# نجش — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%B4/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AC%D8%B4/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نجش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%B4.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: نجش

باب الجيم والشين مع النون
ش ج ن، ن ش ج، ج ش ن، ش ن ج، ن ج ش مستعملات
شجن:
الشَّجَنُ: الهمُّ والحزنُ، وأشجَنني فشَجُنتُ منه أشجُن شُجُوناً.
والحمامة تَشجُنُ شُجوناً إذا ناحت وتَحزنت.
ووردت أرضاً ما كانت لي شَجَناً أي وطناً.
والحديث ذو شُجُونٍ أي فُنونٍ وأعراض أي أطراف ونواحٍ.
والأشجانُ: الأحزانُ، جمع شَجَنٍ، والفعل منه شَجِنتُ أي صار الشَّجَنُ فيَّ.
وأما تَشَجنت فكأني تذكرت وتبكَّيت لذلك، وهو كقولك: فَطُنتُ فطناً، وفَطِنتُ للشيء فِطنةً وفَطَنا، وأنشدَ:
هَيَّجنَ أشجاناً لمِن تَشَجَّنا
والشاجنةُ: ضَربٌ من الأوديةِ والمَسايل ذو نبتٍ حسن، والجميعُ السَّواجِنُ.
والشَّجنةُ: شُجنة الرَّجم معلقةٌ بالعرش، ويعني بالشُّجنة قرابةً مُشتبِكةٌ، ويقال: هي كالغُصن من الشَّجَرَةِ، ويقال: هي شِجنَةٌ وشُجنةٌ.
نشج:
نَشَجَ الباكي يَنشِجُ نَشيجاً إذا غَصى البُكاءُ في حَلقه عند الفَزعة.
والطَّعنة تَنشِجُ عند خروج الدَّم: تسمع لها صوتاً في جَوفها، وإذا بدا صوتٌ كالنَّفخة قيل نعرتِ الطَّعنةُ.
والقِدر تَنشِجُ عند الغليان. والناشج الذي ينزع نفسه، قال:
وناشِجٌ عينه مُنَّهلَّةٌ تكفُ
جشن:
الجَوشنُ: ما عَرض من وسط الصدر.
ويقال: الجَوشَنُ اسم الحديد الذي يُلبسُ من السِّلاح.
وجَوشنُ الجَرادة صدرها.
شنج:
الشَّنَجُ: تَشَنُّج الأصابع كلَّها والجلد، وربَّما قالوا: شَنِجٌ أشنَجُ وشَنِجٌ مُشَنَّجٌ، والمُشَنَّجُ أشدُّ تشنيجاً، وإذا شَنِجَ نسا الدّابَّة فهو أقوى لها و أشدُّ لرجليها.
وتقول هذيل: غنجٌ على شَنَجٍ أي رجلٌ على جَمَلٍ، فالغنجُ هو الرجل، والشَّنَجُ: الجمل.
قالوا: والغنج تحريك العُنُقِ والبدن.
نجش:
النَّجشُ: إن يُريد الإنسانُ أن يبيع بياعةً فيُساومُه بثمنٍ كثير ينظر إليه ناظر فيقع فيها.
وفي التزويج أيضاً والأشياء، ومنه الحديث: " لا نَجشَ في الإسلام".
ونَجَشَها نَجشاً، ورجلٌ ناجِشٌ نَجُوشُ الصيد أي يأخذ من حواليها ليصرفها إلى الحِبالة.
قال زائدة: ينجُشُ الطَّير أي يسُوقُه.

### Türkçe

باب **الجيم** و**الشين** مع **النون**
**ش ج ن**، **ن ش ج**، **ج ش ن**، **ش ن ج**، **ن ج ش** kullanılagelenlerdir.

**شجن**:
**الشَّجَنُ**: kaygı ve hüzündür. “Beni **أشجَنني** etti de ben ondan **شَجُنتُ**; ondan **أشجُن** (fiilini) **شُجُوناً** (mastarıyla) (yaparım).”
Güvercin, ötüp hüzünlendiği zaman **تَشجُنُ شُجوناً** (yapar).
“Bana **شَجَناً** (olan), yani vatan (olan) bir yere vardım.”
“Hadis **ذو شُجُونٍ**” yani türler ve arazlar, yani uçlar ve yanlar (sahiptir).
**الأشجانُ**: hüzünlerdir; **شَجَنٍ**’in cemidir. Ondan fiil: “**شَجِنتُ**” yani **الشَّجَنُ** bende oldu.
أما “**تَشَجنت**” ise, sanki hatırladım ve bunun için ağlar gibi yaptım; bu, senin “**فَطُنتُ** **فطناً** (dedin)” ve “**فَطِنتُ** şeye **فِطنةً** ve **فَطَنا** (dedin)” sözün gibidir. Ve şu beyit okunmuştur:
هَيَّجنَ أشجاناً لمِن تَشَجَّنا
**والشاجنةُ**: bitkisi güzel olan vadiler ve akıntı yataklarından bir türdür; hepsi **السَّواجِنُ**’dir.
**والشَّجنةُ**: **شُجنة الرَّجم** arşa asılıdır; **الشُّجنة** ile, birbirine dolaşmış bir akrabalık kastedilir. Ve denilir ki: o, ağaçtan bir dal gibidir. Ve denilir ki: o **شِجنَةٌ** ve **شُجنةٌ**’dir.

**نشج**:
Ağlayan **نَشَجَ** eder; **يَنشِجُ** **نَشيجاً** (eder): korku anında ağlama boğazında tıkandığı zaman.
Ve mızrak yarası, kanın çıkışı sırasında **تَنشِجُ** eder: onun iç boşluğunda bir ses işitirsin. Ve eğer üfleme gibi bir ses belirse “yarası **نعرتِ** etti” denilir.
Ve kazan kaynama sırasında **تَنشِجُ** eder. Ve **الناشج**: nefesini çekip çıkaran kimsedir. (Şair) dedi ki:
وناشِجٌ عينه مُنَّهلَّةٌ تكفُ

**جشن**:
**الجَوشنُ**: göğsün ortasından görünen şeydir.
Ve denilir ki: **الجَوشَنُ**, silahtan giyilen demirin adıdır.
Ve çekirgenin **جَوشنُ**’u: onun göğsüdür.

**شنج**:
**الشَّنَجُ**: bütün parmakların ve derinin kasılıp büzülmesidir. Bazen derler ki: **شَنِجٌ أشنَجُ** ve **شَنِجٌ مُشَنَّجٌ**; **المُشَنَّجُ** kasılmada daha şiddetlidir. Ve binek hayvanının siniri **شَنِجَ** ederse, bu onun için daha kuvvetli ve iki ayağı için daha şiddetlidir.
Ve Hüzeyl (lehçesi) şöyle der: “**غنجٌ** على **شَنَجٍ**” yani deve üzerinde bir adam; **الغنجُ** adamdır, **الشَّنَجُ**: devedir.
Dediler ki: **الغنج** boynu ve bedeni oynatmaktır.

**نجش**:
**النَّجشُ**: insanın bir malı satmak istemesi; ona çok bir fiyatla pazarlık edilmesi; ona bakan bir bakanın da onu görüp ona düşmesidir.
Evlendirmede de ve eşyalarda da (böyledir). Ondan hadis: “İslam’da **نَجشَ** yoktur.”
Ve onu **نَجَشَها** **نَجشاً** (etti). Ve bir adam **ناجِشٌ** **نَجُوشُ الصيد**: yani onu ağın içine sevk etmek için çevresinden alır.
Zâide dedi ki: “**ينجُشُ** kuşu” yani onu sürer.
