# نحب (ن-ح-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AD%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Ödül demektir

- Harfler: ن - ح - ب
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [نَحْبَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%A8/siga/%D9%86%D9%8E%D8%AD%D9%92%D8%A8%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | فَعْلَهُ | Onun verilmiş sözü | 1 | 1 | [33:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%A8/ayet/33:23.md) |

## Mücavir kökler — 8 mücavir (12 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [عهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Söz
2. [بدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Bedr dolunay demektir
3. [قضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B6%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · “Kadb” kesici alet; “ba” “va”va dönüşmüş “kadeve” ve…
4. [رجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Rical ayak demektir
5. [نظر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Korkuluk demektir
6. [صدق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir
7. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
8. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نحب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [نذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B0%D8%B1.md), [عهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D8%AF.md), [وفى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A.md) |
| Zıt Kök | [نكث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AB.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İnsanın kendi iradesiyle üzerine aldığı bağlayıcı ve ağır yükümlülük, adak ve sonuna kadar gidilen büyük çaba |
| Çekirdek Özet 2 | Allah’a verilen sadakat ahdini canı pahasına yerine getirme, taahhüdün son durağına ve ecele kadar sebat etme |
| Çekirdek Özet 3 | Varoluşsal ve kurumsal sözleşmelerin eksiksiz ifası, davanın gerektirdiği nihai bedeli ödeme bilinci |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir ölüm veya biyolojik ecel olarak daraltıp, arkasındaki iradi adak, ahde vefa ve adanmışlık boyutunu gözden kaçırma |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نح | Bir şeyi zorlayarak ortaya çıkarma, yontma, derinden gelen ses veya şiddetli yönelim; nitekim [نحت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%AA.md) yontarak şekil verme, [نحر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%B1.md) göğsü yararak kurban etme, [نحس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%B3.md) zorlu ve şiddetli olma, [نحل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D9%84.md) inceltip verme anlamındadır | ب | İçeride tutulan azmin dışa vurumu, bağlayıcı bir ahdin altına fiilen girme ve insanın kendini belirli bir hedefe sımsıkı kapatması |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Bireyin iç dünyasında başlayan ve süreklilik gerektiren iradi yönelim |
| ح | çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Kişinin kendini sınırlandırdığı, koruma altına aldığı bağlayıcı ahit çiti |
| ب | ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Yükümlülüğün içine tam olarak girilmesi ve sözün sarsılmaz bir karargâha dönüşmesi |
| نحب | Süreklilik taşıyan bir niyetin, sınırları belirlenmiş bir taahhüt yapısına dönüştürülüp insanın varlığını bu sorumluluk çatısı içine bütünüyle vakfetmesi | İradenin kendi üzerine bağlayıcı bir görev koyması ve bu sınır içinde son nefese kadar sebatla hareket etmesi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Boyuna borç veya adak olarak yüklenen ağır vazife; devenin nefes nefese, göğsünden ses çıkararak şiddetle yol alması ve insanın içini çeke çeke, hıçkırarak yüksek sesle ağlaması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye döneminde karşılıklı büyük bir bahse tutuşma veya bir işin başarılması üzerine ağır bir borç ve adak altına girme anlamında kullanılmıştır: كما سار عن إحدى يديه المُنَحِّبُ / Beyitte geçen kelime, büyük bir tehlikeyi göze alarak üzerine düşen ağır bahsi ve adanmışlığı yerine getirmek için alabildiğine gayret sarf eden süvariyi tasvir eder |
| Erken Arapça kullanım | İslâm öncesi ve erken İslâmî dönemde bir kimsenin davasını hakeme götürmesi, karşılıklı bağlayıcı iddiaya girmesi ve ölümle sonuçlanan kesin adanmışlık hâli için kullanılmıştır |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça نحب kökü, Sami dillerinde özellikle derinden gelen hırıltılı ses, inleme, feryat etme ve iç çekme gibi işitsel-somut tabakalarda ortak köklere bağlanır. İbranicede ve Süryanicede benzer fonetik yapılar genellikle göğüsten çıkan ses, matem tutma veya acıyla inleme anlam alanlarında tezahür eder. Arap dilinde kök bir yandan bu birincil işitsel anlamı (şiddetli ağlama, hıçkırık, devenin öksürüğü) korumuş, diğer yandan bu derinden gelen göğüs sıkışmasını insanın kendi üzerine yüklediği ağır bir adak, risk alma, ölümüne bağlanma ve nihai ecel semantiğine doğru genişletmiştir. Bu durum, fiziksel bir nefes darlığı ve iç çekiş hareketinin zamanla soyut bir varoluşsal adanmışlık ve borçluluk kavramına dönüştüğünü gösterir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve Brown-Driver-Briggs.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | نحب | Derinden gelen ses ve hıçkırık anlamından, nefsi tüketecek derecede ağır bir adağın yerine getirilmesine geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı Sami / İbranice ve Süryanice inleme ve feryat kökleri | Göğüsten çıkan zorlu ses ve matem kökleriyle fonetik ve semantik akrabalık | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında doğrulanmış geniş bir kökensel veri tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve David Cohen.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نحب | Anlamlı | Adak, ağır yükümlülük, ölüm, yüksek sesle ağlama | Hedef köktür; kişinin üzerine aldığı bağlayıcı vazifeyi sonuna kadar ifa etmesidir | Kur’an’da geçer |
| [نبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%AD.md) | Anlamlı | Havlamak, keskin ve yüksek ses çıkarmak | Köpeğin veya yırtıcı hayvanların ses çıkarması; hedef kökteki işitsel boyutla akrabadır | Kur’an’da geçmez |
| [حنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D8%A8.md) | Anlamlı | Bükülmek, eğrilmek, yay gibi olmak | Bacakların veya kaburgaların içe doğru kıvrık olması durumu | Kur’an’da geçmez |
| [حبن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D9%86.md) | Anlamlı | Karında su toplanması, şişkinlik, ur | Karın bölgesinde sıvı birikmesiyle oluşan hastalık ve doluluk | Kur’an’da geçmez |
| [بنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D8%AD.md) | Anlamlı | Asıl, kök, temel dayanak | Bir şeyin kökeni, soyu ve merkezî esası | Kur’an’da geçmez |
| [بحن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AD%D9%86.md) | Anlamlı | Kısa boylu ve tıknaz olmak, göbeklilik | Bedenin toparlak ve kısa yapılı olması | Kur’an’da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نحب | Merkez | Adak, ahde vefa ve ölümüne sadakat | İnsanın kendi iradesiyle üstlendiği, canı pahasına sadık kaldığı nihai borç | Kişinin üzerine vacip kıldığı büyük taahhüdü hayatıyla ödemesi |
| [نذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B0%D8%B1.md) | Komşu | Adak ve kendini yükümlü kılma | Genel olarak kişinin bir şeyi kendine vacip kılmasıdır; نحب kadar nihai bedel ve ölüm çağrışımı taşımaz | Henüz yerine getirilme aşamasında olan genel dini adak |
| [عهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D8%AF.md) | Komşu | Karşılıklı sözleşme ve bağ | Taraflar arasındaki mutabakatı ifade eder; نحب ise bireyin tek başına girdiği varoluşsal riski öne çıkarır | Hukuki ve ahlaki sözleşme zemini |
| [وفى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A.md) | Komşu | Taahhüdü tam tamına yerine getirme | Başlanmış bir sözü eksiksiz bitirmektir; نحب bu sürecin üzerine düşen adak niteliğindeki öznesini anlatır | Borcun ve vaadin tam olarak kapatılması |
| [نكث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AB.md) | Zıt | Sözü bozma, taahhüdü çözme | İpin bükümünü çözmek gibi, verilmiş ahdi bozup adanmışlıktan geri dönmektir | Taahhüdü ve sadakati yarı yolda terk etme eylemi |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نحب | Adak, nihai yükümlülük, ölümüne vefa | İnsanın üstlendiği bağlayıcı borcu eceliyle veya canıyla tamamlaması | Kesin |
| Latince | Votum, devotio | Adak, kendini bir amaca vakfetme | Bir amaca veya tanrısal iradeye hayatını adama yönünü karşılar; nihai ecel boyutunu tam vermez | Güçlü |
| İngilizce | Solemn vow, ultimate commitment | Ağır adak, nihai taahhüt | Vefa ve adanmışlık boyutunu karşılar; kelimenin taşıdığı ölüm ve ecel çağrışımı eksik kalır | Güçlü |
| Almanca | Gelübde, Lebensopfer | Adak, hayatını adama | Kişinin bir söz uğruna hayatını ortaya koymasını iyi açıklar; hıçkırık ve feryat kökenini kapsamaz | Güçlü |
| Fransızca | Vœu solennel, dévouement suprême | Ağır yemin, nihai adanmışlık | Kişinin varlığını bir davaya feda etme derecesindeki ahdini karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane’s Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| نَحْبَهُ | Canını ve ahdini adayarak şehit düşme, taahhüdünü hayatıyla tamamlama | Müminlerin Allah’a verdikleri sadakat sözünü canları pahasına yerine getirmeleri bağlamı (Ahzâb [33:23](https://lisan.digital/tr/ayet/33:23.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ecel, şehadet ve imanda sebat | Müminin imandaki sadakatinin nihai ecel ve şehadet anındaki değişmezliği | Kulun iradi sadakati ile ilahi takdir arasındaki mutlak örtüşme |
| Fıkıh | Adak ve ahit hükümleri | Kişinin şer’an vacip olmayan bir fiili adak yoluyla kendi nefsine bağlayıcı kılması | Kişinin kendi iradesiyle borç altına girmesi ve bu borcun ifası |
| Tefsir | Ahzâb [33:23](https://lisan.digital/tr/ayet/33:23.md) ayetinin açıklaması | Ayetteki ifadenin şehitleri mi yoksa vadeli ölümünü bekleyenleri mi kapsadığı tartışması | Ahdini yerine getirip şehit olanlar ile sırasını bekleyenlerin sadakat derecesi |
| Hadis | Şehadet ve hüzün ifadeleri | Ashabın fedakârlıkları ve cenaze esnasındaki yüksek sesli ağlama ve matem rivayetleri | Hem şehadet adanmışlığı hem de derin bir hüzünle ağlama manası |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Allah’a verilen kulluk ahdi | Nihai adak ve sadakat | Müminin varlığını Allah davasına tam vakfetmesi | Dini hayatın en üst zirvesi olan sözünde durma ve canı feda etme bilinci | Kesin |
| İlmi | Hakikate adanmışlık | Entelektüel ve ahlaki sebat | Bilim insanının hakikat arayışında bedel ödemeyi göze alması | İlim yolunda karşılaşılan baskılara rağmen ilmi emanete sadık kalma | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal sözleşme ve dava birliği | Kurucu sadakat ve fedakârlık | Toplumun varlığını tehdit eden kriz anlarında sorumluluk üstlenme | Siyasi birliğin bekası için lider ve fertlerin ahitlerinden dönmemesi | Güçlü |
| İktisadi | Ağır yükümlülük ve risk üstlenme | Nihai teminat ve taahhüt | Girişimcinin veya borçlunun bütün varlığıyla borcuna kefil olması | Sözleşme hukukunda iflas veya kayıp riskine rağmen borcu sonuna kadar ödeme iradesi | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sistemin nihai kararlı durumuna ulaşması ve tükenme sınırı | Bir sürecin kendisi için tanımlanmış sınır koşulunu tüketene ve potansiyelini sıfırlayana kadar devam etmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Nihai varoluşsal taahhüt ve fedakârlık | Bireyin bir ülkü veya toplum uğruna hayatî riskleri rasyonel olarak üstlenip geri adım atmaması | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece sıradan bir ecel veya tabii bir ölüm olarak görmek ve altındaki iradi ahit boyutunu dışlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Müminin davası uğruna hayatını ortaya koyarak verdiği sözü eksiksizce tamamlaması, adanmışlığın fiilen ispatı |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayeti pasif bir ölüm tasvirine indirgemek; müminlerin aktif direniş, sadakat ve şehadeti göze alma ahlakını zayıflatmak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Mümin kimliğinin temel taşlarından biri olan ahde vefa ve davanın gerektirdiği en ağır bedeli ödeme iradesini tek bir kavramda özetlediği için merkezîdir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Münafıkların kaçışı ile gerçek müminlerin sebatını karşılaştıran ve imtihan anında sadakati işleyen ayetlerde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Müminliğin yalnızca sözlü bir iddiadan ibaret olduğu zannını yıkarak, imanın can ve mal ile tescillenen bir taahhüt olduğunu gösterir |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Göğüsten zorlanarak çıkan derin ses, devenin nefes nefese çabalaması ve kişinin üzerine aldığı ağır adak borcu.
- Soyut anlam: Bir ülküye veya ilahi söze sadakat uğruna bütün varlığını ortaya koyma, geri dönülmez biçimde adanma ve ecel anına kadar sebat etme.
- Sistematik karşılık: İnsanın varoluşsal sözleşmesini canı pahasına koruyarak sorumluluk sürecini eksiksiz tamamlama mekanizması.
- LaTeX modeli: $$T(c) = \int_{t_0}^{t_f} f(s) \, dt = \Omega$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $c$ bireyin üstlendiği bağlayıcı taahhüdü, $t_0$ sözleşmenin başladığı anı, $t_f$ nihai ecel veya şehadet anını, $f(s)$ zamana bağlı sadakat ve gayret fonksiyonunu, $\Omega$ ise ödenmesi gereken mutlak ve eksiksiz adak bedelini temsil eder. Taahhüdün tamamlanması, sadakat integralinin nihai sınıra ulaşmasıyla gerçekleşir.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AD%D8%A8/occurrences?meal=IK

### [Ahzab 33:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%A8/ayet/33:23.md) — نَحْبَهُ

مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضَى نَحْبَهُ وَمِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِيلًا

Meal (IK): Mü’minlerden öyle erler vardır ki; Allah’a verdikleri ahde sadakat göstermişlerdir. Kimi bu uğurda canını verdi, kimi de beklemektedir. Ve onlar, hiç bir değiştirme ile değiştirmediler.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Ödül demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والنون والباء معهما
ح ب ن، ح ن ب، ن ح ب، ن ب ح مستعملات
حبن:
الحِبْنُ: ما يَعْتَري الجسد فيَقيحُ ويَرِمُ، وجمعه: حُبُون.
والحَبَنُ: أن يكثر السِّقْيُ في شَحْم البطن فيَعْظُمَ البطنُ جداً.
وأُمّ حُبَيْنٍ: دُوَيْبَّةٌ على خِلْقة الحِرْباء عَريضةُ البطنِ جداً، قال:
أمَّ حُبَيْنٍ آبْسُطـي بُـرْدَيكَ		إنَّ الأميرَ داخلٌ عـلـيك
وضاربٌ بالسَّيفِ مَنكبَيْكِ
والحَبَنُ: عِظَمُ البطن، ولذلك قيل لمن سُقِيَ بطنهُ قد حَبِنَ.
وأمُّ حُبَيْنٍ: هي الأُنثى من الحَرابيّ.
حنب:
الحَنَبُ: اعوجاجٌ في السَّاقَيْن، والتَّحنيب في الخَيْل مما يُوصَف صاحبُه بالشِّدّة، وليس ذلك من اعوِجاجٍ شديد.
ورجلٌ مُحَنَّبٌ أي: شيخٌ مُنْحَنٍ، قال:
قَذْفَ المُحَنَّبِ بالعاهاتِ والسَّقَم
نحب:
النَّحْبُ: النَّذْرُ، وقوله- جلَّ وعزَّ-: فمنهم من قَضَى نَحْبَه أي قُتِلوا في سبيل الله فأدرَكوا ما تمنَّوا فذلك قَضاء نَحْبهم، كأن المعنى: ظَفِروا بحاجتهم. والانتحاب: صَوْتُ البُكاء، والنَّحيبُ: البُكاء.
وناحبْتُه: حاكَمْتُه أو قاضَيْتُه إلى رجل. والنَّحْبُ: السير السريع.
نبح:
النَّبْح: صَوْتُ الكلب، والتَّيِس عند السِّفاد يَنْبَحُ. والحَيَّة تَنْبَحُ في بعض أصواتها، قال:
يأخُذُ فيه الحَيَّة النَّبُوحا
والظَّبْيُ يَنْبَحُ في بعض الأصوات، قال:
.........شَنِجِ الأَنْس		نَبّاحٍ من الشُّعْـبِ
يُريدُ: جماعة الأَشعَب، وهو ذو القَرْنَيْن المُتباعِدَيْن.
والنُّبُوح: جماعة النابح من الكلاب، قال طفيل:
وأَشْعَثَ يَزهاه النُّـبُـوحُ مُـدَفَّـع		عن الزاد، ممن حَرَّف الدهرُ مُحْثَلِ
والنَّبّاح: مناقِفُ صِغارٌ بيضٌ تُحْمَل من مَكَّةَ، تُجْعَلُ في القَلائد والوُشُح، الواحدة، نَبّاحه، وقول الأخطل:
انَّ العَرارةَ والنُّبُوحَ لدارمٍ		والمستَخِفُّ أخوهُمُ الأثقالا

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **النون** ve **الباء** bunlarla birlikte

**ح ب ن**، **ح ن ب**، **ن ح ب**، **ن ب ح** kullanımdadırlar

**حبن**:
**الحِبْنُ**: bedene arız olan, sonra irinlenen ve şişen şey; çoğulu: **حُبُون**.
**الحَبَنُ**: karın yağında sulamanın çoğalması, böylece karnın çok büyümesi.
Ve **أُمّ حُبَيْنٍ**: keler yaratılışı üzere, karnı çok geniş bir küçük canlı; dedi ki:
**أمَّ حُبَيْنٍ** yay **بُـرْدَيكَ**		şüphesiz emir içeri girendir üzerine
ve vurucu kılıçla iki omzunu
Ve **الحَبَنُ**: karnın büyüklüğü; bundan dolayı karnı sulanmış olana “**قد حَبِنَ**” denildi.
Ve **أمُّ حُبَيْنٍ**: **الحَرابيّ**’nin dişisidir.

**حنب**:
**الحَنَبُ**: iki bacakta eğrilik; ve atlarda **التَّحنيب** sahibinin şiddetle vasfedildiği şeydendir; ve bu, şiddetli bir eğrilikten değildir.
Ve **رجلٌ مُحَنَّبٌ** yani: eğilmiş bir ihtiyar; dedi ki:
**قَذْفَ المُحَنَّبِ بالعاهاتِ والسَّقَم**

**نحب**:
**النَّحْبُ**: adak; ve O’nun sözü -aziz ve celil-: **فمنهم من قَضَى نَحْبَه** yani Allah yolunda öldürüldüler de dilediklerine eriştiler; işte bu, onların **قَضاء نَحْبهم**’idir; sanki mana: ihtiyaçlarına nail oldular. Ve **الانتحاب**: ağlamanın sesi; ve **النَّحيبُ**: ağlama.
Ve **وناحبْتُه**: onu muhakeme ettim yahut onu bir adama götürüp hükümleştirdim. Ve **النَّحْبُ**: hızlı yürüyüş.

**نبح**:
**النَّبْح**: köpeğin sesi; ve teke çiftleşme esnasında **يَنْبَحُ**. Ve yılan bazı seslerinde **تَنْبَحُ**; dedi ki:
**يأخُذُ فيه الحَيَّة النَّبُوحا**
Ve ceylan bazı seslerde **يَنْبَحُ**; dedi ki:
.........**شَنِجِ الأَنْس**		**نَبّاحٍ** **من الشُّعْـبِ**
İster: **جماعة الأَشعَب**; ve o, birbirinden uzak iki boynuzlu olandır.
Ve **النُّبُوح**: köpeklerden havlayanın topluluğu; Tufeyl dedi ki:
**وأَشْعَثَ يَزهاه النُّـبُـوحُ مُـدَفَّـع		عن الزاد، ممن حَرَّف الدهرُ مُحْثَلِ**
Ve **النَّبّاح**: Mekke’den taşınan küçük beyaz kabuklar; gerdanlıklara ve kuşaklara konulur; teki: **نَبّاحه**; ve Ahtal’ın sözü:
**انَّ العَرارةَ والنُّبُوحَ لدارمٍ		والمستَخِفُّ أخوهُمُ الأثقالا**

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

النَحْبُ: النَذْرُ. تقول منه: نَحَبْتُ أنْحُبُ بالضم. وسارَ فلانٌ على نَحْبٍ، إذا سار فأجهدَ السَيْرَ، كأنَّه خاطر على شيءٍ فجدَّ. والنَحْبُ: المدَّة والوقت؛ يقال: قضى فلانٌ نَحْبَهُ، إذا مات. والنَحيبُ: رفع الصوت بالبكاء. وقد نَحَبَ يَنْحِبُ بالكسر نَحيباً. والانتحاب مثله. ونَحَبَ البعير أيضاً يَنْحِبُ نُحاباً، إذا أخذه السعال. أبو عمرو: النَحْبُ: السير السريع، مثل النَعْبِ. قال: ونَحَّبَ القومُ تَنْحيباً، إذا جدُّوا في عملهم. والتنحيب: شدَّة القَرَب للماء. وناحَبْتُ الرجلَ إلى فلانٍ، مثل حاكمته.

