# نجع — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%B9/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AC%D8%B9/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%B9.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نجع

نجع الطعام في الإنسان، كمنع ينجع نجوعا بالضم وضبطه في الصحاح: من حدي ضرب ومنع، هكذا هو بالكسر والفتح، على لفظ ينجع وعليه إشارة معا: هنأ آكله، كما في الصحاح زاد في اللسان: أو تبينت تنميته، واستمرأه وصلح عليه، وأنشد الصاغاني للأعشى:

  لو أطعموا المن والسلوى مكانهم                      ما أبصر الناس طعما فيهم نجعا ونجع العلف في الدابة نجوعا: أثر، ولا يقال: أنجع، نقله الجوهري عن ابن السكيت.
 ومن المجاز: نجع الوعظ والخطاب فيه أي: عمل فيه ودخل فأثر، وقوله: الخطاب هكذا هو في العباب، والأساس، واللسان، وسائر نسخ الصحاح بالطاء ووجد بخط أبي زكريا في الحاشية الخضاب، وقد صحح عليه، كأنجع ونجع.
 ويقال: هذا طعام ينجع عنه، وينجع به، ويستنجع به ويسترجع عنه، وذلك إذا نفع، ويستمرأ به، ويسمن عنه، وكذلك الرعي.
 وماء نجوع، كصبور، كما يقال: نمير كما في الصحاح وأنشد الصاغاني لأرطاة بن سهية:
  مررن على ماء الغمار فماؤه                      نجوع كما ماء السماء نجوع والنجوع: المديد، عن ابن السكيت، وهو: ماء ببزر أو دقيق، تسقاه الإبل، وقد نجعتها إياه، ونجعتها به، كمنع أي: علفتها به.
 والنجعة بالضم طلب الكلإ في موضعه تقول منه: انتجعت كما في الصحاح ج: النجع، بضم ففتح، ومنه قيل لقوم: بم كثرت أموالكم? فقالوا: أوصانا أبونا بالنجع والرجع، وقد تقدم في ر-ج-ع وقال الأزهري: النجعة عند العرب: المذهب في طلب الكلإ في موضعه، والبادية تحضر محاضرها عند هيج العشب، ونقص الخرف، وفناء ماء السماء في الغدران، فلا يزالون حاضرة يشربون الماء العد، حتى يقع ربيع بالأرض خرفيا كان أو شتيا، فإذا وقع الربيع توزعتهم النجع، وتتبعوا مساقط الغيث، يرعون الكلأ والعشب إذا أعشبت البلاد، ويشربون الكرع، وهو ماء السماء، فلا يزالون في النجع إلى أن يهيج العشب من عام قابل، وتنش الغدران، فيرجعون إلى محاضرهم على أعداد المياه.
 وقال الليث: بلغنا أن معاوية رضي الله عنه قال لرجل كان يأكل معه على مائدته، فغاظه كثرة أكله: إنك لبعيد النجعة، أي: بعيد الطلب للشبع، فقال: لعن الله طعاما يؤذى عليه أهله، وكان تناول دجاجة من بين يديه، رضي الله عنه.
 وشجاع نجاع بضم النون: إتباع له، ولا يفرد.
 والنجيع، كأمير: خبط يضرب بالدقيق والماء ثم يوجر الإبل أي: تسقاه، وقد نجعتها إياه، وبه ومنه حديث علي: وهو ينجع بكرات له دقيقا وخبطا أي: يعلفها.
 والنجيع من الدم: ما كان إلى السواد، أو هو الدم مطلقا، وقال يعقوب: هو الدمث المصبوب، وبه فسر قول طرفة:
  عالين رقما فاخرا لونـه                      من عبقري كنجيع الذبيح أو: دم الجوف خاصة، نقله الجوهري عن الأصمعي، وقيل: هو الطري منه، قال الشاعر:
  وتخضب لحية غدرت وخانت                      بأحمر من نجيع الجوف آن ويقال: طعنة تمج النجيع أي: دم الجوف، وقال المرار بن سعيد:
  تنفس طعنة نجلاء منه                      ويقلس جانباه دما نجيعا وقال أبو عمرو: أنجع الرجل: إذا أفلح.
 وقال غيره: أنجع الفصيل: أرضعه كما في التكملة.
 وانتجع: طلب الكلأ في موضعه قال سويد اليشكري:
  هل سويد غير ليث خادر                      ثئدت أرض عليه فانتجع وقال ابن الرقاع:
  وليس يأكل مما أنبتت أحـد                      ولو تقلب في الآفاق وانتجعا

