# نجس — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%B3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AC%D8%B3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نجس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%B3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نجس

النَّجْسُ والنِّجْسُ والنَّجَسُ: القَذِرُ من الناس ومن كل شيء قَذِرْتَه. ونَجِسَ الشيءَ، بالكسر، يَنْجَسُ نَجَساً، فهو نَجِسٌ ونَجَسٌ، ورجل نَجِسٌ ونَجَسٌ، والجمع أَنْجاسٌ، وقيل: النَّجَسُ يكون للواحد والاثنين والجمع والمؤنث بلفظ واحد، رجل نَجَسٌ ورجلان نَجَسٌ وقوم نَجَسٌ. قال اللَّه تعالى: إِنما المشركون نَجَسٌ؛ فإِذا كَسَرُوا ثَنَّوْا وجَمَعوا وأَنَّثوا فقالوا أَنْجاسٌ ونِجْسَةٌ، وقال الفرّاء: نَجَسٌ لا يجمع ولا يؤنث. وقال أَبو الهيثم في قوله: إِنما المشركون نَجَسٌ؛ أَي أَنْجاسٌ أَخباث. وفي الحديث: أَن النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، كان إِذا دخل الخلاء قال: اللهم إِني أَعوذ بك من النَّجْسِ الرِّجْس الخَبيثِ المُخْبِث. قال أَبو عبيد: زعم الفرّاء أَنهم إِذا بدؤوا بالنجس ولم يذكروا الرجس فتحوا النون والجيم، وإِذا بدؤوا بالرجس ثم أَتبعوه بالنجس كَسَروا النون، فهم إِذا قالوه مع الرجس أَتبعوه إِياه وقالوا: رِجْسٌ نِجْسٌ، كسروا لِمَكان رجس وثَنَّوا وجمعوا كما قالوا: جاء بالطِّمِّ والرِّمِّ، فإِذا أَفردوا قالوا بالطَّم ففتحوا، وأَنْجَسَه غيرُه ونَجَّسه بمعنى؛ قال ابن سيده: وكذلك يعكسون فيقولون نِجْس رِجْسٌ فيقولونها بالكسر لمكان رِجْسٍ الذي بعده، فإِذا أَفردوه قالوا نَجَسٌ، وأَما رِجْسٌ مفرداً فمكسور على كل حال؛ هذا على مذهب الفرّاء؛ وهي النَّجاسة، وقد أَنْجَسه. وفي الحديث عن الحسن في رجل زنى بامرأَة تزوجها فقال: هو أَنْجَسَها وهو أَحق بها والنَّجِسُ: الدَّنِس. وداء نجِسٌ وناجِسٌ ونَجِيسٌ وعَقامٌ: لا يبرأُ منه، وقد يوصف به صاحب الداء.
والّنَجْس: اتخاذ عُوذَةٍ للصبي، وقد نَجَّس له ونَجَّسَه: عَوّذَه؛ قال:وجارِيَةٍ مَلْبونَةٍ، ومُنَجِّسٍ،
وطارِقَةٍ في طَرْقِها لم تُسَدَّد
(* هذا البيت ورد في أَساس البلاغة على هذه الصورة:
وحازيةٍ ملبوسةٍ، ومنجَّسِ، وطارقةِ في طرقِها لم تُشدّدِ.) يصف أَهل الجاهلية أَنهم كانوا بين متَكَهِّنٍ وحَدَّاس وراقٍ ومنَجِّس ومتَنَجِّم حتى جاء النبي، صلى اللَّه عليه وسلم.
والنَّجاس: التعويذ؛ عن ابن الأَعرابي، قال: كأَنه الاسم من ذلك ابن الأَعرابي: من المَعاذات التَّمِيمة والجُلْبَة والمنَجِّسة. ويقال للمُعَوَّذِ: مُنَجَّس؛ قال ثعلب: قلت له: المُعَوَّذ لِمَ قيل له منَجَّس وهو مأْخوذ من النجاسة؟ فقال: إِن للعرب أَفعالاً تخالف معانيها أَلفاظها، يقال: فلان يتنجس إِذا فعل فعلاً يخرج به من النجاسة كما قيل يَتَأَثَّم ويَتَحَرَّجُ ويَتَحَنَّثُ إِذا فعل فعلاً يخرج به من الإِثْمِ والحَرَج والحِنْث. الجوهري: والتَّنْجِيسُ شيء كانت العرب تفعله كالعوذة تدفع بها العين؛ ومنه قول الشاعر:
وعَلَّقَ أنْجاساً عليَّ المُنَجِّس
(* قوله «وعلق إلخ» صدره كما في شرح
القاموس :
وكان لدي كاهنان وحارث)
الليث: المُنَجَّسُ الذي يعلَّق عليه عظام أَو خرق. ويقال للمُعَوِّذ: منَجِّس، وكان أَهل الجاهلية يعلِّقون على الصبيّ ومن يخاف عليه عيون الجن الأَقْذارَ من خِرَقِ المَحِيض ويقولون: الجن لا تقربها. ابن الأَعرابي: النُّجُسُ المعَوَّذون، والجُنُس المياه الجامدة.
والمَنْجَسُ: جليدة توضع على حز الوَتَر.