##### Türkçe

**النَحْبُ**: adak. Ondan şöyle dersin: “**نَحَبْتُ** **أَنْحُبُ**” (ötre ile). Ve “Falan, **نَحْبٍ** üzere yürüdü” (denir); eğer yürüdü de yürüyüşü yorduysa; sanki bir şey üzerine atılmış da ciddileşmiş gibi. Ve **النَحْبُ**: süre ve vakit; “Falan **نَحْبَهُ**nu yerine getirdi” denir; eğer öldüyse. Ve **النَحيبُ**: ağlamakla sesi yükseltmek. Ve (fiil olarak) **نَحَبَ** **يَنْحِبُ** (kesre ile) **نَحيباً** (diye gelir). Ve **الانتحاب** onun gibidir. Ve deve de **نَحَبَ** **يَنْحِبُ** **نُحاباً**; eğer onu öksürük aldıysa. Ebû Amr: **النَحْبُ**: hızlı yürüyüş; **النَعْبِ** gibi. Dedi ki: “Kavim **نَحَّبَ** **تَنْحيباً** (yaptı)” (denir); eğer işlerinde ciddileştilerse. Ve **التنحيب**: suya yakınlığın şiddeti. Ve “Erkeği falana karşı **ناحَبْتُ**” (denir); onu muhakeme ettim gibi.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ن ب
حبن ، حنب ، نحب ، نبح ، بحن ، بنح : مستعملات .
حبن : قال الليث : الحِبْنُ ما يعتري الإنسان في الجسد فيقيحُ ويَرِم ، والجميع الحُبُون . والحَبَنُ أين يكثر السقْي في شحم البطن فيعظُمَ البَطْنُ لذلك .
أبو عبيد عن اليزيديّ قال الأحْبَنُ الذي به السقْيُ .
قال وقال العُدَيْس الكنانيّ يقال لأُم حُبَيْنٍ حُبَيْنَةٌ وهي دابة قَدْرُ كف الإنسان . وقال الليث هي دُويبَة على خِلْقَةِ الْحِرْبَاءِ عريضَةُ البَطْنِ جِدَّا وأنشد :
أمَّ حُبَيْنٍ أبسطي بُرْدَيْك
إن الأمير دَاخِلٌ عليك
وضَارِبٌ بالسيف مَنْكِبَيْكِ
والحَبَنُ عِظَمُ البَطْنِ ، ولذلك قيل لمن سَقَى بطْنُه قد حَبَن . وأم حُبَيْنٍ هي الأنثى من الحَرَابِيّ .
وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( أنَّه رَأَى بِلالاً وقد خَرَجَ بَطْنُه ، فقال أمُّ حُبَيْنٍ ) وهذا من مَزْحِه ج أراد ضِخَمَ بطْنِه .
وفي ( نوادر الأعراب ) رأيت فلاناً مُحْبَئِنّاً ومقْطَئِرّاً ومُصْمَغِدّاً أي ممتلئاً غَضَباً .
وقال ابْنُ بُزُرْج تقول العرب في أُدْعِيَّة بين القوم يتداعون بها : صب الله عَلَيْكَ أُمَّ حُبَين ماحضاً يَعْنُون اللَّيْلَ .
حنب : قال الليث الحَنَبُ اعوجاج في الساقين . قال والتَّحْنِيبُ في الخَيْل ممَّا يوصف صاحبه بالشدَّة ، وليس ذلك باعْوِجَاجٍ شَدِيدٍ .
وقال أبو عبيدة : التَّحْنِيبُ توتيرٌ في الرجْلَين .
وقال أبو عمرو : التَّحْنِيبُ في الساق .
وقال غيره اعْوِجَاجٌ في الضُّلُوع .
وقال ابن شميل المُحَنَّبُ من الخيل المُعطَّفُ العِظَامِ .
قال ويقال حَنَّبَهُ الكِبَرُ وحَنَاه إذا نَكَّسَه .
وقال الليث : رَجُلٌ مُحَنَّب شيخ مُنْحَنٍ وأنشد :
يظل نَصْباً لِرَيْبِ الدَّهْرِ يَقْذِفُه
قَذْفَ المُحَنَّبِ بالآفَاتِ والسَّقَم
وقال أبو العباس : الْحَنْبَاءُ عند الأصمعي المُعْوَجَّةُ السَّاقَيْنِ . قال : وهي عند ابن الأعرابيّ في الرجْلَيْنِ وقال في موضعٍ آخَرَ : الْحنْبَاءُ المعوَجَّةُ الساق وهو مَدْحٌ في الخَيْلِ . وقد حَنَبَ فلانٌ أَزَجاً مُحْكَماً أي بَنَاه مُحْكَماً فَحَناه .
نحب : قال الليث : النَّحْبُ النَّذْرُ .
قال الله جلّ وعزّ : ( اللَّهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُمْ مَّن ) ( الأحزاب : 23 ) قُتِلوا في سبيل الله فأدركوا ما تمنَّوا فذلك قضاء النَّحْبِ .
وقال أبو إسحاق في قول الله جلّ وعزّ ) اللَّهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُمْ مَّن ( أي أَجَلَه وكذلك قال الفرّاء . وقال شمر : النَّحْبُ النَّذْرُ ، والنَّحْبُ الموتُ ، والنَّحْبُ الخَطَرُ العظِيمُ .
وقال جرير :
بِطَخَفَة جالدْنَا الملوك وخيلُنا
عَشِيَّةَ بِسْطَامٍ جَرَيْن على نَحبِ
أي على خطر عظيم ، ويقال على نَذْرٍ . ويقال سار فلان على نَحْبٍ إذا سار وأَجْهَد السَّيْرَ . ويقال نَحَّبَ القَوْمُ إذا جَدُّوا في عَمَلِهمْ .
وقال طُفَيْلُ :
يزرن إِلاَلاً ما يُنَحبْنَ غَيْرَهُ
بِكُل مُلَبَ أشعثِ الرأْس مُحْرِم
ويقال سار سيراً مُنَحباً : قاصداً لا يُرِيدُ غَيْرَه كأنّه جعل ذلك نَذْراً على نَفْسِه لا يريدُ غيره .
وقال الكُمَيْتُ :
يَخِدْنَ بنا عَرْض الفَلاةِ وطُولَها
كما سار عن يُمْنَى يَدَيْهِ المُنَحبُ
يقول إن لم أبلغ مكان كذا وكذا فلك يميني . وقال لبيد :
ألا تَسْأَلاَنِ المَرْءَ ماذا يُحَاوِلُ
أَنَخْبٌ فيُقْضَى أم ضَلالٌ وبَاطِلُ
يقول عليه نَذْرٌ في طُولِ سَعْيهِ .
شمر عن عمرو بن زُرَارَةَ عن محمدِ بن إسحاق في قوله ) اللَّهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُمْ مَّن ( قال : فَرَغ من عَمَلِهِ ورجَعَ إلى رَبه ، هذا لمن اسْتُشْهِد يوم أُحُد ، ومنهم من يَنْتَظِر مَاوَعَدَهُ الله من نصْره أو الشَّهَادَةِ على ما مَضَى عليه أصحابُه . وفي حديث طلحة بن عبيد الله أنه قال لابن عباس : هل لك أن أُنَاحِبَك وترفَع النبي ( صلى الله عليه وسلم ) قال أبو عبيد قال الأصمعي : نَاحَبْتُ الرجل إذا حَاكَمْتَه أو قاضَيْتَه إلى رَجُلٍ . قال أبو عبيد وقال غيره : نَاحَبْتُه ونافَرْتُه أيضاً مثلُه . قلت : أراد طلحةُ هذا المعنى : كأنَّه قال لابن عباسٍ أُنَافِرُك فتعدّ فضائلك وحَسَبَك وأَعُد فَضَائِلي ولا تذكر في فضائلك وَحَسَبَك النبي ( صلى الله عليه وسلم ) وقُرْبَ قَرَابَتِكَ منه ، فإنّ هذا الفضلَ مسلَّم لك ، فارفعه من النفَار وأنا أُنَافِرُك بما سواه .
وقال أبو عبيد التنحيب شدة القَرَب للماء وقال ذو الرمة :
ورُب مَفَازَةٍ قَذَفٍ جَمُوحٍ
تَغُول مُنَحبَ القَرَبِ اغتيالا
قال : والمُنَحبُ الرجُلُ . الليث : النحيبُ البُكاءُ . وقد انْتَحَب انتحاباً . أبو عبيد عن أبي زيد : من أمراض الإبل النُّحَابُ والقُحَابُ والنُحازُ ، وكل هذا من السُّعال . وقد نَحَب يَنْحِبُ .
وقال أبو سعيدٍ : التَّنْحِيبُ الإكبابُ على الشيء لا تُفَارِقُه . ويقال نَحَّب فُلانٌ على أمرٍ . قال وقال أعرابي أصابَتْهُ شوكة فَنَحَّبَ عليها يَسْتَخْرِجُها أي أكَبَّ عليها ، وكذلك هو في كل شيءٍ هو مُنَحبٌ في كذا . عمرو عن أبيه قال : النَّحْبُ النومُ ، والنَّحْبُ النفس ، والنَّحْبُ صوتُ البُكاءِ ، والنَّحْبُ الطُول والنَّحْبُ السمَن ، والنَّحْبُ الشدَّةُ ، والنَّحْب القِمَارُ والنَّحْبُ النَّذْرُ ، وأخبرني المنذريّ عن الصَيداويّ عن الرياشي أنه قال يومٌ نَحْبٌ أي طويل .
نبح : قال الليث : النَّبْحُ صوت الكلب ، تقول : نَبَحَ يَنْبَحُ نَبْحاً ونُبَاحاً ، والتيسُ عند السفَاد يَنْبَحُ ، والحيَّة تَنْبَحُ في بعض أَصْواتِها وأنشد :
يأْخذُ فيه الحيَّةَ النَّبُوحا
قال : والنَّوابِحُ والنُّبُوح جماعةُ النَّابِح من الكلابِ . أبو عبيد عن الأصمعي : رجل نَبَّاحٌ ونَبَّاجٌ شديد الصوت . قال : والنُّبُوح الجماعةُ الكثيرةُ من الناس . وقال الأخطل
إنَّ العَرَارَةَ والنُّبُوح لِدَارِمٍ
والمستخِفُّ أخُوهُمُ الأثقالا
وقال شمر : يقال نَبَحَتْهُ الكِلابُ ، ونَبَحَتْ عليه ، ونَابَحَه الكلبُ . ويقال في مَثَلٍ : فلان لا يُعْوَى ولا يُنْبَحُ ، يقول هو من ضَعْفِه لا يُعْتَدُّ به ولا يُكَلَّمُ بِخَيْرٍ ولا شر وقال امرؤ القيس :
نَبَحتْ كِلاَبُك طَارِقاً مثلي
وقال غيره : الظبي يَنْبَحُ في بعض الأصوات وأنشد :
وقُصْرَى شَنِجِ الأنْسَاء نَبَّاح من الشُّعْب
رواه الجاحظ نباح من الشَّعْب ، وفسره يعني من جهة الشَّعْب وأنشد :
ويَنْبَجُ بين الشَّعْبِ نَبْحاً كَأَنَّه
نُبَاحُ سَلوقٍ أَبْصَرَتْ ما يَرِيبُها
قال : والظَّبْيُ إذا أَسَنَّ ونَبَتَتْ لقرونِه شُعَبٌ نَبَح . قلت : والصواب الشُّعْب بضم الشين جمع الأَشْعَب وهو الذي انْشَعَب قرناه .
وقال الليث : النَّبَّاحُ مَنَاقِفُ صِغَارٌ بيض يجاءُ بِهَا من مَكَّة تُجْعَلُ في القلائد والوُشُحِ . عمرو عن أبيه النُّبَحَاء الصيَّاحة من الظباء .
وقال أبو العباس قال ابن الأعرابي النَّبَّاح الظبي الكثيرُ الصياحِ . والنَّبَّاحُ الهدهد الكثير القَرْقَرة وقال أبو خيرة النُّبَاح صوت الأَسْوَد يَنْبح نُباح الجرو .
بنح : أهمله الليث وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : البِنَحُ : العطايا . قلت : الأصل فيها المِنَح جمع المنيحة فقلبت الميم باء قال والبُنَحُ الظباء .
بحن : عمرو عن أبيه قال : البَحْنَانَة : الجُلَّة العظيمة البحرانية التي يحمل فيها الكنعد المالح وهي البَحْوَنة أيضاً وكذلك دَلْوُ بَحْوَنِيُّ عظيم كثير الأخْذِ للماء . وقال ابن الأعرابيّ يقال : لضَرْبٍ من النخل بَحْنَةٌ وبه سُمى ابن بُحَيْنَةَ . قال : وابن بَحْنَةَ السوطُ . قلت : قيل للسوط ابن بَحْنَةَ لأَنه يُسوى من قُلُوس العَرَاجين . ويقال للجُلَّة العظيمة البَحْنَاءُ أيضاً .

##### Türkçe

ح ن ب
**حبن** ، **حنب** ، **نحب** ، **نبح** ، **بحن** ، **بنح** : kullanılagelenlerdir.

**حبن** : **الليث** dedi: **الحِبْنُ** insanın bedeninde ona arız olan, irinlenen ve şişen şeydir; hepsinin çoğulu **الحُبُون**’dur. **الحَبَنُ** ise karın yağında su toplanmasının çoğalmasıdır; bundan dolayı karın büyür.

**أبو عبيد**’den, **اليزيديّ**’den: dedi ki **الأحْبَنُ** kendisinde **السقْيُ** (karında su toplanması) bulunan kimsedir.

Dedi ve **العُدَيْس الكنانيّ**: **أُم حُبَيْنٍ**’e **حُبَيْنَةٌ** denir; o, insanın avucu kadar bir dabbedir. **الليث** dedi: O, **الْحِرْبَاءِ** yaratılışı üzere, karnı pek geniş bir küçük hayvancıktır. Ve şu beyti inşad etti:
أمَّ حُبَيْنٍ أبسطي بُرْدَيْك
إن الأمير دَاخِلٌ عليك
وضَارِبٌ بالسيف مَنْكِبَيْكِ

Ve **الحَبَنُ** karın büyüklüğüdür; bundan dolayı karnında **السقْيُ** bulunan kimseye “**حَبَن**” denildi. Ve **أم حُبَيْنٍ** **الحَرَابِيّ**’nin dişisidir.

Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu: (Bilâl’i görmüş, karnı çıkmış idi; “**أمُّ حُبَيْنٍ**” dedi.) Bu, onun şakasındandır; karnının iriliğini kastetti.

( **نوادر الأعراب** )’da: “Falancayı **مُحْبَئِنّاً** ve **مقْطَئِرّاً** ve **مُصْمَغِدّاً** gördüm” yani öfkeyle dolu.

**ابْنُ بُزُرْج** dedi: Araplar, kavim arasında birbirlerine çağrışarak yaptıkları dualarda şöyle derler: “**صب الله عَلَيْكَ أُمَّ حُبَين ماحضاً**”; bununla **اللَّيْلَ**’i kastederler.

**حنب** : **الليث** dedi: **الحَنَبُ** iki bacakta eğriliktir. Dedi: **التَّحْنِيبُ** atlarda, sahibini şiddetle vasfettiren şeylerdendir; bu, şiddetli bir eğrilik değildir.

**أبو عبيدة** dedi: **التَّحْنِيبُ** iki bacakta bir gerilmedir.

**أبو عمرو** dedi: **التَّحْنِيبُ** baldırdadır.

Başkası dedi: kaburgalarda bir eğriliktir.

**ابن شميل** dedi: Atlardan **المُحَنَّبُ** kemikleri bükülmüş olandır.

Dedi: “Onu yaşlılık **حَنَّبَهُ** etti” ve “Onu **حَنَاه**” denir; yani onu aşağı eğdiği zaman.

**الليث** dedi: **رَجُلٌ مُحَنَّب**: bükülmüş bir ihtiyar, **مُنْحَنٍ**. Ve şu beyti inşad etti:
يظل نَصْباً لِرَيْبِ الدَّهْرِ يَقْذِفُه
قَذْفَ المُحَنَّبِ بالآفَاتِ والسَّقَم

**أبو العباس** dedi: **الْحَنْبَاءُ** **الأصمعي**’ye göre iki bacağı eğri olandır. Dedi: **ابن الأعرابيّ**’ye göre ise iki bacakta (olan eğrilik)tir. Başka bir yerde dedi: **الْحنْبَاءُ** baldırı eğri olandır; bu, atlarda bir övgüdür. Ve falanca **حَنَبَ** sağlam, düzgün bir kemer yaptı; yani onu sağlam yaptı da onu eğdi.

**نحب** : **الليث** dedi: **النَّحْبُ** adaktır.

Allah جلّ وعزّ dedi: ( **اللَّهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُمْ مَّن** ) ( الأحزاب : 23 ) Allah yolunda öldürüldüler de dilediklerine eriştiler; işte bu, **قضاء النَّحْبِ**’dir.

**أبو إسحاق** Allah جلّ وعزّ’ün sözü hakkında: ( **اللَّهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُمْ مَّن** ) yani onun eceli; **الفرّاء** da böyle dedi. **شمر** dedi: **النَّحْبُ** adaktır; **النَّحْبُ** ölümdür; **النَّحْبُ** büyük tehlikedir.

**جرير** dedi:
بِطَخَفَة جالدْنَا الملوك وخيلُنا
عَشِيَّةَ بِسْطَامٍ جَرَيْن على نَحبِ
Yani büyük bir tehlike üzere; “bir adak üzere” de denir. “Falanca **على نَحْبٍ** yürüdü” denir; yürüdü ve yürüyüşü zorladı. “Kavim **نَحَّبَ** etti” denir; yani işlerinde ciddileştiler.

**طُفَيْلُ** dedi:
يزرن إِلاَلاً ما يُنَحبْنَ غَيْرَهُ
بِكُل مُلَبَ أشعثِ الرأْس مُحْرِم
Ve “**سيراً مُنَحباً** yürüdü” denir: kastederek, ondan başkasını istemeyerek; sanki bunu kendisine adak kılmış da ondan başkasını istemiyor.

**الكُمَيْتُ** dedi:
يَخِدْنَ بنا عَرْض الفَلاةِ وطُولَها
كما سار عن يُمْنَى يَدَيْهِ المُنَحبُ
Diyor ki: “Şu şu yere ulaşmazsam, sağ elim senindir.” **لبيد** dedi:
ألا تَسْأَلاَنِ المَرْءَ ماذا يُحَاوِلُ
أَنَخْبٌ فيُقْضَى أم ضَلالٌ وبَاطِلُ
Diyor ki: onun üzerinde, çabasının uzunluğunda bir adak vardır.

**شمر**’den, **عمرو بن زُرَارَةَ**’den, **محمدِ بن إسحاق**’tan, ( **اللَّهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُمْ مَّن** ) sözü hakkında: dedi ki: işini bitirdi ve Rabbine döndü; bu, Uhud günü şehit edilen kimse içindir. Ve onlardan kimi de, Allah’ın kendisine vaad ettiği yardımı yahut şehadeti bekler; kendilerinden önce geçen arkadaşları üzere. **طلحة بن عبيد الله** hadîsinde: İbn Abbas’a şöyle dediği rivayet edilmiştir: “Seninle **أُنَاحِبَك** (münâhabe edeyim) de Peygamber’i ( صلى الله عليه وسلم ) yükseltir misin?” **أبو عبيد** dedi: **الأصمعي** dedi: “Bir adamla **نَاحَبْتُ** ettim” yani onu bir adama götürerek muhakeme ettim yahut dava ettim. **أبو عبيد** dedi: Başkası dedi: “Onunla **نَاحَبْتُه** ve **نافَرْتُه** de ettim”; bu da onun gibidir. Dedim: Talha bu manayı kastetti: sanki İbn Abbas’a “Seninle **أُنَافِرُك** ederim; sen faziletlerini ve soyunu sayarsın, ben de faziletlerimi sayarım; faziletlerinde ve soyunda Peygamber’i ( صلى الله عليه وسلم ) ve ona yakın akrabalığını anma; çünkü bu fazilet sana teslim edilmiştir; onu **النفَار**’dan kaldır; ben de onun dışındakilerle seninle **أُنَافِرُك** ederim” demiş gibidir.

**أبو عبيد** dedi: **التنحيب** suya yakınlığın şiddetidir. **ذو الرمة** dedi:
ورُب مَفَازَةٍ قَذَفٍ جَمُوحٍ
تَغُول مُنَحبَ القَرَبِ اغتيالا
Dedi: **المُنَحبُ** adamdır. **الليث**: **النحيبُ** ağlamadır. Ve **انْتَحَب** eder; **انتحاباً**.

**أبو عبيد**’den, **أبي زيد**’den: Develerin hastalıklarındandır: **النُّحَابُ** ve **القُحَابُ** ve **النُحازُ**; bunların hepsi öksürüktendir. Ve **نَحَب** eder, **يَنْحِبُ**.

**أبو سعيدٍ** dedi: **التَّنْحِيبُ** bir şeye kapanmak, ondan ayrılmamaktır. “Falanca bir iş üzerine **نَحَّب** etti” denir. Dedi: Bir bedevîye diken battı da onun üzerine **نَحَّبَ** etti, onu çıkarıyordu; yani onun üzerine kapandı. Ve bu, her şeyde böyledir: “Falanca şunda **مُنَحبٌ**” (kapanmış)tır.

**عمرو**’dan, babasından: dedi ki: **النَّحْبُ** uykudur; **النَّحْبُ** nefestir; **النَّحْبُ** ağlama sesidir; **النَّحْبُ** uzunluktur; **النَّحْبُ** semizliktir; **النَّحْبُ** şiddettir; **النَّحْب** kumardır; **النَّحْبُ** adaktır. Ve **المنذريّ** bana **الصَيداويّ**’den, **الرياشي**’den haber verdi: “**يومٌ نَحْبٌ**” dedi; yani uzun.

