# نجم — Müfredât

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%85/sozluk/mufredat
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AC%D9%85/entries/mufredat

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نجم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%85.md)
- Müfredât: Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

## Madde başı: نجم

- أصل النجم: الكوكب الطالع، وجمعه: نجوم، ونجم: طلع، نجوما ونجما، فصار النجم مرة اسما، ومرة مصدرا، فالنجوم مرة اسما كالقلوب والجيوب، ومرة مصدرا كالطلوع والغروب، ومنه شبه به طلوع النبات، والرأي، فقيل: نجم النبت والقرن، ونجم لي رأي نجما ونجوما، ونجم فلان على السلطان: صار عاصيا، ونجمت المال عليه: إذا وزعته، كأنك فرضت أن يدفع عند طلوع كل نجم نصيبا، ثم صار متعارفا في تقدير دفعه بأي شيء قدرت ذلك. قال تعالى: ﴿وعلامات وبالنجم هم يهتدون﴾ [النحل/ 16]، وقال: ﴿فنظر نظرة في النجوم﴾ [الصافات/88] أي: في علم النجوم، وقوله: ﴿والنجم إذا هوى﴾ [النجم/1] قيل: أراد به الكوكب، وإنما خص الهوي دون الطلوع؛ فإن لفظة النجم تدل على طلوعه، وقيل: أراد بالنجم الثريا، والعرب إذا أطلقت لفظ النجم قصدت به الثريا. نحو:
طلع النجم غديه * وابتغى الراعي شكيه
(الشكية: تصغير الشكوة، وذلك أن الثريا إذا طلعت هذا الوقت هبت البوارح، ورمضت الأرض، وعطشت الرعيان، فاحتاجوا إلى شكاء يستقون فيها لشفاههم. انظر: للسان (شكا) ؛ والبصائر 5/20؛ ونقائض جرير والأخطل ص 51)
وقيل: أراد بذلك القرآن المنجم المنزل قدرا فقدرا، ويعني بقوله: ﴿هوى﴾ نزوله، وعلى هذا قوله: ﴿فلا أقسم بمواقع النجوم﴾ [الواقعة/75] فقد فسر على الوجهين، والتنجيم: الحكم بالنجوم، وقوله تعالى: ﴿والنجم والشجر يسجدان﴾ [الرحمن/6] فالنجم: ما لا ساق له من نبات، وقيل: أراد الكواكب.

### Türkçe

- **أصل النجم**: doğan yıldızdır; çoğulu: **نجوم**. Ve **نجم**: doğdu; **نجوما** ve **نجما** (olarak). Böylece **النجم** bir defa isim oldu, bir defa da mastar oldu; dolayısıyla **النجوم** bir defa isimdir, **القلوب** ve **الجيوب** gibi; bir defa da mastardır, **الطلوع** ve **الغروب** gibi. Ondan (hareketle) bitkinin ve görüşün doğması ona benzetildi; böylece: **نجم النبت والقرن** denildi; ve: Bana bir görüş doğdu: **نجم لي رأي نجما ونجوما**. Ve: Falan sultana karşı **نجم**: âsi oldu. Ve: Malı onun üzerine **نجمت**: onu paylaştırdığın zaman; sanki her bir yıldızın doğuşunda bir payı ödemesini farz etmişsin gibi; sonra, onu hangi şeyle takdir ettiysen onunla ödeme takdirinde örfleşmiş oldu. Yüce Allah dedi ki: ﴿وعلامات وبالنجم هم يهتدون﴾ [النحل/ 16]; ve dedi ki: ﴿فنظر نظرة في النجوم﴾ [الصافات/88], yani: yıldızlar ilmi içinde. Ve O’nun sözü: ﴿والنجم إذا هوى﴾ [النجم/1]; denildi ki: onunla yıldızı kastetti; ve yalnızca batışı tahsis etti, doğuşu değil; çünkü **النجم** lafzı onun doğuşuna delalet eder. Ve denildi ki: **النجم** ile **الثريا**yı kastetti; Araplar **النجم** lafzını mutlak olarak kullandıklarında onunla **الثريا**yı kastederler. Şöyle ki:

طلع النجم غديه * وابتغى الراعي شكيه

(**الشكية**: **الشكوة**nin küçültmesidir; şu da (şöyledir) ki: **الثريا** bu vakitte doğduğu zaman **البوارح** eser, yer kızışır, çobanlar susar; böylece dudaklarını (ıslatmak) için içinde su çektikleri bir **شكاء**ya ihtiyaç duyarlar. Bak: **للسان** (**شكا**) ; ve **البصائر** 5/20; ve **نقائض جرير والأخطل** s 51)

Ve denildi ki: bununla, derece derece indirilen, parça parça indirilen **القرآن**ı kastetti; ve O’nun sözüyle: ﴿هوى﴾ inişini kasteder. Ve bunun üzerine O’nun sözü: ﴿فلا أقسم بمواقع النجوم﴾ [الواقعة/75]; iki vecih üzere tefsir edilmiştir. Ve **التنجيم**: yıldızlarla hüküm vermektir. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿والنجم والشجر يسجدان﴾ [الرحمن/6]; burada **النجم**: sapı olmayan bitkidir; ve denildi ki: yıldızları kastetti.
