَّهم يقولون: ضَحِكَ حتَّى بدا ناجذُه، فلو كان السِّنَّ الذي بين النّاب والأضراس لم يُقَلْ فيه هذا، لأنَّ ذاك بادٍ من أدنى ضَحِك.
(نجر)  النون والجيم والراء أصلان: أحدهما تسويةُ الشّيء وإصلاحُ قَدرِه، والآخر جِنسٌ من الأدواء.
الأوّل نَجْر الخشبِ، ونَجَره نَجْراً، وفاعله النَّجَّار، وهو منه، كأنه شيء سُوِّي([10]). نَجَره نجراً. وكذا النَّجْر: الطَّبْع. ويقولون - وما أدري كيف صِحّته-: إنَّ نَجْران البابِ: الخشَبة الذي يدور فيها.
والأصل الآخر النَّجَر: قالوا: نَجِرَت الإبلُ: عَطِشَت، ويقال مَجرت([11])، هو أن تَشرَب فلا تَرْوَى، وذلك يكون من أكلِ الحِبَّة. وحكى الخليلُ النّجْران: العَطشان. قالوا: وشهرُ ناجرٍ من هذا، لأنَّ الإبل تَنْجَر فيه. قال ابنُ السِّكِّيت: النَّجَر: أن يشرَبَ الإنسانُ اللَّبَنَ الحامِضَ فلا يَرْوَى من الماء.
(نجز)  النون والجيم والزاء أصلٌ صحيح يدلُّ على كمالِ شيءٍ في عَجلةٍ من غير بُطْء. يقال: نَجَزَ الوعدُ يَنْجُز([12]). وأنجزْتُه أنا: أعجلتُه. وأعطيته ما عِندي حتَّى نَجَزَ آخِرُه، أي وصل إليه آخرُه. وبِعْهُ ناجزاً بناجز، كقولهم يداً بيد: تعجيلاً بتعجيل. والمناجَزَة في الحرب: أن يتبارَزَ الفارسان، أي يُعجِّلانِ القتالَ لا يتوقفان([13]).
(نجس)  النون والجيم والسين أصلٌ صحيح يدلُّ على خلاف الطّهارة. وشيء نَجِسٌ ونَجَسٌ: قذِر. والنَّجَس: القَذَر. وليس ببعيد أن يكون منه * قولهم: النَّاجس: الداء لا دَواءَ له. قال ساعدةُ الهذليّ:
والشيب داءٌ نَجِيسٌ لا دواءَ له *** للمرءِ كان صحيحاً صائبَ القُحَمِ([14])كأنَّه إذا طال بالإنسان نَجِسَه [أو نَجَّسَه([15])]، أي قَذِره أو قذَّره. أمَّا التَّنجيس فشيء كانت العرب تفعله، كانوا يعلِّقون على الصبِيِّ شيئاً يعوِّذونه من الجنّ، ولعلَّ ذلك عَظْمٌ أو ما أشبَهَه، فلذلك سُمِّي تنجيساً. قال:
* وعلقَ أنجاساً عليَّ المنجِّسُ([16]) *
(نجش)  النون والجيم والشين أصلٌ صحيح يدلُّ على إثارة شيء. منه النَّجْش: أن تُزايِد في المبيع بثمنٍ كثير لينظر إليك الناظرُ فيقعَ فيه، وهو الذي جاء في الحديث: "لا تَناجَشُوا"، كأنَّ النَّاجشَ استَثارَ تلك الزيادة. والناجش: الذي يُثِير([17]) الصَّيد. ونجَشْتُ الصَّيد: استثرته. وكذا نَجَشَ الإبلَ ينجُشها: جمعها بعد تَفرُّق. قال:
* غيرَ السُّرى والسَّائِق النَّجَّاشِ([18]) *
ومن الباب النِّجَاشة: سُرعة المشي. ومرَّ يَنْجُشُ نجيشاً([19]). وكأنّه يراد به يُثِير التُّراب في مَشيِه. ويقال إنّ اسمَ النَّجاشِيِّ مشتقٌّ منه.
(نجع)  النون والجيم والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على منفعةِ طعامٍ أو دواءٍ في الجِسم، ثمّ يُتوسَّع فيه فيقاس عليه. ونَجَع الطّعامُ: هَنَأَ آكِلَه. وماءٌ نَجوعٌ كنميرٍ، وهو النامي في الجِسم. قال ابن السِّكِّيت: نجَع فيه الدّواء، ونَجَع في الدابة العَلف، ولا يقال أنْجَعَ.
وممَّا قيسَ على هذا النُّجْعة: طلبُ الكلأ، لأنّه مَطلبُ ما يَنْجَع. وانتَجَعَه: طلب خَيره. ومنه النَّجِيع: الخَبَطُ يُضرَب بالدَّقيق والماءِ يُوجَر الجمل([20]). ونَجَعَ في فلانٍ قولُك: أخَذَ فيه.
ومما شذّ عن الباب: النَّجيع: دمُ الجَوفِ يَضرِب إلى السَّواد.
(نجف)  النون والجيم والفاء أصلانِ صحيحان: أحدُهما يدلُّ على تبسُّطٍ في شَيءٍ مكانٍ أو غيره، والآخَر يدلُّ على استخراج شيء.
فالأوَّل النَّجَف: مكانٌ مستطيل منقادٌ ولا يعلوه الماءُ، والجمع نِجَاف. ويقال هي بطونٌ من الأرض في أسافِلِها سُهولةٌ تنقاد في الأرض، لها أوديةٌ تنصبُّ إلى لينٍ من الأرض. ويقال لإبِطِ الكثيب: نَجَفَةُ الكَثِيب.
ومن الباب النَّجِيف [من([21])] السِّهام: العَرِيض. ونَجَفْتُ السَّهمَ: برَيْتُه كذلك وأصلحتُه، وسهمٌ منجوفٌ ونَجيف. وغارٌ منجوفٌ: واسع.
والثاني: تيسٌ منجوف، وهو أن يُعَصَّبَ قضيبُه ولا يقدِرَ على السِّفاد، وكأنَّه قد قُطِع عنه ماءٌ واستُخْرِج. والانتجاف: استخراجُ ما في الضَّرعِ من اللبن. والمَنجوف: المْنقَطع عن النِّكاح. وانتَجَفَت الرِّيحُ السَّحَابَ: مَرتْه واستَفرغَتْه.
(نجل)  النون والجيم واللام أصلان صحيحان: أحدهما يدلُّ على رَمْيِ الشيء، والآخَر على سعةٍ في الشَّيء.
فالأوَّل النَّجْل: رمْيُك الشَّيء. يقال: نَجَل نَجْلا. والناقة تَنْجُل الحصى بِمنَاسِمها نَجْلاً، أي ترْمِي به. ومنه نَجَلْتُ الرّجُلَ نَجْلَةً، إذا ضربته بمقدَّمِ رِجلكَ فتَدحْرَجَ. وقولهم: "مَنْ نَجَلَ النَّاسَ نَجَلُوه"، أي مَن شارَّهم شارُّوه، ومن رَماهم رمَوْه. ومن الباب النَّجْل، وهو النَّسل، لأنَّ الوالدةَ كأنَّها تَرْمِي به. وفحلٌ ناجِلٌ، كريم النَّجْل. ويقولون: قَبَح اللهُ ناجِلَيه، أي والديه. ومنه النَّجْل: النّزُّ، كأنَّه ندىً تَقْلِسُهُ الأرض وترمِي به.
والأصل الآخر النَّجَل: سَعَةُ العين في حُسْن؛ والنَّجْل: جمع أنْجَل. والأسَدَ أنْجَلُ. وطعنةٌ نَجْلاَء: واسعة. ورُمْحٌ مِنْجَلٌ: واسع الطَّعْن. ونَجَلْتُ الإهاب: شقَقْتُه عن عُرقوبيهِ جميعاً، كما تُسلَخ الجُلود. وإهابٌ مَنْجُولٌ. ويقال: الإنجيلُ عربيٌّ مشتقٌّ من نَجَلت الشيءَ: استخرجْتُه، كأنَّه أمرٌ أبرِزَ وأُظهِرَ بما فيه.
ومما شذَّ عن هذين البابين النّجِيل: ضربٌ من وَرَق الشَّجَر من الحَمْض([22]). وأنْجَلَت الأرضُ: اخضرَّتْ.
(نجم)  النون والجيم والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على طُلُوعٍ وظهور.*ونَجَمَ النَّجمُ: طَلَعَ. ونَجَمَ السِّنُّ والقَرْنُ: طَلَعَا. والنّجم: الثُّرَيَّا، اسمٌ لها.
وإذا قالوا: طَلَعَ النَّجْم، فإنَّهم يريدونها. وليس لهذا الحديثِ نَجْمٌ، أي أصلٌ ومَطْلِع. والنَّجم من النَّبات: ما لم يكن له ساقٌ، مِن نَجَمَ، إذا طَلَعَ. والمِنْجَم في المِيزان: الحديدة المعترِضة التي فيها اللِّسان؛ وهو ذلك القياس.
(نجه)  النون والجيم والهاء. كلمةٌ تدلُّ على كراهةٍ في شيء. يقال: نَجَهْتُه، إذا استقبَلْتَه بما يكرهُه ويَقْدَعُه عنك. ورجلٌ ناجِهٌ، إذا دَخَلَ البلدَ فاسْتَنْكَرَه وكَرِهَه.
(نجو)  النون والجيم والحرف المعتلّ أصلانِ، يدلُّ أحدُهما على كَشْطٍ وكشف، والآخَر على سَترٍ وإخفاء.
فالأوَّل: نَجَوْتُ الجِلدَ أنْجُوه -والجلد نَجاً- إذا كشَطْتَه. وقال:
فقلتُ انجُوَا عنها نَجَا الجِلْدِ إنَّه *** سيُرْضِيكما منها سَنامٌ وغاربُه([23])ويقولون: هو في أرضٍ نَجَاةٍ: يُسْتَنْجَى من شجرها العِصِيُّ. يقال للغُصُون النَّجَا. الواحدة نَجَاة، وأنْجِنِي عَصاً([24]). ونَجَا الإنسانُ ينجو نَجاةً، ونَجاءً في السُّرعة([25])؛ وهو معنى الذَّهاب والانكشاف من المكان. وناقةٌ ناجِية ونَجَاةٌ: سريعة. ومن الباب وهو محمولٌ على ما ذكرناه من النّجاء: النَّجاة والنَّجْوة من الأرض، وهي التي لا يَعْلُوها سَيْل. قال:
فَمَنْ بِنَجوتِهِ كمن بعَقْوَتِه *** والمستكنُّ كمَنْ يمشي بِقرْواحِ([26])وإنّما قُلنا إنّه محمولٌ عليه لأنَّه كأنَّه لمَّا نَجَا من السَّيل فكأنَّه الشيء الذي يَنجو من شيء بذَهابٍ عنه، فهذا معنى المحمول.
وقولهم: بيني وبينهم نَجَاوَةٌ([27]) من الأرض، أي سعة، من الباب؛ لأنَّه مكان يُسرَعُ فيه ويُنْجَى. وفي الحديث: "إذا سافرتم في الجَدْبِ فاسْتَنْجُوا"، يريد لا تُبطِئُوا في السير، ولكن انكَشِفُوا ومُرُّوا.
ومن الباب النَّجْو: السَّحاب، والجمع النِّجاء؛ وهو من انكشافِه لأنَّه لا يثبت. قال ابن السكّيت: أنْجَت السّحابةُ: ولّتْ. وقولهم: استَنْجَى فلانٌ، قالوا هو من النَّجْوَة، كأنَّ الإنسانَ إذا ارادَ قضاءَ حاجته أتى نَجوةً من الأرض تستره، فقيل لمن أرادَ ذلك استنجى، كما قالوا: تغوَّطَ، أي أتى غائطاً.
ومن الباب نَجَوْتُ فلاناً: استَنْكَهْتُه، كأنَّكَ أردتَ استكشافَ حالِ فيه. قال:
نجَوْتُ مُجَالِداً فوجدت فيه *** كريح الكَلْبِ ماتَ حديثَ عَهْدِ([28])والأصل الآخر النَّجْو والنَّجْوَى: السِّرُّ بين اثنين. وناجَيْتُه، وتناجَوْا، وانتَجَوْا. وهو نَجِيُّ فلانٍ، والجمع أنْجِيَة. قال:
* إذا ما القومُ كانوا أنْجِيَهْ([29]) *
يقول: نامَ القومُ وحَلُمُوا في نَومهم فكأَنَّهُم يناجُون أهلِيهم في النَّوْمِ ونَجَوْتُه: ناجَيْتُه. وانتجَيْتُه: اختصصته بمناجاتي. قال:
فبِتُّ أَنْجُو بها نَفْساً تكلِّفُنِي *** ما لا يُهمُّ بِهِ الجَثّامَةُ الوَرَعُ([30])(نجب)  النون والجيم والباء أصلانِ: أحدهما يدلُّ على خُلوص شيءٍ وكَرم، والآخر على ضَعف.
الأوَل النَّجَابة: مصدر الرّجُل النجيب، أي الكريم. وانْتَجَب فلاناً: استخلَصَه واصطفاه. ورجل مُنْجِبٌ: له ولد نجيبٌ. وامرأةٌ مُنْجِبةٌ ومِنجابُ. ورجلٌ نَجْبٌ([31]): سخِيٌّ كريم.
والآخر المِنْجاب: الرّجُل الضّعيف، والجمع مَناجيب. قال:
* إذْ آثَرَ النّومَ والدِّفءَ المَنَاجِيبُ([32]) *
ومن الباب المِنْجَاب: النَّصْل يُبْرَى ولم يُرَش. والنَّجَبُ ما فوق اللِّحاء من قِشرة الشّجرة، والنَّجْبُ أخْذُه.
(نجث)  النون والجيم والثاء أُصَيلٌ يدلُّ على إبراز شيءٍ وسَوءَةٍ([33]). منه النَّجيثة: ما أُخرِجَ من تُراب البِئر. ويقال: بَدَا نَجِيثُ القَوم، أي ما كانوا يخفونه من سَوءة. والنَّجيث: الهَدَف. قال الخليل: سمِّي نجيثاً لانتصابه. وهو يَنْجُثُ بني فلان، إذا استعْواهم مستغيثاً بهم، ومعناه أنّه يسألهم البُروزَ لنُصْرته. والاستنجاث: التَّصدِّي للشَّيء، والقياس في كلِّه واحد، والله أعلم.
--------------ـــ
([1])  وردت في القاموس ولم ترد في اللسان.
([2]) بضم الميم وكسرها مع كسر الجيم فيهما، كما في اللسان، وذكر أنه جبل من جبال الدهناء. وضبطه في معجم البلدان بوزن اسم المفعول. وأورد ياقوت قبله "منجح" بالحاء المهملة في آخره بوزن اسم الفاعل، وذكر أنه من جبال الدهناء.
([3])  كذا وردت في الأصل. ولعلها: "في أمر عالجه".
([4])  ديوان طرفة 64 واللسان (نجد). وقد سبق في (رسل).
([5])  النابغة في ديوانه 26 واللسان (نجد، خزر). وقد سبق في (عصم).
([6])  لأبي زبيد الطائي، كما أسلفت في حواشي (عصر).
([7])  في الأصل: "المترفة"، صوابه في المجمل.
([8])  يقال باللغات الأربع التي سبقت.
([9])  صدره كما في ديوان الشماخ 56، واللسان (حدأ، نجذ، قنع، وقع):
* يبادرن العضاه بمقنعات *
([10])  في الأصل: "سمى".
([11])  في الأصل: "نجرت". انظر اللسان (نجر 47).
([12])  يقال أيضاً من باب (فرح).
([13])  في الأصل: "لا يتوقعان".
([14]) ديوان الهذليين (1: 191) والمجمل (نجس).
([15]) تكملة يقتضيها التفسير بعده. و "نجيس" من الأول بمعنى الفاعل، ومن الثاني بمعنى المفعول.
([16]) وكذا أنشد هذا العجز في اللسان (نجس). وصدره كما في تاج العروس:
* وكان لدي كاهنان وحارث *
([17]) في الأصل: "ينثر".
([18]) في المجمل واللسان (نجش، نفش) والمخصص (7: 111): "وسائق نجاش". وفي الأصل هنا: "بعد السرى"، صوابه في المراجع المذكورة.
([19]) لم ترد في المجمل. وفي اللسان والقاموس "النجش" بدون ياء.
([20])  في المجمل: "يوجره الجمل".
([21])  التكملة من المجمل.
([22]) في اللسان، "ما تكسر من ورق الهرم، وهو من ضرب الحمض"، وفي عبارة أخرى: "ضرب من دق الحمض".
([23]) البيت لأبي الغمر الكلابي كما في الخزانة (2: 227) والعيني (3: 373). ونسب في الخزانة أيضاً إلى عبد الرحمن بن حسان بن ثابت. وهو في المجمل واللسان (نجا) وإصلاح المنطق 107 والمخصص  (7: 175/ 15: 81، 143) بدون نسبة.
([24]) في اللسان: "أنجني غصناً من هذه الشجرة".
([25]) في المجمل: "ونجا الإنسان ينجو نجاة، ومن السرعة نجاء".
([26]) لعبيد بن الأبرص في ديوانه 86 واللسان (نجا) ومختارات ابن الشجري 101. ويروى أيضاً لأوس بن حجر في ديوانه 4 والأغاني (10: 6).
([27]) وردت في المجمل والقاموس، ولم ترد في اللسان.
([28]) للحكم بن عبدل الأسدي، كما في الحيوان (1: 251). وقصيدة البيت في معجم الأدباء (10: 232) وورد بدون نسبة في اللسان (جلد، نكه، نجا) والمخصص (11: 209). ويروى: "نكهت مجالداً".
([29]) لسحيم بن وثيل اليربوعي في اللسان (نجا). وتمام إنشاده: "إني إذا". على أنه روي أيضاً في اللسان (نحا): "أنحيه" بالحاء المهملة، وفسره بقوله: "أي انتحوا عن عمل يعملونه".
([30]) أنشده في اللسان (نجا).
([31]) ورد في المجمل والقاموس، ولم يرد في اللسان. وضبط في المجمل بضم أوله.
([32]) لأبي خراش الهذلي. ديوان الهذليين (2: 160). وفي اللسان (نجب) أنه لعروة بن مرة الهذلي، وليس بصحيح. وليس لعروة بن مرة إلا قصيدتان إحداهما دالية وتنسب أيضاً إلى أبي ذؤيب، والأخرى رائية وتنسب أيضاً إلى أبي خراش. انظر شرح أشعار الهذليين للسكري 291-292. وصدره:
* بعثته في سواد الليل يرقيني *
([33]) في الأصل: "وسموه".