**نبح** : **الليث** dedi: **النَّبْحُ** köpeğin sesidir. Dersin ki: **نَبَحَ** **يَنْبَحُ** **نَبْحاً** ve **نُبَاحاً**. Ve teke, çiftleşme sırasında **يَنْبَحُ**; yılan da seslerinin bazısında **تَنْبَحُ**. Ve şu beyti inşad etti:
يأْخذُ فيه الحيَّةَ النَّبُوحا
Dedi: **النَّوابِحُ** ve **النُّبُوح** köpeklerden **النَّابِح**’in cemaatidir.

**أبو عبيد**’den, **الأصمعي**’den: **رجل نَبَّاحٌ** ve **نَبَّاجٌ**: sesi şiddetli. Dedi: **النُّبُوح** insanlardan kalabalık topluluktur. **الأخطل** dedi:
إنَّ العَرَارَةَ والنُّبُوح لِدَارِمٍ
والمستخِفُّ أخُوهُمُ الأثقالا

**شمر** dedi: “Köpekler onu **نَبَحَتْهُ**” denir; ve “ona **نَبَحَتْ عليه**” denir; ve “köpek onu **نَابَحَه**” denir. Ve bir meselde denir ki: “Falanca ne **يُعْوَى** edilir ne **يُنْبَحُ** edilir”; yani zayıflığından dolayı ona itibar edilmez; ne hayırla ne şerle konuşulur. **امرؤ القيس** dedi:
نَبَحتْ كِلاَبُك طَارِقاً مثلي

Başkası dedi: ceylan bazı seslerde **يَنْبَحُ**. Ve şu beyti inşad etti:
وقُصْرَى شَنِجِ الأنْسَاء نَبَّاح من الشُّعْب
**الجاحظ** bunu “**نباح من الشَّعْب**” diye rivayet etti ve “şu‘b cihetinden” diye tefsir etti. Ve şu beyti inşad etti:
ويَنْبَجُ بين الشَّعْبِ نَبْحاً كَأَنَّه
نُبَاحُ سَلوقٍ أَبْصَرَتْ ما يَرِيبُها
Dedi: Ceylan yaşlanıp da boynuzlarına dallanmalar (**شُعَب**) bittiğinde **نَبَح** eder. Dedim: Doğrusu **الشُّعْب**’dır; şîn’in dammesiyle; **الأَشْعَب**’ın cem‘idir; o da boynuzları dallanmış olandır.

**الليث** dedi: **النَّبَّاحُ** küçük beyaz kabuklardır; Mekke’den getirilir; gerdanlıklara ve kuşaklara konur. **عمرو**’dan, babasından: **النُّبَحَاء** ceylanlardan çığlıktır.

**أبو العباس** dedi: **ابن الأعرابي** dedi: **النَّبَّاح** çok çığlık atan ceylandır. Ve **النَّبَّاحُ** çok **القَرْقَرة** eden hüdhüddür. **أبو خيرة** dedi: **النُّبَاح** siyahın sesidir; yavru köpeğin **نُباح**’ı gibi **يَنْبح** eder.

**بنح** : **الليث** onu ihmal etti. **أبو العباس** **ابن الأعرابي**’den rivayet etti: dedi ki **البِنَحُ**: عطiyelerdir. Dedim: Aslı **المِنَح**’tır; **المنيحة**’nin cem‘idir; mîm bâ’ya çevrilmiştir. Dedi: **البُنَحُ** ceylanlardır.

**بحن** : **عمرو**’dan, babasından: dedi ki: **البَحْنَانَة**: tuzlu **الكنعد**’ın taşındığı, büyük Bahreyn **الجُلَّة**’sidir; o, **البَحْوَنة** da denir. Ve aynı şekilde **دَلْوُ بَحْوَنِيُّ**: büyük, sudan çok alan. **ابن الأعرابيّ** dedi: “Hurma ağacının bir türüne **بَحْنَةٌ** denir; ve bununla **ابن بُحَيْنَةَ** isimlendirildi.” Dedi: **ابن بَحْنَةَ** kamçıdır. Dedim: Kamçıya **ابن بَحْنَةَ** denildi; çünkü **العَرَاجين**’in **قُلُوس**’undan düzeltilir. Ve büyük **الجُلَّة**’ye **البَحْنَاءُ** da denir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والحاء وما يثلثهما)
(*نحر)  النون والحاء والراء. كلمة واحدة يتفرّعُ منها كلماتُ الباب. هي النَّحْر للإنسانِ وغيره، والجمع نُحور. والنَّحْر: البَزْل([1]) في النَّحْر. ونَحَرتُ البعيرَ نَحْراً. والنَّاحِران: عِرْقان في صَدر الفَرَس. ودائرة النَّاحر تكون في الجران إلى أسفَلَ من ذلك. وانتَحَروا على الشَّيء: تشاحُّوا عليه حِرصاً، كأنَّ كلَّ واحدٍ منهم يريد نَحرَ صاحبِه. ويقال: النَّحيرة: آخرُ يومٍ من الشَّهر، لأنّه ينحر الذي يدخل([2])، وأظن معنى يَنحره يَلِي نَحْرَه. والعالم بالشّيء المجرِّب نِحْرِير، وهو إن كان من القياس الذي ذكرناه، بمعنى أنّه ينحر العلمَ نحراً، كقولك: قَتلتُ هذا الشَّيءَ عِلْماً.
 (نحز)  النون والحاء والزاء أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدهما على معنى النَّخس والدّقّ، والآخر على امتدادٍ في شيء.
فالأول النَّحْز: النَّخْس. ونَحَزَه نَحْزاً. والراكب يَنْحَزُ بصدره واسِطةَ الرَّحْل. ونَحزْتُ النّاقةَ برِجلي: ركلتُها. والنَّاحز: أن يصيب المِرفَقُ كركرةَ البعير، يقال به ناحِز. والنُّحَاز: داءٌ يأخذ الإبل في رِئاتها. والقياس فيهما واحد.
ومن الباب نَحَز الشَّيءَ: دقَّه. والمِنحاز: شيء يُدَقُّ فيه الأشياء.
والأصل الآخر: النَّحِيزة: طِبَّةٌ تكونُ في الأرض ممتدة كالفَرسَخ. والنّحائز: نَسَائِجُ كالحُزُم والشُّقَق العريضة، تكون للرِّحال. ويقولون: النَّحيزة: طبيعة الإنسان. والذي نقوله([3]) أنَّ النَّحيزة على معنى التَّشبيه، وإنَّما يُراد بها الحال التي كأنَّه نُسِجَ عليها، فيقولون: هو ضعيفُ النَّحيزة، أي هذه الحالُ منه ضعيفة.
(نحس)  النون والحاء والسين أصلٌ واحد يدلُّ على خِلاف السَّعد. ونُحِسَ هو فهو مَنحوس. والنُّحَاس: الدُّخَان لا لَهَبَ فيه. قال:
* شياطين يُرمَى بالنُّحاسِ رَجيمُها *
والنُّحَاس من هذه الجواهرِ كأنه لمَّا خالف الجواهرَ الشَّريفَةَ كالذَّهب والفِضّة سُمِّي نُحَاساً. هذا على وجه الاحتمال. ويقال: يومٌ نَحْسٌ ويومٌ نَحِسٌ. وقرئ: {في أيَّامٍ نَحِسَاتٍ. [فصلت 16]. و نَحْسَاتٍ([4]).
ويحتمل أنَّ النُّحاس: الأصل، على ما ذكره بعضهم، ولمَّا كان أصلاً لكثيرٍ من الجواهر قيل لمبلغ أصلِ الشَّيء نُحاس.
(نحص)  النون والحاء والصاد كلمةٌ واحدة، هي النَّحُوص: الأتَان الحائل في شعر امرئ القيس. قال:
أرَنَّ عليه قارباً وانتحَتْ لهُ *** طُوَالةُ أرساغِ اليدينِ نَحوصُ([5]) (نحض)  النون والحاء والضاد كلمةٌ واحدة، وهي اللَّحْم. يقال لِلَّحْم نَحْض. وامرأةٌ نَحِيضة: كثيرة اللَّحم، فإذا ذَهَب لحمها فَمنحوضَة، من قولهم: نحضْتُ العَظْم: أخذتُ ما عليه من لَحم. ويقولون: نَحَضْت السِّنانَ: رقّقته، كأنَّك لما رقَّقته أخذت عنه نَحضَه. (نحط)  النون والحاء والطاء كلمةٌ تدلُّ على حكايةِ صوت. من ذلك النَّحِيط كالزَّفير. والنَّحَّاط: الرّجل المتكبِّر ينحطُ من الغَيظ. والنَّحْطة: داءٌ يأخذ الإبل في صَدرها تَنحَطُ منه فلا تكاد تَسلم معَه.
(نحف)  النون والحاء والفاء كلمةٌ تدلُّ على دِقّة وذُبول. نحو([6]) نَحُف الرّجُل نحافةً فهو نحيف، إذا قلَّ لحمُه وهُزِل. وهُم نِحافٌ.
(نحل)  النون والحاء واللام كلماتٌ ثلاث: الأولى تدلُّ على دِقّةٍ وهُزال، والأخرى على عطاء، والثالثة على ادِّعاء.
فالأولى نَحَل جِسُمه نُحولاً فهو ناحل، إذا دقَّ، وأنْحلَه الهمُّ. والنَّواحل: السُّيوف التي رَقَّت ظُباتُها من كثرة الضَّرْب بها.
والثانية: نَحلْتُه كذا، أي أعطيتُه. والاسم النُّحْل. قال أبو بكر([7]): سمِّي الشَّي المُعطَى النُّحْلان. ويقولون: النُّحْل: أن تُعطِيَ شيئاً بلا استِعْواض. ونَحَلْتُ المرأةَ مَهْرَها* نِحلةً، أي عن طِيب نَفْسٍ من غير مطالَبة. كذا قال المفسِّرون في قوله تعالى: ﴿وَآتُوا النِّسَاءَ صَدُقَاتِهِنَّ نِحْلَةً﴾ [النساء 4].
والثالثة قولهم: انْتحَلَ كذا، إذا تعاطاه وادَّعاء. وقال قوم: انتحلَه، إذا ادّعاه مُحِقّاً؛ وتَنَحَّله، إذا ادَّعاه مُبطِلاً. وليس هذا عندنا بشيء. ومعنى انتحل وتَنَحَّل عندنا سواء. والدليل على ذلك قولُ الأعشى:
فكيف أنا وانتحالِي القوَا *** فِ بعدَ المشيبِ كفى ذاك عارا([8])(نحو)  النون والحاء والواو كلمةٌ تدلُّ على قصد. ونحوْتُ نَحْوَه. ولذلك سمِّي نَحْوُ الكلام، لأنه يَقصِد أصول الكلام فيتكلمُ على حَسَب ما كان العرب تتكلَّم به. ويقال إنَّ بني نَحْوٍ: قومٌ من العرب([9]). وأمّا [أهل([10])] المَنْحَاةِ فقد قيل: القوم البُعَداء غيرُ الأقارب.
ومن الباب: انتحَى فلانٌ لفلانٍ: قصَدَه وعَرَض له.
(نحي)  النون والحاء والياء كلمةٌ واحدة، هي النِّحْي: سِقاء السَّمْن.
(نحب)  النون والحاء والباء أصلانِ: أحدهما يدلُّ على نَذْرٍ وما أشبَهَه من خَطَر أو إخطار شيء، والآخر على صوتٍ من الأصوات.
فالأوّل: النَّحْب: النَّذْر. وسار فلانٌ على نَحْبٍ، إذا جهد، فكأنَّه خاطَرَ على شيءٍ فَجدَّ. قال:
* كما سار عن إحدى يديه المُنَحِّبُ([11]) *
أي المُخاطِر. وقد كان التَّنْحِيب([12]) في العرب، وهو كالمخاطَرة، تقول: إن كان كذا فلك عليَّ كذا وإلاَّ فلي عليك. وجاء الإسلامُ بالنَّهي عنه. ومنه ناحَبْتُه إلى فلانٍ، إذا حاكمتَه. والقياسُ فيهما واحد. وكذا النَّحْب: الموت، كأنَّه نذْرٌ ينذُِرُهُ الإنسان يَلزَمُه الوفاءُ به، ولا بُدَّ له منه.
والأصل الآخر النَّحيب: [نحيبُ] الباكِي، وهو بكاؤُه مع صوتٍ وإعوال. ومنه النُّحَاب: سُعال الإبل. ونَحَب البعيرُ يَنْحَب.
(نحت)  النون والحاء والتاء كلمة تدل على نَجْرِ شيءٍ وتسويتهِ بحديدة. ونَحَتَ النَّجَّار الخشبةَ ينحَتُها نحتاً. والنَّحيتة: الطَّبيعة، يريدون الحالةَ التي نُحِت عليها الإنسان، كالغريزة التي غُرِز عليها الإنسان. وما سقط من المنحوت نُحاتَةٌ.
--------------ـــ
([1]) البزل: الشق. وفي الأصل: "النزل".
([2]) في اللسان: "لأنها تنحر الذي يدخل بعدها أي، تصير في نحره فهي ناحرة".
([3])  في الأصل: "يقوله".
([4]) من الآية 16 في سورة فصلت. وقراءة "نحسات" بفتح فسكون هي قراءة الحرميين وأبي عمرو والنخعي وعيسى والأعرج. تفسير أبي حيان (7: 490). والحرميان هما نافع وابن كثير. غيث النفع للصفاقسي 18.
([5])  ديوان امرئ القيس برواية الطوسي (مخطوطة دار الكتب)، وفيه: "أرن عليها".
([6])  كذا وردت هذه الكلمة، وأراها مقحمة.
([7]) الجمهرة (2: 192).
([8]) ديوان الأعشى 41 واللسان (نحل). والقواف، هي القوافي، مثل ما جاء في قول الله: ﴿وجفان كالجواب﴾ [سبأ 13]، أي كالجوابي. وفي الديوان: "فما أنا أم ما انتحالي القواف".
([9]) في اللسان: "بطن من الأزد". وهم في الاشتقاق 300 بنو نحو بن شمس.
([10]) التكملة من المجمل واللسان.
([11])  للكميت، كما في اللسان (نحب) وروايته فيه: "كما صار". وصدره:
* يخدن بنا عرض الفلاة وطولها *
([12])  في الأصل: "النحيب".

ـ

##### Türkçe

(باب **النون** ve **الحاء** ve ikisini üçleyenler)

(**نحر**)  **النون** ve **الحاء** ve **الراء**. Ondan bâbın kelimeleri dallanıp budaklanan tek bir kelimedir. O, insan ve başkası için **النَّحْر**’dır; çoğulu **نُحور**’dur. Ve **النَّحْر**: **النَّحْر**’da **البَزْل**([1])’dir. Ve “deveyi boğazladım” **نَحْراً**. Ve **النَّاحِران**: atın göğsünde iki damardır. Ve **النَّاحر** dairesi **الجران**’da ondan daha aşağıda olur. Ve “şey üzerine birbirlerini boğazlarcasına atıldılar” (**انتَحَروا على الشَّيء**): ona hırsla çekiştiler; sanki onlardan her biri arkadaşını boğazlamak istiyor. Ve denir ki: **النَّحيرة**: ayın son günü; çünkü gireni boğazlar([2]). Ve sanırım **يَنحره**’nin manası: onun **نَحْر**’ını izler. Ve şeyi bilen, tecrübeli âlim **نِحْرِير**’dir; o, eğer zikrettiğimiz kıyastan ise, manası: ilmi boğazlarcasına boğazlar; senin “bu şeyi ilimce öldürdüm” demen gibi.

(**نحز**)  **النون** ve **الحاء** ve **الزاء** iki sahih asıldır; ikisi de bir manaya delalet eder: biri dürtme ve vurup ezme manasına, diğeri bir şeyde uzama manasına.
Birincisi: **النَّحْز**: **النَّخْس** (dürtme). Ve onu **نَحْزاً** dürttü. Ve binen kimse, göğsüyle semerin ortasını iter (**يَنْحَزُ**). Ve “dişi deveyi ayağımla dürttüm” (**نَحزْتُ النّاقةَ برِجلي**): onu tekmeledim. Ve **النَّاحز**: dirseğin devenin göğüs çıkıntısına değmesidir; “onda **ناحِز** var” denir. Ve **النُّحَاز**: develeri akciğerlerinde tutan bir hastalıktır. Ve ikisinde kıyas birdir.
Ve bâbdandır: “şeyi **نَحَز** etti”: onu ezdi. Ve **المِنحاز**: içinde şeylerin ezildiği bir şeydir.
Ve diğer asıl: **النَّحِيزة**: yerde fersah gibi uzanmış bir tümsektir. Ve **النّحائز**: kuşaklar ve geniş yarıklar gibi dokumalardır; semerler için olur. Ve derler ki: **النَّحيزة**: insanın tabiatı. Bizim söylediğimiz([3]) şudur: **النَّحيزة** teşbih manası üzerinedir; onunla ancak, sanki onun üzerine dokunmuş olduğu hâl kastedilir; derler ki: “o **ضعيفُ النَّحيزة**’dir”, yani ondaki bu hâl zayıftır.

(**نحس**)  **النون** ve **الحاء** ve **السين** saadetin zıddına delalet eden tek bir asıldır. O uğursuz oldu (**نُحِسَ**) da o **مَنحوس**’tur. Ve **النُّحَاس**: içinde alev olmayan dumandır. Dedi ki:
* Şeytanlar ki **النُّحاس** ile atılır, recmedileni *
Ve bu cevherlerden **النُّحَاس**, sanki altın ve gümüş gibi şerefli cevherlere muhalefet edince **نُحَاس** diye adlandırılmıştır. Bu, ihtimal yönüyledir. Ve denir: **يومٌ نَحْسٌ** ve **يومٌ نَحِسٌ**. Ve şöyle okunmuştur: {في أيَّامٍ **نَحِسَاتٍ**. [Fussılet 16]. Ve **نَحْسَاتٍ**([4]).
Ve muhtemeldir ki **النُّحاس** asıldır; bazılarının zikrettiği üzere; ve birçok cevher için asıl olunca, şeyin aslının nihayetine **نُحاس** denmiştir.

(**نحص**)  **النون** ve **الحاء** ve **الصاد** tek bir kelimedir; o, İmru’ul-Kays’ın şiirinde **النَّحُوص**’tur: gebe olmayan dişi eşek. Dedi ki:
أرَنَّ عليه قارباً وانتحَتْ لهُ *** طُوَالةُ أرساغِ اليدينِ **نَحوصُ**([5])

(**نحض**)  **النون** ve **الحاء** ve **الضاد** tek bir kelimedir; o da ettir. Ete **نَحْض** denir. Ve **نَحِيضة** kadın: eti çok olan. Eti gidince **فَمنحوضَة**; onların “kemiği **نحضْتُ**: üzerindeki eti aldım” sözünden. Ve derler ki: “mızrak ucunu **نَحَضْت**”: onu incelttim; sanki onu inceltince ondan **نَحض**’ını almış oldun.

(**نحط**)  **النون** ve **الحاء** ve **الطاء** ses taklidine delalet eden bir kelimedir. Ondan: **النَّحِيط**; soluk verme gibi. Ve **النَّحَّاط**: kibirli adam; öfkeden aşağı iner (**ينحطُ**). Ve **النَّحْطة**: develeri göğüslerinde tutan bir hastalıktır; ondan **تَنحَطُ** eder de onunla neredeyse kurtulmaz.

(**نحف**)  **النون** ve **الحاء** ve **الفاء** incelik ve zayıflamaya delalet eden bir kelimedir. Meselâ([6]) adam **نَحُف** eder, **نحافةً**; o **نحيف**’tir; eti azalıp zayıflayınca. Ve onlar **نِحافٌ**’dır.

(**نحل**)  **النون** ve **الحاء** ve **اللام** üç kelimedir: birincisi incelik ve zayıflığa delalet eder; ikincisi bağışa; üçüncüsü iddiaya.
Birincisi: bedeni **نَحَل** etti, **نُحولاً**; o **ناحل**’dir; incelince. Ve gam onu zayıflattı (**أنْحلَه**). Ve **النَّواحل**: çok vurulmalarından ağızları incelmiş kılıçlardır.
İkincisi: “ona şunu **نَحلْتُه**”, yani ona verdim. İsim **النُّحْل**’dür. Ebû Bekir([7]) dedi: verilen şeye **النُّحْلان** denmiştir. Ve derler ki: **النُّحْل**: karşılık istemeksizin bir şey vermendir. Ve “kadına mehirini verdim” (**نَحَلْتُ المرأةَ مَهْرَها**) **نِحلةً**: yani talep olmaksızın, gönül hoşluğuyla. Müfessirler, Yüce Allah’ın şu sözü hakkında böyle demişlerdir: ﴿وَآتُوا النِّسَاءَ صَدُقَاتِهِنَّ **نِحْلَةً**﴾ [Nisâ 4].
Üçüncüsü: onların “şunu **انْتحَلَ** etti” sözüdür; onu üstlenip iddia edince. Ve bir kavim dedi: onu **انتحلَه** etti; onu haklı olarak iddia edince; ve onu **تَنَحَّله** etti; onu bâtıl olarak iddia edince. Bu, bize göre bir şey değildir. **انتحل** ve **تَنَحَّل**’in manası bize göre aynıdır. Bunun delili A‘şâ’nın sözüdür:
فكيف أنا وانتحالِي القوَا *** فِ بعدَ المشيبِ كفى ذاك عارا([8])

(**نحو**)  **النون** ve **الحاء** ve **الواو** kastetmeye delalet eden bir kelimedir. Onun yönüne kastettim (**نحوْتُ نَحْوَه**). Bundan dolayı sözün **نَحْوُ**’u adlandırıldı; çünkü sözün asıllarını kasteder de Arapların konuştuğu üzere konuşur. Ve denir ki: **بني نَحْوٍ**: Araplardan bir kavimdir([9]). Ama **المَنْحَاةِ** ehli hakkında denmiştir ki: akraba olmayan uzak kavimdir([10]).
Ve bâbdandır: falan, falana yöneldi (**انتحَى فلانٌ لفلانٍ**): onu kastetti ve ona ilişti.