### Türkçe

**النَّجْسُ** ve **النِّجْسُ** ve **النَّجَسُ**: insanlardan ve her şeyden, onu pis bulduğun şeyden olan pis olan.

Ve şeyi, kesre ile, **نَجِسَ**; **يَنْجَسُ** **نَجَساً**; artık o **نَجِسٌ** ve **نَجَسٌ**’tur.

Ve **رجل نَجِسٌ** ve **نَجَسٌ**; çoğulu **أَنْجاسٌ**’tır.

Ve denildi ki: **النَّجَسُ** tek için, iki için, çoğul için ve müennes için tek bir lafızla olur: **رجل نَجَسٌ** ve **رجلان نَجَسٌ** ve **قوم نَجَسٌ**.

Yüce Allah dedi ki: “Şüphesiz müşrikler **نَجَسٌ**’tur”; artık kırdıkları zaman ikilediler ve çoğul yaptılar ve müennes yaptılar da **أَنْجاسٌ** ve **نِجْسَةٌ** dediler.

Ve el-Ferrâ dedi ki: **نَجَسٌ** ne çoğul yapılır ne de müennes yapılır.

Ve Ebû’l-Heysem, “Şüphesiz müşrikler **نَجَسٌ**’tur” sözü hakkında dedi ki: yani **أَنْجاسٌ**; pislikler.

Ve hadiste: Peygamber, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, helâya girdiği zaman şöyle derdi: “Allah’ım, ben sana **النَّجْسِ** **الرِّجْس** **الخَبيثِ** **المُخْبِث**’ten sığınırım.”

Ebû Ubeyd dedi ki: el-Ferrâ, onların **النجس** ile başlayıp **الرجس**’i zikretmedikleri zaman **النون** ve **الجيم**’i fetha ettiklerini; **الرجس** ile başlayıp sonra onu **النجس** ile izledikleri zaman **النون**’u kestiklerini iddia etti; artık onu **الرجس** ile birlikte söyledikleri zaman onu ona tâbi kılarlar ve “**رِجْسٌ نِجْسٌ**” derler; **رجس**’in yeri sebebiyle kestiler; ve “**جاء بالطِّمِّ والرِّمِّ**” dedikleri gibi ikilediler ve çoğul yaptılar; artık tekil yaptıkları zaman “**بالطَّم**” dediler de fetha ettiler.

Ve başkası onu **أَنْجَسَه** ve **نَجَّسه**; anlamca (aynıdır).