ـ

##### Türkçe

(باب **النون** ve **الجيم** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**نجح**)  **النون** ve **الجيم** ve **الحاء**; bir asıldır, bir zafere, doğruluğa ve hayra delâlet eder. Ondan **النَّجاح** ihtiyaçlarda: onlarda zafere ermektir. Ve **سَيْرٌ نَجِيحٌ**: pek yakındır. Ve **رأيٌ نجيح**: doğrudur. Ve **تناجَحَتْ أحلامهم**: doğrulukla ardı ardına geldi. Ve “Allah senin talebini **أنجَحَ** etsin”: onu elde etmende sana yardım etti.

(**نجخ**)  **النون** ve **الجيم** ve **الخاء**; bir kelimedir, bir sesin taklidine delâlet eder. Denir ki: suyun **نَجِيخَ**’ini ve **ناجِخَتَه**’ini işittim: onun sesini. Ve **النُّجَاخ**([1]): **السَّاعل**’in sesi. Ve **منْجِخ**([2]): bir yer.

(**نجد**)  **النون** ve **الجيم** ve **الدال**; tek bir asıldır, yükselmeye, kuvvete ve yüksekten bakmaya delâlet eder. Ondan **النَّجْد**: yiğit adam. Ve **نَجُدَ** adam **يَنْجُد** **نَجْدَةً**, yiğit olunca. Ve o **نَجْد** ve **نَجُدٌ** ve **نجِدٌ** ve **نَجيد**’dir. Ve yiğitlik **نَجدةٌ**’dir. Ve **المُناجِد**: savaşçı. Ve falan kimse bir **نَجدةً** ile karşılaştı, yani bir şiddetle; onu **عاكه**([3]) bir iş. **طَرَفة** dedi:
تَحسَبُ الطّرفَ عليها نَجدةً *** يالقومِي للشَّبابِ المسبكِرّْ([4])
Yani, bakanın ona bakması sebebiyle ona bir şiddet erişir; sanki onun bedeninin nimetini ve inceliğini kastetmiştir.

Ve babdan **النَّجَد**: ter. Ve **نَجِد** **نَجَداً**: bir işten yahut bir sıkıntıdan terledi. Dedi ki:
يَظلُّ مِن خَوفِهِ الملاّحُ معتصِماً *** بالخيزُرانةِ بعد الأينِ والنَّجَدِ([5])
Ve bazen bunda şöyle derler: **نُجِدَ**; o hâlde o **منجودٌ**’dur. Dedi ki:
صادياً يستغيثُ غيرَ مُغاثٍ *** ولقد كان عُصْرةَ المنجودِ([6])
Ve denir ki: onu **استنجَدْتُ** de o beni **أنْجَدَني**, yani ondan yardım istedim de bana yardım etti. Ve bunda hasma karşı bir üstün gelme vardır.

Ve babdan **النَّجود**: yaban eşeklerinin **المشْرِفة**([7]) olanı. Ve falan **استنجد**: zayıflıktan sonra kuvvetlendi. Ve adamı **نَجَدْتُ** **أنْجُدُه**: ona galip geldim. Bunu İbnü’s-Sikkît rivayet etti. Ve **النَّجْد**: yerden yüksek olan şey. Ve **أنْجَدَ**: bir **غَورٍ**dan bir **نجد**’e yükseldi.

Ve babdan: o, ihtiyaçta bir **نَجدٌ**([8])’dir; yani onda hafiftir. Ve **النِّجَاد**: kılıcın askılarıdır; çünkü omuzun üstüne yükselir. Ve **النَّجْد**: evin eşya olarak onunla döşendiği şey. Ve **التَّنجيد**: süsleme; ve **النَّجْد**: yüksek yol. Ve **المنَجَّد**: zamanın onu **نَجَّده** ettiği kimse; tanıyıp tecrübe edince, sanki onu cesaretlendirmiş ve kuvvetlendirmiştir. Ve her birinin kıyası böyledir.

(**نجذ**)  **النون** ve **الجيم** ve **الذال**; tek bir kelimedir. **النّاجِذ**: **الناب** ile **الأضراس** arasındaki diştir. Sonra ödünç alınır da adama **المنجَّذ** denir; o da tecrübe edilmiş olandır. Ve gülmesinde **نواجِذُه** göründü. Ve derler ki: azı dişlerinin hepsi **نواجذ**’dir. Bu, bize göre sahih olanıdır; **الشَّماخ**’ın sözü sebebiyle:
* نواجِذُهنَّ كالحِدَأ الوَقيعِ([9]) *
Ve onların “**ضَحِكَ** ta ki **ناجذُه** göründü” demeleri sebebiyle; eğer o, **الناب** ile **الأضراس** arasındaki diş olsaydı, bunda bu söylenmezdi; çünkü o, en az bir gülüşle görünendir.

(**نجر**)  **النون** ve **الجيم** ve **الراء**; iki asıldır: birisi şeyin düzlenmesi ve ölçüsünün ıslahı, diğeri hastalıklardan bir cinstir.
Birincisi: odunun **نَجْر**’i; onu **نَجَره** **نَجْراً**; ve onun faili **النَّجَّار**’dır; o da ondandır; sanki düzlenmiş bir şeydir([10]). Onu **نَجَره** **نجراً**. Ve yine **النَّجْر**: tabiat. Ve derler ki –doğruluğu nasıldır bilmiyorum–: kapının **نَجْران**’ı: içinde döndüğü tahta parçasıdır.
Diğer asıl **النَّجَر**’dir: dediler ki: develer **نَجِرَت**: susadı; ve **مَجرت**([11]) denir; o, içip de kanmamandır; bu, **الحِبَّة** yemekten olur. Halîl **النّجْران**’ı rivayet etti: susuz. Dediler ki: **ناجرٍ** ayı da bundandır; çünkü develer onda **تَنْجَر** olur. İbnü’s-Sikkît dedi: **النَّجَر**: insanın ekşi süt içip de sudan kanmamasıdır.

(**نجز**)  **النون** ve **الجيم** ve **الزاء**; sahih bir asıldır, bir şeyin yavaşlık olmaksızın acelede tamam olmasına delâlet eder. Denir ki: söz **نَجَزَ** eder, **يَنْجُز**([12]). Ve ben onu **أنجزْتُ**: onu acele ettirdim. Ve yanımdakini verdim ta ki onun sonu **نَجَزَ** etti; yani onun sonu ona ulaştı. Ve onu **ناجزاً بناجز** sat; onların “elden ele” demeleri gibi: acele ile acele. Ve savaşta **المناجَزَة**: iki süvarinin karşılıklı meydana çıkmasıdır; yani savaşı acele ederler, duraksamazlar([13]).

(**نجس**)  **النون** ve **الجيم** ve **السين**; sahih bir asıldır, temizliğin zıddına delâlet eder. Ve bir şey **نَجِسٌ** ve **نَجَسٌ**: pistir. Ve **النَّجَس**: pisliktir. Ondan olması uzak değildir: onların “**النَّاجس**: devası olmayan hastalık” sözleri. **ساعدةُ الهذليّ** dedi:
والشيب داءٌ نَجِيسٌ لا دواءَ له *** للمرءِ كان صحيحاً صائبَ القُحَمِ([14])
Sanki insanda uzayınca onu **نَجِسَه** [yahut **نَجَّسَه**([15])] eder; yani onu pisler yahut pis kılar. **التَّنجيس**’e gelince: Arapların yaptığı bir şeydi; çocuğa cinlerden onu korudukları bir şey asarlardı; belki bu bir kemiktir yahut ona benzer bir şeydir; bu sebeple ona **تنجيساً** denildi. Dedi ki:
* وعلقَ أنجاساً عليَّ المنجِّسُ([16]) *

(**نجش**)  **النون** ve **الجيم** ve **الشين**; sahih bir asıldır, bir şeyi kışkırtmaya delâlet eder. Ondan **النَّجْش**: satılık mala çok bir fiyatla artırma yapmandır; ta ki bakan sana baksın da ona düşsün; ve bu, hadiste gelen şeydir: “**لا تَناجَشُوا**”; sanki **النَّاجش** o artırmayı kışkırttı. Ve **الناجش**: avı kışkırtandır([17]). Ve avı **نجَشْتُ**: onu kışkırttım. Ve yine develeri **نَجَشَ** **ينجُشها**: dağılmadan sonra onları topladı. Dedi ki:
* غيرَ السُّرى والسَّائِق النَّجَّاشِ([18]) *
Ve babdan **النِّجَاشة**: yürüyüşün sürati. Ve **يَنْجُشُ** **نجيشاً**([19]) geçip gitti. Sanki onunla yürüyüşünde tozu kışkırtması kastedilir. Ve denir ki **النَّجاشِيِّ**’nin adı ondan türemiştir.

(**نجع**)  **النون** ve **الجيم** ve **العين**; sahih bir asıldır, yiyeceğin yahut ilacın bedende faydasına delâlet eder; sonra onda genişletilir de ona kıyas edilir. **نَجَع** yiyecek: yiyene iyi geldi. Ve **ماءٌ نَجوعٌ** “**نميرٍ**” gibi; o, bedende büyüyendir. İbnü’s-Sikkît dedi: ilaç onda **نجَع** etti; ve hayvanda yem **نَجَع** etti; **أنْجَعَ** denmez.
Buna kıyas edilenlerdendir **النُّجْعة**: otlak aramak; çünkü o, fayda verenin talebidir. Ve onu **انتَجَعَه**: onun hayrını aradı. Ondan **النَّجِيع**: ince dalların dövülüp un ve suyla karıştırılması; deveye ağızdan verilir([20]). Ve falanda sözün **نَجَعَ** etmesi: ona işlemesi.
Babdan şâz olan: **النَّجيع**: iç boşluğunun kanı; siyahlığa çalar.

(**نجف**)  **النون** ve **الجيم** ve **الفاء**; iki sahih asıldır: birisi bir şeyde—mekânda yahut başkasında—yayılmaya delâlet eder; diğeri bir şeyin çıkarılmasına delâlet eder.
Birincisi **النَّجَف**: uzunlamasına uzanan bir yerdir; su onu aşmaz; çoğulu **نِجَاف**. Ve denir ki: yerin alt taraflarında, yerde uzayıp giden düzlüklerdir; yumuşak bir yere dökülen vadileri vardır. Ve kum tepesinin koltuk altına **نَجَفَةُ الكَثِيب** denir.
Ve babdan okların **النَّجِيف**([من([21])]): geniş olan. Ve oku **نَجَفْتُ**: onu öyle yonttum ve ıslah ettim; ve ok **منجوفٌ** ve **نَجيف**’tir. Ve **غارٌ منجوفٌ**: geniştir.
İkincisi: **تيسٌ منجوف**; o, kamışının bağlanması ve çiftleşmeye güç yetirememesidir; sanki ondan bir su kesilmiş ve çıkarılmıştır. Ve **الانتجاف**: memede olan sütün çıkarılmasıdır. Ve **المَنجوف**: cinsel ilişkiden kesilmiş olan. Ve rüzgâr bulutu **انتَجَفَت**: onu sıyırdı ve onu tüketti.

(**نجل**)  **النون** ve **الجيم** ve **اللام**; iki sahih asıldır: birisi şeyin atılmasına, diğeri şeyde genişliğe.
Birincisi **النَّجْل**: senin bir şeyi atmandır. Denir ki: **نَجَل** **نَجْلاً**. Ve dişi deve, toynaklarıyla çakılı **تَنْجُل** **نَجْلاً**; yani onu atar. Ondan: adamı **نَجَلْتُ** **نَجْلَةً**, ayağının ön kısmıyla vurduğunda da yuvarlanınca. Ve onların “**مَنْ نَجَلَ النَّاسَ نَجَلُوه**” sözleri: yani kim onlarla çekişirse onlar da onunla çekişir; kim onları atarsa onlar da onu atar. Ve babdan **النَّجْل**; o da nesildir; çünkü doğuran sanki onu atar. Ve **فحلٌ ناجِلٌ**: soyu kerim. Ve derler ki: Allah onun iki **ناجِلَيه**’ini çirkin kılsın; yani anne-babasını. Ondan **النَّجْل**: sızıntı; sanki yerin onu kabartıp dışarı attığı bir nemdir.
Diğer asıl **النَّجَل**: güzellikte gözün genişliğidir; ve **النَّجْل**: **أنْجَل**’in çoğuludur. Ve aslan **أنْجَلُ**’dir. Ve **طعنةٌ نَجْلاَء**: geniştir. Ve **رُمْحٌ مِنْجَلٌ**: geniş saplamalıdır. Ve deriyi **نَجَلْتُ**: onu iki aşık kemiğinden bütünüyle yardım; deriler yüzülür gibi. Ve **إهابٌ مَنْجُولٌ**. Ve denir ki: **الإنجيلُ** Arapçadır; “şeyi **نَجَلت**: onu çıkardım”dan türemiştir; sanki içinde olanla ortaya çıkarılmış ve gösterilmiş bir iştir.
Bu iki babdan şâz olan: **النّجِيل**: **الحَمْض**([22])’dan ağaç yaprağının bir türü. Ve yer **أنْجَلَت**: yeşerdi.

(**نجم**)  **النون** ve **الجيم** ve **الميم**; sahih bir asıldır, doğmaya ve görünmeye delâlet eder. Ve yıldız **نَجَمَ**: doğdu. Ve diş ve boynuz **نَجَمَ**: doğdular. Ve **النّجم**: **الثُّرَيَّا**; onun adıdır.
Ve “**طَلَعَ النَّجْم**” dediklerinde onu kastederler. Ve bu sözün bir **نَجْمٌ**’ü yoktur; yani bir aslı ve doğuş yeri yoktur. Ve bitkiden **النَّجم**: sapı olmayan şeydir; **نَجَمَ**’dan, yani doğduğunda. Ve terazide **المِنْجَم**: içinde dil bulunan enine demirdir; o ölçüdür.

(**نجه**)  **النون** ve **الجيم** ve **الهاء**. Bir kelimedir; bir şeyde hoşnutsuzluğa delâlet eder. Denir ki: onu **نَجَهْتُ**, onu hoşlanmadığı ve onu senden uzaklaştıran bir şeyle karşıladığında. Ve bir adam **ناجِهٌ**’dir; şehre girip onu yadırgadığında ve ondan hoşlanmadığında.

(**نجو**)  **النون** ve **الجيم** ve illetli harf; iki asıldır: birisi kazımaya ve açığa çıkarmaya delâlet eder; diğeri örtmeye ve gizlemeye delâlet eder.
Birincisi: deriyi **نَجَوْتُ** **أنْجُوه** –ve deri **نَجاً**–, onu kazıdığında. Ve dedi ki:
فقلتُ انجُوَا عنها نَجَا الجِلْدِ إنَّه *** سيُرْضِيكما منها سَنامٌ وغاربُه([23])
Ve derler ki: o, **نَجَاةٍ** bir yerdedir: ağaçlarından değnekler çıkarılır. Dallara **النَّجَا** denir; tekili **نَجَاة**’dır. Ve “bana bir değnek **أنْجِنِي**”([24]). Ve insan **نَجَا** eder, **ينجو** **نَجاةً**; ve süratte **نَجاءً**([25]); o, yerden gitme ve açığa çıkma mânasıdır. Ve bir deve **ناجِية** ve **نَجَاةٌ**: hızlıdır. Ve babdandır—bizim **النّجاء**’dan zikrettiğimize hamledilmiş olarak—yerden **النَّجاة** ve **النَّجْوة**; o, selin üstüne çıkmadığı yerdir. Dedi ki:
فَمَنْ بِنَجوتِهِ كمن بعَقْوَتِه *** والمستكنُّ كمَنْ يمشي بِقرْواحِ([26])
Biz onun ona hamledilmiş olduğunu ancak şundan söyledik: sanki selden **نَجَا** edince, sanki o, bir şeyden ondan uzaklaşmakla kurtulan şeydir; işte hamledilenin mânası budur.