(**نحي**)  **النون** ve **الحاء** ve **الياء** tek bir kelimedir; o **النِّحْي**’dir: yağ tulumu.

(**نحب**)  **النون** ve **الحاء** ve **الباء** iki asıldır: biri adak ve ona benzer, bir şeyin tehlikeye atılması yahut tehlikeye atırılması manasına delalet eder; diğeri seslerden bir sese.
Birincisi: **النَّحْب**: **النَّذْر** (adak). Ve falan, bir **نَحْبٍ** üzere yürüdü; yani gayret etti; sanki bir şey üzerine tehlikeye atıldı da ciddileşti. Dedi ki:
* كما سار عن إحدى يديه **المُنَحِّبُ**([11]) *
Yani tehlikeye atan (**المُخاطِر**). Araplarda **التَّنْحِيب**([12]) vardı; o, tehlikeye atma gibidir: “eğer şöyle olursa bende sana şu vardır, yoksa sende bana” dersin. İslâm onu yasaklamakla geldi. Ondandır: “onu falana karşı **ناحَبْتُه**”: onu muhakeme ettim. Ve ikisinde kıyas birdir. Ve yine **النَّحْب**: ölümdür; sanki insanın adadığı bir adaktır; onu yerine getirmek ona gerekir; ondan kaçınılmaz.
Diğer asıl: **النَّحيب**: ağlayanın [**نحيبُ**]’idir; o, ses ve feryatla ağlamasıdır. Ondandır: **النُّحَاب**: develerin öksürüğü. Ve deve **نَحَب** eder, **يَنْحَب**.

(**نحت**)  **النون** ve **الحاء** ve **التاء** demirle bir şeyi yontmaya ve düzeltmeye delalet eden bir kelimedir. Ve marangoz tahtayı yonttu (**نَحَتَ النَّجَّار الخشبةَ**) onu **نحتاً** yontar. Ve **النَّحيتة**: tabiat; insanın üzerine yontulduğu hâli kastederler; insanın üzerine yerleştirildiği içgüdü gibi. Ve yontulandan düşen şeye **نُحاتَةٌ** denir.

--------------ـــ
([1]) **البزل**: yarık. Asılda: “**النزل**”.
([2]) Lisân’da: “çünkü ondan sonra gireni boğazlar; yani onun boğazında olur; o da **ناحرة**’dir”.
([3]) Asılda: “**يقوله**”.
([4]) Fussılet sûresi 16. âyettendir. “**نحسات**”ın fetha sonra sükûn ile kıraati, Haremeyn’in, Ebû Amr’ın, Nehaî’nin, Îsâ’nın ve A‘rec’in kıraatidir. Ebû Hayyân tefsiri (7: 490). Haremeyn: Nâfi‘ ve İbn Kesîr’dir. Gaysu’n-nef‘ li’s-Safâkusî 18.
([5]) İmru’ul-Kays divanı, Tûsî rivayeti (Dârü’l-kütüb yazması); onda: “**أرن عليها**”.
([6]) Bu kelime böyle vârid olmuştur; onu araya sokulmuş görüyorum.
([7]) **الجمهرة** (2: 192).
([8]) A‘şâ divanı 41 ve Lisân (**نحل**). Ve **القواف**: **القوافي**’dir; Allah’ın şu sözünde geldiği gibi: ﴿وجفان كالجواب﴾ [Sebe’ 13], yani **كالجوابي**. Divanda: “**فما أنا أم ما انتحالي القواف**”.
([9]) Lisân’da: “Ezd’den bir batın”. Onlar, el-İştiḳāḳ 300’de: Şems b. **نحو** b. Şems’in oğullarıdır.
([10]) Tekmile, el-Mücmel ve Lisân’dan.
([11]) Kümeyt’indir; Lisân (**نحب**)’de olduğu gibi; oradaki rivayeti: “**كما صار**”. Ve صدر’ı:
* يخدن بنا عرض الفلاة وطولها *
([12]) Asılda: “**النحيب**”.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%A8/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- النحب: النذر المحكوم بوجوبه، يقال: قضى فلان نحبه. أي: وفى بنذره. قال تعالى: ﴿فمنهم من قضى نحبه ومنهم من ينتظر﴾ [الأحزاب/23] ويعبر بذلك عمن مات، كقولهم: قضى أجله (يقال في ذلك: قضى نحبه، وفات أمره، وزهقت نفسه، وحم حمامه، وقرب أجله، وانقضى أكله، وحان حينه ودنت منيته. انظر: جواهر الألفاظ ص 384)، واستوفى أكله، وقضى من الدنيا حاجته، والنحيب: البكاء الذي معه صوت، والنحاب السعال.

##### Türkçe

- **النحب**: hükmüyle vâcip kılınmış adak; denir ki: “Falan **نحبه**’ni yerine getirdi.” Yani: adağını yerine getirdi. Yüce Allah dedi ki: ﴿فمنهم من قضى نحبه ومنهم من ينتظر﴾ [الأحزاب/23]. Bununla, ölen kimse hakkında da ifade edilir; onların sözü gibi: “Ecelini yerine getirdi” (bunun hakkında şöyle denir: “**قضى نحبه**”, “**وفات أمره**”, “**وزهقت نفسه**”, “**وحم حمامه**”, “**وقرب أجله**”, “**وانقضى أكله**”, “**وحان حينه**” ve “**ودنت منيته**”. Bak: **جواهر الألفاظ** s. 384); ve yemeğini tamamladı; ve dünyadan ihtiyacını giderdi. **النحيب**: beraberinde ses bulunan ağlama. **النحاب**: öksürük.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ح ب
هو نحب عليه أي نذر‏.‏
قال حسان‏:‏ مساميح أبطال يرجون للندى يرون عليهم فعل آبائهم نحباص وقد نحب فلان نحباً ونحّب تنحيباً‏:‏ أوجب على نفسه أمراً وهو منحّب‏.‏
قال نصيب‏:‏ وإني لساع في رضاك كما سعى ليلقي ثقل النحب عنه المنحّب ومن المجاز‏:‏ نحب الباكي ينحب نحيباً وانتحب انتحاباً‏:‏ جدّ في بكائه‏.‏
ونحب القوم في سيرهم ونحّبوا‏:‏ جدّوا وساروا على نحب وسير نحب‏.‏
وقربٌ منحّبٌ‏.‏
قال ذو الرمّة‏:‏ وسرنا إلى مكة ثلاث ليال منحباتٍ‏.‏
وأصابته شوكة فنحّب عليها ينتقشها‏:‏ أكبّ عليها‏.‏
وناحبته على كذا‏:‏ خاطرته‏.‏
ومنه لأناحبنّك‏:‏ لأحاكمنك‏.‏
وقضى نحبه‏:‏ مات كأن الموت نذر في عنقه‏.‏

##### Türkçe

ن ح ب
O, onun üzerine **نحب**’tır; yani adak.‏
Hassân dedi ki: Cömertlik için uman yiğitler; onların üzerinde, atalarının fiilini **نحباً** olarak görürler.‏ Ve falan kimse **نحب** etti, **نحباً** ve **نحّب** etti, **تنحيباً**: Kendi üzerine bir işi gerekli kıldı; o, **منحّب**’dir.‏
Nusayb dedi ki: Ve ben, senin rızanda, **المنحّب**’in ondan **النحب**’in ağırlığını atması için koştuğu gibi koşucuyum.‏ Ve mecazdan: Ağlayan **نحب** etti; **نحيباً** ve **انتحب** etti, **انتحاباً**: Ağlamasında ciddileşti.‏
Ve kavim, yürüyüşlerinde **نحب** etti ve **نحّبوا**: Ciddileştiler ve bir **نحب** ve **سير نحب** üzere yürüdüler.‏
Ve **قربٌ منحّبٌ**.‏
Zû’r-Rumme dedi ki: Ve biz Mekke’ye üç gece **منحباتٍ** olarak yürüdük.‏
Ve ona bir diken isabet etti de onun üzerine **نحّب** etti; onu ayıklıyordu: Onun üzerine kapandı.‏
Ve onu şu şey üzerine **ناحبته**: Onunla tehlikeye girdim.‏
Ve ondan: Elbette sana **لأناحبنّك**: Elbette seninle muhakeme edeceğim.‏
Ve **قضى نحبه**: Öldü; sanki ölüm onun boynunda bir adakmış gibi.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النَّحْبُ والنَّحِـيبُ: رَفْعُ الصَّوتِ بالبكاءِ، وفي المحكم: أَشدُّ البكاءِ. نحَبَ يَنْحِبُ بالكسر (2)
(2 قوله «نحب ينحب، بالكسر» أي من باب ضرب كما في المصباح والمختار والصحاح، وكذا ضبط في المحكم. وقال في القاموس النحب أشد البكاء وقد نحب كمنع.) ، نحِـيباً، والانْتِحابُ مثله، وانتَحَبَ انتِحاباً. وفي حديث ابن عمر لما نُعِـيَ إِليه حُجْرٌ: غَلَب عليه النَّحِـيبُ؛ النَّحِـيبُ: البكاءُ بصَوْتٍ طَويلٍ ومَدٍّ. وفي حديث الأَسْوَدِ بن الـمُطَّلِبِ: هل أُحِلَّ النَّحْبُ؟ أَي أُحِلَّ البُكاءُ. وفي حديث مجاهدٍ: فنَحَبَ نَحْبَةً هاجَ ما ثَمَّ من البَقْل. وفي حديث عليٍّ: فهل دَفَعَتِ الأَقاربُ، ونَفَعَتِ النَّواحِبُ؟ أَي البواكي، جمع ناحِـبةٍ؛ وقال ابن مَحْكان: زَيَّافَةٌ لا تُضِـيعُ الـحَيَّ مَبْرَكَها، *  إِذا نَعَوها لراعي أَهْلِها انْتَحَبا ويُرْوَى: لما نَعَوْها؛ ذكَر أَنه نَحَر ناقةً كريمةً عليه، قد عُرِفَ مَبرَكُها، كانت تُؤتى مراراً فتُحْلَبُ للضَّيْف والصَّبـيِّ. والنَّحْبُ: النَّذْرُ، تقول منه: نَحَبْتُ أَنْحُبُ، بالضم؛ قال: فإِني، والـهِجاءَ لآِلِ لأْمٍ، *  كذاتِ النَّحْبِ تُوفي بالنُّذورِ وقد نَحَبَ يَنْحُبُ؛ قال:
يا عَمْرُو يا ابنَ الأَكْرَمينَ نسْبا، *  قد نَحَبَ الـمَجْدُ عليك نحْبا أَراد نَسَباً، فخَفَّفَ لمكان نَحْبٍ أَي لا يُزايِلُك، فهو لا يَقْضي ذلك النَّذْرَ أَبَداً. والنَّحْبُ: الخطَرُ العظيم.
وناحَبَهُ على الأَمر: خاطَرَه؛ قال جرير:
بِطَخْفَة جالَدْنا الـمُلوكَ، وخَيْلُنا، *  عَشِـيَّةَ بَسْطامٍ، جَرَينَ على نَحْبِ أَي على خَطَر عظيم. ويقال: على نَذْرٍ. والنَّحْبُ: الـمُراهَنة والفعل كالفعل (1) (1 قوله «والفعل كالفعل» أي فعل النحب بمعنى المراهنة كفعل النحب بمعنى الخطر والنذر وفعلهما كنصر وقوله والنحب الهمة إلخ. هذه الأربعة من باب ضرب كما في القاموس.) . والنَّحْبُ: الـهِمَّة. والنَّحْبُ: البُرْهانُ. والنَّحْبُ: الحاجة. والنَّحْبُ: السعال. الأَزهري عن أَبي زيد: من أَمراض الإِبل النُّحابُ، والقُحابُ، والنُّحازُ، وكل هذا من السُّعال. وقد نَحَبَ البعيرُ يَنحِبُ نُحاباً إِذا أَخَذه السُّعال. أَبو عمرو: النَّحْبُ النَّومُ؛ والنَّحْبُ: صَوْتُ البكاءِ؛ والنَّحْبُ: الطُّولُ؛ والنَّحْبُ: السِّمَنُ؛ والنَّحْبُ: الشِّدَّة؛ والنَّحْبُ: القِمارُ، كلها بتسكين الحاءِ. وروي عن الرِّياشيِّ: يومٌ نَحْبٌ أَي طويلٌ. والنَّحْبُ: الموتُ. وفي التنزيل العزيز: فمنهم مَن قَضَى نَحْبَه؛ وقيل معناه: قُتِلوا في سبيل اللّه، فأَدْرَكوا ما تَمَنَّوْا، فذلك قَضاءُ النَّحْب. وقال الزجاج والفراء: فمنهم مَنْ قَضَى نَحْبَه أَي أَجَلَه. والنَّحْبُ: المدَّةُ والوقت. يقال قَضى فلانٌ نَحْبَه إِذا مات. وروى الأَزهري عن محمد بن إِسحق في قوله: فمنهم من قَضَى نَحْبَه، قال: فَرَغَ من عَمَلِه، ورجع إِلى ربه؛ هذا لِـمَنْ اسْتُشْهِدَ يومَ أُحُدٍ، ومنهم من يَنتَظِرُ ما وَعَدَه اللّه تعالى مِن نَصْرِه، أَو الشهادة، على ما مَضَى عليه أَصْحابُه؛ وقيل: فمنهم من قَضى نحْبه أَي قَضى نَذْره، كأَنه أَلْزَم نَفْسَه أَن يموتَ، فوَفَّى به. ويقال: تَناحَبَ القومُ إِذا تواعدوا للقتال أَيَّ وقتٍ، وفي غير القتال أَيضاً.
وفي الحديث: طَلْحةُ ممن قَضى نَحْبَه؛ النَّحْبُ: النَّذْرُ، كأَنه أَلزم نفسه أَن يَصْدُقَ الأَعْداءَ في الحرْب، فوفَّى به ولم يَفْسَخْ؛ وقيل: هو من النَّحْبِ الموت، كأَنه يُلْزِمُ نفسه أَن يُقاتِلَ حتى يموتَ. وقال الزجاج: النَّحْبُ النَّفْسُ، عن أَبي عبيدة. والنَّحْبُ: السَّيرُ السريع، مثل النَّعْبِ. وسَيرٌ مُنَحِّبٌ: سريع، وكذلك الرجل. ونَحَّبَ القومُ تَنْحِـيباً: جَدُّوا في عَمَلهم؛ قال طُفَيْلٌ: يَزُرْنَ أَلالاً، ما يُنَجِّبْنَ غَيرَه، *  بكُلِّ مُلَبٍّ أَشْعَثِ الرَّأْسِ مُحْرِمِ وسارَ فلانٌ على نَحْبٍ إِذا سار فأَجْهَدَ السَّيرَ، كَـأَنه خاطَرَ على شيء، فَجَدَّ؛ قال الشاعر:
ورَدَ القَطا منها بخَمْسٍ نَحْبِ
أَي دَأَبَتْ.
والتَّنْحِـيبُ: شِدَّةُ القَرَبِ للماءِ؛ قال ذو الرمة:
ورُبَّ مَفازةٍ قَذَفٍ جَمُوحٍ، *  تَغُولُ مُنَحِّبَ القَرَبِ اغْتِـيالا والقَذَفُ: البرِّيَّةُ التي تَقاذَفُ بسالكها. وتَغول: تُهْلِكُ. وسِرْنا إِليها ثلاثَ ليالٍ مُنَحِّباتٍ أَي دائباتٍ. ونحَّبْنا سَيْرَنا: دَأَبناهُ؛ ويقال: سارَ سَيراً مُنَحِّباً أَي قاصداً لا يُريد غيرَه، كأَنه جَعَلَ ذلك نَذراً على نفسه لا يريد غيره؛ قال الكُمَيْت: يَخِدْنَ بنا عَرْضَ الفَلاةِ وطولَها، *  كما صارَ عن يُمْنى يَدَيه الـمُنَحِّبُ الـمُنَحِّبُ: الرجلُ؛ قال الأَزهري: يقول إِن لم أَبْلُغْ مَكانَ كذا وكذا، فلك يَمِـيني. قال ابن سيده في هذا البيت: أَنشده ثعلب وفسره، فقال: هذا رَجُلٌ حَلَف إِن لم أَغْلِبْ قَطَعْتُ يدي، كأَنه ذهَبَ به إِلى معنى النَّذْرِ؛ قال: وعندي أَنّ هذا الرَّجُلَ جَرَتْ له الطَّيرُ مَيامينَ، فأَخَذ ذات اليمينِ عِلْماً منه أَن الخَيرَ في تلك الناحية. قال: ويجوز أَن يريدَ كما صارَ بيُمْنى يَدَيه أَي يَضْرِبُ يُمْنى يَدَيْه بالسَّوْط للناقة؛ التهذيب، وقال لبيد: أَلا تَسْـأَلانِ الـمَرْءَ ماذا يحاوِلُ: *  أَنَحْبٌ فيُقْضَى أَمْ ضلالٌ وباطِلُ يقول: عليه نَذْرٌ في طُول سَعْيه.
ونَحَبَه السَّيرُ: أَجْهَدَه.
وناحَبَ الرجلَ: حاكمَه وفاخَرَهُ. وناحَبْتُ الرجلَ إِلى فلانٍ، مثلُ حاكمْتُه. وفي حديث طلحة ابن عُبَيْدِاللّه أَنه قال لابن عباس: هل لكَ أَن أُناحِـبَكَ وتَرْفَعَ النبـيَّ، صلى اللّه عليه وسلم؟ قال أَبو عبيد، قال الأَصمعي: ناحَبْتُ الرَّجلَ إِذا حاكمْتَه أَو قاضيتَه إِلى رجل. قال، وقال غيره: ناحَبْتُه، ونافَرْتُه مثلُه. قال أَبو منصور: أَراد طلحةُ هذا المعنى، كأَنه قال لابن عباس: أُنافِرك أَي أُفاخِرك وأُحاكمُكَ، فَتَعُدُّ فَضائِلَكَ وحَسَبَكَ، وأَعُدُّ فَضائلي؛ ولا تَذْكُرْ في فضائلك النبي، صلى اللّه عليه وسلم، وقُرْبَ قرابتك منه، فإِن هذا الفضلَ مُسَلَّم لك، فارْفَعْه من الرأْس، وأُنافرُكَ بما سواه؛ يعني أَنه لا يَقْصُرُ عنه، فيما عدا ذلك من الـمَفاخر. والنُّحْبَةُ: القُرْعة، وهو مِن ذلك لأَنها كالحاكمة في الاسْتِهامِ. ومنه الحديث: لو عَلِمَ الناس ما في الصفِّ الأَوَّل، لاقْتَتَلوا عليه، وما تَقَدَّموا إِلاَّ بِنُحْبَةٍ أَي بقُرْعةٍ. والـمُناحَبَةُ: الـمُخاطَرَة والمراهَنة. وفي حديث أَبي بكر، رضي اللّه عنه، في مُناحَبَةِ: أَلم غُلِـبَت الرُّومُ؛ أَي مُراهَنَتِه لقُرَيْشٍ، بين الروم والفُرْس. ومنه حديث الأَذان (1) (1 قوله «ومنه حديث الأذان استهموا عليه إلخ» كذا بالأصل ولا شاهد فيه الا أن يكون سقط منه محل الشاهد فحرره ولم يذكر في النهاية ولا في التهذيب ولا في المحكم ولا في غيرها مما بأيدينا من كتب اللغة.): اسْتَهَموا عليه. قال: وأَصله من الـمُناحبَة، وهي الـمُحاكمة. قال: ويقال للقِمار: النَّحْب، لأَنه كالـمُساهَمَة.التهذيب، أَبو سعيد: التَّنْحِـيبُ الإِكْبابُ على الشيءِ لا يفارقه، ويقال: نَحَّبَ فُلان على أَمْره. قال: وقال أَعرابي أَصابته شَوكةٌ، فَنَحَّبَ عليها يَسْتَخْرِجُها أَي أَكَبَّ عليها؛ وكذلك هو في كل شيءٍ، وهو مُنَحِّبٌ في كذا، واللّه أَعلم.

