# نحب — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%A8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AD%D8%A8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%A8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نحب

النحب: رفع الصوت بالبكاء، كذا في الصحاح. وفي المحكم: أشد البكاء. كالنحيب، وهو البكاء بصوت طويل ومد. وقد نحب، كمنع، ينحب، نحبا. وفي المحكم والصحاح: ينحب، بالكسر، وانتحب انتحابا مثله. وقال ابن محكان:
  زيافة لا تضيع الحي مبركها                      إذا نعوها لراعي أهلها انتحبا وكل ذلك من المجاز. النحب: الخطر العظيم يقال: ناحبه على الأمر: خاطره، قال جرير:
  بطخفة جالدنا الملوك وخيلنـا                      عشية بسطام جرين على نحب

  أي: على خطر عظيم. النحب: المراهنة، والفعل كالفعل، يقال: نحب، كجعل، أي: من باب منع، وإنما غيره تفننا. النحب: الهمة. النحب: البرهان. النحب الحاجة. وقيل في تفسير الآية قتلوا في سبيل الله، فأدركوا ما تمنوا، وذلك قضاء النحب. النحب: السعال، وفعله كضرب، يقال: نحب البعير، ينحب، نحابا، بالضم، إذا أخذه السعال. وقال الأزهري، عن أبي زيد: من أمراض الإبل النحاب، والقحاب والنحاز، وكل هذا من السعال. من المجاز: النحب: الموت قال الله تعالى:  فمنهم من قضى نحبه  أي: أجله، النحب أيضا: الأجل، قاله الزجاج والفراء يقال قضى فلان نحبه: إذا مات وفي الأساس: كأن الموت نذر في عنقه. وفي غيره: كأنه يلزم نفسه أن يقاتل حتى يموت. قال الزجاج: النحب: النفس، عن أبي عبيدة. النحب: النذر، وبه فسر بعضهم الحديث: طلحة ممن قضى نحبه، أي: نذره، كأنه، ألزم نفسه أن يصدق الأعداء في الحرب، فوفى به، ولم يفسخ. وفي الأساس: ونحب فلان نحبا، ونحب تنحيبا: أوجب على نفسه أمرا، وهو منحب كمحدث، وفعله كنصر، تقول: نحبت أنحب، وبه صدر الجوهري، قال الشاعر: فإني والهجاء لآل لأم كذات النحب توفي بالنذور وقال لبيد:
  ألا تسألان المرء مـاذا يحـاول                      أنحب فيقضي أم ضلال وباطل يقول: عليه نذر في طول سعيه. النحب: السير السريع، مثل النعب، أ,رده الجوهري عن أبي عمرو. أو الخفيف في كثرة الدأب والملازمة. عن أبي عمرو النحب: الطول. وروى على الرياشي: يوم نحب، أي طويل. النحب: المدة والوقت. النحب: اليوم هكذا في النسخ، بالياء التحتية. وفي لسان العب: النوم، بالنون. النحب:السمن النحب: الشدة. والقمار، وهو قريب من المراهنة النحب: العظيم من الإبل نقله الصاغاني. من المجاز نحبوا تنحيبا، وذلك إذا جدوا في عملهم. نقله الجوهري، عن أبي عمرو، قال طفيل:
  يزرن ألالا ما ينحبـن غـيره                      بكل ملب أشعث الرأس محرم أو نحبوا: إذا ساروا، فأجهدوا حتى قربوا، من باب كرم، من	 الماء، والمصدر: التنحيب وهو شدة القرب للماء ؛ قال ذو الرمة:
  ورب مفازة قذف جمـوح                      تغول منحب القرب اغتيالا نحب السفر فلانا: إذا سار كثيرا، و أجهده. من المجاز: سير نحب، ومنحت كمحدث، أي سريع، وكذلك الرجل. وفي الصحاح: سار فلان على نحب: إذا سار فأجهد السير، كأنه خاطر على شيء فجد ؛ قال الشاعر:
  ورد القطا منها بخمس نحب أي: دائب. وسرنا إليها ثلاث ليال منحبات اي دائبات. ونحبنا سيرنا: دأبناه: ويقال: سار سيرا منحبا: أي قاصدا، لا يريد غيره كأنه جعل ذلك نذرا على نفسه. قال الكميت:
  يخدن بنا عرض الفلاة وطولهـا                      كما صار عن يمني يديه المنحب