  وقال أبو ليلى: تناول رجل من بين يدي معاوية من مخة كان يأكلها، فقال: من أجدب انتجع.
 ومن المجاز: انتجع فلانا: إذا أتاه طالبا معروفه، قال ذو الرمة يمدح بلال بن أبي بردة:
  سمعت الناس ينتجعون غيثا                      فقلت لصيدح انتجعي بلالا كتنجع فيهما، أي في طلب الكلإ والمعروف، وفي حديث بديل بن ورقاء ليلة فتح مكة: هذه هوازن تنجعت أرضنا.
 والمنتجع بفتح الجيم: المنزل في طلب الكلإ كما في الصحاح والمحضر: المرجع إلى المياه.
 ومما يستدرك عليه: نجع، كفرح ينجع في معنى انتجع، نقله الجوهري عن يعقوب.
 وهؤلاء قوم ناجعة، ونواجع، وقد نجعوا الأرض، من حد منع.
 والمنجع: المنتجع، والجمع المناجع، قال ابن أحمر:
  كانت مناجعها الدهنا وجانبها                      والقف مما تراه فوقه دررا وكذلك:نجعت الإبل والغنم المرتع، كانتجعته.
 واستعمل عبيد الانتجاع في الحرب، لأنهم إنما يذهبون في ذلك إلى الإغارة والنهب، فقال:
  فانتجعن الحارث الأعرج في                      جحفل كالليل خطار العوالي ويقال: هو نجعتي: أي: أملي، على المثل.
 ونجع فيه الدواء، وأنجع، ونجع: نفع، ينجع وينجع.
 وطعام ناجع ومنجع: إذا استمرئ ونفع.
 وماء ناجع ونجيع: مرئ.
 والنجيع: ما نجع في البدن من طعام أو شراب، نقله الجوهري وأنشد لمسعود أخي ذي الرمة:
  وقد علمت أسماء أن حديثها                      نجيع كما ماء السماء نجيع وتنجع: تلطخ بالدم.
 ونجوع الصبي: هو اللبن.
 ونجع الصبي بلبن الشاة، إذا غذي به، وهو مجاز.
 وأنجعت الإبل: ألقمتها النجوع، لغة في نجعت، عن ابنش القطاع.
 والنجع، بالفتح: بيت من شعر، جمعه النجوع،كبدر وبدور،يقال: هذا نجع بني فلان، يطلق على مواضع النجعة.
 وقد سموا منتجعا.

### Türkçe

**نجع** yiyecek insanda; **منع** gibi, **ينجع** (kırık) **نجوعا** (ضم ile); ve onun ضبطu **الصحاح**’ta: **من حدي ضرب ومنع**’dendir; işte bu, kesre ve fetha iledir; **ينجع** lafzı üzere ve onun üzerine ikisine birlikte işaret vardır: yiyenine hazmettirdi; **الصحاح**’ta olduğu gibi. **اللسان**’da artırdı: yahut onun besleyiciliğini belirgin kıldın; onu hazmetti ve ona uygun geldi. **الصاغاني** **الأعشى**’dan inşad etti:

  Eğer onlara bulundukları yerde **المن** ve **السلوى** yedirselerdi                      insanlar onlarda bir tadın **نجعا** ve **نجعا**sını görmezdi.