##### Türkçe

**النَّحْبُ** ve **النَّحِـيبُ**: ağlayışla sesi yükseltmek; ve **المحكم**’de: ağlayışın en şiddetlisi. **نحَبَ يَنْحِبُ** kesre ile (2)
(2 “**نحب ينحب، بالكسر**” sözü: yani **المصباح** ve **المختار** ve **الصحاح**’ta olduğu gibi **ضرب** bâbından; ve **المحكم**’de de böyle ضبط edilmiştir. Ve **القاموس**’ta dedi: **النحب** ağlayışın en şiddetlisidir; ve **نحب** etti, **منع** gibi.) , **نحِـيباً**; ve **الانْتِحابُ** onun gibidir; ve **انتَحَبَ انتِحاباً**. Ve İbn Ömer hadîsinde, kendisine **حُجْرٌ**’ün ölümü haber verildiğinde: ona **النَّحِـيبُ** galip geldi; **النَّحِـيبُ**: uzun bir ses ve uzatma ile ağlamaktır. Ve **الأَسْوَدِ بن الـمُطَّلِبِ** hadîsinde: “**هل أُحِلَّ النَّحْبُ؟**” yani: ağlamak helâl kılındı mı? Ve Mücâhid hadîsinde: “**فنَحَبَ نَحْبَةً**” orada bulunan otlardan olanı harekete geçirdi. Ve Ali hadîsinde:
“Peki akrabalar savdı mı, ve **النَّواحِبُ** fayda verdi mi?” yani ağlayan kadınlar; **ناحِـبةٍ**’nin çoğulu. Ve İbn **مَحْكان** dedi:
زَيَّافَةٌ لا تُضِـيعُ الـحَيَّ مَبْرَكَها، *  إِذا نَعَوها لراعي أَهْلِها انْتَحَبا
Ve şöyle rivayet edilir: “**لما نَعَوْها**”; onun, kendisine kıymetli bir deveyi boğazladığını zikretti; onun çöktüğü yer bilinmişti; misafir ve çocuk için sağılmak üzere defalarca getirilirdi.

Ve **النَّحْبُ**: adak; ondan dersin ki: **نَحَبْتُ أَنْحُبُ** zamme ile; dedi ki:
فإِني، والـهِجاءَ لآِلِ لأْمٍ، *  كذاتِ النَّحْبِ تُوفي بالنُّذورِ
Ve **نَحَبَ يَنْحُبُ** olmuştur; dedi ki:
يا عَمْرُو يا ابنَ الأَكْرَمينَ نسْبا، *  قد نَحَبَ الـمَجْدُ عليك نحْبا
**نَسَباً** kastetti; **نَحْبٍ** sebebiyle hafifletti; yani senden ayrılmaz; o, o adağı asla yerine getirmez. Ve **النَّحْبُ**: büyük tehlike.

**وناحَبَهُ** iş üzerinde: ona tehlikeye attı; Cerîr dedi:
بِطَخْفَة جالَدْنا الـمُلوكَ، وخَيْلُنا، *  عَشِـيَّةَ بَسْطامٍ، جَرَينَ على نَحْبِ
Yani büyük bir tehlike üzere. Ve denilir: bir adak üzere. Ve **النَّحْبُ**: bahse girişme; ve fiil, fiil gibidir (1)
(1 “**والفعل كالفعل**” sözü: yani **النحب** fiili, bahse girişme mânasında; **النحب**’in tehlike ve adak mânasındaki fiili gibi; ve ikisinin fiili **نصر** gibidir; ve “**والنحب الهمة**” vb. sözü: bu dördü **ضرب** bâbındandır, **القاموس**’ta olduğu gibi.) . Ve **النَّحْبُ**: himmet. Ve **النَّحْبُ**: burhan. Ve **النَّحْبُ**: ihtiyaç. Ve **النَّحْبُ**: öksürük. Ezherî, Ebû Zeyd’den: develerin hastalıklarından **النُّحابُ** ve **القُحابُ** ve **النُّحازُ** vardır; ve bütün bunlar öksürüktendir.
Ve deve **نَحَبَ يَنحِبُ نُحاباً** olur; öksürük onu tuttuğu zaman.

Ebû Amr: **النَّحْبُ** uyku; ve **النَّحْبُ**: ağlayışın sesi; ve **النَّحْبُ**: uzunluk; ve **النَّحْبُ**: şişmanlık; ve **النَّحْبُ**: şiddet; ve **النَّحْبُ**: kumar; hepsi **الحاءِ**’ın sükûnu iledir. Rîyâşî’den rivayet edildi: **يومٌ نَحْبٌ** yani uzun. Ve **النَّحْبُ**: ölüm. Ve aziz tenzîlde: **فمنهم مَن قَضَى نَحْبَه**;
ve denildi ki mânası: Allah yolunda öldürüldüler; böylece temenni ettiklerine eriştiler; işte bu, **النَّحْب**’in yerine getirilmesidir. Ve Zecâc ile Ferrâ dedi: **فمنهم مَنْ قَضَى نَحْبَه** yani ecelini.

Ve **النَّحْبُ**: müddet ve vakit. Denilir: falan **قَضى نَحْبَه**; öldüğü zaman. Ve Ezherî, Muhammed b. İshak’tan, “**فمنهم من قَضَى نَحْبَه**” sözü hakkında rivayet etti: amelinden boşaldı ve Rabbine döndü; bu, Uhud günü şehit edilen içindir; ve onlardan kimi, Allah Teâlâ’nın ona vaad ettiği nusreti yahut şehadeti bekler; arkadaşlarının üzerinde geçtiği hâl üzere. Ve denildi: **فمنهم من قَضى نحْبه** yani adağını yerine getirdi; sanki kendisine ölmeyi iltizam etti de onu yerine getirdi.

Ve denilir: **تَناحَبَ القومُ**; savaşmak için hangi vakitte olursa olsun birbirlerine sözleştikleri zaman; ve savaş dışında da.

Hadîste: “**طَلْحةُ ممن قَضى نَحْبَه**”; **النَّحْبُ**: adak; sanki kendisine, savaşta düşmanlara karşı doğru olmayı ilzam etti de onu yerine getirdi ve bozmadı; ve denildi: o, **النَّحْب** olan ölümden; sanki kendisine, ölünceye kadar savaşmayı ilzam eder.

Ve Zecâc dedi: **النَّحْبُ** nefistir; Ebû Ubeyde’den. Ve **النَّحْبُ**: hızlı yürüyüş; **النَّعْبِ** gibi. Ve **سَيرٌ مُنَحِّبٌ**: hızlı; ve adam da böyledir. Ve kavim **نَحَّبَ تَنْحِـيباً**: işlerinde ciddileştiler; Tufeyl dedi:
يَزُرْنَ أَلالاً، ما يُنَجِّبْنَ غَيرَه، *  بكُلِّ مُلَبٍّ أَشْعَثِ الرَّأْسِ مُحْرِمِ
Ve falan **على نَحْبٍ** yürüdü; yürüyüp yürüyüşü yorduğu zaman; sanki bir şey üzerine tehlikeye atıldı da ciddileşti; şair dedi:
ورَدَ القَطا منها بخَمْسٍ نَحْبِ
Yani alıştı.

Ve **التَّنْحِـيبُ**: suya yakınlığın şiddeti; Zû’r-Rumme dedi:
ورُبَّ مَفازةٍ قَذَفٍ جَمُوحٍ، *  تَغُولُ مُنَحِّبَ القَرَبِ اغْتِـيالا
Ve **القَذَفُ**: yolcusunu savurup atan kır. Ve **تَغول**: helâk eder.
Ve ona üç gece **مُنَحِّباتٍ** yürüdük; yani çalışkan/ara vermeden. Ve yürüyüşümüzü **نحَّبْنا**: onu alışkanlık hâline getirdik; ve denilir: **سارَ سَيراً مُنَحِّباً** yani kastederek, ondan başkasını istemeyerek; sanki onu kendisine adak kıldı, ondan başkasını istemez; Kümeyt dedi:
يَخِدْنَ بنا عَرْضَ الفَلاةِ وطولَها، *  كما صارَ عن يُمْنى يَدَيه الـمُنَحِّبُ
**الـمُنَحِّبُ**: adam; Ezherî dedi: “Eğer falanca yere ve falanca yere ulaşmazsam, senin için yeminim vardır” der. İbn Sîde bu beyitte dedi: Sa‘leb onu rivayet etti ve açıkladı; dedi ki: bu, “eğer galip gelmezsem elimi kestim” diye yemin eden bir adamdır; sanki onu adak mânasına götürdü. Dedi ki: bende ise, bu adam için kuşlar sağdan uğurlu geldi; böylece sağ tarafı, hayrın o yönde olduğuna dair bir alâmet edindi. Dedi ki: ve caizdir ki “**بيُمْنى يَدَيه**” ile kastetsin; yani deveye kamçıyla sağ elini vurur; **التهذيب**. Ve Lebîd dedi:
أَلا تَسْـأَلانِ الـمَرْءَ ماذا يحاوِلُ: *  أَنَحْبٌ فيُقْضَى أَمْ ضلالٌ وباطِلُ
Der ki: onun üzerinde, çabasının uzunluğunda bir adak vardır.

**ونَحَبَه السَّيرُ**: onu yordu.

**وناحَبَ** adamı: onunla muhakeme etti ve onunla övündü. Ve adamla falana **ناحَبْتُ**; **حاكمْتُه** gibidir. Talha b. Ubeydullah hadîsinde: İbn Abbâs’a dedi ki: “Seninle **أُناحِـبَكَ** ve Peygamber’i, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, yukarı kaldırman var mı?” Ebû Ubeyd dedi, Asmaî dedi: adamla **ناحَبْتُ**; onu muhakeme ettiğim yahut bir adama karşı onunla davalaştığım zaman. Dedi; ve başkası dedi: **ناحَبْتُه** ve **نافَرْتُه** onun gibidir. Ebû Mansûr dedi: Talha bu mânayı istedi; sanki İbn Abbâs’a dedi ki: seninle **أُنافِرك**; yani seninle övünür ve seni muhakeme ederim; sen faziletlerini ve soyunu sayarsın, ben de faziletlerimi sayarım; ve faziletlerinde Peygamber’i, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, ve ondan olan akrabalık yakınlığını zikretme; çünkü bu fazilet sana teslim edilmiştir; öyleyse onu baştan kaldır; ve onun dışındakilerle seninle övüşürüm; yani o, bunun dışındaki övünmelerde ondan geri kalmaz.

Ve **النُّحْبَةُ**: kura; ve o, bundandır; çünkü o, istemede hükmeden gibi. Ve ondan hadîs: “İnsanlar birinci safta olanı bilselerdi, onun için birbirleriyle savaşırlar; ve ancak **بِنُحْبَةٍ** ile öne geçerlerdi”; yani kura ile.

Ve **الـمُناحَبَةُ**: tehlikeye atma ve bahse girişme. Ebû Bekir hadîsinde, Allah ondan razı olsun, **مُناحَبَةِ**’de: “**أَلم غُلِـبَت الرُّومُ**”; yani Kureyş’e karşı, Rum ile Fars arasında yaptığı bahse girişmesi. Ve ondan ezan hadîsi (1)
(1 “**ومنه حديث الأذان استهموا عليه إلخ**” sözü: asılda böyledir; ve onda, ancak şahit yerinden bir şey düşmüş olması ihtimaliyle, bir şahit yoktur; onu tashih etti ve **النهاية**’de de **التهذيب**’de de **المحكم**’de de ve elimizde olan dil kitaplarının başkalarında da zikretmedi.): “**اسْتَهَموا عليه**.” Dedi ki: aslı **الـمُناحبَة**’dendir; o da muhakemedir. Dedi ki: kumara **النَّحْب** denilir; çünkü o, kura çekme gibidir. **التهذيب**. Ebû Saîd: **التَّنْحِـيبُ** bir şeye kapanmak, ondan ayrılmamaktır; ve denilir: falan, işi üzerinde **نَحَّبَ**. Dedi ki: ve bir bedevî dedi; ona bir diken isabet etti de onun üzerinde **نَحَّبَ** onu çıkarmaya çalışıyordu; yani onun üzerine kapandı; ve bu, her şeyde böyledir; ve o, falancada **مُنَحِّبٌ**’dir; ve Allah daha iyi bilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%A8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ح ب * * النَّحْبُ * المُدة والوقت ومنه قضى فلان نَحْبه أي مات و * النَّحِيبُ * رفع الصوت بالبكاء وقد * نَحَبَ * يَنْحِبُ بالكسر * نَحِيباً * و * الانْتِحَابُ * مثله

##### Türkçe

* ن ح ب * * **النَّحْبُ** * süre ve vakit; ondan: falan kimse **نَحْبه**’ni yerine getirdi, yani öldü. Ve * **النَّحِيبُ** * ağlamakla sesi yükseltmektir. Ve (kişi) **نَحَبَ** **يَنْحِبُ** (kesre ile) **نَحِيباً** (diye). Ve * **الانْتِحَابُ** * onun gibidir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

النحب: رفع الصوت بالبكاء، كذا في الصحاح. وفي المحكم: أشد البكاء. كالنحيب، وهو البكاء بصوت طويل ومد. وقد نحب، كمنع، ينحب، نحبا. وفي المحكم والصحاح: ينحب، بالكسر، وانتحب انتحابا مثله. وقال ابن محكان:
  زيافة لا تضيع الحي مبركها                      إذا نعوها لراعي أهلها انتحبا وكل ذلك من المجاز. النحب: الخطر العظيم يقال: ناحبه على الأمر: خاطره، قال جرير:
  بطخفة جالدنا الملوك وخيلنـا                      عشية بسطام جرين على نحب

  أي: على خطر عظيم. النحب: المراهنة، والفعل كالفعل، يقال: نحب، كجعل، أي: من باب منع، وإنما غيره تفننا. النحب: الهمة. النحب: البرهان. النحب الحاجة. وقيل في تفسير الآية قتلوا في سبيل الله، فأدركوا ما تمنوا، وذلك قضاء النحب. النحب: السعال، وفعله كضرب، يقال: نحب البعير، ينحب، نحابا، بالضم، إذا أخذه السعال. وقال الأزهري، عن أبي زيد: من أمراض الإبل النحاب، والقحاب والنحاز، وكل هذا من السعال. من المجاز: النحب: الموت قال الله تعالى:  فمنهم من قضى نحبه  أي: أجله، النحب أيضا: الأجل، قاله الزجاج والفراء يقال قضى فلان نحبه: إذا مات وفي الأساس: كأن الموت نذر في عنقه. وفي غيره: كأنه يلزم نفسه أن يقاتل حتى يموت. قال الزجاج: النحب: النفس، عن أبي عبيدة. النحب: النذر، وبه فسر بعضهم الحديث: طلحة ممن قضى نحبه، أي: نذره، كأنه، ألزم نفسه أن يصدق الأعداء في الحرب، فوفى به، ولم يفسخ. وفي الأساس: ونحب فلان نحبا، ونحب تنحيبا: أوجب على نفسه أمرا، وهو منحب كمحدث، وفعله كنصر، تقول: نحبت أنحب، وبه صدر الجوهري، قال الشاعر: فإني والهجاء لآل لأم كذات النحب توفي بالنذور وقال لبيد:
  ألا تسألان المرء مـاذا يحـاول                      أنحب فيقضي أم ضلال وباطل يقول: عليه نذر في طول سعيه. النحب: السير السريع، مثل النعب، أ,رده الجوهري عن أبي عمرو. أو الخفيف في كثرة الدأب والملازمة. عن أبي عمرو النحب: الطول. وروى على الرياشي: يوم نحب، أي طويل. النحب: المدة والوقت. النحب: اليوم هكذا في النسخ، بالياء التحتية. وفي لسان العب: النوم، بالنون. النحب:السمن النحب: الشدة. والقمار، وهو قريب من المراهنة النحب: العظيم من الإبل نقله الصاغاني. من المجاز نحبوا تنحيبا، وذلك إذا جدوا في عملهم. نقله الجوهري، عن أبي عمرو، قال طفيل:
  يزرن ألالا ما ينحبـن غـيره                      بكل ملب أشعث الرأس محرم أو نحبوا: إذا ساروا، فأجهدوا حتى قربوا، من باب كرم، من	 الماء، والمصدر: التنحيب وهو شدة القرب للماء ؛ قال ذو الرمة:
  ورب مفازة قذف جمـوح                      تغول منحب القرب اغتيالا نحب السفر فلانا: إذا سار كثيرا، و أجهده. من المجاز: سير نحب، ومنحت كمحدث، أي سريع، وكذلك الرجل. وفي الصحاح: سار فلان على نحب: إذا سار فأجهد السير، كأنه خاطر على شيء فجد ؛ قال الشاعر:
  ورد القطا منها بخمس نحب أي: دائب. وسرنا إليها ثلاث ليال منحبات اي دائبات. ونحبنا سيرنا: دأبناه: ويقال: سار سيرا منحبا: أي قاصدا، لا يريد غيره كأنه جعل ذلك نذرا على نفسه. قال الكميت:
  يخدن بنا عرض الفلاة وطولهـا                      كما صار عن يمني يديه المنحب

  المنحب الرجل. قال ابن سيده: هذا البيت أنشده ثعلب، وفسره فقال هذا الرجل حلف: إن لم أغلب قطعت يدي. كأنه ذهب به إلى معنى النذر، كذا في لسان العرب، وفيه تأمل. والنحبة، بالضم: القرعة، وهو مأخوذ من قولهم: ناحبه إذا حاكمه وفاخره ؛ لأنها كالحاكمة في الاستهام. وهو من المجاز. وناحبت الرجل إلى فلان: مثل حاكمته. وفي الصحاح: قال طلحة. بن عبيد الله لابن عباس، رضي الله عنهما،: فهل لك في أن أناحبك وترفع النبي، صلى الله عليه وسلم ? قال أبو عبيد قال الأصمعي : ناحبت الرجل: إذا حاكمته أو قاضيته إلى رجل. وقال غيره: ناحبته ونافرته مثله، قال أبو منصور: أراد طلحة في هذا المعنى، كأنه قال لأبن عباس: أنافرك، أي: أفاخرك وأحاكمك، فتعد فضائلك وحسبك، وأعد فضائلي، ولا تذكر في فضائلك النبي، صلى الله عليه وسلم، وقرب قرابتك منه ؛ فإن هذا الفضل مسلم لك، فارفعه من الرأس، وأنافرك بما سواه. يعني: أنه لايقصر عنه فما عدا ذلك من المفاخر. ومثله في هامش الصحاح مختصرا. وفي الحديث، لو علم الناس ما في الصف الأول، لاقتتلوا عليه، وما تقدموا إلا بنحبة  أي بقرعة. المناحبة: المخاطرة، والمراهنة. ويقال: ناحبه: إذا راهنه. وفي حديث أبي بكر،رضي الله عنه، في مناحبة  الم غلبت الروم أي: مراهنته لقريش بين الروم والفرس. وانتحب الرجل: إذا بكى وتنفس أي: صعد نفسه شديدا. ويقال تناحبوا: إذا تواعدوا للقتال إلى وقت ما، وقد يكون التناحب لغير القتال أيضا. ومما يستدرك على المصنف: النواحب، وهن البواكي: جمع ناحبة. من المجاز: التنحيب: الإكباب على الشيء لا يفارقه. ويقال: نحب فلان على أمره. وقال أعرابي أصابته شوكة فنحب عليها يستخرجها أي أكب عليها . وكذلك هو في كل شيء: هو منحب في كذا. والنحيب: موضع بالبصرة، فيه قصر لعبد الله بن عامر بن كريز.

##### Türkçe

**النحب**: ağlayışla sesi yükseltmek; **الصحاح**’ta böyle. **المحكم**’de: en şiddetli ağlayış. **النحيب** gibi; o, uzun bir ses ve uzatma ile ağlayıştır. Ve **نحب** etti; **منع** gibi; **ينحب** eder; **نحبا**. **المحكم** ve **الصحاح**’ta: **ينحب**; kesre ile; ve **انتحب** **انتحابا**; onun gibidir. İbn Muḥkān dedi:
  Ziyāfe; mahallesi, çöktüğü yeri zayi etmez;                      onu, ehlinin çobanına duyurduklarında **انتحبا** eder.
Bütün bunlar mecazdandır. **النحب**: büyük tehlike; denir ki: **ناحبه على الأمر**: onu tehlikeye attı. Cerîr dedi:
  Ṭaḫfe’de krallarla ve atlılarımızla çarpıştık;                      Bisṭâm akşamı, büyük bir **نحب** üzerine koştular.