Ve onların “benimle onların arasında yerden bir **نَجَاوَةٌ**([27]) var” sözleri: yani genişlik; babdandır; çünkü o, içinde hızlanılan ve kurtulunan bir yerdir. Ve hadiste: “**إذا سافرتم في الجَدْبِ فاسْتَنْجُوا**”; yani yürüyüşte ağırlaşmayın; fakat açığa çıkın ve geçin.

Ve babdan **النَّجْو**: bulut; çoğulu **النِّجاء**’dır; onun açılıp dağılmasındandır; çünkü sabit durmaz. İbnü’s-Sikkît dedi: bulut **أنْجَت**: uzaklaştı. Ve onların “falan **استَنْجَى** etti” sözleri: dediler ki o, **النَّجْوَة**’dendir; sanki insan ihtiyacını gidermek istediğinde onu örten yerden bir **نَجوةً**’ya gelir; bu yüzden bunu isteyen kimseye **استنجى** denildi; onların “**تغوَّطَ**” demeleri gibi; yani bir **غائطاً**’a geldi.

Ve babdan: falanı **نَجَوْتُ**: onu kokladım; sanki onda bir hâli açığa çıkarmak istedin. Dedi ki:
نجَوْتُ مُجَالِداً فوجدت فيه *** كريح الكَلْبِ ماتَ حديثَ عَهْدِ([28])
Diğer asıl **النَّجْو** ve **النَّجْوَى**: iki kişi arasındaki sırdır. Ve onunla **ناجَيْتُه**; ve **تناجَوْا**; ve **انتَجَوْا**. Ve o, falanın **نَجِيُّ**’sidir; çoğulu **أنْجِيَة**. Dedi ki:
* إذا ما القومُ كانوا أنْجِيَهْ([29]) *
Der ki: kavim uyudu ve uykularında rüya gördü; sanki uykuda ehilleriyle fısıldaşıyorlar. Ve onu **نَجَوْتُه**: onunla **ناجَيْتُه**. Ve onu **انتجَيْتُه**: onu fısıldaşmamla kendime ayırdım. Dedi ki:
فبِتُّ أَنْجُو بها نَفْساً تكلِّفُنِي *** ما لا يُهمُّ بِهِ الجَثّامَةُ الوَرَعُ([30])

(**نجب**)  **النون** ve **الجيم** ve **الباء**; iki asıldır: birisi bir şeyin arılığına ve keremine delâlet eder; diğeri zayıflığa.
Birincisi **النَّجَابة**: **النجيب** adamın masdarıdır; yani kerim. Ve falanı **انْتَجَب** etti: onu arıttı ve seçti. Ve **رجل مُنْجِبٌ**: ona nâcib bir evlât vardır. Ve **امرأةٌ مُنْجِبةٌ** ve **مِنجابُ**. Ve **رجلٌ نَجْبٌ**([31]): cömert, kerim.
Diğeri **المِنْجاب**: zayıf adam; çoğulu **مَناجيب**. Dedi ki:
* إذْ آثَرَ النّومَ والدِّفءَ المَنَاجِيبُ([32]) *
Ve babdan **المِنْجَاب**: yontulup da tüylenmemiş ok ucu. Ve **النَّجَبُ**: ağacın kabuğunun üstündeki kabuk tabakasıdır; ve **النَّجْبُ**: onun alınmasıdır.

(**نجث**)  **النون** ve **الجيم** ve **الثاء**; bir kökçüktür, bir şeyin ortaya çıkarılmasına ve bir ayıba([33]) delâlet eder. Ondan **النَّجيثة**: kuyunun toprağından çıkarılan şey. Ve denir ki: kavmin **نَجِيثُ**’i ortaya çıktı; yani ayıptan gizledikleri şey. Ve **النَّجيث**: hedef. Halîl dedi: dikili durmasından dolayı **نجيثاً** adlandırıldı. Ve o, falan oğullarını **يَنْجُثُ** eder: onlardan yardım isteyerek onları imdada çağırır; mânası, onların onun yardımına çıkmalarını istemesidir. Ve **الاستنجاث**: bir şeye karşı durmaktır; ve hepsinde kıyas birdir; Allah daha iyi bilir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%B3/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- النجاسة: القذارة، وذلك ضربان: ضرب يدرك بالحاسة، وضرب يدرك بالبصيرة، والثاني وصف الله تعالى به المشركين فقال: ﴿إنما المشركون نجس﴾ [التوبة/28] ويقال: نجسة. أي: جعله نجسا، ونجسه أيضا: أزال نجسه، ومنه تنجيس العرب، وهو شيء كانوا يفعلونه من تعليق عوذة على الصبي ليدفعوا عنه نجاسة الشيطان، والناجس والنجيس: داء خبيث لا دواء له.

##### Türkçe

- **النجاسة**: pislik; ve bu iki kısımdır: bir kısım duyuyla idrak edilir, bir kısım basiretle idrak edilir; ikincisiyle Allah Teâlâ müşrikleri vasfetmiştir; şöyle buyurmuştur: ﴿إنما المشركون نجس﴾ [التوبة/28]. Ve denilir: **نجسة**; yani: onu **نجسا** kıldı. Ve onu **نجسه** de: onun **نجسه**ni giderdi. Ve ondan **تنجيس العرب** vardır; bu, onların, çocuğa bir muska asmalarından ibaret olan bir şeydir; onunla şeytanın **نجاسة**sini ondan defetsinler diye. Ve **الناجس** ve **النجيس**: ilacı olmayan habis bir hastalıktır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%B3/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ج س
نجس ثوبه نجساً ونجاسةً وتنجّس بالعذرة وأنجسه ونجّسه‏.‏
وعن الحسن رضي الله تعالى عنه في رجل تزوّج امرأة كان قد زنى بها‏:‏ هو أنجسها فهو أحقّ بها‏.‏
وشيء نجس ونجس صفة بالمصدر‏.‏
وشيء رجس نجس إذا قرن برجس‏.‏
وتقول‏:‏ إذا جاء القدر لم يغن المنجّم والمنجّس ولا الفيلسوف والمهندس وهو الذي يعلّق على الذي يخاف عليه الأنجاس من عظام الموتى وغيرها ليطرد الجنّ لنفرتها عن الأقذار‏.‏
قال‏:‏ ولو كان عندي حازيان وراقب وعلّق أنجاساً عليّ المنجّس وقال حسان‏:‏ وحازية ملبوبةٍ ومنجّس وطارقة في طرقها لم تشدّد لبيبة ومنه‏:‏ داء ناجس نجيس‏:‏ أعيا المنجّسين‏.‏
قال أبو أبو ذؤيب‏:‏ لشانئه طول الضراعة منهم وداء قد أعيا بالأطباء ناجس وقال ساعدة بن جؤيّة‏:‏ أي هو داء عياء للرجل الصحيح الجلد الذي إذا تقحم في الشدائد صاب فيها ولم يخطيء‏.‏
ومن المجاز‏:‏ الناس أجناس وأكثرهم أنجاس‏.‏
ونجّسته الذنوب ‏"‏ إنما المشركون نجس ‏"‏ وتقول‏:‏ لا ترى أنجس من الكافر ولا أنحس من الفاجر‏.‏

##### Türkçe

ن ج س
**نجس** elbisesini **نجساً** ve **نجاسةً** olarak (necis kıldı); ve dışkı ile **تنجّس** oldu; ve onu **أنجسه** (necis kıldı) ve onu **نجّسه** (necis kıldı).‏.‏
Ve **الحسن**’den, Allah Teâlâ ondan razı olsun, bir adam hakkında: zina etmiş olduğu bir kadınla evlendi: “O, onu **أنجسها** (necis kılmıştır); o hâlde o, ona daha lâyıktır.”‏.‏
Ve bir şey **نجس**; ve **نجس** masdar ile sıfat (olarak)tır.‏.‏
Ve bir şey **رجس نجس**; **رجس** ile birlikte getirildiği zaman (böyledir).‏.‏
Ve dersin: “Kader geldiği zaman, ne **المنجّم** (müneccim) ne **المنجّس** ne de filozof ve mühendis fayda vermez.” Ve o, üzerine **الأنجاس** (necasetler)den, ölülerin kemiklerinden ve başkalarından, kendisinden korkulan şeye asan kimsedir; cinleri kovmak için; onların pisliklerden nefret etmeleri sebebiyle.‏.‏
Dedi ki: “Ve eğer yanımda iki **حازيان** ve **راقب** olsaydı ve **المنجّس** bana **أنجاساً** asıp (da) ‘…’ deseydi.” Ve **حسان** dedi: “Ve **حازية** **ملبوبةٍ** ve **منجّس**; ve kendi yollarında **طارقة**; **لبيبة** (ise) şiddetlendirmedi.” Ve ondan: **داء ناجس نجيس**: **المنجّسين**i aciz bıraktı.‏.‏
**أبو أبو ذؤيب** dedi: “Ona buğzeden için, onlardan uzun yalvarış; ve hekimlerle aciz bırakmış bir dert: **ناجس**.” Ve **ساعدة بن جؤيّة** dedi: “Yani o, sağlam derili adam için bir acizlik hastalığıdır; o ki şiddetlere daldığı zaman, onlarda isabet eder ve hata etmez.”‏.‏
Ve mecazdan: insanlar **أجناس**tır; ve onların çoğu **أنجاس**tır.‏.‏
Ve günahlar onu **نجّسته**. “Şüphesiz müşrikler **نجس**tir.” Ve dersin: “Kâfirden daha **أنجس** ve fâcirden daha **أنحس** görmezsin.”‏.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%B3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النَّجْسُ والنِّجْسُ والنَّجَسُ: القَذِرُ من الناس ومن كل شيء قَذِرْتَه. ونَجِسَ الشيءَ، بالكسر، يَنْجَسُ نَجَساً، فهو نَجِسٌ ونَجَسٌ، ورجل نَجِسٌ ونَجَسٌ، والجمع أَنْجاسٌ، وقيل: النَّجَسُ يكون للواحد والاثنين والجمع والمؤنث بلفظ واحد، رجل نَجَسٌ ورجلان نَجَسٌ وقوم نَجَسٌ. قال اللَّه تعالى: إِنما المشركون نَجَسٌ؛ فإِذا كَسَرُوا ثَنَّوْا وجَمَعوا وأَنَّثوا فقالوا أَنْجاسٌ ونِجْسَةٌ، وقال الفرّاء: نَجَسٌ لا يجمع ولا يؤنث. وقال أَبو الهيثم في قوله: إِنما المشركون نَجَسٌ؛ أَي أَنْجاسٌ أَخباث. وفي الحديث: أَن النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، كان إِذا دخل الخلاء قال: اللهم إِني أَعوذ بك من النَّجْسِ الرِّجْس الخَبيثِ المُخْبِث. قال أَبو عبيد: زعم الفرّاء أَنهم إِذا بدؤوا بالنجس ولم يذكروا الرجس فتحوا النون والجيم، وإِذا بدؤوا بالرجس ثم أَتبعوه بالنجس كَسَروا النون، فهم إِذا قالوه مع الرجس أَتبعوه إِياه وقالوا: رِجْسٌ نِجْسٌ، كسروا لِمَكان رجس وثَنَّوا وجمعوا كما قالوا: جاء بالطِّمِّ والرِّمِّ، فإِذا أَفردوا قالوا بالطَّم ففتحوا، وأَنْجَسَه غيرُه ونَجَّسه بمعنى؛ قال ابن سيده: وكذلك يعكسون فيقولون نِجْس رِجْسٌ فيقولونها بالكسر لمكان رِجْسٍ الذي بعده، فإِذا أَفردوه قالوا نَجَسٌ، وأَما رِجْسٌ مفرداً فمكسور على كل حال؛ هذا على مذهب الفرّاء؛ وهي النَّجاسة، وقد أَنْجَسه. وفي الحديث عن الحسن في رجل زنى بامرأَة تزوجها فقال: هو أَنْجَسَها وهو أَحق بها والنَّجِسُ: الدَّنِس. وداء نجِسٌ وناجِسٌ ونَجِيسٌ وعَقامٌ: لا يبرأُ منه، وقد يوصف به صاحب الداء.
والّنَجْس: اتخاذ عُوذَةٍ للصبي، وقد نَجَّس له ونَجَّسَه: عَوّذَه؛ قال:وجارِيَةٍ مَلْبونَةٍ، ومُنَجِّسٍ،
وطارِقَةٍ في طَرْقِها لم تُسَدَّد
(* هذا البيت ورد في أَساس البلاغة على هذه الصورة:
وحازيةٍ ملبوسةٍ، ومنجَّسِ، وطارقةِ في طرقِها لم تُشدّدِ.) يصف أَهل الجاهلية أَنهم كانوا بين متَكَهِّنٍ وحَدَّاس وراقٍ ومنَجِّس ومتَنَجِّم حتى جاء النبي، صلى اللَّه عليه وسلم.
والنَّجاس: التعويذ؛ عن ابن الأَعرابي، قال: كأَنه الاسم من ذلك ابن الأَعرابي: من المَعاذات التَّمِيمة والجُلْبَة والمنَجِّسة. ويقال للمُعَوَّذِ: مُنَجَّس؛ قال ثعلب: قلت له: المُعَوَّذ لِمَ قيل له منَجَّس وهو مأْخوذ من النجاسة؟ فقال: إِن للعرب أَفعالاً تخالف معانيها أَلفاظها، يقال: فلان يتنجس إِذا فعل فعلاً يخرج به من النجاسة كما قيل يَتَأَثَّم ويَتَحَرَّجُ ويَتَحَنَّثُ إِذا فعل فعلاً يخرج به من الإِثْمِ والحَرَج والحِنْث. الجوهري: والتَّنْجِيسُ شيء كانت العرب تفعله كالعوذة تدفع بها العين؛ ومنه قول الشاعر:
وعَلَّقَ أنْجاساً عليَّ المُنَجِّس
(* قوله «وعلق إلخ» صدره كما في شرح
القاموس :
وكان لدي كاهنان وحارث)
الليث: المُنَجَّسُ الذي يعلَّق عليه عظام أَو خرق. ويقال للمُعَوِّذ: منَجِّس، وكان أَهل الجاهلية يعلِّقون على الصبيّ ومن يخاف عليه عيون الجن الأَقْذارَ من خِرَقِ المَحِيض ويقولون: الجن لا تقربها. ابن الأَعرابي: النُّجُسُ المعَوَّذون، والجُنُس المياه الجامدة.
والمَنْجَسُ: جليدة توضع على حز الوَتَر.

##### Türkçe

**النَّجْسُ** ve **النِّجْسُ** ve **النَّجَسُ**: insanlardan ve her şeyden, onu pis bulduğun şeyden olan pis olan.

Ve şeyi, kesre ile, **نَجِسَ**; **يَنْجَسُ** **نَجَساً**; artık o **نَجِسٌ** ve **نَجَسٌ**’tur.

Ve **رجل نَجِسٌ** ve **نَجَسٌ**; çoğulu **أَنْجاسٌ**’tır.

Ve denildi ki: **النَّجَسُ** tek için, iki için, çoğul için ve müennes için tek bir lafızla olur: **رجل نَجَسٌ** ve **رجلان نَجَسٌ** ve **قوم نَجَسٌ**.

Yüce Allah dedi ki: “Şüphesiz müşrikler **نَجَسٌ**’tur”; artık kırdıkları zaman ikilediler ve çoğul yaptılar ve müennes yaptılar da **أَنْجاسٌ** ve **نِجْسَةٌ** dediler.

Ve el-Ferrâ dedi ki: **نَجَسٌ** ne çoğul yapılır ne de müennes yapılır.

Ve Ebû’l-Heysem, “Şüphesiz müşrikler **نَجَسٌ**’tur” sözü hakkında dedi ki: yani **أَنْجاسٌ**; pislikler.

Ve hadiste: Peygamber, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, helâya girdiği zaman şöyle derdi: “Allah’ım, ben sana **النَّجْسِ** **الرِّجْس** **الخَبيثِ** **المُخْبِث**’ten sığınırım.”

Ebû Ubeyd dedi ki: el-Ferrâ, onların **النجس** ile başlayıp **الرجس**’i zikretmedikleri zaman **النون** ve **الجيم**’i fetha ettiklerini; **الرجس** ile başlayıp sonra onu **النجس** ile izledikleri zaman **النون**’u kestiklerini iddia etti; artık onu **الرجس** ile birlikte söyledikleri zaman onu ona tâbi kılarlar ve “**رِجْسٌ نِجْسٌ**” derler; **رجس**’in yeri sebebiyle kestiler; ve “**جاء بالطِّمِّ والرِّمِّ**” dedikleri gibi ikilediler ve çoğul yaptılar; artık tekil yaptıkları zaman “**بالطَّم**” dediler de fetha ettiler.

Ve başkası onu **أَنْجَسَه** ve **نَجَّسه**; anlamca (aynıdır).