Ve **نجع** yem (ot) binek hayvanda **نجوعا**: tesir etti; ve denilmez: **أنجع**; onu **الجوهري** **ابن السكيت**’ten nakletti.
Ve mecazdan: **نجع** vaaz ve hitap onda; yani: onda iş gördü ve girdi de tesir etti; ve onun sözü: **الخطاب**; işte bu, **العباب**’da, **الأساس**’ta, **اللسان**’da ve **الصحاح** nüshalarının geri kalanında **الطاء** ile böyledir; ve **أبي زكريا**’nın hattıyla haşiyede **الخضاب** bulundu; ve onun üzerine tashih edilmiştir; **كأنجع** ve **نجع** gibi.
Ve denilir: bu, kendisinden **ينجع** olunan bir yiyecektir, ve onunla **ينجع** olunur, ve onunla **يستنجع** olunur ve ondan **يسترجع** olunur; bu, fayda verdiği zaman; ve onunla hazmedilir, ve ondan semizlenilir; ve otlama da böyledir.
Ve **نجوع** su, **صبور** gibi; **الصحاح**’ta olduğu gibi denilir: **نمير**. Ve **الصاغاني** **أرطاة بن سهية**’ye inşad etti:
  **الغمار** suyuna uğradılar; onun suyu                      **نجوع**dur; gök suyunun suyu gibi **نجوع**dur.

Ve **النجوع**: **المديد**; **ابن السكيت**’ten. Ve o: içinde **بزر** yahut un bulunan sudur; develere içirilir; ve ben onu onlara **نجعتها** ettim, ve onunla **نجعتها** ettim; **منع** gibi; yani: onları onunla yemledim.
Ve **النجعة** (ضم ile): otlağı kendi yerinde istemektir; ondan dersin: **انتجعت**; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Çoğulu: **النجع**; ضم sonra fetha ile. Ve ondan, bir kavme denildi: mallarınız ne ile çoğaldı? Dediler: babamız bize **النجع** ve **الرجع** ile vasiyet etti; ve **ر-ج-ع**’da geçti. **الأزهري** dedi: **النجعة** Araplar yanında: otlağı kendi yerinde istemekte gidilen yoldur; ve bedevî, otun kabarması, sonbaharın azalması ve gök suyunun gölcüklerde tükenmesi sırasında konak yerlerine gelir; artık onlar, sayılı suyu içen bir yerleşik hâlinde kalırlar; ta ki yerde bir bahar vuku buluncaya kadar; ister sonbaharî olsun ister kışî. Bahar vuku bulunca, onları **النجع**lar dağıtır; yağmurun düştüğü yerleri takip ederler; memleketler otlandığında otlağı ve otu güderler; ve **الكرع** içerler; o, gök suyudur; artık onlar, gelecek yıldan ot kabarıncaya ve gölcükler kokuncaya kadar **النجع**larda kalırlar; sonra suların sayıları üzere konak yerlerine dönerler.
Ve **الليث** dedi: bize ulaştı ki **معاوية** رضي الله عنه, sofrasında onunla birlikte yiyen bir adama, yemesinin çokluğu onu öfkelendirince, dedi: sen elbette uzak **النجعة**sın; yani: tokluğu istemede uzak. O dedi: ehli yüzünden eziyet olunan bir yemeğe Allah lanet etsin. Ve onun önünden bir tavuğu almıştı; رضي الله عنه.
Ve **نجاع** (nun’un ضم’u ile) yiğit: ona tâbidir; ve tek başına kullanılmaz.
Ve **النجيع**, **أمير** gibi: un ve su ile vurulan **خبط**tur; sonra develere **يوجر** edilir; yani: içirilir; ve ben onu onlara **نجعتها** ettim, ve onunla; ve ondan, Ali’nin hadisi: “O, kendisine ait genç develere un ve **خبط** ile **ينجع** ediyordu”; yani: onları yemliyordu.
Ve kandan **النجيع**: siyahlığa yakın olan şeydir; yahut o, mutlak olarak kandır. **يعقوب** dedi: o, dökülmüş yumuşak kandır; ve onunla, **طرفة**’nin sözü tefsir edildi:
  Üstte, rengi                      kesilmişin **نجيع**i gibi olan, **عبقري**den bir süsleme.

Yahut: özellikle iç kanıdır; **الجوهري** onu **الأصمعي**’den nakletti. Ve denildi: onun tazesidir. Şair dedi:
  İhanet etti ve hıyanet etti bir sakal boyanır                      içten **نجيع**den bir kırmızı ile, şimdi.