Yani: büyük bir tehlike üzerine. **النحب**: bahse girişme; fiil de fiil gibidir; denir ki: **نحب**; **جعل** gibi; yani **منع** babındandır; ancak onu çeşitlilik için değiştirdi. **النحب**: himmet. **النحب**: burhan. **النحب**: ihtiyaç. Ve denildi ki âyetin tefsirinde: Allah yolunda öldürüldüler; böylece dilediklerine eriştiler; işte bu, **قضاء النحب**’tır. **النحب**: öksürük; fiili **ضرب** gibi; denir ki: **نحب البعير**; **ينحب**; **نحابا**; zamme ile; öksürük onu tuttuğu zaman. Ezherî, Ebû Zeyd’den: develerin hastalıklarından **النحاب** ve **القحاب** ve **النحاز** vardır; bütün bunlar öksürüktendir. Mecazdandır: **النحب**: ölüm; Allah Teâlâ dedi ki: **فمنهم من قضى نحبه**; yani: ecelini. **النحب** ayrıca: ecel; bunu Zeccâc ve Ferrâ dedi. Denir ki: falan **قضى نحبه**: öldüğü zaman. **الأساس**’ta: sanki ölüm, boynunda bir adak gibidir. Başkasında: sanki kendini, ölünceye kadar savaşmaya bağlar. Zeccâc dedi: **النحب**: nefis; Ebû Ubeyde’den. **النحب**: adak; bununla bazıları hadisi tefsir etti: “Ṭalḥa, **ممن قضى نحبه**’dendir”; yani: adağını; sanki kendini, savaşta düşmanlara doğruluk göstermeye bağladı; böylece onu yerine getirdi ve bozmadı. **الأساس**’ta: ve falan **نحب** etti **نحبا**; ve **نحب تنحيبا**: kendine bir işi vacip kıldı; o, **منحب**’dır, **محدث** gibi; fiili **نصر** gibi; dersin: **نحبت أنحب**; bununla Cevherî başladı. Şair dedi: “Şüphesiz ben, alçak bir ailenin hicviyle, adakları yerine getiren **ذات النحب** gibiyim.” Lebîd dedi:
  Adamı sormaz mısınız, neyi amaçlıyor?                      Bir **نحب** mı ki yerine getirir; yoksa sapıklık ve bâtıl mı?
Der ki: uzun çabasında onun üzerinde bir adak vardır. **النحب**: hızlı yürüyüş; **النعب** gibi; Cevherî bunu Ebû Amr’dan rivayet etti. Yahut çok çalışıp yapışmada hafif olan. Ebû Amr’dan: **النحب**: uzunluk. Ali er-Riyâşî’den rivayet edildi: **يوم نحب**; yani uzun. **النحب**: müddet ve vakit. **النحب**: gün; nüshalarda böyle; alttaki **الياء** ile. **لسان العب**’de: uyku; **النون** ile. **النحب**: semizlik. **النحب**: şiddet. Ve kumar; o, bahse girişmeye yakındır. **النحب**: develerden büyük olan; bunu Ṣâġānî nakletti. Mecazdandır: **نحبوا تنحيبا**; bu, işlerinde ciddileştikleri zamandır. Cevherî bunu Ebû Amr’dan nakletti. Ṭufeyl dedi:
  Başka bir şey için değil, yalnızca **ينحبـن** ederek Alâl’ı ziyaret ederler;                      her yünlü örtüyle, başı dağınık, ihramlı.
Veya **نحبوا**: yürüdükleri zaman; böylece yoruldular, ta yaklaşıncaya kadar; **كرم** babından; sudan; masdar: **التنحيب**; o, suya yaklaşmanın şiddetidir. Zü’r-Rumme dedi:
  Nice geniş çöl ki, atılgan bir yaban eşeği fırlatır;                      suya yaklaşmanın **منحب**’ını, öldürerek yok eder.
**نحب السفر فلانا**: çok yürüdüğü ve onu yorduğu zaman. Mecazdandır: **سير نحب**; ve **منحت** **محدث** gibi; yani hızlı; aynı şekilde adam. **الصحاح**’ta: falan **على نحب** yürüdü: yürüdü de yürüyüşü yorduğu zaman; sanki bir şey üzerine tehlikeye attı da ciddileşti. Şair dedi:
  Ondan beş **نحب** ile katar kuşu suya geldi.
Yani: sürekli. Ve ona üç gece **منحبات** olarak yürüdük; yani sürekli. Ve yürüyüşümüzü **نحبنا**: onu sürekli yaptık. Ve denir: **سار سيرا منحبا**: yani kastederek; ondan başkasını istemez; sanki onu kendine adak kıldı. Kümeyt dedi:
  Bizi, çölün enine ve boyuna götürürler;                      tıpkı sağ elinin Yemen’inden **المنحب**’ın yürüdüğü gibi.

**المنحب**: adamdır. İbn Sîde dedi: Bu beyti Sa‘leb okuttu ve açıkladı; dedi ki: Bu adam yemin etti: “Eğer galip gelmezsem, elimi keserim.” Sanki onu adak manasına götürdü; **لسان العرب**’da böyle; onda düşünme vardır. **النحبة**; zamme ile: kura; bu, “**ناحبه**” sözlerinden alınmıştır; onu muhakeme ettiği ve onunla övündüğü zaman; çünkü o, kura çekmede hükmeden gibidir. O da mecazdandır. Ve **ناحبت الرجل إلى فلان**: **حاكمته** gibi. **الصحاح**’ta: Ṭalḥa b. Ubeydillâh, İbn Abbâs’a—Allah ikisinden de razı olsun—dedi: “Peki, senin için var mı: sana **أناحبك** edeyim ve Peygamber’i—Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun—yükseltesin?” Ebû Ubeyd dedi: Asma‘î dedi: **ناحبت الرجل**: onu muhakeme ettiğim veya onu bir adama götürüp yargılattığım zaman. Başkası dedi: **ناحبته** ve **نافرته** onun gibidir. Ebû Mansûr dedi: Ṭalḥa bu manayı istedi; sanki İbn Abbâs’a dedi ki: “Sana **أنافرُك**; yani seninle övünür ve seni muhakeme ederim; sen faziletlerini ve soyunu sayarsın, ben de faziletlerimi sayarım; faziletlerinde Peygamber’i—Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun—ve ona yakın akrabalığını anma; çünkü bu fazilet sana teslim edilmiştir; onu baştan kaldır; ve onun dışındakilerle seninle övünüşeyim.” Yani: o, bunun dışındaki övünmelerde ondan geri kalmaz. Bunun benzeri **الصحاح**’ın kenarında kısaltılmıştır. Hadiste: “İnsanlar birinci safta ne olduğunu bilselerdi, onun üzerine birbirleriyle dövüşürlerdi; ve ancak bir **نحبة** ile öne geçerlerdi”; yani kura ile. **المناحبة**: tehlikeye atma ve bahse girişme. Ve denir: **ناحبه**: onunla bahse girdiği zaman. Ebû Bekir’in—Allah ondan razı olsun—hadisinde, **مناحبة** hakkında: **الم غلبت الروم**; yani Kureyş’e, Rum ile Fars arasında yaptığı bahse girişmesi. Ve **انتحب الرجل**: ağladığı ve nefes aldığı zaman; yani nefesini şiddetle yukarı çıkardı. Ve denir: **تناحبوا**: belli bir vakte kadar savaşmak üzere sözleştikleri zaman; **التناحب** savaş için olmayan şeyde de olabilir. Müellifin üzerine istidrâk edilenlerdendir: **النواحب**; onlar ağlayanlardır: **ناحبة**’nin çoğuludur. Mecazdandır: **التنحيب**: bir şeye kapanmak; ondan ayrılmamak. Ve denir: falan, işi üzerine **نحب** etti. Ve bir bedevîye diken battı da onun üzerine **نحب** etti; onu çıkarıyor; yani onun üzerine kapandı. Aynı şekilde her şeyde: o, şunda **منحب**’dır. **النحيب**: Basra’da bir yerdir; orada Abdullah b. Âmir b. Kurayz’a ait bir köşk vardır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَحَبَ
1 نَحَبَ ذ , aor. نَحُبَ , inf. n. نَحْبٌ; (S, A, K;) and ↓ نحّب, inf. n. تَنْحِيبٌ; (A;) He vowed; made a vow; (S, K;) put himself under an obligation to do a thing. (A.) ― -b2- نَحَبَ, aor. نَحَبَ , inf. n. نَحْبٌ, He laid a bet, or wager; betted, or wagered. (K.) [The explanation of the inf. n. by مُرَاهَنَةٌ, in the K, seems to imply that it is the same as 3; but this appears to be doubtful.] -A2- نَحَبَ, aor. نَحِبَ , (S, Msb,) or نَحَبَ , (K,) inf. n. نَحِيبٌ, (S, K,) or this is a subst., (Msb,) and نَحْبٌ; (K;) and ↓ انتحب; (S, K;) (tropical:) He raised his voice with weeping, or wailing; wept, or wailed, loud; (S;) wept, or wailed, most violently; (M, K;) wept, or wailed, with prolonged voice. (TA.) ― -b2- نَحَبَ, aor. نَحِبَ , (S, K,) inf. n. نُحَابٌ (S) and نَحْبٌ (K) He (a camel, S) had a cough, or coughed. (S K.) -A3- نَحَبَ, [aor. نَحَبَ ,] inf. n. نَحْبٌ, He went, travelled, or journeyed, at a quick pace: (AA, S, K:) or with a light pace: (K:) with much exertion and perseverance. (TA.) [The inf. n. only is mentioned, and said, in the S, to be syn. with نَعْبٌ.]

2 نَحَّبَ see 1. -A2- نحّبوا, inf. n. تَنْحِيبٌ, (tropical:) They strove, or exerted themselves, in their work; worked with energy: (AA, S, K:) or they went on, travelled, or journeyed, (with energy, TA,) until they came near to the water: (K:) they made a hard journey by night, in order to arrive at the water on the morrow. (S.) ― -b2- نَحَّبْنَا سَيْرَنَا We pursued our journey laboriously, or with energy. (TA.) ― -b3- نحّب السَّفَرُ فُلَانًا (assumed tropical:) The journey harassed such a one, (K,) being long. (TA.) ― -b4- نحّب عَلَى أَمْرٍ, and فِى أَمْرٍ, (tropical:) He applied himself to a thing, or set about it, and adhered to it. (TA.)

ناحبهُ
3 ناحبهُ ذ , (inf. n. مُنَاحَبَةٌ, TA,) He laid a bet, or wager, with him, (K,) عَلَى أَمْرٍ respecting a thing. (TA.) ― -b2- نَاحَيْتُهُ اِلَى فَلَانٍ I cited him, or invited him, to submit our case to such a one as judge; I cited him before such a one as judge. (S, K.) ― -b3- ناحبته I contended with him, or disputed with him, for glory, or honour, or superiority in glorious or honourable qualities and the like, (K,) before a judge, or umpire. (TA.) ― -b4- Talhah said to Ibn-'Abbلs, هَلْ لَكَ فِى أَنْ أُنَاحِبَكَ وَتَرْفَعَ النَّبِىَّ (S) [or تَرْفَعُ النبى: for I find it stated in the margin of a copy of the S, that J left the final letter of ترفع without a vowel point, either fet-hah or dammeh:] Wilt thou that I contend with thee, or dispute with thee, for glory, or honour, and that thou enumerate thine excellencies and the honour which thou derivest from thine ancestors &c., I doing the like, and that thou put the Prophet out of the question, not mentioning thy relationship to him, since this excellence is conceded to thee? (AM.)

تناحبوا
6 تناحبوا ذ They appointed together a time, لِلْقِتَالِ for fighting; and sometimes for other purposes. (K.)

8 اِنْتَحَبَ see 1. ― -b2- He sighed vehemently; (K;) wept and sighed vehemently. (TA.)

نَحْبٌ
نَحْبٌ ذ A vow. (S, K.) ― -b2- قَضَى نَحْبَهُ He died: or he was slain in an expedition undertaken for the sake of God's religion: originally meaning he accomplished his vow: see Kur, xxxiii. 23: (Msb:) as though he had constrained himself [by a vow] to fight until he died: (TA:) or it signifies he ended his term, or period of life; ended his days: (Fr, Zj:) [or he finished his time: (as implied in the S): or he yielded his soul: or he accomplished his want:] from significations given below. (TA.) ― -b3- نَحْبٌ A great bet, or wager: syn. خَطَرٌ عَظِيمٌ. (K.) So in the following verse of Jereer:
بِطِخْفَةَ جَالَدْنَا المُلُوكَ وَخَيْلُنَا
عَشِيَّةَ بِسْطَامٍ جَرَيْنَ عَلَى نَحْبِ
[In Tikhfeh we contended with the sword with the kings; and our horses, in the evening of Bistلm, ran for a great bet]. (TA.) ― -b4- نَحْبٌ A proof; a demonstration; an evidence: syn. بُرْهَانٌ. (K.) ― -b5- A necessity; want; needful thing; an object of want or need: syn. حَاجَةٌ. (K.) See قَضَى نَحْبَهُ. ― -b6- (tropical:) Death. (K.) See قَضَى نَحْبَهُ, above. ― -b7- A term; fixed period; the period of life. (K.) See قَضَى نَحْبَهُ, above. ― -b8- The soul: syn. نَفْسٌ. (AO, K.) ― -b9- Mind; purpose; aspiration; desire; ambition: syn. هِمَّةٌ. (K.) -A2- خِمْسٌ نَحْبٌ A laborious journey: syn. دَائِبٌ. (S.) ― -b2- سَيْرٌ نَحْبٌ, (TA,) and ↓ سير مُنَحِّبٌ (K) (tropical:) A quick pace, or journey. (K, TA.) ― -b3- The same epithets are likewise applied, in the same sense, to a man. (TA.) ― -b4- نَحْبٌ A quick (or light, K,) pace, or mode of going, travelling, or journeying, (AA, S, K,) with much exertion and perseverance. (TA.) ― -b5- سَارَ فُلَانٌ عَلَى نَحْبٍ Such a one went on, travelled, or journeyed, with energy; [lit., for a great bet, or wager;] as though he had laid a [great] bet, and therefore strove, or exerted himself. (S.) ― -b6- نَحْبٌ Length. (AA, K.) ― -b7- يوم نحب [so in the TA: perhaps, يَوْمُ نَحْبٍ, but more probably يَوْمٌ نَحْبٌ] A long day. (Er-Riyلshee.) ― -b8- نَحْبٌ A space of time: a time. (S, K.) See قَضَى نَحْبَهُ, above. ― -b9- Sleep: syn. نَوْمٌ. (L, K: in some copies of the K, يَوْمٌ TA.) ― -b10- Fatness. (K.) ― -b11- I. q. شِدَّةٌ [Vehemence; violence; &c.: or distress; difficulty; adversity; &c.]. (K.) ― -b12- A game of hazard: syn. قِمَارٌ. (K.) -A3- A great camel. (K.) Perhaps a mistake for نَجْبٌ. (TA.)

نُحْبَةٌ
نُحْبَةٌ ذ (tropical:) i. q. قُرْعَةٌ [A lot used in sortilege: or lots collectively: or sortilege itself;] (K;) from نَاحَبَهَ “ he cited him before a judge; ” “ he contended with him for glory; ” and “ he laid a bet, or wager, with him; ” because it is, as it were, a judge, or that which decides, in a case of sortilege. (TA.) ― -b2- لَوْ عَلِمَ النَّاسُ مَا فِى الصَفِّ الأَوَّلِ لَاقْتَتَلُوا عَلَيْهِ وَمَا تَقَدَّمُوا اِلَّا بِنُحْبَةٍ [If men knew what advantage is attained by being in the first row of the congregation in the mosque, they would fight for it, and not advance but by lot]. (TA, from a trad.)

نُحَابٌ
نُحَابٌ ذ A cough that attacks camels: as also قُحَابٌ and نُحَازٌ. (Az from AZ.) See 1.

نَاحِبَةٌ
نَاحِبَةٌ ذ (tropical:) A weeping, or wailing, woman: pl. نَوَاحِبُ. (TA.)

سَارَ سَيْرًا مُنَحِّبًا
سَارَ سَيْرًا مُنَحِّبًا ذ He proceeded, or journeyed, in a direct course, not desiring [to pursue] any other: as though he had made a vow to do so. ElKumeyt says,
تَخَذْنَ بِنَا عَرْضَ الفَلَاةِ وَطُولَهَا
كَمَا صَارَ عَنْ يُمْنَى يَدَيْهِ المُنَحِّبُ
By المنحّب is meant the man. ISd says, Th cites this verse, and says in explanation of it, This was a man who swore, saying, If I do not overcome, I will cut off my hand. He seems to consider it as implying the signification of vowing. So in the L. But it requires consideration. (TA.) ― -b2- سِرْنَا اِلَيْهَا ثَلَاثَ لَيَالٍ مُنَحِّبَاتٍ We proceeded, or journeyed, thither during three nights of laborious travelling. (TA.)

##### Türkçe

نَحَبَ
1 **نَحَبَ** ذ , muzâri‘ **نَحُبَ** , mastar ismi **نَحْبٌ**; (S, A, K;) ve ↓ **نحّب**, mastar ismi **تَنْحِيبٌ**; (A;) O adadı; adakta bulundu; (S, K;) bir şeyi yapmaya dair kendisini bir yükümlülük altına soktu. (A.) ― -b2- **نَحَبَ**, muzâri‘ **نَحَبَ** , mastar ismi **نَحْبٌ**, O bir bahis, yahut kumar bahsi koydu; bahis yaptı, yahut kumar bahsi yaptı. (K.) [K’de mastar isminin **مُرَاهَنَةٌ** ile açıklanması, onun 3 ile aynı olduğunu ima ediyor görünür; fakat bu şüpheli görünmektedir.] -A2- **نَحَبَ**, muzâri‘ **نَحِبَ** , (S, Msb,) yahut **نَحَبَ** , (K,) mastar ismi **نَحِيبٌ**, (S, K,) yahut bu bir isimdir, (Msb,) ve **نَحْبٌ**; (K;) ve ↓ **انتحب**; (S, K;) (mecaz:) O ağlama yahut feryat ile sesini yükseltti; yüksek sesle ağladı, yahut feryat etti; (S;) en şiddetli şekilde ağladı, yahut feryat etti; (M, K;) uzatılmış sesle ağladı, yahut feryat etti. (TA.) ― -b2- **نَحَبَ**, muzâri‘ **نَحِبَ** , (S, K,) mastar ismi **نُحَابٌ** (S) ve **نَحْبٌ** (K) O (bir deve, S) öksürüğü oldu, yahut öksürdü. (S K.) -A3- **نَحَبَ**, [muzâri‘ **نَحَبَ** ,] mastar ismi **نَحْبٌ**, O hızlı bir tempo ile gitti, yolculuk etti, yahut sefer etti: (AA, S, K:) yahut hafif bir tempo ile: (K:) çok gayret ve sebat ile. (TA.) [S’de yalnız mastar ismi zikredilir ve **نَعْبٌ** ile eşanlamlı olduğu söylenir.]

2 **نَحَّبَ** bk. 1. -A2- **نحّبوا**, mastar ismi **تَنْحِيبٌ**, (mecaz:) Onlar işlerinde çabaladılar, yahut gayret ettiler; enerjiyle çalıştılar: (AA, S, K:) yahut suya yaklaşıncaya kadar (TA’da: enerjiyle) gittiler, yolculuk ettiler, yahut sefer ettiler: (K:) ertesi gün suya varmak için geceleyin zorlu bir yolculuk yaptılar. (S.) ― -b2- **نَحَّبْنَا سَيْرَنَا** Biz yolculuğumuzu zahmetle, yahut enerjiyle sürdürdük. (TA.) ― -b3- **نحّب السَّفَرُ فُلَانًا** (varsayılan mecaz:) Yolculuk, uzun olmakla, falancayı yordu. (K,) (TA.) ― -b4- **نحّب عَلَى أَمْرٍ**, ve **فِى أَمْرٍ**, (mecaz:) O bir şeye kendini verdi, yahut ona girişti, ve ona bağlı kaldı. (TA.)

ناحبهُ
3 **ناحبهُ** ذ , (mastar ismi **مُنَاحَبَةٌ**, TA,) O onunla bir bahis, yahut kumar bahsi koydu, (K,) **عَلَى أَمْرٍ** bir şey hakkında. (TA.) ― -b2- **نَاحَيْتُهُ اِلَى فَلَانٍ** Ben onu, davamızı falancaya hâkim olarak arz etmeye çağırdım, yahut davet ettim; onu falancanın huzuruna hâkim olarak çağırdım. (S, K.) ― -b3- **ناحبته** Ben onunla, bir hâkimin yahut hakemin huzurunda, şan, yahut şeref, yahut şanlı yahut şerefli nitelikler ve benzerlerinde üstünlük için çekiştim, yahut tartıştım. (K,) (TA.) ― -b4- Talhah, İbn-‘Abbâs’a dedi ki, **هَلْ لَكَ فِى أَنْ أُنَاحِبَكَ وَتَرْفَعَ النَّبِىَّ** (S) [yahut **تَرْفَعُ النبى**: zira S’nin bir nüshasının kenarında, J’nin **ترفع**’ın son harfini harekesiz bıraktığı, fetha da damme de olabileceği, yazılı buluyorum:] Seninle şan yahut şeref için çekişmemi, yahut tartışmamı ve senin faziletlerini ve atalarından elde ettiğin şerefi vb. saymanı, benim de bunun benzerini yapmamı, ve Peygamber’i mesele dışı bırakmanı, ona olan akrabalığını anmamanı ister misin; zira bu fazilet sana teslim edilmiştir? (AM.)

تناحبوا
6 **تناحبوا** ذ Onlar birlikte bir vakit tayin ettiler, **لِلْقِتَالِ** savaşmak için; ve bazen başka maksatlar için. (K.)

8 **اِنْتَحَبَ** bk. 1. ― -b2- O şiddetle iç çekti; (K;) şiddetle ağladı ve iç çekti. (TA.)