İbn Sîde dedi ki: ve yine ters çevirirler de “**نِجْس رِجْسٌ**” derler; ondan sonra gelen **رِجْسٍ**’in yeri sebebiyle onu kesre ile söylerler; artık onu tekil yaptıkları zaman “**نَجَسٌ**” derler.

Ve **رِجْسٌ** ise tek başına her hâlde meksûrdur; bu, el-Ferrâ’nın mezhebi üzerinedir.

Ve o, **النَّجاسة**’dır; ve onu **أَنْجَسه**.

Ve hadiste, el-Hasen’den: bir adam, evlendiği bir kadınla zina etti; dedi ki: “O, onu **أَنْجَسَها**; ve o, ona daha lâyıktır.”

Ve **النَّجِسُ**: kirli olan.

Ve **داء نجِسٌ** ve **ناجِسٌ** ve **نَجِيسٌ** ve **عَقامٌ**: ondan iyileşmez; ve onunla hastalığın sahibi de vasfedilir.

Ve **الّنَجْس**: çocuğa bir **عُوذَةٍ** edinmektir; ve onun için **نَجَّس** etti ve onu **نَجَّسَه**: onu muska ile korudu;

dedi ki:
وجارِيَةٍ مَلْبونَةٍ، ومُنَجِّسٍ،
وطارِقَةٍ في طَرْقِها لم تُسَدَّد

(* Bu beyit **أَساس البلاغة**’de şu surette vârid olmuştur:
وحازيةٍ ملبوسةٍ، ومنجَّسِ، وطارقةِ في طرقِها لم تُشدّدِ.)

Câhiliye ehlinin, Peygamber, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, gelinceye kadar, bir **متَكَهِّنٍ** ile bir **حَدَّاس** ve bir **راقٍ** ve bir **منَجِّس** ve bir **متَنَجِّم** arasında olduklarını vasfeder.

Ve **النَّجاس**: muska ile koruma; İbnü’l-A‘râbî’den; dedi ki: sanki o, bunun ismidir.

İbnü’l-A‘râbî: **المَعاذات**’tan (olanlar) **التَّمِيمة** ve **الجُلْبَة** ve **المنَجِّسة**’dir.

Ve muska ile korunana **مُنَجَّس** denir;

Sa‘leb dedi ki: ona dedim ki: muska ile korunana, **النجاسة**’dan alınmış olduğu hâlde, niçin **منَجَّس** denildi? dedi ki: Arapların, anlamları lafızlarına aykırı olan fiilleri vardır; “falanca **يتنجس** eder” denir; yani, onu **النجاسة**’dan çıkaran bir fiil yaptığı zaman; “**يَتَأَثَّم** eder” ve “**يَتَحَرَّجُ** eder” ve “**يَتَحَنَّثُ** eder” denildiği gibi; yani, onu **الإِثْمِ**’den ve **الحَرَج**’den ve **الحِنْث**’ten çıkaran bir fiil yaptığı zaman.

el-Cevherî: ve **التَّنْجِيسُ**, Arapların, göz değmesini onunla defettikleri, muska gibi bir şeydi; şairin sözü de bundandır:
وعَلَّقَ أنْجاساً عليَّ المُنَجِّس

(* “وعلق إلخ” sözü: **شرح القاموس**’ta olduğu üzere onun صدر’ı:
وكان لدي كاهنان وحارث)

el-Leys: **المُنَجَّسُ**, üzerine kemikler yahut bez parçaları asılan kimsedir.

Ve muska yapan kimseye **منَجِّس** denir; ve câhiliye ehli, çocuğun ve üzerine cinlerin gözlerinden korkulan kimsenin üzerine, hayız bezlerinden olan **الأَقْذارَ**ı asarlardı ve “cinler ona yaklaşmaz” derlerdi.

İbnü’l-A‘râbî: **النُّجُسُ** muska ile korunanlardır; ve **الجُنُس** donmuş sulardır.

Ve **المَنْجَسُ**: telin yarığı üzerine konulan bir deri parçasıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%B3/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ج س * نَجِسَ * الشيء من باب طرِب فهو * نَجِسٌ * بكسر الجيم وفتحها قال الله تعالى ﴿إنما المُشركون نَجَسٌ﴾ و * أَنْجَسَهُ * غيره و * نَجَّسَهُ * بمعنى

##### Türkçe

* ن ج س * **نَجِسَ**: şey, **طرِب** bâbından; o hâlde o, cîmin kesriyle ve fethiyle **نَجِسٌ**’dur. Allah Teâlâ dedi ki: { Şüphesiz müşrikler **نَجَسٌ**’dur }. Ve başkası onu **أَنْجَسَهُ**; ve onu **نَجَّسَهُ**, anlamca.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%B3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

النجس، بالفتح، وبه قرأ بعضهم. إنما قيده لجمع اللغات التي يذكرها بعد وهي النجس، بالكسر، قال أبو عبيد: زعم الفراء أنهم إذا بدءوا بالنجس ولم يذكروا الرجس، فتحوا النون والجيم، وإذا بدءوا بالرجس ثم أتبعوا بالنجس، كسروا النون، فهم إذا قالوه مع الرجس أتبعوه إياه، وقالوا: رجس نجس، كسروا لمكان رجس، وثنوا وجمعوا، كما قالوا: جاء بالطم والرم، فإذا أفردوا قالوا: بالطم، ففتحوا. قال ابن سيده: وكذلك يعكسون فيقولون: نجس، رجس، فيقولونها بالكسر، لمكان رجس، الذي بعده، فإذا أفردوه قالوا: نجس، وأما رجس مفردا، فمكسور على كل حال، هذا على مذهب الفراء. قال شيخنا: وإعتمد الحريري في درة الغواص أنه لا يجيء إلا إتباعا لرجس، والحق أنه أكثري، لقراءة ابن حيوة به في  إنما المشركون نجس  . قلت: وهو أيضا قراءة الحسن بن عمران ونبيح وأبي واقد والجراح وابن قطيب، كما صرح به الصاغاني في التكملة والعباب، والمصنف في البصائر. والنجس بالتحريك. والنجس، ككتف، وبه قرأ الضحاك، قيل: النجس بالتحريك يكون للواحد والإثنين والجمع والمؤنث، بلغة واحدة، رجل نجس، ورجلان نجس، وقوم نجس. قال الله تعالى:  إنما المشركون نجس  فإذا كسروا ثنوا وجمعوا وأنثوا فقالوا: أنجاس ونجسة. وقال الفراء: نجس، لا يجمع ولا يؤنث. وقال أبو الهيثم في قوله تعالى:  إنما المشركون نجس  ، أي أنجاس أخباث. والنجس مثل عضد، قال الشهاب الخفاجي، كما وجد بخطه، بعد ما ساق عبارة المصنف هذه، أقول: بين أن نونه تفتح وتكسر مع سكون الجيم، بقرينة قوله بالتحريك أي تحريك الجيم بفتح، لأن التحريك المطلق ينصرف للفتح عند اللغويين والقراء، وإستغنى عن التصريح بالسكون، لدلالة مفهوم التحريك، مع أنه الأصل، فحاصله أن فيه خمس لغات: فتح النون وكسرها مع سكون الجيم، والحركات الثلاث في الجيم مع فتح النون. وتوضيحه ما في العباب، وعبارته: النجس، بفتحتين، والنجس، بفتح فكسر، والنجس، بفتح فضم، والنجس، بفتح فسكون، والنجس بكسر فسكون: ضد الطاهر، وقد نجس ثوبه، كسمع وكرم، نجسا ونجاسة. وقال الراغب في المفردات، وتبعه المصنف في البصائر: النجاسة ضربان: ضرب يدرك الحاسة، وضرب يدرك بالبصيرة، وعلى الثاني وصف الله به المشركين في الآية المتقدمة. قلت: وذكر الزمخشري أنه مجاز. وأنجسه غيره ونجسه تنجيسا فتنجس، والفقهاء يفرقون بين النجس والمتنجس، كما هو مصرح به في محله. وفي الحديث، عن الحسن، في رجل زنى بامرأة تزوجها، فقال: هو أنجسها وهو أحق بها. وداء ناجس ونجيس، ككريم، وكذا داء عقام، إذا كان لا يبرأ منه. وقال الزمخشري: أعيا المنجسين. قال الشاعر:
  وداء قد أعيا بالأطباء ناجس وقال ساعدة بن جؤية:
  والشيب داء نجيس لا شفاء لـه                      للمرء كان صحيحا صائب القحم

  وتنجس: فعل فعلا يخرج به عن النجاسة، كما قيل: تأثم وتحرج وتحنث، إذا فعل فعلا يخرج به عن الإثم والحرج والحنث. والتنجيس: اسم شيء كانت العرب تفعله: وهو تعليق شيء من القذر أو عظام الموتى أو خرقة الحائض، كان يعلق على من يخاف عليه من ولوع الجن به، كالصبيان وغيرهم، ويقولون: الجن لا تقربها. وعبارة الصحاح: والننجيس: شيء كانت العرب تفعله، كالعوذة تدفع بها العين، ومنه قول الشاعر:
  وعلق أنجاسا على المنجس قلت: وصدره:
  ولو كان عندي كاهنان وحارس وقال ابن الأعرابي: من المعاذات: التميمة والجلبة والمنجسة. ويقال: المعوذ منجس، قال ثعلب: قلت له: لم قيل للمعوذ: منجس، وهو مأخوذ من النجاسة? فقال: لأن للعرب أفعالا تخالف معانيها ألفاظها، يقال: فلان يتنجس إذا فعل فعلا يخرج به من النجاسة، وساق العبارة التي سقناها آنفا. قلت: وسبق أيضا إنشاد قول العجاج في ح م س:
  ولم يهبن حمسة لأحمسا
  ولا أخا عقد ولا منجسا ومن سجعات الأساس: إذا جاء القدر لم يغن المنجم ولا المنجس، ولا الفيلسوف ولا المهندس. قال وهو الذي يعلق على الذي يخاف عليه الأنجاس، من عظام الموتى ونحوها، ليطرد الجن: لنفرتها من الأقذار. ومما يستدرك عليه: النجس، بالفتح، وككتف: الدنس القذر من الناس. وداء نجس، ككتف: عقيم، وقد يوصف به صاحب الداء، وكذلك في أخواته التي ذكرها المصنف. والنجس، بالفتح: إتخاذ عوذة الصبي، وقد نجس له ونجسه: عوذه. والنجاس، بالكسر: التعويذ، عن ابن الأعرابي، قال: كأنه الإسم من ذلك. قال: والنجس: بضمتين: المعوذون، وفي بعض النسخ: المعقدون، والمعنى واحد: وهم الذين يربطون على الأطفال ما يمنع العين والجن. ومن المجاز: نجسته الذنوب. والناس أجناس، وأكثرهم أنجاس. وتقول: لا ترى أنجس من الكافر، ولا أنحس من الفاجر، كما في الأساس. والمنجس: جليدة توضع على حز الوتر.

##### Türkçe

**النجس**; fetih ile; ve onunla bazısı okudu. Onu ancak, sonra zikredeceği lugatları toplamak için kayıtladı; ve onlar **النجس**’tir, kesr ile. Ebû Ubeyd dedi: Ferrâ’nın, onların **النجس** ile başlayıp **الرجس**’i zikretmedikleri zaman **النون** ve **الجيم**’i fetha ettiklerini; **الرجس** ile başlayıp sonra **النجس**’i ona tâbi kıldıkları zaman **النون**’u kesrettiklerini iddia ettiğini söyledi; onlar onu **الرجس** ile söyledikleri vakit onu ona tâbi kılarlar; ve “**رجس نجس**” derler; **رجس**’in yeri sebebiyle kesrettiler; ve tesniye ve cem‘ yaptılar; nitekim “**الطم** ve **الرم** ile geldi” dedikleri gibi; eğer tek başına kılarlarsa “**بالطم** ile” derler; böylece fetha ettiler. İbn Sîde dedi: Ve yine tersini yaparlar da “**نجس**، **رجس**” derler; onu kesr ile söylerler; kendisinden sonra gelen **رجس**’in yeri sebebiyle; onu tek başına kıldıkları vakit “**نجس**” derler. Ama **رجس** tek başına olunca, her hâlükârda kesr iledir; bu, Ferrâ’nın mezhebi üzerinedir. Şeyhimiz dedi: Harîrî, **درة الغواص**’ta onun ancak **رجس**’e tâbi olarak geldiğine itimat etti; hak ise onun ekserî olduğudur; İbn Hayve’nin onunla “**إنما المشركون نجس**”deki kıraati sebebiyle. Dedim: Ve o, ayrıca Hasan b. İmrân’ın, Nebîh’in, Ebû Vâkıd’ın, Cerrâh’ın ve İbn Kutayb’ın kıraatidir; Sâgânî’nin **التكملة** ve **العباب**’da, ve musannifin **البصائر**’da tasrih ettiği üzere. Ve **النجس** tahrîk ile. Ve **النجس**, **كتف** gibi; ve onunla Dahhâk okudu. Denildi: **النجس** tahrîk ile, tek, iki ve cem‘ ve müennes için olur; tek bir lugat ile: “adam **نجس**”, “iki adam **نجس**”, “kavim **نجس**”. Allah Teâlâ dedi: “**إنما المشركون نجس**”. Artık kesr ettikleri vakit tesniye ve cem‘ ve te’nîs yaparlar da “**أنجاس**” ve “**نجسة**” derler. Ferrâ dedi: “**نجس**; cem‘ edilmez ve müennes yapılmaz.” Ebû’l-Heysem, Allah Teâlâ’nın “**إنما المشركون نجس**” sözü hakkında dedi ki: yani “**أنجاس**”, habîsler. Ve **النجس**, **عضد** gibi. Şihâb Hafâcî dedi; hattıyla bulunmuş olduğu üzere; musannifin bu ibaresini sevk ettikten sonra: Derim ki: **النون**’unun, **الجيم**’in sükûnu ile birlikte fetha ve kesr edildiğini beyan etti; “tahrîk ile” sözüne karine olarak; yani **الجيم**’i fetha ile harekelemek; çünkü mutlak tahrîk, lugatçılar ve kurrâ nezdinde fethaya yönelir; ve sükûnu tasrih etmekten müstağni oldu; tahrîkin mefhumu delâlet ettiği için; bununla beraber o asıldır. Öyleyse hâsılı: onda beş lugat vardır: **النون**’un fethası ve kesri, **الجيم**’in sükûnu ile; ve **النون**’un fethasıyla birlikte **الجيم**’de üç hareke. Bunun açıklaması **العباب**’dadır; ve ibaresi: **النجس**, iki fetha ile; ve **النجس**, fetha sonra kesr ile; ve **النجس**, fetha sonra damme ile; ve **النجس**, fetha sonra sükûn ile; ve **النجس**, kesr sonra sükûn ile: **الطاهر**’in zıddıdır. Ve “elbisesi **نجس** oldu”; **سمع** ve **كرم** gibi; **نجسا** ve **نجاسة** olarak. Râgıb **المفردات**’ta dedi, ve musannif **البصائر**’da ona tâbi oldu: **النجاسة** iki kısımdır: bir kısım duyuyla idrak edilir; bir kısım basîretle idrak edilir; ve ikinci üzere Allah, önceki âyette müşrikleri onunla vasfetti. Dedim: Zemahşerî, onun mecaz olduğunu zikretti. Ve başkası onu **أنجسه** etti; ve onu **نجسه** etti, **تنجيسا**; böylece o **تنجس** oldu. Ve fukahâ, **النجس** ile **المتنجس** arasında ayırım yaparlar; mahallinde tasrih edilmiş olduğu üzere. Ve hadiste, Hasan’dan: Bir adam, evlendiği bir kadınla zina etti; dedi ki: “O, onu **أنجسها** etti; ve o, ona daha lâyıktır.” Ve **داء ناجس** ve **نجيس**, **ككريم** gibi; ve yine **داء عقام**; eğer ondan şifa bulmaz ise. Zemahşerî dedi: **المنجسين**’i âciz bıraktı. Şair dedi:
  Ve bir dert ki tabipleri âciz bıraktı: **ناجس**
Ve Sâ‘ide b. Cüveyye dedi:
  Ve ak saç, bir derttir: **نجيس**; ona şifa yoktur                      kişi için; sağlıklı iken; isabet eden şiddetli felâketler