Ve denilir: **النجيع** kusan bir mızrak darbesi; yani: iç kanı. Ve **المرار بن سعيد** dedi:
  Ondan geniş bir darbe nefes verir                      ve iki yanı **نجيعا** kan kusar.

Ve **أبو عمرو** dedi: **أنجع** adam: başarılı olduğu zaman.
Ve başkası dedi: **أنجع** sütten kesilmemiş deve yavrusu: onu emzirdi; **التكملة**’de olduğu gibi.
Ve **انتجع**: otlağı kendi yerinde istedi. **سويد اليشكري** dedi:
  Suveyd, uyuşuk bir aslandan başka mıdır                      bir yer ona memeler verdi de o **فانتجع** etti.

Ve **ابن الرقاع** dedi:
  Hiç kimsenin bitirdiğinden yemez                      ufuklarda dönüp dolaşsa ve **انتجعا** etse bile.

Ve **أبو ليلى** dedi: bir adam, **معاوية**’nin önünden, onun yediği bir ilikten aldı; o dedi: kuraklığa uğrayan **انتجع** eder.
Ve mecazdan: **انتجع** falanı: onun iyiliğini isteyerek ona geldiği zaman. **ذو الرمة**, **بلال بن أبي بردة**’yi överken dedi:
  İnsanların bir yağmuru **ينتجعون** ettiklerini işittim                      dedim ki **صَيْدَح**’a: Bilâl’i **انتجعي** et.

**كتنجع** onlarda; yani: otlağı ve iyiliği istemede. Ve **بديل بن ورقاء** hadîsinde, Mekke’nin fethi gecesi: “Bu **هوازن**, bizim toprağımızı **تنجعت** etti.”
Ve **المنتجع** (cim’in fethasıyla): otlağı istemede konak; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **المحضر**: sulara dönüş yeridir.
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **نجع**, **فرح** gibi, **ينجع**; **انتجع** mânâsında; **الجوهري** onu **يعقوب**’dan nakletti.
Ve bunlar **ناجعة** bir kavimdir, ve **نواجع**; ve toprağı **نجعوا** ettiler; **منع**’ın haddi üzere.
Ve **المنجع**: **المنتجع**; çoğulu **المناجع**. **ابن أحمر** dedi:
  Onun **مناجع**ı **الدهنا** idi ve yanı                      ve üzerinde inciler gördüğün **القف** idi.

Ve yine: develer ve koyunlar merayı **نجعت** etti; onu **كانتجعته** gibi.
Ve **عبيد**, **الانتجاع**ı savaşta kullandı; çünkü onlar, o hususta ancak baskına ve yağmaya giderler; dedi ki:
  **فانتجعن** ettiler **الحارث الأعرج**’i                      gece gibi bir orduda, mızrakların uçları sallanır.

Ve denilir: o benim **نجعتي**mdir; yani: ümidim; mesel üzere.
Ve onda ilaç **نجع** etti, ve **أنجع** etti, ve **نجع**: fayda verdi; **ينجع** ve **ينجع**.
Ve **ناجع** ve **منجع** yiyecek: hazmedildiği ve fayda verdiği zaman.
Ve **ناجع** ve **نجيع** su: hazmı kolay.
Ve **النجيع**: bedende yiyecek yahut içecekten **نجع** eden şey; **الجوهري** nakletti. Ve **مسعود**’a, **ذي الرمة**’nin kardeşine, inşad etti:
  Esmâ bilmiştir ki onun sözü                      gök suyunun suyu gibi **نجيع**dir.

Ve **تنجع**: kana bulaştı.
Ve çocuğun **نجوع**u: süttür.
Ve çocuk, koyun sütüyle **نجع** etti; onunla beslendiği zaman; ve o mecazdır.
Ve develeri **أنجعت** ettim: onlara **النجوع** yutturdum; **نجعت**’te bir lügat; **ابنش القطاع**’tan.
Ve **النجع** (fetha ile): şiirden bir evdir; çoğulu **النجوع**; **بدر** ve **بدور** gibi. Denilir: bu, falan oğullarının **نجع**ıdır; **النجعة** yerleri üzerine إطلاق olunur.
Ve **منتجعا** adlandırdılar.