نَحْبٌ
**نَحْبٌ** ذ Bir adak. (S, K.) ― -b2- **قَضَى نَحْبَهُ** O öldü: yahut Allah’ın dini uğruna yapılan bir gazvede öldürüldü: aslında “adağını yerine getirdi” anlamındadır: Kur, xxxiii. 23’e bk.: (Msb:) sanki o, ölünceye kadar savaşmaya kendisini [bir adakla] zorlamış gibidir: (TA:) yahut bu, o ömrünün süresini yahut dönemini bitirdi, günlerini bitirdi, demektir: (Fr, Zj:) [yahut vaktini tamamladı: (S’nin ima ettiğine göre): yahut ruhunu teslim etti: yahut ihtiyacını yerine getirdi:] aşağıda verilen anlamlardan. (TA.) ― -b3- **نَحْبٌ** Büyük bir bahis, yahut kumar bahsi: eşanlamlısı **خَطَرٌ عَظِيمٌ**. (K.) Cerîr’in şu beytinde olduğu gibi:
بِطِخْفَةَ جَالَدْنَا المُلُوكَ وَخَيْلُنَا
عَشِيَّةَ بِسْطَامٍ جَرَيْنَ عَلَى نَحْبِ
[Ṭiḫfe’de krallarla kılıçla çarpıştık; ve atlarımız, Bisṭâm akşamında, büyük bir bahis için koştular]. (TA.) ― -b4- **نَحْبٌ** Bir delil; bir ispat; bir kanıt: eşanlamlısı **بُرْهَانٌ**. (K.) ― -b5- Bir zorunluluk; ihtiyaç; gerekli şey; ihtiyaç nesnesi: eşanlamlısı **حَاجَةٌ**. (K.) **قَضَى نَحْبَهُ**’ye bk. ― -b6- (mecaz:) Ölüm. (K.) Yukarıda **قَضَى نَحْبَهُ**’ye bk. ― -b7- Bir süre; sabit dönem; ömür dönemi. (K.) Yukarıda **قَضَى نَحْبَهُ**’ye bk. ― -b8- Ruh: eşanlamlısı **نَفْسٌ**. (AO, K.) ― -b9- Zihin; maksat; himmet; arzu; ihtiras: eşanlamlısı **هِمَّةٌ**. (K.) -A2- **خِمْسٌ نَحْبٌ** Zahmetli bir yolculuk: eşanlamlısı **دَائِبٌ**. (S.) ― -b2- **سَيْرٌ نَحْبٌ**, (TA,) ve ↓ **سير مُنَحِّبٌ** (K) (mecaz:) Hızlı bir tempo, yahut yolculuk. (K, TA.) ― -b3- Aynı sıfatlar, aynı anlamda, bir adama da uygulanır. (TA.) ― -b4- **نَحْبٌ** Hızlı (yahut hafif, K,) bir tempo, yahut gitme, yolculuk etme, yahut sefer etme tarzı, (AA, S, K,) çok gayret ve sebat ile. (TA.) ― -b5- **سَارَ فُلَانٌ عَلَى نَحْبٍ** Falanca enerjiyle gitti, yolculuk etti, yahut sefer etti; [lafzen, büyük bir bahis, yahut kumar bahsi için;] sanki o [büyük] bir bahis koymuş da bu yüzden çabalayıp gayret etmiş gibidir. (S.) ― -b6- **نَحْبٌ** Uzunluk. (AA, K.) ― -b7- **يوم نحب** [TA’da böyle: belki, **يَوْمُ نَحْبٍ**, fakat daha muhtemelen **يَوْمٌ نَحْبٌ**] Uzun bir gün. (Er-Riyâşî.) ― -b8- **نَحْبٌ** Bir zaman aralığı: bir zaman. (S, K.) Yukarıda **قَضَى نَحْبَهُ**’ye bk. ― -b9- Uyku: eşanlamlısı **نَوْمٌ**. (L, K: K’nin bazı nüshalarında, **يَوْمٌ** TA.) ― -b10- Şişmanlık. (K.) ― -b11- I. q. **شِدَّةٌ** [Şiddet; sertlik; vb.: yahut sıkıntı; güçlük; musibet; vb.]. (K.) ― -b12- Bir kumar oyunu: eşanlamlısı **قِمَارٌ**. (K.) -A3- Büyük bir deve. (K.) Belki **نَجْبٌ** için bir hatadır. (TA.)

نُحْبَةٌ
**نُحْبَةٌ** ذ (mecaz:) i. q. **قُرْعَةٌ** [Fal çekmede kullanılan kura: yahut kuralar topluca: yahut fal çekmenin kendisi;] (K;) **نَاحَبَهَ** “onu bir hâkimin huzuruna çağırdı;” “onunla şan için çekişti;” ve “onunla bir bahis, yahut kumar bahsi koydu;”dan; çünkü o, fal çekme işinde, sanki bir hâkim, yahut hüküm veren şey gibidir. (TA.) ― -b2- **لَوْ عَلِمَ النَّاسُ مَا فِى الصَفِّ الأَوَّلِ لَاقْتَتَلُوا عَلَيْهِ وَمَا تَقَدَّمُوا اِلَّا بِنُحْبَةٍ** [İnsanlar, mescidde cemaatin birinci safında bulunmakla elde edilen şeyin ne olduğunu bilselerdi, onun için birbirleriyle dövüşürlerdi; ve ancak kura ile ilerlerlerdi]. (TA, bir rivayetten.)

نُحَابٌ
**نُحَابٌ** ذ Develere musallat olan bir öksürük: ayrıca **قُحَابٌ** ve **نُحَازٌ**. (Az, AZ’den.) 1’e bk.

نَاحِبَةٌ
**نَاحِبَةٌ** ذ (mecaz:) Ağlayan, yahut feryat eden bir kadın: çoğulu **نَوَاحِبُ**. (TA.)

سَارَ سَيْرًا مُنَحِّبًا
**سَارَ سَيْرًا مُنَحِّبًا** ذ O, başka herhangi birini [takip etmeyi] istemeyerek, dosdoğru bir istikamette ilerledi, yahut yolculuk etti: sanki buna adak adamış gibidir. El-Kumeyt der ki,
تَخَذْنَ بِنَا عَرْضَ الفَلَاةِ وَطُولَهَا
كَمَا صَارَ عَنْ يُمْنَى يَدَيْهِ المُنَحِّبُ
**المنحّب** ile kastedilen adamdır. ISd der ki, Th bu beyti nakleder ve onu şöyle açıklar: Bu, yemin eden bir adamdı; “Eğer galip gelmezsem, elimi keseceğim” diyordu. O, bunu adakta bulunma anlamını ima eder sayıyor görünür. L’de de böyledir. Fakat bu, düşünmeyi gerektirir. (TA.) ― -b2- **سِرْنَا اِلَيْهَا ثَلَاثَ لَيَالٍ مُنَحِّبَاتٍ** Biz, zahmetli yolculukla geçen üç gece boyunca, oraya doğru ilerledik, yahut yolculuk ettik. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَحَبَ
نَحَبَ A ( n. ac. نَحْب 1 ,  نَحِيْب 25 ),
a.  Sobbed; wept, wailed.

b.  I ( n. ac. نَحْب 1 ,  نُحَاْب 24 ), Coughed.

c.  U ( n. ac. نَحْب 1 ),   Vowed.

d.  A ( n. ac. نَحْب 1 ), Wagered.

e.  U ( n. ac. نَحْب 1 ), Went quickly.

f.  Was zealous.

نَحَّبَ
نَحَّبَ II ,
a.  see I (c) , ( e ), ( f ).

d.  Harassed, wearied ( journey ).

e.  [ 'Ala or Fī ], Exerted himself over.

نَاْحَبَ
نَاْحَبَ III
a.  [ acc. &  Ila ], Sued, summoned, brought before.

b.  see I (d) .

c.  [ acc. &  'Ala ], Made a bet with.... about.

d.  Contended with.

تَنَاْحَبَ
تَنَاْحَبَ VI ,
a.  Made an appointment together.

اِنْتَحَبَ
اِنْتَحَبَ VIII ,
a.  see I (a) .

b.  Panted.

نَحْب
نَحْب 1 ,
a.  Sobs; sighs; tears.

b.  Great danger.

c.  Walk, pace.

d.  Time; space.

e.  Death; sleep.

f.  Vow.

g.  Bet, wager, stake.

h.  Want, necessity.

i.  Purpose, intention; care, solicitude.

j.  Proof, evidence.

k.  Length.

l.  Long ( day ).

m.  Vehemence.

n.  Soul.

نُحْبَة
نُحْبَة 3t ,
a.  Lot.

نَاْحِب
نَاْحِب 21 ,
a.  Weeping; weeper, wailer.

نَاْحِبَة
نَاْحِبَة 21t , ( pl. نَوَاْحِبُ 41 ),
a.  Wailing-woman.

نُحَاْب
نُحَاْب 24 ,
a.  Cough.

نَحِيْب
نَحِيْب 25 ,
a.  Sobbing, sighing; lamentation, wailing.

نَحَّبَ
N. Ag. نَحَّبَ II ,
a.  Hasty, quick.

نَحَّبَ
N. Ac. نَحَّبَ II ,
a.  Obligation ( of a vow ).

نَاْحَبَ
N. Ag. نَاْحَبَ III ,
a.  Bound by a vow.

b.  Zealous.

خِمْس نَحْب
خِمْس نَحْب
a.  Laborious journey.

قَضَى نَحْبَهُ
قَضَى نَحْبَهُ
a.  He is dead.

##### Türkçe

**نَحَبَ**
**نَحَبَ** A (n. ac. **نَحْب** 1, **نَحِيْب** 25),
a. Hıçkıra hıçkıra ağladı; ağladı, feryat etti.

b. I (n. ac. **نَحْب** 1, **نُحَاْب** 24), öksürdü.

c. U (n. ac. **نَحْب** 1), adadı.

d. A (n. ac. **نَحْب** 1), bahse girdi.

e. U (n. ac. **نَحْب** 1), çabuk gitti.

f. Gayretli oldu.

**نَحَّبَ**
**نَحَّبَ** II,
a. I (c), (e), (f)’ye bak.

d. Rahatsız etti, yordu (yolculuk).

e. [‘Ala veya Fī], üzerinde kendini zorladı.

**نَاْحَبَ**
**نَاْحَبَ** III
a. [acc. & Ila], dava etti, çağırdı, huzura getirdi.

b. I (d)’ye bak.

c. [acc. & ‘Ala], … hakkında … ile bahse girdi.

d. Çekişti.

**تَنَاْحَبَ**
**تَنَاْحَبَ** VI,
a. Birlikte randevulaştılar.

**اِنْتَحَبَ**
**اِنْتَحَبَ** VIII,
a. I (a)’ya bak.

b. Soludu, soluk soluğa kaldı.

**نَحْب**
**نَحْب** 1,
a. Hıçkırıklar; iç çekişler; gözyaşları.

b. Büyük tehlike.

c. Yürüyüş, adım.

d. Zaman; mesafe.

e. Ölüm; uyku.

f. Adak.

g. Bahis, kumar, ortaya konan şey.

h. İhtiyaç, zaruret.

i. Amaç, niyet; kaygı, ihtimam.

j. Delil, kanıt.

k. Uzunluk.

l. Uzun (gün).

m. Şiddet.

n. Ruh.

**نُحْبَة**
**نُحْبَة** 3t,
a. Pay.

**نَاْحِب**
**نَاْحِب** 21,
a. Ağlayan; ağlayıcı, feryat edici.

**نَاْحِبَة**
**نَاْحِبَة** 21t, (pl. **نَوَاْحِبُ** 41),
a. Ağıtçı kadın.

**نُحَاْب**
**نُحَاْب** 24,
a. Öksürük.

**نَحِيْب**
**نَحِيْب** 25,
a. Hıçkırarak ağlama, iç çekme; ağıt, feryat.

**نَحَّبَ**
N. Ag. **نَحَّبَ** II,
a. Aceleci, çabuk.

**نَحَّبَ**
N. Ac. **نَحَّبَ** II,
a. Yükümlülük (adaktan).

**نَاْحَبَ**
N. Ag. **نَاْحَبَ** III,
a. Adakla bağlı.

b. Gayretli.

**خِمْس نَحْب**
**خِمْس نَحْب**
a. Zahmetli yolculuk.

**قَضَى نَحْبَهُ**
**قَضَى نَحْبَهُ**
a. O öldü.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%A8/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

نحب
نَحَبَ - يَنْحُبُ - نَحْب
نَحَبَ - يَنْحُبُ + كائن + عهداً أو وعداً: يلتزم ويتعهد، بصدق وتأكيد، أن يفعل أمرأً
نَحْبٌ - النَّحْب: اسم فعل " نَحَبَ - يَنْحُبُ ": وهو كذلك بمعنى مفعول: التعهد والالتزام الصادق والأكيد بفعل أمر
﴿فمنهم من قضى نحبه﴾: قضى نحبه: وفى بالتزامه وتعهده
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " العهد والتوكيل والتكليف والتوصية بالتزام بمال أو عمل" ، وهي:
نَحَبَ - يَنْحُبُ، عَهِدَ - يَعْهَدُ، أَهَلَ - يَأْهُلُ (أَهَلَ - يَأْهِلُ)، وَصى - يَصي، كَفَلَ - يَكْفُلُ، كَلِفَ - يَكْلَفُ