Ve **تنجس**: bir fiil yaptı; onunla **النجاسة**’den çıkar; nitekim denildi: **تأثم** ve **تحرج** ve **تحنث**; eğer bir fiil yaparsa, onunla **الإثم** ve **الحرج** ve **الحنث**’ten çıkar. Ve **التنجيس**: Arapların yaptığı bir şeyin adıdır: o, pislikten bir şey yahut ölülerin kemikleri yahut hayızlı kadının bir paçavrası asmak idi; cinlerin ona musallat olmasından korkulan kimseye asılırdı; çocuklar ve başkaları gibi; ve derlerdi: “Cinler ona yaklaşmaz.” Ve **الصحاح**’ın ibaresi: Ve **الننجيس**: Arapların yaptığı bir şeydir; göz değmesini onunla defettikleri bir **العوذة** gibi. Ondandır şairin sözü:
  Ve **أنجاس**’ı **المنجس** üzerine astı
Dedim: Ve onun صدر’ı:
  Ve eğer yanımda iki kâhin ve bir bekçi olsaydı
İbnü’l-A‘râbî dedi: **المعاذات**’tan: **التميمة** ve **الجلبة** ve **المنجسة**. Ve denilir: **المعوذ** **منجس**’tir. Sa‘leb dedi: Ona dedim: **المعوذ**’a niçin **منجس** denildi; hâlbuki o **النجاسة**’den alınmıştır? Dedi ki: Çünkü Arapların, mânâları lafızlarına muhalif fiilleri vardır; denilir: “Falan **يتنجس** eder”; eğer bir fiil yaparsa, onunla **النجاسة**’den çıkar; ve az önce sevk ettiğimiz ibareyi sevk etti. Dedim: Ve daha önce de **ح م س**’te A‘câc’ın sözünün inşâdı geçti:
  Ve **أحمسا** için bir **حمسة**’den korkmadılar
  Ne bir akit kardeşinden, ne de bir **منجسا**’dan
Ve **الأساس**’ın secilerinden: “Kader geldiği vakit, ne **المنجم** fayda verir ne **المنجس**; ne filozof ne mühendis.” Dedi: O, kendisine **الأنجاس**’tan; ölülerin kemiklerinden ve benzerlerinden; cinleri kovmak için asılan kimsedir: onların pisliklerden nefret etmeleri sebebiyle. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **النجس**, fetih ile, ve **كتف** gibi: insanlardan kirli pis olan. Ve **داء نجس**, **كتف** gibi: kısır; ve dert sahibi onunla vasfedilebilir; musannifin zikrettiği kardeşlerinde de böyledir. Ve **النجس**, fetih ile: çocuğun **عوذة**’sini edinmek; ve onun için **نجس** etti ve onu **نجسه** etti: ona **عوذه** etti. Ve **النجاس**, kesr ile: **التعويذ**; İbnü’l-A‘râbî’den. Dedi: Sanki o, bunun ismidir. Dedi: Ve **النجس**, iki damme ile: **المعوذون**; ve bazı nüshalarda: **المعقدون**; ve mânâ birdir: onlar, çocukların üzerine göz ve cinleri engelleyen şeyi bağlayan kimselerdir. Ve mecazdandır: “Günahlar onu **نجسته** etti.” Ve insanlar cinslerdir; ve onların çoğu **أنجاس**’tır. Ve dersin: “Kâfirden daha **أنجس** görmezsin; fâcirden daha **أنحس** görmezsin”; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve **المنجس**: kirişin yarığı üzerine konulan bir deri parçasıdır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%B3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَجِسَ
1 نَجِسَ ذ , aor. نَجَسَ ; (S, Msb, K;) and نَجَسَ, aor. نَجُسَ ; (Msb;) and نَجُسَ, aor. نَجُسَ , (K,) accord. to some, but the books of good repute are silent respecting this last; (Msb;) inf. n. نَجَسٌ, (S, Msb, TA,) of the first; (Msb;) and نَجَاسَةٌ, (TA,) or this last is a simple subst. [as the verb نَجُسَ to which by rule it should belong is not of good authority]; (Msb;) It was, or became, unclean, dirty, filthy, or impure; (Msb;) [i. e.,] contr. of طَهَرَ, or طَهُرَ: (Msb, K: *) نَجَاسَة is of two kinds; one kind is perceived by sense; and one kind is perceived by the mind; of which latter kind is that which is attributed, in the Kur, ix. 28, to those who assert God to have associates: (Er-Rلghib, B:) but in this latter sense, it is said by Z, to be tropical. (TA.) [See also نَجَاسَةٌ below.] You also say, (of a garment, A, Msb,) ↓ تنجّس, meaning, It was, or became, rendered unclean, dirty, filthy, or impure. (A, Msb, K.) -A2- نَجْسٌ, [app. an inf. n. of which the verb is نَجَسَ,] The making a child's عُودَة [or amulet, of any of the kinds described below, voce تَنْجِيسٌ]. (TA.)

نجّسهُ
2 نجّسهُ ذ , (S, A, Msb, K,) inf. n. تَنْجِيسٌ, (TA,) He rendered him, or it, unclean, dirty, filthy, or impure; (A, Msb, K;) and ↓ انجسهُ signifies the same. (S, A, K.) El-Hasan said of a man who married a woman with whom he had committed fornication, فَهُوَ أَحَقُّ بِهَا ↓ هُوَ أَنْجَسَهَا [He defiled her, therefore he is most worthy of her]. (A, TA. *) ― -b2- نَجَّسَتْهُ الذُّنُوبُ (tropical:) [Sins, or crimes, defiled him]. (A, TA.) -A2- نجّس لَهُ, and نجّسهُ, He charmed him; or fortified him by a charm or an amulet [of any of the kinds described below, voce تَنْجِيسٌ, q. v.]; syn. عَوَّذَهُ. (TA.)

4 أَنْجَسَ see 2, in two places.

تنجّس
5 تنجّس ذ : see نَجِسَ. -A2- He did a deed whereby to become free from uncleanness, dirt, filth, or impurity; (K;) like as you say تَأَثَّمَ and تَحَرَّجَ and تَحَنَّثَ, meaning, he did a deed whereby to become free from crime, sin, &c. (TA.)

نَجْسٌ
نَجْسٌ ذ : see نَجِسٌ.

نِجْسٌ
نِجْسٌ ذ : see نَجِسٌ.

نَجَسٌ
نَجَسٌ ذ : see نَجِسٌ.

نَجُسٌ
نَجُسٌ ذ : see نَجِسٌ.

نَجِسٌ
نَجِسٌ ذ and ↓ نَجَسٌ (S, A, O, Msb, K) and ↓ نَجُسٌ and ↓ نَجْسٌ and ↓ نِجْسٌ (A, O, K) Unclean, dirty, filthy, or impure: (A, Msb, K:) the last of these is only used when the word is preceded or followed by رِجْسٌ: (ISd:) or only when it is preceded by رِجْسٌ: (Fr, S, * and Har in the Durrat-el-Ghowwلs:) but this remark correctly applies only to the greater number of instances: (M, F:) the second of the above five forms is an inf. n. used as an epithet; (A, Msb;) and is [therefore] used as sing. and dual. and pl. and masc. and fem., without variation: (TA:) [and the first and last are also used as pls., as will be seen below; but when so used, I suppose قَوْمٌ or some other coll. gen. n. to be understood:] the pl. [of every one of the other forms] is أَنْجَاسٌ (A, Msb, TA) and [of the fourth and fifth, and perhaps of the first and third also, though I do not remember similar instances,] نِجْسَةٌ. (TA.) [See also نَجَاسَةٌ, below.] نَجِسٌ and ↓ نَجْسٌ [&c.], applied to a man, signify Unclean, &c., [both properly and tropically]. (TA.) [The two following examples are said in the A to be tropical.] النَّاسُ أَجْنَاسٌ وَأَكْثَرُهُمْ أَنْجَاسٌ (tropical:) [Men are of several kinds, and most of them are unclean.] (A, TA.) And اِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ (tropical:) [Verily the associaters of others with God are but unclean], said in the Kur, [ix. 28,] (S, A, TA,) or نَجِسٌ, or ↓ نِجْسٌ, accord. to certain readers. (TA.) -A2- Also, all the above forms, A man having an incurable disease. (TA.) ― -b2- See also نَاجِسٌ.

نُجُسٌ
نُجُسٌ ذ : see مُنَجِّسٌ.

نِجَاسٌ
نِجَاسٌ ذ : see تَنْجِيسٌ.

نَجِيسٌ
نَجِيسٌ ذ : see نَاجِسٌ.

نَجَاسَةٌ
نَجَاسَةٌ ذ : see 1: Uncleanness, dirtiness, filthiness, or impurity. (Msb.) ― -b2- In the conventional language of the law, A particular uncleanness, of such a kind as renders prayer invalid; as urine, and blood, and wine. (Msb.)

دَآءٌ نَاجِسٌ
دَآءٌ نَاجِسٌ ذ and ↓ نَجِيسٌ (S, A, K) and ↓ نَجِسٌ (TA) An incurable disease: (S, K, TA:) or a disease that baffles the مُنَجِّسُون. (A.) See مُنَجِّسٌ.

أَنْجَسُ
أَنْجَسُ ذ [More, and most, unclean, dirty, filthy, or impure]. You say, لَا تَرَى أَنْجَسَ مِنَ الكَافِرِ (tropical:) [Thou wilt not see any one more unclean than the unbeliever]. (A, TA.)

تَنْجِيسٌ
تَنْجِيسٌ ذ The name of a thing, either something unclean, or bones of the dead, or a menstruous rag, which used to be hung upon him for whom there was a fear of the jinn's, or genii's, being attached to him: (K:) or the hanging of some such thing upon such a person, as a child or any other; for they used to say that the jinn would not approach those things: (TA:) or a thing which the Arabs used to do, as an amulet, to drive away thereby the [evil] eye: (S:) ↓ مُنَجِّسَةٌ also is the name of a kind of amulet: (IAar:) and ↓ نِجَاسٌ is syn. with تَعْوِيذٌ; [by which may be meant either that it signifies an amulet, or that it is a quasi-inf. n. of 2; for it is said that] it is app. a subst. from نَجَّسَ لَهُ, or نَجَّسَهُ, as signifying عَوَّذَهُ. (IAar.) See also 2.

مُنَجِّسٌ
مُنَجِّسٌ ذ One who hangs, upon him for whom there is fear, unclean things, such as bones of the dead, and the like, to drive away the jinn, or genii; because these beings shun such things; (S, * A, TA;) one who fortifies by charms or amulets [of the kinds above mentioned]; syn, مُعَوِّذٌ: (K:) pl. مُنَجِّسُونَ: (A:) and ↓ نُجُسٌ [a pl. of which the sing. is not mentioned] is syn. with مُعَوِّذُونَ. (IAar.) -A2- Also, A little piece of skin that is put upon the notch [which is the place] of the bow-string. (TA.)

مُنَجِّسَةٌ
مُنَجِّسَةٌ ذ : see تَنْجِيسٌ.

##### Türkçe

**نَجِسَ**
1 **نَجِسَ** ذ , muzâri‘ı **نَجَسَ** ; (S, Msb, K;) ve **نَجَسَ**, muzâri‘ı **نَجُسَ** ; (Msb;) ve **نَجُسَ**, muzâri‘ı **نَجُسَ** , (K,) bazılarına göre; fakat muteber kitaplar bu sonuncusu hakkında suskundur; (Msb;) mastarı **نَجَسٌ**, (S, Msb, TA,) birincinin; (Msb;) ve **نَجَاسَةٌ**, (TA,) yahut bu sonuncu basit bir isimdir [çünkü kaide gereği ona ait olması gereken **نَجُسَ** fiili sağlam otoriteye sahip değildir]; (Msb;) Pis oldu, kirli oldu, murdar oldu, yahut necis oldu; (Msb;) [yani,] **طَهَرَ**’ın yahut **طَهُرَ**’ın zıddı: (Msb, K: *) **نَجَاسَة** iki kısımdır; bir kısmı duyuyla idrak edilir; bir kısmı da zihinle idrak edilir; bu ikinci kısımdan olan, Kur’ân’da (ix. 28) Allah’a ortak koştuğunu ileri sürenlere nispet edilendir: (Er-Râghib, B:) fakat bu ikinci mânada, Z tarafından mecazî olduğu söylenir. (TA.) [Aşağıda **نَجَاسَةٌ**’ye de bak.] Sen ayrıca dersin ki, (bir elbise hakkında, A, Msb,) ↓ **تنجّس**, yani, Pis kılındı, kirli kılındı, murdar kılındı, yahut necis kılındı. (A, Msb, K.) -A2- **نَجْسٌ**, [görünüşe göre fiili **نَجَسَ** olan bir mastar,] bir çocuğa **عُودَة** [yahut muska; aşağıda, **تَنْجِيسٌ** maddesinde anlatılan türlerden herhangi biri] yapma. (TA.)

**نجّسهُ**
2 **نجّسهُ** ذ , (S, A, Msb, K,) mastarı **تَنْجِيسٌ**, (TA,) Onu yahut onu (şeyi) pis kıldı, kirli kıldı, murdar kıldı, yahut necis kıldı; (A, Msb, K;) ve ↓ **انجسهُ** aynı mânaya gelir. (S, A, K.) El-Hasan, zina ettiği bir kadınla evlenen bir adam hakkında şöyle dedi: فَهُوَ أَحَقُّ بِهَا ↓ هُوَ أَنْجَسَهَا [Onu kirletti; bu sebeple ona en lâyık olan odur]. (A, TA. *) ― -b2- **نَجَّسَتْهُ الذُّنُوبُ** (mecaz:) [Günahlar yahut suçlar onu kirletti]. (A, TA.) -A2- **نجّس لَهُ**, ve **نجّسهُ**, Ona muska yaptı; yahut onu bir büyü yahut bir muska ile [aşağıda, **تَنْجِيسٌ** maddesinde anlatılan türlerden herhangi biriyle] tahkim etti; eş anlamlısı **عَوَّذَهُ**. (TA.)

4 **أَنْجَسَ**: 2’ye bak, iki yerde.

**تنجّس**
5 **تنجّس** ذ : **نَجِسَ**’e bak. -A2- Necasetten, kirden, pislikten yahut necislikten kurtulmak için bir iş yaptı; (K;) tıpkı **تَأَثَّمَ** ve **تَحَرَّجَ** ve **تَحَنَّثَ** demen gibi; yani, suçtan, günahtan vb. kurtulmak için bir iş yaptı. (TA.)

**نَجْسٌ**
**نَجْسٌ** ذ : **نَجِسٌ**’e bak.

**نِجْسٌ**
**نِجْسٌ** ذ : **نَجِسٌ**’e bak.

**نَجَسٌ**
**نَجَسٌ** ذ : **نَجِسٌ**’e bak.

**نَجُسٌ**
**نَجُسٌ** ذ : **نَجِسٌ**’e bak.

**نَجِسٌ**
**نَجِسٌ** ذ ve ↓ **نَجَسٌ** (S, A, O, Msb, K) ve ↓ **نَجُسٌ** ve ↓ **نَجْسٌ** ve ↓ **نِجْسٌ** (A, O, K) Pis, kirli, murdar, yahut necis: (A, Msb, K:) bunların sonuncusu ancak kelime **رِجْسٌ** ile önce gelince yahut sonra gelince kullanılır: (ISd:) yahut ancak **رِجْسٌ** ile önce gelince kullanılır: (Fr, S, * ve Har, Durrat-el-Ghowwâs’ta:) fakat bu kayıt doğru olarak ancak örneklerin çoğuna uygulanır: (M, F:) yukarıdaki beş şeklin ikincisi, sıfat olarak kullanılan bir mastardır; (A, Msb;) ve [bu sebeple] tekil, ikil ve çoğul; müzekker ve müennes olarak, değişmeksizin kullanılır: (TA:) [ve birinci ile sonuncu da aşağıda görüleceği üzere çoğul olarak kullanılır; fakat böyle kullanıldıklarında, anlaşılan **قَوْمٌ** yahut başka bir cins topluluk ismi kastedilir:] çoğulu [diğer şekillerin her birinin] **أَنْجَاسٌ**’dır (A, Msb, TA) ve [dördüncü ve beşincinin, ve belki birinci ve üçüncünün de, benzer örnekleri hatırlamamakla beraber,] **نِجْسَةٌ**’dir. (TA.) [Aşağıda **نَجَاسَةٌ**’ye de bak.] **نَجِسٌ** ve ↓ **نَجْسٌ** [&c.], bir adama uygulandığında, Pis vb. mânasına gelir, [hem hakikî hem mecazî]. (TA.) [A’daki şu iki örneğin mecazî olduğu söylenir.] **النَّاسُ أَجْنَاسٌ وَأَكْثَرُهُمْ أَنْجَاسٌ** (mecaz:) [İnsanlar çeşit çeşittir; onların çoğu pistir]. (A, TA.) Ve **اِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ** (mecaz:) [Şüphesiz Allah’a ortak koşanlar ancak pistir], Kur’ân’da [ix. 28] söylenmiştir, (S, A, TA,) yahut **نَجِسٌ**, yahut ↓ **نِجْسٌ**, bazı kıraat sahiplerine göre. (TA.) -A2- Ayrıca, yukarıdaki şekillerin hepsi: Tedavisi olmayan bir hastalığı olan adam. (TA.) ― -b2- **نَاجِسٌ**’e de bak.

**نُجُسٌ**
**نُجُسٌ** ذ : **مُنَجِّسٌ**’e bak.

**نِجَاسٌ**
**نِجَاسٌ** ذ : **تَنْجِيسٌ**’e bak.

**نَجِيسٌ**
**نَجِيسٌ** ذ : **نَاجِسٌ**’e bak.

**نَجَاسَةٌ**
**نَجَاسَةٌ** ذ : 1’e bak: Necaset, kirlilik, pislik, yahut necislik. (Msb.) ― -b2- Fıkhın örfî dilinde, namazı geçersiz kılan türden belirli bir necaset; idrar, kan ve şarap gibi. (Msb.)