İbn Sîde dedi ki: ve yine ters çevirirler de “**نِجْس رِجْسٌ**” derler; ondan sonra gelen **رِجْسٍ**’in yeri sebebiyle onu kesre ile söylerler; artık onu tekil yaptıkları zaman “**نَجَسٌ**” derler.

Ve **رِجْسٌ** ise tek başına her hâlde meksûrdur; bu, el-Ferrâ’nın mezhebi üzerinedir.

Ve o, **النَّجاسة**’dır; ve onu **أَنْجَسه**.

Ve hadiste, el-Hasen’den: bir adam, evlendiği bir kadınla zina etti; dedi ki: “O, onu **أَنْجَسَها**; ve o, ona daha lâyıktır.”

Ve **النَّجِسُ**: kirli olan.

Ve **داء نجِسٌ** ve **ناجِسٌ** ve **نَجِيسٌ** ve **عَقامٌ**: ondan iyileşmez; ve onunla hastalığın sahibi de vasfedilir.

Ve **الّنَجْس**: çocuğa bir **عُوذَةٍ** edinmektir; ve onun için **نَجَّس** etti ve onu **نَجَّسَه**: onu muska ile korudu;

dedi ki:
وجارِيَةٍ مَلْبونَةٍ، ومُنَجِّسٍ،
وطارِقَةٍ في طَرْقِها لم تُسَدَّد

(* Bu beyit **أَساس البلاغة**’de şu surette vârid olmuştur:
وحازيةٍ ملبوسةٍ، ومنجَّسِ، وطارقةِ في طرقِها لم تُشدّدِ.)

Câhiliye ehlinin, Peygamber, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, gelinceye kadar, bir **متَكَهِّنٍ** ile bir **حَدَّاس** ve bir **راقٍ** ve bir **منَجِّس** ve bir **متَنَجِّم** arasında olduklarını vasfeder.

Ve **النَّجاس**: muska ile koruma; İbnü’l-A‘râbî’den; dedi ki: sanki o, bunun ismidir.

İbnü’l-A‘râbî: **المَعاذات**’tan (olanlar) **التَّمِيمة** ve **الجُلْبَة** ve **المنَجِّسة**’dir.

Ve muska ile korunana **مُنَجَّس** denir;

Sa‘leb dedi ki: ona dedim ki: muska ile korunana, **النجاسة**’dan alınmış olduğu hâlde, niçin **منَجَّس** denildi? dedi ki: Arapların, anlamları lafızlarına aykırı olan fiilleri vardır; “falanca **يتنجس** eder” denir; yani, onu **النجاسة**’dan çıkaran bir fiil yaptığı zaman; “**يَتَأَثَّم** eder” ve “**يَتَحَرَّجُ** eder” ve “**يَتَحَنَّثُ** eder” denildiği gibi; yani, onu **الإِثْمِ**’den ve **الحَرَج**’den ve **الحِنْث**’ten çıkaran bir fiil yaptığı zaman.

el-Cevherî: ve **التَّنْجِيسُ**, Arapların, göz değmesini onunla defettikleri, muska gibi bir şeydi; şairin sözü de bundandır:
وعَلَّقَ أنْجاساً عليَّ المُنَجِّس

(* “وعلق إلخ” sözü: **شرح القاموس**’ta olduğu üzere onun صدر’ı:
وكان لدي كاهنان وحارث)

el-Leys: **المُنَجَّسُ**, üzerine kemikler yahut bez parçaları asılan kimsedir.

Ve muska yapan kimseye **منَجِّس** denir; ve câhiliye ehli, çocuğun ve üzerine cinlerin gözlerinden korkulan kimsenin üzerine, hayız bezlerinden olan **الأَقْذارَ**ı asarlardı ve “cinler ona yaklaşmaz” derlerdi.

İbnü’l-A‘râbî: **النُّجُسُ** muska ile korunanlardır; ve **الجُنُس** donmuş sulardır.

Ve **المَنْجَسُ**: telin yarığı üzerine konulan bir deri parçasıdır.