نحب
 	﴿من المؤمنين رجال صدقوا ما عاهدوا الله عليه فمنهم من قضى نحبه ومنهم من ينتظر وما بدلوا تبديلا(23)﴾ الأحزاب
مختار الصحاح
● [نحب] ن ح ب: النَّحْبُ المُدة والوقت ومنه قضى فلان نَحْبه أي مات و النَّحِيبُ رفع الصوت بالبكاء وقد نَحَبَ يَنْحِبُ بالكسر نَحِيباً و الانْتِحَابُ مثله
معجم الفرائد القرآنية:
ن ح ب
" نَحْبَهُ" في قوله تعالى :" فَمِنْهُمْ مَنْ قَضَى نَحْبَهُ وَمِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِر" (23) الأحزاب .
النَّحْبُ : النذر، والمعنى كأنه ألزم نفسه أن يقضي في سبيل الله فوفّى بنذره .
الراغب
نحب
- النحب: النذر المحكوم بوجوبه، يقال: قضى فلان نحبه. أي: وفى بنذره. قال تعالى: }فمنهم من قضى نحبه ومنهم من ينتظر{ [الأحزاب/23] ويعبر بذلك عمن مات، كقولهم: قضى أجله (يقال في ذلك: قضى نحبه، وفات أمره، وزهقت نفسه، وحم حمامه، وقرب أجله، وانقضى أكله، وحان حينه ودنت منيته. انظر: جواهر الألفاظ ص 384)، واستوفى أكله، وقضى من الدنيا حاجته، والنحيب: البكاء الذي معه صوت، والنحاب السعال.
ملخص اللسان
1.    النَّحْبُ والنَّحِـيبُ: رَفْعُ الصَّوتِ بالبكاءِ، وفي المحكم:أَشدُّ البكاءِ. نحَبَ يَنْحِبُ بالكسر نحِـيباً، والانْتِحابُ مثله، وانتَحَبَ انتِحاباً ، النَّحِـيبُ: البكاءُ بصَوْتٍ طَويلٍ ومَدٍّ ، والنَّحْبُ: صَوْتُ البكاءِ
2.     والنَّحْبُ: النَّذْرُ، تقول منه: نَحَبْتُ أَنْحُبُ، بالضم ، فمنهم من قَضى نحْبه أَي قَضى نَذْره، كأَنه أَلْزَم نَفْسَه أَن يموتَ، فوَفَّى به
3.     والنَّحْبُ: الخطَرُ العظيم. وناحَبَهُ على الأَمر: خاطَرَه
4.     والنَّحْبُ: الـمُراهَنة والفعل كالفعل ، والنَّحْبُ: القِمارُ ،والنُّحْبَةُ: القُرْعة، وهو مِن ذلك لأَنها كالحاكمة في الاسْتِهامِ
5.     والنَّحْبُ: الـهِمَّة.
6.     والنَّحْبُ: البُرْهانُ.
7.     والنَّحْبُ: الحاجة.
8.     والنَّحْبُ: السعال ،وقد نَحَبَ البعيرُ يَنحِبُ نُحاباً إِذا أَخَذه السُّعال.
9.     النَّحْبُ النَّومُ؛
10.                        والنَّحْبُ: الطُّولُ؛ يومٌ نَحْبٌ أَي طويلٌ
11.                        والنَّحْبُ: السِّمَنُ؛
12.                        والنَّحْبُ: الشِّدَّة؛
13.          والنَّحْبُ: الموتُ. وفي التنزيل العزيز: فمنهم مَن قَضَى نَحْبَه؛  وقيل معناه: قُتِلوا في سبيل اللّه، فأَدْرَكوا ما تَمَنَّوْا، فذلك قَضاءُ النَّحْب.ويقال: تَناحَبَ القومُ إِذا تواعدوا للقتال أَيَّ وقتٍ، وفي غير القتال  أَيضاً
14.                        والنَّحْبُ: المدَّةُ والوقت. يقال قَضى فلانٌ نَحْبَه إِذا مات، فمنهم مَنْ قَضَى نَحْبَه أَي أَجَلَه.
15.                        والنَّحْبُ: السَّيرُ  السريع، مثل النَّعْبِ. وسَيرٌ مُنَحِّبٌ: سريع، ونحَّبْنا سَيْرَنا: دَأَبناهُ؛ ويقال: سارَ سَيراً مُنَحِّباً أَي قاصداً لا يُريد غيرَه
16.                        وكذلك الرجل. ونَحَّبَ القومُ تَنْحِـيباً: جَدُّوا في عَمَلهم
17.                       والتَّنْحِـيبُ: شِدَّةُ القَرَبِ للماءِ؛
18.                        ونَحَبَه السَّيرُ: أَجْهَدَه.
19.                        وناحَبَ الرجلَ: حاكمَه وفاخَرَهُ. وناحَبْتُ الرجلَ إِلى فلانٍ، مثلُ  حاكمْتُه.
20.                          التَّنْحِـيبُ الإِكْبابُ على الشيءِ لا يفارقه، ويقال: نَحَّبَ فُلان على أَمْره
لسان العرب
● - نحب: النَّحْبُ والنَّحِـيبُ: رَفْعُ الصَّوتِ بالبكاءِ، وفي المحكم:  أَشدُّ البكاءِ. نحَبَ يَنْحِبُ بالكسر (2)  (2 قوله «نحب ينحب، بالكسر» أي من باب ضرب كما في المصباح والمختار والصحاح، وكذا ضبط في المحكم. وقال في  القاموس النحب أشد البكاء وقد نحب كمنع.) ، نحِـيباً، والانْتِحابُ مثله، وانتَحَبَ انتِحاباً. وفي حديث ابن عمر لما نُعِـيَ إِليه حُجْرٌ: غَلَب عليه النَّحِـيبُ؛ النَّحِـيبُ: البكاءُ بصَوْتٍ طَويلٍ ومَدٍّ. وفي حديث الأَسْوَدِ بن الـمُطَّلِبِ: هل أُحِلَّ النَّحْبُ؟ أَي أُحِلَّ  البُكاءُ. وفي حديث مجاهدٍ: فنَحَبَ نَحْبَةً هاجَ ما ثَمَّ من البَقْل. وفي حديث عليٍّ:  \<ص:750>  فهل دَفَعَتِ الأَقاربُ، ونَفَعَتِ النَّواحِبُ؟ أَي البواكي، جمع ناحِـبةٍ؛ وقال ابن مَحْكان:  زَيَّافَةٌ لا تُضِـيعُ الـحَيَّ مَبْرَكَها، *  إِذا نَعَوها لراعي أَهْلِها انْتَحَبا  ويُرْوَى: لما نَعَوْها؛ ذكَر أَنه نَحَر ناقةً كريمةً عليه، قد عُرِفَ  مَبرَكُها، كانت تُؤتى مراراً فتُحْلَبُ للضَّيْف والصَّبـيِّ.  والنَّحْبُ: النَّذْرُ، تقول منه: نَحَبْتُ أَنْحُبُ، بالضم؛ قال:  فإِني، والـهِجاءَ لآِلِ لأْمٍ، *  كذاتِ النَّحْبِ تُوفي بالنُّذورِ  وقد نَحَبَ يَنْحُبُ؛ قال:  يا عَمْرُو يا ابنَ الأَكْرَمينَ نسْبا، *  قد نَحَبَ الـمَجْدُ عليك نحْبا  أَراد نَسَباً، فخَفَّفَ لمكان نَحْبٍ أَي لا يُزايِلُك، فهو لا يَقْضي  ذلك النَّذْرَ أَبَداً. والنَّحْبُ: الخطَرُ العظيم.  وناحَبَهُ على الأَمر: خاطَرَه؛ قال جرير:  بِطَخْفَة جالَدْنا الـمُلوكَ، وخَيْلُنا، *  عَشِـيَّةَ بَسْطامٍ، جَرَينَ على نَحْبِ  أَي على خَطَر عظيم. ويقال: على نَذْرٍ. والنَّحْبُ: الـمُراهَنة والفعل كالفعل (1)  (1 قوله «والفعل كالفعل» أي فعل النحب بمعنى المراهنة كفعل النحب بمعنى الخطر والنذر وفعلهما كنصر وقوله والنحب الهمة إلخ. هذه الأربعة من باب ضرب كما في القاموس.) . والنَّحْبُ: الـهِمَّة. والنَّحْبُ: البُرْهانُ. والنَّحْبُ: الحاجة. والنَّحْبُ: السعال. الأَزهري عن أَبي زيد: من أَمراض الإِبل النُّحابُ، والقُحابُ، والنُّحازُ، وكل هذا من السُّعال.  وقد نَحَبَ البعيرُ يَنحِبُ نُحاباً إِذا أَخَذه السُّعال.  أَبو عمرو: النَّحْبُ النَّومُ؛ والنَّحْبُ: صَوْتُ البكاءِ؛ والنَّحْبُ: الطُّولُ؛ والنَّحْبُ: السِّمَنُ؛ والنَّحْبُ: الشِّدَّة؛ والنَّحْبُ: القِمارُ، كلها بتسكين الحاءِ. وروي عن الرِّياشيِّ: يومٌ نَحْبٌ أَي طويلٌ. والنَّحْبُ: الموتُ. وفي التنزيل العزيز: فمنهم مَن قَضَى نَحْبَه؛  وقيل معناه: قُتِلوا في سبيل اللّه، فأَدْرَكوا ما تَمَنَّوْا، فذلك قَضاءُ النَّحْب. وقال الزجاج والفراء: فمنهم مَنْ قَضَى نَحْبَه أَي أَجَلَه.  والنَّحْبُ: المدَّةُ والوقت. يقال قَضى فلانٌ نَحْبَه إِذا مات. وروى  الأَزهري عن محمد بن إِسحق في قوله: فمنهم من قَضَى نَحْبَه، قال: فَرَغَ من عَمَلِه، ورجع إِلى ربه؛ هذا لِـمَنْ اسْتُشْهِدَ يومَ أُحُدٍ، ومنهم من يَنتَظِرُ ما وَعَدَه اللّه تعالى مِن نَصْرِه، أَو الشهادة، على ما مَضَى عليه أَصْحابُه؛ وقيل: فمنهم من قَضى نحْبه أَي قَضى نَذْره، كأَنه أَلْزَم نَفْسَه أَن يموتَ، فوَفَّى به.  ويقال: تَناحَبَ القومُ إِذا تواعدوا للقتال أَيَّ وقتٍ، وفي غير القتال  أَيضاً.  وفي الحديث: طَلْحةُ ممن قَضى نَحْبَه؛ النَّحْبُ: النَّذْرُ، كأَنه أَلزم نفسه أَن يَصْدُقَ الأَعْداءَ في الحرْب، فوفَّى به ولم يَفْسَخْ؛ وقيل: هو من النَّحْبِ الموت، كأَنه يُلْزِمُ نفسه أَن يُقاتِلَ حتى يموتَ.  وقال الزجاج: النَّحْبُ النَّفْسُ، عن أَبي عبيدة. والنَّحْبُ: السَّيرُ  السريع، مثل النَّعْبِ. وسَيرٌ مُنَحِّبٌ: سريع، وكذلك الرجل. ونَحَّبَ القومُ تَنْحِـيباً: جَدُّوا في عَمَلهم؛ قال طُفَيْلٌ:  يَزُرْنَ أَلالاً، ما يُنَجِّبْنَ غَيرَه، *  بكُلِّ مُلَبٍّ أَشْعَثِ الرَّأْسِ مُحْرِمِ  وسارَ فلانٌ على نَحْبٍ إِذا سار فأَجْهَدَ السَّيرَ، كَـأَنه خاطَرَ  على شيء، فَجَدَّ؛ قال الشاعر:  \<ص:751>  ورَدَ القَطا منها بخَمْسٍ نَحْبِ  أَي دَأَبَتْ.  والتَّنْحِـيبُ: شِدَّةُ القَرَبِ للماءِ؛ قال ذو الرمة:  ورُبَّ مَفازةٍ قَذَفٍ جَمُوحٍ، *  تَغُولُ مُنَحِّبَ القَرَبِ اغْتِـيالا  والقَذَفُ: البرِّيَّةُ التي تَقاذَفُ بسالكها. وتَغول: تُهْلِكُ.  وسِرْنا إِليها ثلاثَ ليالٍ مُنَحِّباتٍ أَي دائباتٍ. ونحَّبْنا سَيْرَنا: دَأَبناهُ؛ ويقال: سارَ سَيراً مُنَحِّباً أَي قاصداً لا يُريد غيرَه، كأَنه جَعَلَ ذلك نَذراً على نفسه لا يريد غيره؛ قال الكُمَيْت:  يَخِدْنَ بنا عَرْضَ الفَلاةِ وطولَها، *  كما صارَ عن يُمْنى يَدَيه الـمُنَحِّبُ  الـمُنَحِّبُ: الرجلُ؛ قال الأَزهري: يقول إِن لم أَبْلُغْ مَكانَ كذا  وكذا، فلك يَمِـيني. قال ابن سيده في هذا البيت: أَنشده ثعلب وفسره، فقال: هذا رَجُلٌ حَلَف إِن لم أَغْلِبْ قَطَعْتُ يدي، كأَنه ذهَبَ به إِلى معنى النَّذْرِ؛ قال: وعندي أَنّ هذا الرَّجُلَ جَرَتْ له الطَّيرُ مَيامينَ، فأَخَذ ذات اليمينِ عِلْماً منه أَن الخَيرَ في تلك الناحية. قال: ويجوز أَن يريدَ كما صارَ بيُمْنى يَدَيه أَي يَضْرِبُ يُمْنى يَدَيْه بالسَّوْط للناقة؛ التهذيب، وقال لبيد:  أَلا تَسْـأَلانِ الـمَرْءَ ماذا يحاوِلُ: *  أَنَحْبٌ فيُقْضَى أَمْ ضلالٌ وباطِلُ  يقول: عليه نَذْرٌ في طُول سَعْيه.  ونَحَبَه السَّيرُ: أَجْهَدَه.  وناحَبَ الرجلَ: حاكمَه وفاخَرَهُ. وناحَبْتُ الرجلَ إِلى فلانٍ، مثلُ  حاكمْتُه. وفي حديث طلحة ابن عُبَيْدِاللّه أَنه قال لابن عباس: هل لكَ أَن أُناحِـبَكَ وتَرْفَعَ النبـيَّ، صلى اللّه عليه وسلم؟ قال أَبو عبيد، قال الأَصمعي: ناحَبْتُ الرَّجلَ إِذا حاكمْتَه أَو قاضيتَه إِلى رجل. قال، وقال غيره: ناحَبْتُه، ونافَرْتُه مثلُه. قال أَبو منصور: أَراد طلحةُ هذا المعنى، كأَنه قال لابن عباس: أُنافِرك أَي أُفاخِرك وأُحاكمُكَ، فَتَعُدُّ فَضائِلَكَ وحَسَبَكَ، وأَعُدُّ فَضائلي؛ ولا تَذْكُرْ في فضائلك النبي، صلى اللّه عليه وسلم، وقُرْبَ قرابتك منه، فإِن هذا الفضلَ مُسَلَّم لك، فارْفَعْه من الرأْس، وأُنافرُكَ بما سواه؛ يعني أَنه لا يَقْصُرُ عنه، فيما عدا ذلك من الـمَفاخر.  والنُّحْبَةُ: القُرْعة، وهو مِن ذلك لأَنها كالحاكمة في الاسْتِهامِ.  ومنه الحديث: لو عَلِمَ الناس ما في الصفِّ الأَوَّل، لاقْتَتَلوا عليه، وما تَقَدَّموا إِلاَّ بِنُحْبَةٍ أَي بقُرْعةٍ.  والـمُناحَبَةُ: الـمُخاطَرَة والمراهَنة. وفي حديث أَبي بكر، رضي اللّه عنه، في مُناحَبَةِ: أَلم غُلِـبَت الرُّومُ؛ أَي مُراهَنَتِه لقُرَيْشٍ، بين الروم والفُرْس. ومنه حديث الأَذان (1)  (1 قوله «ومنه حديث الأذان استهموا عليه إلخ» كذا بالأصل ولا شاهد فيه الا أن يكون سقط منه محل الشاهد فحرره ولم يذكر في النهاية ولا في التهذيب ولا في المحكم ولا في غيرها  مما بأيدينا من كتب اللغة.): اسْتَهَموا عليه. قال: وأَصله من  الـمُناحبَة، وهي الـمُحاكمة. قال: ويقال للقِمار: النَّحْب، لأَنه  كالـمُساهَمَة.التهذيب، أَبو سعيد: التَّنْحِـيبُ الإِكْبابُ على الشيءِ لا يفارقه، ويقال: نَحَّبَ فُلان على أَمْره. قال: وقال أَعرابي أَصابته شَوكةٌ، فَنَحَّبَ عليها يَسْتَخْرِجُها أَي أَكَبَّ عليها؛ وكذلك هو في كل شيءٍ، وهو مُنَحِّبٌ في كذا، واللّه أَعلم.
مقاييس اللغة:
(نحب) النون والحاء والباء أصلانِ: أحدهما يدلُّ على نَذْرٍ وما أشبَهَه من خَطَر أو إخطار شيء، والآخر على صوتٍ من الأصوات.
فالأوّل: النَّحْب: النَّذْر. وسار فلانٌ على نَحْبٍ، إذا جهد، فكأنَّه خاطَرَ على شيءٍ فَجدَّ. قال:
* كما سار عن إحدى يديه المُنَحِّبُ([11]) *
أي المُخاطِر. وقد كان التَّنْحِيب([12]) في العرب، وهو كالمخاطَرة، تقول: إن كان كذا فلك عليَّ كذا وإلاَّ فلي عليك. وجاء الإسلامُ بالنَّهي عنه. ومنه ناحَبْتُه إلى فلانٍ، إذا حاكمتَه. والقياسُ فيهما واحد. وكذا النَّحْب: الموت، كأنَّه نذْرٌ ينذُِرُهُ الإنسان يَلزَمُه الوفاءُ به، ولا بُدَّ له منه.
والأصل الآخر النَّحيب: [نحيبُ] الباكِي، وهو بكاؤُه مع صوتٍ وإعوال. ومنه النُّحَاب: سُعال الإبل. ونَحَب البعيرُ يَنْحَب.
القاموس المحيط:
النَّحْبُ أشَدُّ البُكاءِ، كالنَّحيبِ، وقد نَحَبَ، كمَنَعَ، وانْتَحَبَ، والخَطَرُ العظيمُ، والمُراهَنَةُ، نَحَبَ، كَجَعَلَ. والهِمَّةُ، والبُرْهانُ، والحاجَةُ، والسُّعالُ، وفِعْلُهُ كضَرَبَ، و المَوْتُ، والْأَجَلُ، والنَّفْسُ، والنَّذْرُ، وفِعْلُهُ كَنَصَرَ، و السَّيْرُ السَّريعُ أو الخَفيفُ، والطُّولُ، والمُدَّةُ، والوَقْتُ، واليَوْمُ، والسِّمَنُ، والشِّدَّةُ، والقِمارُ، والعظيمُ من الإِبِلِ. ونَحَّبوا تَنْحيباً جَدُّوا في عَمَلِهِمْ، أو ساروا حتى قَرُبوا من الماءِ، والسَّفَرُ فَلاناً أجْهَدَه. وسَيْرٌ مُنَحِّبٌ، كمُحَدِّثٍ سَريعٌ. والنُّحْبةُ، بالضمِّ القُرْعةُ. وناحَبَه حاكَمه، وفاخَرَه، وراهَنَه. وانْتَحَبَ تَنَفَّسَ شديداً. وتَناحَبوا تواعدوا لِلقتالِ إلى وقْتٍ مّا، وقد يكونُ في غيرِ القِتالِ.
تاج العروس:
ن ح ب
النَّحْبُ : رفعُ الصَّوْت بالبُكاءِ كذا في الصَّحِاح . وفي المحكم : أَشَدُّ البكَاءِ . كالنَّحِيبِ وهو البكاءُ بصوتٍ طويلٍ ومَدّ . وقدْ نَحَبَ كمَنَعَ يَنْحَبُ نَحْباً . وفي المحكم والصَّحِاح : ينْحَبَ بالكَسر وانْتَحَبَ انْتِحاباً مثلُهُ . وقال ابْنُ مَحْكَانَ :
زَيَّافَةٌ لا تُضِيعُ الحَيَّ مَبْرَكَها ... إِذَا نَعَوْها لِراعِي أَهْلِها انْتَحَبَا وكُلُّ ذلك من المَجَاز . النَّحْبُ : الخَطَرُ العَظِيمُ يقالُ : ناحبَهُ على الأَمْر : خاطَرَه قال جَرير :
بِطَخْفَةَ جالَدْنَا المُلُوكَ وخَيْلُنا ... عِشيَّةَ بِسْطَامٍ جَرَيْنَ على نَحْبِ
أَي : على خَطَرٍ عظيم . النَّحْبُ : المُرَاهَنَةُ والفِعْلُ كالفِعْل يقال : نَحَبَ كجَعَلَ أَي : من بابِ مَنَعَ وإِنّمَا غَيَّرَهُ تَفَنُّناً . النَّحْبُ : الهِمَّةُ . النَّحْبُ : البُرْهَانُ . النَّحْبُ الحاجَةُ . وقيل في تفسير الآية قُتِلُوا في سَبِيلِ اللهِ فَأَدْرَكُوا ما تَمَنَّوْا وذلك قَضاءُ النَّحْبِ . النَّحْبُ : السُّعالُ وفِعْلُه كَضَرَبَ يقال : نَحَبَ البعيرُ يَنْحِبُ نُحَاباً بالضَّمّ إِذا أَخَذه السُّعَالُ . وقال الأَزْهَرِيُّ عن أَبي زيدٍ : من أَمراضِ الإِبل النُّحَابُ والقُحَابُ والنُّحَازُ وكُلّ هذا من السُّعَال . من المَجَاز : النَّحْبُ : المَوْتُ قال اللهُ تَعَالَى : " فمِنْهُمْ مَن قَضَى نَحْبَهُ " أَي : أَجَلَهُ النَّحْبُ أَيضاً : الأَجَلُ قالَهُ الزَّجّاج والفَرَّاءُ يقالُ قَضَى فُلانٌ نَحْبَهُ : إِذا ماتَ وفي الأَساس : كأَنَّ المَوْتَ نَذْرٌ في عُنُقِه . وفي غيرِه : كأَنَّه يُلْزِمُ نَفْسَهُ أَن يَقَاتِلَ حَتَّى يَمُوتَ . قالَ الزجّاج : النَّحْب : النَّفْسُ عن أَبي عُبيْدة . النَّحْبُ : النَّذْرُ وبه فسَّر بعضُهم الحديثَ : طَلْحَةُ مِمَّنْ قَضَى نَحْبَهُ أَي : نَذْرَهُ كأَنَّه أَلْزَم نفْسهُ أَن يَصْدُقَ الأَعداءِ في الحرب فَوَفَّى به ولم يَفْسَخْ . وفي الأَساس : ونَحَبَ فلانٌ نَحْباً ونَحَّب تَنْحِيباً : أَوجَبَ على نَفْسِهِ أَمراً وهو مُنّحِّبٌ كمُحَدِّث وفِعْلُهُ كَنَصَرَ تقول : نَحَبْتُ أَنْحُبُ وبه صَدَّرَ الجَوْهَرِيّ قالَ الشّاعر : فإِنِّي والهِجَاءَ لآِلِ لأْمٍ كذَاتِ النَّحْبِ تُوفِي بالنُّذُور وقال لَبِيدٌ :
أَلاَ تَسْأَلانِ المَرْءَ ماذا يُحَاِوُل ... أَنَحْبٌ فُيقْضَي أَمْ ضَلالٌ وباطِلُ يقولُ : عليه نَذْرٌ في طَولِ سَعْيِه . النَّحْبُ : السَّيْرُ السَّرِيعُ مثلُ النَّعْب أَ,رده الجَوْهَرِيُّ عن أَبي عَمرو . أَو الخَفِيفُ في كثْرِة الدَّأَبِ والمُلازَمَةِ . عن أَبي عَمروٍ النَّحْبُ : الطُّولُ . ورُوِىَ على الرِّياشِيّ : يَوْمٌ نَحْبٌ أَي طويلٌ . النَّحْبُ : المُدَّة والوقت . النَّحْبُ : اليَوْمُ هكذا في النُّسخ بالياءِ التّحْتِيّة . وفي لسان العب : النَّوْم بالنّون . النَّحْبُ : السِّمَنُ النَّحْبُ : الشِّدَّةُ . والقِمَار ُ وهو قَريبٌ من المُرَاهَنة النَّحْبُ : العَظِيمُ من الإِبِل نَقَلَه الصَّاغانيّ . من المجَاز نَحَّبوا تنَحِيباً وذلك إِذا جَدُّوا في عَمَلِهِم . نقله الجَوْهَرِيُّ عن أَبي عَمْرو قال طُفَيْلٌ :
يَزُرْنَ أَلاَلاً ما يُنَحِّبْنَ غَيْرَهُ ... بِكلِّ مُلَبٍّ أَشْعثِ الرَّأَسِ مُحْرِمِ أَو نَحَّبُوا : إِذا سارُوا فَأَجْهدُوا حَتَّى قرًبًوا من باب كرًم من الماء والمصدرً : التَّنْحِيبُ وهو شِدَّةُ القَرَبِ للماءِ ؛ قالَ ذُو الرُّمَّة :
ورُبَّ مَفازَةٍ قَذَفٍ جَمُوحٍ ... تَغُولُ مُنَحِّبَ القَرَبِ اغْتِيَالاً نَحَّبَ السَّفَرُ فُلاناً : إِذا سارَ كِثيراً و أَجْهدَهُ . من المجاز : سيْرٌ نَحْبٌ ومنحت كمُحَدِّث أَي سَرِيعٌ وكذلك الرَّجُلُ . وفي الصَّحِاح : سار فلانٌ على نَحْبٍ : إِذا سار فأَجْهَدَ السَّيْرَ كأَنّه خاطَرَ على شَيءٍ فجَدَّ ؛ قال الشّاعر :
" وِرِدِ القَطَا مِنْهَا بخمْسٍ نَحْبِ أَي : دائبٍ . وسِرْنا إِليهَا ثلاثَ لَيَالٍ مُنَحِّباتٍ اي دائباتٍ . ونَحَّبْنَا سَيْرَنَا : دَأَبْنَاهُ : ويُقَالُ : سَار سَيْراً مُنَحِّباً : أَي قاصِداً لا يُرِيدُ غيره كأَنّهُ جعل ذلك نَذْراً على نفسه . قال الكُمَيْتُ :
يَخِدْن بِنَا عَرْضَ الفَلاةِ وطُولَهَا ... كَمَا صارَ عنْ يُمْنَي يَدَيْهِ المُنَحِّبُ
المُنَحِّبُ الرَّجُلُ . قال ابْن سِيدَهْ : هذا البيت أَنْشَده ثعلبٌ وفَسَّرَه فقال هذا الرَّجُلُ حَلَفَ : إِنْ لَمْ أَغْلِبْ قطَعْتُ يدِي . كأَنَّهُ ذَهبَ به إِلى معنَى النَّذْرِ كذا في لِسان العرب وفيه تَأَمُّلٌ . والنُّحْبَةُ بالضَّمّ : القُرْعةُ وهو مأْخوذٌ من قولهم : ناحَبَهُ إِذا حَاكَمَهُ وفاخَرَهُ ؛ لأِنّها كالحَاكِمةَ في الاسْتِهَام . وهو من المجاز . ونَاحبْتُ الرَّجُلُ إِلى فلانٍ : مثلُ حاكَمْتهُ . وفي الصَّحِاح : قال طَلْحَةُ . بْنُ عبيدِ اللهِ لابْنِ عَبّاسٍ رضيَ الله عنهما : فهَلْ لَكَ في أَنْ أَنَاحِبَك وتَرْفَعَ النَّبِيّ صلّى الله عليه وسلَّم ؟ قال أَبو عُبَيْدٍ قال الأَصْمَعِيُّ : ناحَبْتُ الرَّجُلُ : إِذا حاكَمْتَهُ أَو قاضَيْتَه إِلى رَجلٍ . وقال غيْرهُ : ناحَبْتُهُ ونافَرْتُهُ مثلُهُ قال أَبو منصور : أَراد طَلْحةُ في هذا المَعْنى كأَنَّهُ قالَ لأَبِنِ عَبَّاس : أَنافِرُكَ أَي : أَفاخِرُك وأَحاكِمك فتعُدُّ فضائلَك وحَسَبَكَ وأَعُدُّ فضائلي ولا تَذْكُرْ في فضائلِك النَّبِيّ صلّى الله عليه وسلّم وقُرْبَ قَرَابَتِك منه ؛ فإِنّ هذا الفضلَ مُسَلَّمٌ لك فارفَعْه من الرَّأْسِ وأَنافِركُ بما سِواهُ . يعني : أَنّهُ لايقْصُرُ عنه فما عدا ذلك من المَفَاخِر . ومثلُه في هامش الصَّحِاح مُخْتَصَراً . وفي الحديث لو عَلمَ النّاسُ ما في الصَّفِّ الأَوّلِ لاقْتَتَلُوا عليه وما تَقَدَّمُوا إِلاّ بنُحْبَة " أَي بقُرْعَةٍ . المُنَاحَبَةُ : المُخَاطَرَةُ والمُراهَنَةُ . ويقالُ : نَاحَبهُ : إِذا راهنَهُ . وفي حديثِ أَبي بَكْر رَضَي اللهُ عنه في مُناحَبَةِ " الم غُلِبَتِ الرُّومُ أَي : مُرَاهَنَتِه لقُرَيْش بينَ الرُّومِ والفُرسْ . وانْتَحَبَ الرَّجُلُ : إِذا بَكَى وتَنَفَّس أَي : صَعَّدَ نَفَسَه شَدِيداً . ويُقَالُ تَنَاحَبُوا : إِذا تَوَاعدُوا لِلْقِتالِ إِلى وقْتٍ ما وقَدْ يَكُونُ التَّنَاحُبُ لِغَيْر القِتَالِ أَيضاً . ومما يُسْتَدْرَكُ على المُصَنِّف : النَّواحبُ وهُنَّ البَواكِي : جمع ناحِبةٍ . من المجاز : التَّنْحِيبُ : الإِكْبابُ على الشَّيءِ لا يُفارِقُهُ . ويقالُ : نَحَّبَ فلانٌ على أَمره . وقال أَعْرَابيّ أَصابتْه شَوْكَةٌ فنَحَّبَ عليها يستخرِجُها أَي أكبَّ عليها . وكذلك هو في كلّ شْيءٍ : هُوَ مُنَحِّبٌ في كذا . والنحيب : موضع بالبصرة فيه قَصْرٌ لعبد الله بْنِ عامرِ بْن كُرَيْز

_Türkçe çeviri henüz yok_