**دَآءٌ نَاجِسٌ**
**دَآءٌ نَاجِسٌ** ذ ve ↓ **نَجِيسٌ** (S, A, K) ve ↓ **نَجِسٌ** (TA) Tedavisi olmayan bir hastalık: (S, K, TA:) yahut **مُنَجِّسُون**’u aciz bırakan bir hastalık. (A.) **مُنَجِّسٌ**’e bak.

**أَنْجَسُ**
**أَنْجَسُ** ذ [Daha pis ve en pis; daha kirli ve en kirli; daha murdar ve en murdar; yahut daha necis ve en necis]. Şöyle dersin: **لَا تَرَى أَنْجَسَ مِنَ الكَافِرِ** (mecaz:) [Kâfirden daha pis olan hiçbir kimseyi görmezsin]. (A, TA.)

**تَنْجِيسٌ**
**تَنْجِيسٌ** ذ Cinlerin, yahut perilerin, kendisine musallat olmasından korkulan kimseye asılmak üzere, ya necis bir şeyin, ya ölü kemiklerinin, ya da hayız bezinin adı; (K:) yahut çocuk yahut başka biri gibi böyle bir kimseye bu tür bir şeyin asılması; çünkü onlar cinlerin o şeylere yaklaşmayacağını söylerlerdi: (TA:) yahut Arapların, bununla [kötü] nazarı defetmek için muska olarak yaptıkları bir şey: (S:) ↓ **مُنَجِّسَةٌ** da bir muska türünün adıdır: (IAar:) ve ↓ **نِجَاسٌ**, **تَعْوِيذٌ** ile eş anlamlıdır; [bununla ya muska mânası kastedilmiş olabilir, yahut 2’nin şibh-mastarı olabilir; çünkü] görünüşe göre **نَجَّسَ لَهُ** yahut **نَجَّسَهُ**’den bir isimdir; bunlar **عَوَّذَهُ** mânasında olmak üzere. (IAar.) 2’ye de bak.

**مُنَجِّسٌ**
**مُنَجِّسٌ** ذ Korkulan kimseye, cinleri yahut perileri uzaklaştırmak için, ölü kemikleri ve benzeri gibi necis şeyler asan kimse; çünkü bu varlıklar bu tür şeylerden sakınır; (S, * A, TA;) yukarıda anılan türlerden büyüler yahut muskalarla tahkim eden kimse; eş anlamlısı **مُعَوِّذٌ**: (K:) çoğulu **مُنَجِّسُونَ**: (A:) ve ↓ **نُجُسٌ** [tekili zikredilmeyen bir çoğul] **مُعَوِّذُونَ** ile eş anlamlıdır. (IAar.) -A2- Ayrıca, yay kirişinin çentiği [yani yeri] üzerine konulan küçük bir deri parçası. (TA.)

**مُنَجِّسَةٌ**
**مُنَجِّسَةٌ** ذ : **تَنْجِيسٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%B3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَجِسَ
نَجِسَ A ( n. ac. نَجَس 4 ),
a.  Was dirty, filthy, impure.

نَجُسَ
نَجُسَ U ( n. ac. نَجَاْسَة 22t ),
a.  see supra.

نَجَّسَ
نَجَّسَ II ,
a.  Dirtied; sullied, defiled, contaminated; polluted; profaned.

أَنْجَسَ
أَنْجَسَ IV ,
a.  see II .

تَنَجَّسَ
تَنَجَّسَ V ,
a.  Defiled himself; was defiled &c.

b.  Purified himself.

اِنْتَجَسَ
اِنْتَجَسَ VIII ,
a.  see V (a) .

نَجْس
نَجْس 1 ,  نِجْس 2 , ( pl. أَنْجَاْس 38 ),
a.  see 5 .

نَجَس
نَجَس 4 ,
a.  Dirt; impurity, pollution, uncleanness; contamination; profanation.

b.  see 5 .

نَجِس
نَجِس 5 ,
a.  Dirty; filthy, foul; impure, unclean; contaminated, polluted; profaned.

نَجُس
نَجُس 6 ,
a.  see 5 .

نَاْجِس
نَاْجِس 21 ,
a.  Incurable.

نَجَاْسَة
نَجَاْسَة 22t ,
a.  see 4 (a) .

نَجِيْس
نَجِيْس 25 ,
a.  see 21 .

نَجَّسَ
N. Ag. نَجَّسَ II ,
a.  Maker of amulets.

نَجَّسَ
N. Ac. نَجَّسَ II ,
a.  Amulet, charm.

b.  see 4 .

##### Türkçe

**نَجِسَ**
**نَجِسَ** A ( n. ac. **نَجَس** 4 ),
a.  Kirli, pis, necis oldu.

**نَجُسَ**
**نَجُسَ** U ( n. ac. **نَجَاْسَة** 22t ),
a.  Yukarıdakine bak.

**نَجَّسَ**
**نَجَّسَ** II ,
a.  Kirletti; lekeledi, murdar etti, bulaştırdı; kirletti; kutsalı kirletti.

**أَنْجَسَ**
**أَنْجَسَ** IV ,
a.  II’ye bak.

**تَنَجَّسَ**
**تَنَجَّسَ** V ,
a.  Kendini murdar etti; murdar oldu vb.

b.  Kendini temizledi.

**اِنْتَجَسَ**
**اِنْتَجَسَ** VIII ,
a.  V (a)’ya bak.

**نَجْس**
**نَجْس** 1 ,  **نِجْس** 2 , ( pl. **أَنْجَاْس** 38 ),
a.  5’e bak.

**نَجَس**
**نَجَس** 4 ,
a.  Kir; necaset, kirlilik, pislik; bulaşma; kutsalı kirletme.

b.  5’e bak.

**نَجِس**
**نَجِس** 5 ,
a.  Kirli; pis, iğrenç; necis, pis; bulaşmış, kirlenmiş; kutsalı kirletilmiş.

**نَجُس**
**نَجُس** 6 ,
a.  5’e bak.

**نَاْجِس**
**نَاْجِس** 21 ,
a.  Tedavisi olmayan.

**نَجَاْسَة**
**نَجَاْسَة** 22t ,
a.  4 (a)’ya bak.

**نَجِيْس**
**نَجِيْس** 25 ,
a.  21’e bak.

**نَجَّسَ**
N. Ag. **نَجَّسَ** II ,
a.  Muska yapıcısı.

**نَجَّسَ**
N. Ac. **نَجَّسَ** II ,
a.  Muska, büyü.

b.  4’e bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%B3/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

نجس
نَجِسَ - يَنْجَسُ (نَجُسَ - يَنْجُسُ) - نَجَس
نَجِسَ - يَنْجَسُ (نَجُسَ - يَنْجُسُ) + الكائن أو الشيء:  يقذر ويتلوث ويتسخ (ولا يوجد في القرآن ألفاظ " يقذر أو يتلوث أو يتسخ"): يصيبه  شيء ذو روح كريه أو هيئة قبيحة أو أثر مؤذ أو ضار فيكرهه ويسعى للتبرأ منه
نَجَس: على وزن " فَعَل": اسم فعل " نَجِسَ - يَنْجَسُ ": وهو كذلك بمعنى مفعول: الشيء ذو الروح الكريه أو الهيئة القبيحة أو الأثر الضار والمؤذي، مما يعلق أو يصيب الناس، فيسعون للتبرأ منه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التلوث والاتساخ بالقذر والنجس والسخام وما شابه"، وهي:
فََرَث - يَفْرُثُ، صَدَّ - يَصِدُّ، رَجُسَ - يَرْجُسُ (رَجِسَ - يَرْجَسُ)، نَجِسَ - يَنْجَسُ (نَجُسَ - يَنْجُسُ)، دَسَى - يَدْسَى (دَسَا - يَدْسُو)، شَابَ - يَشُوْبُ
نجس
 	﴿ياأيها الذين آمنوا إنما المشركون نجس فلا يقربوا المسجد الحرام بعد عامهم هذا وإن خفتم عيلة فسوف يغنيكم الله من فضله إن شاء إن الله عليم حكيم(28)﴾ التوبة
مختار الصحاح
● [نجس] ن ج س: نَجِسَ الشيء من باب طرِب فهو نَجِسٌ بكسر الجيم وفتحها قال الله تعالى ﴿إنما المُشركون نَجَسٌ﴾ و أَنْجَسَهُ غيره و نَجَّسَهُ بمعنى
معجم الفرائد القرآنية:
ن ج س
" نَجَسٌ " في قوله تعالى :" إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ فَلا يَقْرَبُوا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ بَعْدَ عَامِهِمْ هَذَا " (28) التوبة .
النَّجَس : كل مستقذر، والنجاسة القذارة .
الراغب
نجس
- النجاسة: القذارة، وذلك ضربان: ضرب يدرك بالحاسة، وضرب يدرك بالبصيرة، والثاني وصف الله تعالى به المشركين فقال: }إنما المشركون نجس{ [التوبة/28] ويقال: نجسة. أي: جعله نجسا، ونجسه أيضا: أزال نجسه، ومنه تنجيس العرب، وهو شيء كانوا يفعلونه من تعليق عوذة على الصبي ليدفعوا عنه نجاسة الشيطان، والناجس والنجيس: داء خبيث لا دواء له.
ملخص اللسان:
1.    النَّجْسُ والنِّجْسُ والنَّجَسُ: القَذِرُ من الناس ومن كل شيء  قَذِرْتَه. ونَجِسَ الشيءَ يَنْجَسُ نَجَساً، فهو نَجِسٌ ونَجَسٌ،  ورجل نَجِسٌ ونَجَسٌ، والجمع أَنْجاسٌ، وقيل: النَّجَسُ يكون للواحد  والاثنين والجمع والمؤنث بلفظ واحد، رجل نَجَسٌ ورجلان نَجَسٌ وقوم نَجَسٌ.
2.     والنَّجِسُ: الدَّنِس.
3.     وداء نجِسٌ وناجِسٌ ونَجِيسٌ وعَقامٌ: لا يبرأُ منه، وقد يوصف به صاحب الداء.
4.    والّنَجْس: اتخاذ عُوذَةٍ للصبي، وقد نَجَّس له ونَجَّسَه: عَوّذَه ، والنَّجاس: التعويذ؛والتَّنْجِيسُ شيء كانت العرب تفعله كالعوذة تدفع بها العين؛
لسان العرب
● - نجس: النَّجْسُ والنِّجْسُ والنَّجَسُ: القَذِرُ من الناس ومن كل شيء  قَذِرْتَه. ونَجِسَ الشيءَ، بالكسر، يَنْجَسُ نَجَساً، فهو نَجِسٌ ونَجَسٌ،  ورجل نَجِسٌ ونَجَسٌ، والجمع أَنْجاسٌ، وقيل: النَّجَسُ يكون للواحد  والاثنين والجمع والمؤنث بلفظ واحد، رجل نَجَسٌ ورجلان نَجَسٌ وقوم نَجَسٌ.  قال اللَّه تعالى: إِنما المشركون نَجَسٌ؛ فإِذا كَسَرُوا ثَنَّوْا  وجَمَعوا وأَنَّثوا فقالوا أَنْجاسٌ ونِجْسَةٌ، وقال الفرّاء: نَجَسٌ لا يجمع  ولا يؤنث. وقال أَبو الهيثم في قوله: إِنما المشركون نَجَسٌ؛ أَي  أَنْجاسٌ أَخباث. وفي الحديث: أَن النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، كان إِذا دخل  الخلاء قال: اللهم إِني أَعوذ بك من النَّجْسِ الرِّجْس الخَبيثِ  المُخْبِث. قال أَبو عبيد: زعم الفرّاء أَنهم إِذا بدؤوا بالنجس ولم يذكروا الرجس  فتحوا النون والجيم، وإِذا بدؤوا بالرجس ثم أَتبعوه بالنجس كَسَروا  النون، فهم إِذا قالوه مع الرجس أَتبعوه إِياه وقالوا: رِجْسٌ نِجْسٌ، كسروا  لِمَكان رجس وثَنَّوا وجمعوا كما قالوا: جاء بالطِّمِّ والرِّمِّ، فإِذا  أَفردوا قالوا بالطَّم ففتحوا، وأَنْجَسَه غيرُه ونَجَّسه بمعنى؛ قال ابن  سيده: وكذلك يعكسون فيقولون نِجْس رِجْسٌ فيقولونها بالكسر لمكان رِجْسٍ  الذي بعده، فإِذا أَفردوه قالوا نَجَسٌ، وأَما رِجْسٌ مفرداً فمكسور على  كل حال؛ هذا على مذهب الفرّاء؛ وهي النَّجاسة، وقد أَنْجَسه. وفي الحديث  عن الحسن في رجل زنى بامرأَة تزوجها فقال: هو أَنْجَسَها وهو أَحق بها  والنَّجِسُ: الدَّنِس. وداء نجِسٌ وناجِسٌ ونَجِيسٌ وعَقامٌ: لا يبرأُ منه،  وقد يوصف به صاحب الداء.  والّنَجْس: اتخاذ عُوذَةٍ للصبي، وقد نَجَّس له ونَجَّسَه: عَوّذَه؛  قال:وجارِيَةٍ مَلْبونَةٍ، ومُنَجِّسٍ،  وطارِقَةٍ في طَرْقِها لم تُسَدَّد  (* هذا البيت ورد في أَساس البلاغة على هذه الصورة:  وحازيةٍ ملبوسةٍ، ومنجَّسِ، وطارقةِ في طرقِها لم تُشدّدِ.)  يصف أَهل الجاهلية أَنهم كانوا بين متَكَهِّنٍ وحَدَّاس وراقٍ ومنَجِّس  ومتَنَجِّم حتى جاء النبي، صلى اللَّه عليه وسلم.  والنَّجاس: التعويذ؛ عن ابن الأَعرابي، قال: كأَنه الاسم من ذلك ابن  الأَعرابي: من المَعاذات التَّمِيمة والجُلْبَة والمنَجِّسة. ويقال  للمُعَوَّذِ: مُنَجَّس؛ قال ثعلب: قلت له: المُعَوَّذ لِمَ قيل له منَجَّس وهو  مأْخوذ من النجاسة؟ فقال: إِن للعرب أَفعالاً تخالف معانيها أَلفاظها،  يقال: فلان يتنجس إِذا فعل فعلاً يخرج به من النجاسة كما قيل يَتَأَثَّم  ويَتَحَرَّجُ ويَتَحَنَّثُ إِذا فعل فعلاً يخرج به من الإِثْمِ والحَرَج  والحِنْث. الجوهري: والتَّنْجِيسُ شيء كانت العرب تفعله كالعوذة تدفع بها  العين؛ ومنه قول الشاعر:  وعَلَّقَ أنْجاساً عليَّ المُنَجِّس  (* قوله «وعلق إلخ» صدره كما في شرح  القاموس :  وكان لدي كاهنان وحارث)  الليث: المُنَجَّسُ الذي يعلَّق عليه عظام أَو خرق. ويقال للمُعَوِّذ:  منَجِّس، وكان أَهل الجاهلية يعلِّقون على الصبيّ ومن يخاف عليه عيون الجن  الأَقْذارَ من خِرَقِ المَحِيض ويقولون: الجن لا تقربها. ابن الأَعرابي:  النُّجُسُ المعَوَّذون، والجُنُس المياه الجامدة.  والمَنْجَسُ: جليدة توضع على حز الوَتَر.
مقاييس اللغة:
(نجس) النون والجيم والسين أصلٌ صحيح يدلُّ على خلاف الطّهارة. وشيء نَجِسٌ ونَجَسٌ: قذِر. والنَّجَس: القَذَر. وليس ببعيد أن يكون منه * قولهم: النَّاجس: الداء لا دَواءَ له. قال ساعدةُ الهذليّ:
والشيب داءٌ نَجِيسٌ لا دواءَ له *** للمرءِ كان صحيحاً صائبَ القُحَمِ([14])
كأنَّه إذا طال بالإنسان نَجِسَه [أو نَجَّسَه([15])]، أي قَذِره أو قذَّره. أمَّا التَّنجيس فشيء كانت العرب تفعله، كانوا يعلِّقون على الصبِيِّ شيئاً يعوِّذونه من الجنّ، ولعلَّ ذلك عَظْمٌ أو ما أشبَهَه، فلذلك سُمِّي تنجيساً. قال:
* وعلقَ أنجاساً عليَّ المنجِّسُ([16]) *
القاموس المحيط:
النَّجْسُ، بالفتح وبالكسر وبالتحريك وككتِفٍ وعَضُدٍ ضِدُّ الطاهِرِ، وقد نَجُِسَ، كَسَمِعَ وكَرُمَ، وأنْجَسَهُ ونَجَّسَهُ فَتَنَجَّسَ. وداءٌ ناجِسٌ ونَجِيسٌ، ككريمٍ إذا كان لا يُبْرَأُ منه. وتَنَجَّسَ فَعَلَ فِعْلاً يَخْرُجُ به عن النَّجَاسَةِ. والتَّنْجِيسُ اسمُ شيءٍ من القَذَرِ، أو عِظَامُ المَوْتَى، أو خِرْقَةُ الحائِضِ كان يُعَلَّقُ على من يُخافُ عليه من وَلُوعِ الجِنِّ به. والمُعَوَّذُ مُنَجَّسٌ.
تاج العروس:
ن ج س
النَّجْسُ بالفتح وبه قَرَأَ بَعْضُهُم . إِنّما قَيَّدَه لِجَمْعِ اللُّغَاتِ الَّتِي يَذْكُرها بَعْدُ وهي النِّجْسُ بالكسرِ قالَ أَبو عُبَيْدٍ : زعم الفَرَّاءُ أَنَّهُم إِذَا بَدَءُوا بالنَّجَسِ ولم يَذْكُرُوا الرِّجْسِ فَتَحُوا النُّونَ والجِيمَ وإِذا بَدءَوا بالرِّجْسِ ثُمَّ أَتْبَعُوا بالنّجس كَسَرُوا النونَ فهُمْ إِذا قالُوه مع الرِّجْسِ أَتْبَعُوه إِيّاه وقالُوا : رِجْسٌ نِجْسٌ كَسَرُوا لمَكانِ رِجْس وثَنَّوْا وجَمَعُوا كما قالُوا : جاءَ بالطِّمِّ والرِّمِّ فإِذا أَفْرَدُوا قالُوا : بالطَّمِّ ففَتَحُوا . قالَ ابنُ سِيدَه : وكذلِكَ يَعْكِسُونَ فيَقُولُونَ : نِجْسٌ رِجْسٌ فيَقُولُونها بالكسرِ لمَكانِ رِجْسٍ الذي بَعْدَه فإِذا أَفْرَدُوه قالُوا : نَجَسٌ وأَمّا رِجْسٌ مُفْرَداً فمَكْسُورٌ على كُلِّ حالٍ هذا على مَذْهَبِ الفَرّاءِ . قال شَيْخُنا : وإعْتَمدَ الحَرِيرِيُّ في دُرَّةِ الغَوَّاصِ أَنه لا يَجِيءُ إِلاّ إِتْبَاعاً لِرِجْسٍ والحَقُّ أَنَّه أَكْثَريٌّ لقرَاءَةِ ابنِ حَيْوَةَ به في " إِنَّمَا المُشْركُونَ نجسٌ " . قلتُ : وهو أَيْضاً قراءَةُ الحَسنِ بنِ عِمْرَانَ ونُبَيْحٍ وأَبِي وَاقِدٍ والجَرّاحِ وابنِ قُطَيْبٍ كما صَرَّح به الصّاغانِيُّ في التَّكْمِلَة والعُبَابِ والمُصَنِّف في البَصَائِر . والنَّجَسُ بالتَّحْرِيك . والنَّجِسُ ككَتِفٍ وبه قَرَأَ الضَّحَاكُ قِيلَ : النَّجَسُ بالتَّحْرِيكِ يكونُ للواحِدِ والإثْنين والجَمْعِ والمؤنَّثِ بلُغةٍ وَاحدَةٍ رجُلٌ نَجَسٌ ورجُلانِ نَجَسٌ وقَوْمٌ نَجَسٌ . قال الله تعالى : " إِنَّما المُشْرِكُونَ نَجَسٌ " فإِذا كَسَرُوا ثَنَّوْا وجَمَعُوا وأَنَّثُوا فقالُوا : أَنْجَاسٌ ونَجِسَةٌ . وقال الفَرّاءُ : نَجَسٌ لا يُجْمَع ولا يُؤَنَّث . وقال أَبو الهَيْثَمِ في قَوْلِه تَعالَى : " إِنَّمَا المُشْرِكُونَ نَجَسٌ " أَي أَنْجَاسٌ أَخْبَاثٌ . والنَّجُسُ مثْلُ عَضُدٍ قال الشِّهَابُ الخَفَاجيُّ كما وُجِدَ بخَطِّه بَعْدَ ما سَاقَ عِبَارَةَ المُصَنِّف هذه أَقول : بَيَّنَ أَنَّ نُونَه تُفْتَح وتُكْسَر مع سُكُونِ الجِيم بقَرِينَةِ قولِه بالتَّحْرِيك أَي تَحْرِيكِ الجيمِ بفَتْحٍ لأَنّ التَّحْرِيك المُطْلَقَ ينصرفُ للفَتْحِ عنْدَ اللُّغَويِّينَ والقُرَّاء وإسْتَغْنَى عن التَّصْرِيح بالسُّكُون لِدَلالَة مَفْهُومِ التَّحْرِيك مع أَنّه الأَصْلُ فحاصِلُه أَنَّ فيه خَمْسَ لُغَاتٍ : فَتْح النُّون وكَسْرهَا مع سُكُونِ الجيم والحَرَكَات الثَّلاث في الجِيم مع فَتْحِ النُّون . وتَوْضِيحُه ما في العُبَاب وعبارته : النَّجَسُ بفتحتين والنَّجِسُ بفتحٍ فكسرٍ والنَّجُسُ بفتحٍ فضَمٍّ والنَّجْسُ بفتحٍ فسُكونٍ والنِّجْسُ بكسرٍ فسُكُون : ضِدُّ الطاهِرِ وقد نَجُسَ ثَوْبُه كسَمِعَ وكَرُمَ نَجْساً ونَجَاسَةً . وقال الرّاغبُ في المُفْرَدات وتَبِعَه المصنِّفُ في البَصّائِر : النَّجاسَةُ ضَرْبَانِ : ضَرْبٌ يُدْرَكُ الحَاسَّةِ وضَرْبٌ يُدْرَك بالبَصِيرَةِ وعلى الثّانِي وَصَفَ اللهُ به المُشْرِكِينَ في الآيَة المُتَقّدِّمة . قلْتُ : وذكرَ الزَّمَخْشَرِيُّ أَنَّه مَجَازٌ . وأَنْجَسَهُ غَيْرُه ونَجَّسَه تَنْجِيساً فتَنَجَّسَ والفُقَهَاءُ يُفَرِّقُون بَيْنَ النَّجِسِ والمُتنَجِّسِ كما هو مُصَرَّحٌ به في مَحَلِّه . وفي الحَدِيثِ عن الحَسَنِ في رَجُلٍ زَنَى بامْرَأَةٍ تَزَوَّجَهَا فقال : هُو أَنْجَسَهَا وهو أَحَقُّ بِهَا . ودَاءٌ نَاجِسٌ ونَجِيسٌ ككَرِيم وكذا داءٌ عُقَامٌ إِذا كان لا يُبْرَأُ منه . وقال الزَّمْخْشَرِيُّ : أَعْيَا المُنَجِّسِين . قال الشاعِر :
" وداءٍ قَدَ أَعْيَا بالأَطباءِ ناجِسُ وقال ساعِدَةُ بنُ جُؤَيَّةَ :
والشَّيْبُ دَاءٌ نَجِيسٌ لا شِفَاءَ لَهُ ... للْمَرْءِ كَانَ صَحِيحاً صائِبَ القُحَمِ
وتَنَجَّسَ : فَعَلَ فِعْلاً يَخْرُجُ به عِنِ النَّجَاسَةِ كما قيل : تَأَثَّمَ وتَحَرَّجَ وتَحَنَّثَ إِذا فَعَل فِعْلاً يَخْرُجُ به عن الإِثْمِ والحَرَجِ والحِنْثِ . والتَّنْجِيسُ : اسمُ شَيْءٍ كانَت العَرَبُ تَفْعَلُه : وهو تَعْلِيقُ شيْءٍ من القَذَرِ أَوْ عِظَام المَوْتَى أَو خِرْقَةِ الحائضِ كان يُعَلَّقُ علَى مَن يُخَافُ عَلَيْه من وَلُوعِ الجِنِّ بِه كالصِّبْيَان وغيرِهم ويَقُولُون : الجِنُّ لا تَقْرَبُهَا . وعِبَارَة الصّحاحِ : والنَّنْجِيسُ : شْيءٌ كانَت العربُ تفعلُه كالعُوذَةِ تَدْفَعُ بها العِيْنَ ومنه قَولُ الشاعر :
" وعَلَّقَ أَنْجاساً عَلَىَّ المُنَجِّسُ قلْتُ : وصَدْرُه :
" ولو كانَ عِنْدِي كاهِنَانِ وحَارِسٌ وقال ابنُ الأَعْرَابيّ : من المَعَاذَاتِ : التَّميمَةُ والجُلْبَةُ والمُنَجّسَة . ويقال : المُعَوَّذُ مُنَجَّسٌ قال ثَعْلَبٌ : قلت له : لِمَ قِيلَ للمُعّوَّذِ : مُنَجَّسٌ وهو مأْخُوذٌ من النَّجَاسَة ؟ فقالَ : لأَنَّ للعَرَبِ أَفْعَالاً تُخَالِفُ مَعانِيهَا أَلْفَاظَهَا يُقَال : فُلانٌ يَتَنَجَّسُ إِذا فَعل فِعْلاً يَخْرُج به مِن النَّجَاسَة وسَاقَ العِبَارَةَ الَّتي سُقْنَاهَا آنِفاً . قلتُ : وسَبَقَ أَيضاً إِنْشَادُ قولِ العَجّاج في ح م س :
" وَلَمْ يَهَبْنَ حُمْسَةً لأَحْمَسَا
" ولاَ أَخَاً عَقَدٍ ولا مُنَجِّساً ومن سَجَعَاتِ الأَسَاس : إِذا جاءَ القَدَرُ لَم يُغْنِ المُنَجِّمُ ولا المُنَجِّسُ ولا الفَيْلَسُوفُ ولا المُهَنْدِس . قالَ وهو الَّذِي يُعَلِّقُ على الَّذِي يُخافُ عليه الأَنْجَاسَ مِن عِظَامِ المَوْتَى ونَحْوِهَا لِيَطْرُدَ الجنَّ : لنُفْرَتِهَا من الأَقْذَارِ . ومِمّا يُسْتَدْرَك عليه : النَّجْسُ بالفَتْحِ وككَتِفٍ : الدَّنِسُ القَذِرُ مِن النّاسِ . ودَاءٌ نَجِسٌ ككَتِفٍ : عَقِيمٌ وقد يُوصَفُ به صاحِبُ الداءِ وكذلِكَ في أَخَواتِه الِّتي ذَكَرَها المصنِّف . والنَّجْسُ بالفَتْح : إتِّخَاذُ عُوِذَةِ الصَّبِيِّ وقد نَجَسَ له ونَجَّسه : عَوَّذَه . والنِّجَاسُ بالكَسْرِ : التَّعْوِيذُ عن ابنِ الأَعْرَابِيِّ قالَ : كأَنَّهُ الإسْمُ من ذلِكَ . قالَ : والنُّجُسُ : بضَمَّتَيْنِ : المُعَوِّذُون وفي بعض النُّسَخِ : المُعَقِّدُون والمَعْنَى وَاحِدٌ : وهم الّذِين يَرْبِطُون على الأَطْفَالِ ما يَمْنَع العيْنَ والجِنَّ . ومِن المجازِ : نَجَّسَتْه الذُّنُوبُ . والنَّاسُ أَجْنَاسٌ وأَكثَرُهم أَنْجَاس . وتقول : لا تَرَى أَنْجَسَ من الكافِر ولا أَنْحَسَ من الفاجِر كما في الأَساس . والمَنْجَسُ : جُلَيْدَةٌ تُوضَعُ على حَزِّ الوَتَرِ

##### Türkçe

**نجس**
**نَجِسَ - يَنْجَسُ** (**نَجُسَ - يَنْجُسُ**) - **نَجَس**
**نَجِسَ - يَنْجَسُ** (**نَجُسَ - يَنْجُسُ**) + varlık veya şey: iğrençleşir, kirlenir ve pislenir (Kur’ân’da “iğrençleşir” veya “kirlenir” veya “pislenir” lafızları yoktur): ona, ruh sahibi iğrenç bir şey yahut çirkin bir görünüş yahut eziyet verici veya zararlı bir iz/etki isabet eder de ondan tiksinir ve ondan beri olmaya çalışır.

**نَجَس**: “**فَعَل**” vezninde: **نَجِسَ - يَنْجَسُ** fiilinin isim-fiilidir; o, aynı zamanda mef‘ûl mânasında da olur: insanlara yapışan veya isabet eden, ruh sahibi iğrenç şey yahut çirkin görünüş yahut zararlı ve eziyet verici iz/etki; bundan dolayı ondan beri olmaya çalışırlar.

Ve lafız, “pislik ve necis ve is ve benzeriyle kirlenme ve pislenme” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**فََرَث - يَفْرُثُ**، **صَدَّ - يَصِدُّ**، **رَجُسَ - يَرْجُسُ** (**رَجِسَ - يَرْجَسُ**)، **نَجِسَ - يَنْجَسُ** (**نَجُسَ - يَنْجُسُ**)، **دَسَى - يَدْسَى** (**دَسَا - يَدْسُو**)، **شَابَ - يَشُوْبُ**

**نجس**
	﴿Ey iman edenler! Müşrikler ancak **نجس**tir; şu yıllarından sonra Mescid-i Harâm’a yaklaşmasınlar. Eğer yoksulluktan korkarsanız, Allah dilerse sizi fazlından zengin kılacaktır. Şüphesiz Allah bilendir, hikmet sahibidir (28)﴾ **التوبة**

**مختار الصحاح**
● [**نجس**] ن ج س: **نَجِسَ** şey, **طرِب** bâbındandır; o hâlde o **نَجِسٌ**tir; **الجيم**’in kesriyle ve fethiyle. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿Şüphesiz müşrikler **نَجَسٌ**tur﴾. Ve başkası onu **أَنْجَسَهُ** yaptı ve onu **نَجَّسَهُ** de mânaca (aynıdır).

**معجم الفرائد القرآنية:**
ن ج س
“**نَجَسٌ**” Allah Teâlâ’nın şu sözünde: “Şüphesiz müşrikler **نَجَسٌ**tur; şu yıllarından sonra Mescid-i Harâm’a yaklaşmasınlar” (28) **التوبة**.
**النَّجَس**: her iğrenilen şey; ve **النجاسة** pisliktir.

**الراغب**
**نجس**
- **النجاسة**: pisliktir; bu da iki kısımdır: bir kısım duyuyla idrak edilir, bir kısım basîretle idrak edilir; ikincisiyle Allah Teâlâ müşrikleri vasıflandırdı ve şöyle dedi: }Şüphesiz müşrikler **نجس**tir{ [**التوبة**/28]. Ve denir ki: **نجسة**; yani onu necis yaptı. Ve onu **نجسه** de: onun necasetini giderdi. Bundan: Arapların **تنجيس**i; bu, onların yaptıkları bir şeydi: çocuğa, şeytanın necasetini ondan defetsinler diye bir muska asmak. Ve **الناجس** ile **النجيس**: illeti kötü bir hastalık; onun için hiçbir ilaç yoktur.

**ملخص اللسان:**
1. **النَّجْسُ** ve **النِّجْسُ** ve **النَّجَسُ**: insanlardan ve her şeyden, senin iğrendiğin pis olan. Ve **نَجِسَ** şeyi **يَنْجَسُ** **نَجَساً**; o hâlde o **نَجِسٌ** ve **نَجَسٌ**tur; ve adam **نَجِسٌ** ve **نَجَسٌ**tur; çoğulu **أَنْجاسٌ**dur. Ve denildi ki: **النَّجَسُ** tek, iki, çoğul ve müennes için tek bir lafızla olur: adam **نَجَسٌ**, iki adam **نَجَسٌ**, kavim **نَجَسٌ**.
2. Ve **النَّجِسُ**: kirli olan.
3. Ve hastalık **نجِسٌ** ve **ناجِسٌ** ve **نَجِيسٌ** ve **عَقامٌ**: ondan şifa bulmaz; hastalığın sahibi de onunla vasıflandırılabilir.
4. Ve **الّنَجْس**: çocuğa muska edinmektir; ona **نَجَّس** etti ve onu **نَجَّسَه**: ona muska yaptı. Ve **النَّجاس**: muska yapma; ve **التَّنْجِيسُ** Arapların yaptığı bir şeydi; göz değmesini onunla defettikleri muska gibi.

**لسان العرب**
● - **نجس**: **النَّجْسُ** ve **النِّجْسُ** ve **النَّجَسُ**: insanlardan ve her şeyden, senin iğrendiğin pis olan. Ve **نَجِسَ** şeyi, kesre ile, **يَنْجَسُ** **نَجَساً**; o hâlde o **نَجِسٌ** ve **نَجَسٌ**tur; ve adam **نَجِسٌ** ve **نَجَسٌ**tur; çoğulu **أَنْجاسٌ**dur. Ve denildi ki: **النَّجَسُ** tek, iki, çoğul ve müennes için tek bir lafızla olur: adam **نَجَسٌ**, iki adam **نَجَسٌ**, kavim **نَجَسٌ**. Allah Teâlâ dedi ki: “Şüphesiz müşrikler **نَجَسٌ**tur”; artık kırdıkları zaman tesniye, cem‘ ve te’nîs yaptılar da “**أَنْجاسٌ**” ve “**نِجْسَةٌ**” dediler. Ve **الفرّاء** dedi ki: **نَجَسٌ** cem‘ edilmez ve müennes yapılmaz. Ve **أَبو الهيثم** şu sözünde: “Şüphesiz müşrikler **نَجَسٌ**tur” hakkında dedi ki: yani **أَنْجاسٌ**; habîsler. Hadiste: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, helâya girdiğinde şöyle derdi: “Allah’ım, **النَّجْسِ** **الرِّجْس** **الخَبيثِ** **المُخْبِث**’ten sana sığınırım.” **أَبو عبيد** dedi ki: **الفرّاء**’nın zannına göre: onlar **النجس** ile başlayıp **الرجس**’i zikretmezlerse **النون** ve **الجيم**’i fetha ederler; **الرجس** ile başlayıp sonra onu **النجس** ile tâbi kılarlarsa **النون**’u kesre ederler; böylece onu **الرجس** ile söylediklerinde ona tâbi kılarlar ve “**رِجْسٌ نِجْسٌ**” derler; **رِجْس**’in yeri sebebiyle kesre ederler; ve “**جاء بالطِّمِّ والرِّمِّ**” dedikleri gibi tesniye ve cem‘ ederler. Artık onu tek başına söylediklerinde “**بالطَّم**” derler de fetha ederler. Ve başkası onu **أَنْجَسَه** yaptı ve onu **نَجَّسه** de mânaca (aynıdır). **ابن سيده** dedi ki: aynı şekilde tersini de yaparlar; “**نِجْس رِجْسٌ**” derler; onu kesre ile söylerler, ondan sonra gelen **رِجْس**’in yeri sebebiyle; onu tek başına söylediklerinde “**نَجَسٌ**” derler. Ama **رِجْسٌ** tek başına olunca her hâlükârda meksûrdur; bu, **الفرّاء**’nın mezhebi üzeredir. Ve o, **النَّجاسة**dir; ve onu **أَنْجَسه** yaptı. Hadiste, **الحسن**’den: bir adam, nikâhladığı bir kadınla zina etti; şöyle dedi: “O, onu **أَنْجَسَها** yaptı; o, ona daha lâyıktır.” Ve **النَّجِسُ**: kirli olan. Ve hastalık **نجِسٌ** ve **ناجِسٌ** ve **نَجِيسٌ** ve **عَقامٌ**: ondan şifa bulmaz; hastalığın sahibi de onunla vasıflandırılabilir. Ve **الّنَجْس**: çocuğa muska edinmektir; ona **نَجَّس** etti ve onu **نَجَّسَه**: ona muska yaptı. Şöyle dedi:
Ve sütlü bir cariye, ve **مُنَجِّسٍ**,
ve vuruşunda isabet ettirilmemiş bir **طارِقَةٍ**
(* Bu beyit **أَساس البلاغة**’de şu surette gelmiştir:
Ve giyilmiş bir **وحازيةٍ**, ve **منجَّسِ**,
ve vuruşunda sıkılaştırılmamış bir **طارقةِ**.)
Câhiliye ehlinin, Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, gelinceye kadar, bir **متَكَهِّنٍ** ile bir **حَدَّاس** ve bir **راقٍ** ve bir **منَجِّس** ve bir **متَنَجِّم** arasında olduklarını vasfeder. Ve **النَّجاس**: muska yapma; **ابن الأَعرابي**’den: sanki bunun ismidir. **ابن الأَعرابي**: muskalardan: **التَّمِيمة** ve **الجُلْبَة** ve **المنَجِّسة**. Ve muska yapılan kimseye: **مُنَجَّس** denir. **ثعلب** dedi ki: ona dedim: muska yapılana niçin **منَجَّس** denildi; hâlbuki **النجاسة**’den alınmıştır? Dedi ki: Arapların, mânaları lafızlarına muhalif fiilleri vardır; denir ki: falan **يتنجس** eder; yani necasetten çıkardığı bir fiil yapar; tıpkı “**يَتَأَثَّم**” ve “**يَتَحَرَّجُ**” ve “**يَتَحَنَّثُ**” denildiği gibi: günah, sıkıntı ve yemin bozma hâlinden çıkardığı bir fiil yaparsa. **الجوهري**: **التَّنْجِيسُ** Arapların yaptığı bir şeydi; göz değmesini onunla defettikleri muska gibi. Bundan şairin sözü:
**وعَلَّقَ أنْجاساً عليَّ المُنَجِّس**
(* “وعلق إلخ” sözü: **شرح القاموس**’ta olduğu üzere, صدر’ı:
**وكان لدي كاهنان وحارث**)
**الليث**: **المُنَجَّسُ**; üzerine kemikler veya bez parçaları asılan kimsedir. Ve muska yapana: **منَجِّس** denir. Câhiliye ehli, cinlerin gözlerinden korkulan çocuk ve korkulan kimse üzerine, hayız bezlerinden pislikleri asarlar ve “cinler ona yaklaşmaz” derlerdi. **ابن الأَعرابي**: **النُّجُسُ** muska yapanlardır; ve **الجُنُس** donmuş sulardır. Ve **المَنْجَسُ**: telin yarığı üzerine konulan bir deri parçasıdır.

**مقاييس اللغة:**
(**نجس**) **النون** ve **الجيم** ve **السين** sahih bir asıldır; temizlik zıddına delâlet eder. Ve **شيء نَجِسٌ** ve **نَجَسٌ**: pistir. Ve **النَّجَس**: pisliktir. Uzak değildir ki ondan olsun: onların sözü: **النَّاجس**: illeti, ilacı olmayan hastalık. **ساعدةُ الهذليّ** dedi ki:
Ve ak saç, ilacı olmayan **نَجِيسٌ** bir hastalıktır *** kişi için; sağlam iken, şiddetli belâlara uğrayan (kimse için) ([14])
Sanki o, insanda uzayınca onu **نَجِسَه** [veya **نَجَّسَه**([15])] eder; yani onu pisledi yahut pis kıldı. Ama **التَّنجيس** Arapların yaptığı bir şeydi: çocuğa, cinlerden onu korudukları bir şeyi asarlardı; belki o bir kemiktir yahut ona benzer bir şeydir; bu sebeple ona **تنجيساً** adı verildi. Dedi ki:
* Ve **المنجِّس** bana **أنجاساً** astı ([16]) *

**القاموس المحيط:**
**النَّجْسُ**, fetha ile ve kesre ile ve hareke ile ve **كتِفٍ** ve **عَضُدٍ** gibi: temiz olanın zıddıdır. Ve **نَجُِسَ**, **سَمِعَ** gibi ve **كَرُمَ** gibi; ve başkası onu **أنْجَسَهُ** yaptı ve onu **نَجَّسَهُ** yaptı; derken o **فَتَنَجَّسَ** oldu. Ve hastalık **ناجِسٌ** ve **نَجِيسٌ**, **كريمٍ** gibi: ondan şifa bulunmazsa. Ve **تَنَجَّسَ**: onunla necasetten çıktığı bir fiil yaptı. Ve **التَّنْجِيسُ**: pislikten bir şeyin adı; yahut ölülerin kemikleri; yahut hayızlı kadının bezi; cinin ona düşkünlüğünden korkulan kimseye asılırdı. Ve muska yapılan kimse **مُنَجَّسٌ**tur.

**تاج العروس:**
ن ج س
**النَّجْسُ** fetha ile; ve onların bazısı onunla okudu. Onu, sonra zikredeceği lugatları toplamak için kayıtladı; onlar: kesre ile **النِّجْسُ**tur. **أَبو عُبَيْدٍ** dedi ki: **الفَرَّاءُ**’nın zannına göre: onlar **النَّجَس** ile başlayıp **الرِّجْس**’i zikretmezlerse **النُّون** ve **الجِيم**’i fetha ederler; **الرِّجْس** ile başlayıp sonra **النّجس** ile tâbi kılarlarsa **النون**’u kesre ederler; böylece onu **الرِّجْس** ile söylediklerinde ona tâbi kılarlar ve “**رِجْسٌ نِجْسٌ**” derler; **رِجْس**’in yeri sebebiyle kesre ederler; ve “**جاءَ بالطِّمِّ والرِّمِّ**” dedikleri gibi tesniye ve cem‘ ederler; onu tekil yaptıklarında “**بالطَّمِّ**” derler de fetha ederler. **ابنُ سِيدَه** dedi ki: aynı şekilde tersini de yaparlar; “**نِجْسٌ رِجْسٌ**” derler; onu kesre ile söylerler, ondan sonra gelen **رِجْسٍ**’in yeri sebebiyle; onu tekil yaptıklarında “**نَجَسٌ**” derler. Ama **رِجْسٌ** tek başına olunca her hâlükârda meksûrdur; bu, **الفَرّاءِ**’nın mezhebi üzeredir. Şeyhimiz dedi ki: **الحَرِيرِيُّ**, **دُرَّةِ الغَوَّاصِ**’ta, onun ancak **رِجْسٍ**’e tâbi olarak geldiğine dayanmıştır; hak ise, **ابنِ حَيْوَةَ**’nin “**إِنَّمَا المُشْركُونَ نجسٌ**”de onunla okuması sebebiyle bunun ekserî olduğudur. Dedim ki: bu, ayrıca **الحَسنِ بنِ عِمْرَانَ** ve **نُبَيْحٍ** ve **أَبِي وَاقِدٍ** ve **الجَرّاحِ** ve **ابنِ قُطَيْبٍ**’in de kıraatidir; **الصّاغانِيُّ** bunu **التَّكْمِلَة** ve **العُبَاب** ve **المُصَنِّف**’in **البَصَائِر**’inde açıkça belirtmiştir. Ve hareke ile **النَّجَسُ**. Ve **النَّجِسُ**, **كَكَتِفٍ** gibi; ve **الضَّحَاكُ** onunla okudu. Denildi ki: hareke ile **النَّجَسُ**, tek, iki, çoğul ve müennes için tek bir lugatla olur: adam **نَجَسٌ**, iki adam **نَجَسٌ**, kavim **نَجَسٌ**. Allah Teâlâ dedi ki: “Şüphesiz müşrikler **نَجَسٌ**tur”; artık kırdıkları zaman tesniye, cem‘ ve te’nîs yaptılar da “**أَنْجَاسٌ**” ve “**نَجِسَةٌ**” dediler. **الفَرّاءُ** dedi ki: **نَجَسٌ** cem‘ edilmez ve müennes yapılmaz. **أَبو الهَيْثَمِ** şu sözünde: “Şüphesiz müşrikler **نَجَسٌ**tur” hakkında dedi ki: yani **أَنْجَاسٌ**; habîsler. Ve **النَّجُسُ** **عَضُدٍ** gibi. **الشِّهَابُ الخَفَاجيُّ**, kendi hattıyla bulunduğu üzere, musannifin bu ibaresini sevk ettikten sonra dedi ki: derim ki: onun **نُون**’unun fetha ve kesre ile, **الجِيم**’in sükûnu ile, “hareke ile” sözünün karinesiyle olduğu beyan edildi; yani **الجيم**’in fetha ile harekelenmesi; çünkü mutlak harekeleme, lugatçılar ve kurrâ nezdinde fethaya gider. Ve sükûnu açıkça söylemekten, harekeleme mefhumunun delâletiyle müstağni oldu; hâlbuki o asıldır. Sonucu: onda beş lugat vardır: **النون**’un fethası ve kesresi, **الجيم**’in sükûnu ile; ve **الجيم**’de üç hareke, **النون**’un fethasıyla. Bunun açıklaması **العُبَاب**’dadır; ibaresi: iki fetha ile **النَّجَسُ**; fetha sonra kesre ile **النَّجِسُ**; fetha sonra damme ile **النَّجُسُ**; fetha sonra sükûn ile **النَّجْسُ**; kesre sonra sükûn ile **النِّجْسُ**: temiz olanın zıddıdır. Ve elbisesi **نَجُسَ** oldu; **سَمِعَ** gibi ve **كَرُمَ** gibi; **نَجْساً** ve **نَجَاسَةً**. **الرّاغبُ** **المُفْرَدات**’ta dedi ve musannif **البَصّائِر**’de ona tâbi oldu: **النَّجاسَةُ** iki kısımdır: bir kısım duyuyla idrak edilir, bir kısım basîretle idrak edilir; ikincisi üzere Allah, müşrikleri önceki âyette onunla vasıflandırdı. Dedim ki: **الزَّمَخْشَرِيُّ** bunun mecaz olduğunu zikretti. Ve başkası onu **أَنْجَسَهُ** yaptı ve onu **نَجَّسَهُ** **تَنْجِيساً** yaptı; derken o **فَتَنَجَّسَ** oldu. Ve fakihler, **النَّجِسِ** ile **المُتنَجِّسِ** arasında ayırım yaparlar; bu, yerinde açıkça belirtilmiştir. Hadiste, **الحَسَن**’den: bir adam, nikâhladığı bir kadınla zina etti; şöyle dedi: “O, onu **أَنْجَسَهَا** yaptı; o, ona daha lâyıktır.” Ve hastalık **نَاجِسٌ** ve **نَجِيسٌ**, **ككَرِيم** gibi; ve yine hastalık **عُقَامٌ**: ondan şifa bulunmazsa. **الزَّمْخْشَرِيُّ** dedi ki: **أَعْيَا المُنَجِّسِين**. Şair dedi ki:
“Ve hekimlere aciz bırakan bir hastalık: **ناجِسُ**.” Ve **ساعِدَةُ بنُ جُؤَيَّةَ** dedi ki:
Ve ak saç, şifası olmayan **نَجِيسٌ** bir hastalıktır ... kişi için; sağlam iken, şiddetli belâlara uğrayan (kimse için).
Ve **تَنَجَّسَ**: onunla necasetten çıktığı bir fiil yaptı; tıpkı “**تَأَثَّمَ**” ve “**تَحَرَّجَ**” ve “**تَحَنَّثَ**” denildiği gibi: günah, sıkıntı ve yemin bozma hâlinden çıkardığı bir fiil yaparsa. Ve **التَّنْجِيسُ**: Arapların yaptığı bir şeyin adıdır: pislikten bir şeyi yahut ölülerin kemiklerini yahut hayızlı kadının bezini, cinin ona düşkünlüğünden korkulan kimseye, çocuklar ve başkaları gibi, asmak; ve “cinler ona yaklaşmaz” derlerdi. **الصّحاح**’ın ibaresi: ve **النَّنْجِيسُ**: Arapların yaptığı bir şeydir; göz değmesini onunla defettikleri muska gibi. Bundan şairin sözü:
“Ve **المُنَجِّسُ** bana **أَنْجاساً** astı.” Dedim ki: onun صدر’ı:
“Ve eğer yanımda iki kâhin ve bir koruyucu olsaydı.” Ve **ابنُ الأَعْرَابيّ** dedi ki: muskalardan: **التَّميمَةُ** ve **الجُلْبَةُ** ve **المُنَجّسَة**. Ve denir ki: muska yapılan kimse **مُنَجَّسٌ**tur. **ثَعْلَبٌ** dedi ki: ona dedim: muska yapılana niçin **مُنَجَّسٌ** denildi; hâlbuki **النَّجَاسَة**’den alınmıştır? Dedi ki: çünkü Arapların, mânaları lafızlarına muhalif fiilleri vardır; denir ki: falan **يَتَنَجَّسُ** eder; yani necasetten çıktığı bir fiil yaparsa; ve az önce sevk ettiğimiz ibareyi zikretti. Dedim ki: ayrıca, **العَجّاج**’ın **ح م س**’teki sözünün inşadı da geçti:
“Ve **حُمْسَةً**’dan bir **أَحْمَسَا** için korkmadılar,
ve ne bir kardeş, ne bir akit, ne de bir **مُنَجِّساً**.”
Ve **الأَسَاس**’ın seci‘lerinden: “Kader gelince, ne **المُنَجِّمُ** ne **المُنَجِّسُ** ne filozof ne mühendis fayda verir.” Dedi ki: o, cinleri kovmak için, ölülerin kemiklerinden ve benzerlerinden **الأَنْجَاسَ**ı, kendisinden korkulan kimseye asandır; onların pisliklerden nefret etmeleri sebebiyle. Ve üzerine istidrâk edilenlerdendir: fetha ile ve **كَكَتِفٍ** gibi **النَّجْسُ**: insanlardan kirli pis olan. Ve **كَكَتِفٍ** gibi hastalık **نَجِسٌ**: kısırdır; hastalığın sahibi de onunla vasıflandırılabilir; musannifin zikrettiği kardeşlerinde de böyledir. Ve fetha ile **النَّجْسُ**: çocuğa muska edinmektir; ona **نَجَسَ** etti ve onu **نَجَّسه**: ona muska yaptı. Ve kesre ile **النِّجَاسُ**: muska yapmadır; **ابنِ الأَعْرَابِيِّ**’den; dedi ki: sanki bunun ismidir. Dedi ki: ve iki damme ile **النُّجُسُ**: muska yapanlardır; bazı nüshalarda: düğümleyenler; mânâ birdir: onlar, çocuklara göz ve cinleri engelleyen şeyi bağlayanlardır. Ve mecazdandır: günahlar onu **نَجَّسَتْه**. Ve insanlar **أَجْنَاسٌ**dır; onların çoğu **أَنْجَاس**tır. Ve dersin ki: kâfirden daha **أَنْجَسَ** ve fâcirden daha **أَنْحَسَ** görmezsin; **الأَساس**’ta olduğu gibi. Ve **المَنْجَسُ**: telin yarığı üzerine konulan küçük bir deri parçasıdır.