  المنحب الرجل. قال ابن سيده: هذا البيت أنشده ثعلب، وفسره فقال هذا الرجل حلف: إن لم أغلب قطعت يدي. كأنه ذهب به إلى معنى النذر، كذا في لسان العرب، وفيه تأمل. والنحبة، بالضم: القرعة، وهو مأخوذ من قولهم: ناحبه إذا حاكمه وفاخره ؛ لأنها كالحاكمة في الاستهام. وهو من المجاز. وناحبت الرجل إلى فلان: مثل حاكمته. وفي الصحاح: قال طلحة. بن عبيد الله لابن عباس، رضي الله عنهما،: فهل لك في أن أناحبك وترفع النبي، صلى الله عليه وسلم ? قال أبو عبيد قال الأصمعي : ناحبت الرجل: إذا حاكمته أو قاضيته إلى رجل. وقال غيره: ناحبته ونافرته مثله، قال أبو منصور: أراد طلحة في هذا المعنى، كأنه قال لأبن عباس: أنافرك، أي: أفاخرك وأحاكمك، فتعد فضائلك وحسبك، وأعد فضائلي، ولا تذكر في فضائلك النبي، صلى الله عليه وسلم، وقرب قرابتك منه ؛ فإن هذا الفضل مسلم لك، فارفعه من الرأس، وأنافرك بما سواه. يعني: أنه لايقصر عنه فما عدا ذلك من المفاخر. ومثله في هامش الصحاح مختصرا. وفي الحديث، لو علم الناس ما في الصف الأول، لاقتتلوا عليه، وما تقدموا إلا بنحبة  أي بقرعة. المناحبة: المخاطرة، والمراهنة. ويقال: ناحبه: إذا راهنه. وفي حديث أبي بكر،رضي الله عنه، في مناحبة  الم غلبت الروم أي: مراهنته لقريش بين الروم والفرس. وانتحب الرجل: إذا بكى وتنفس أي: صعد نفسه شديدا. ويقال تناحبوا: إذا تواعدوا للقتال إلى وقت ما، وقد يكون التناحب لغير القتال أيضا. ومما يستدرك على المصنف: النواحب، وهن البواكي: جمع ناحبة. من المجاز: التنحيب: الإكباب على الشيء لا يفارقه. ويقال: نحب فلان على أمره. وقال أعرابي أصابته شوكة فنحب عليها يستخرجها أي أكب عليها . وكذلك هو في كل شيء: هو منحب في كذا. والنحيب: موضع بالبصرة، فيه قصر لعبد الله بن عامر بن كريز.

### Türkçe

**النحب**: ağlayışla sesi yükseltmek; **الصحاح**’ta böyle. **المحكم**’de: en şiddetli ağlayış. **النحيب** gibi; o, uzun bir ses ve uzatma ile ağlayıştır. Ve **نحب** etti; **منع** gibi; **ينحب** eder; **نحبا**. **المحكم** ve **الصحاح**’ta: **ينحب**; kesre ile; ve **انتحب** **انتحابا**; onun gibidir. İbn Muḥkān dedi:
  Ziyāfe; mahallesi, çöktüğü yeri zayi etmez;                      onu, ehlinin çobanına duyurduklarında **انتحبا** eder.
Bütün bunlar mecazdandır. **النحب**: büyük tehlike; denir ki: **ناحبه على الأمر**: onu tehlikeye attı. Cerîr dedi:
  Ṭaḫfe’de krallarla ve atlılarımızla çarpıştık;                      Bisṭâm akşamı, büyük bir **نحب** üzerine koştular.

Yani: büyük bir tehlike üzerine. **النحب**: bahse girişme; fiil de fiil gibidir; denir ki: **نحب**; **جعل** gibi; yani **منع** babındandır; ancak onu çeşitlilik için değiştirdi. **النحب**: himmet. **النحب**: burhan. **النحب**: ihtiyaç. Ve denildi ki âyetin tefsirinde: Allah yolunda öldürüldüler; böylece dilediklerine eriştiler; işte bu, **قضاء النحب**’tır. **النحب**: öksürük; fiili **ضرب** gibi; denir ki: **نحب البعير**; **ينحب**; **نحابا**; zamme ile; öksürük onu tuttuğu zaman. Ezherî, Ebû Zeyd’den: develerin hastalıklarından **النحاب** ve **القحاب** ve **النحاز** vardır; bütün bunlar öksürüktendir. Mecazdandır: **النحب**: ölüm; Allah Teâlâ dedi ki: **فمنهم من قضى نحبه**; yani: ecelini. **النحب** ayrıca: ecel; bunu Zeccâc ve Ferrâ dedi. Denir ki: falan **قضى نحبه**: öldüğü zaman. **الأساس**’ta: sanki ölüm, boynunda bir adak gibidir. Başkasında: sanki kendini, ölünceye kadar savaşmaya bağlar. Zeccâc dedi: **النحب**: nefis; Ebû Ubeyde’den. **النحب**: adak; bununla bazıları hadisi tefsir etti: “Ṭalḥa, **ممن قضى نحبه**’dendir”; yani: adağını; sanki kendini, savaşta düşmanlara doğruluk göstermeye bağladı; böylece onu yerine getirdi ve bozmadı. **الأساس**’ta: ve falan **نحب** etti **نحبا**; ve **نحب تنحيبا**: kendine bir işi vacip kıldı; o, **منحب**’dır, **محدث** gibi; fiili **نصر** gibi; dersin: **نحبت أنحب**; bununla Cevherî başladı. Şair dedi: “Şüphesiz ben, alçak bir ailenin hicviyle, adakları yerine getiren **ذات النحب** gibiyim.” Lebîd dedi:
  Adamı sormaz mısınız, neyi amaçlıyor?                      Bir **نحب** mı ki yerine getirir; yoksa sapıklık ve bâtıl mı?
Der ki: uzun çabasında onun üzerinde bir adak vardır. **النحب**: hızlı yürüyüş; **النعب** gibi; Cevherî bunu Ebû Amr’dan rivayet etti. Yahut çok çalışıp yapışmada hafif olan. Ebû Amr’dan: **النحب**: uzunluk. Ali er-Riyâşî’den rivayet edildi: **يوم نحب**; yani uzun. **النحب**: müddet ve vakit. **النحب**: gün; nüshalarda böyle; alttaki **الياء** ile. **لسان العب**’de: uyku; **النون** ile. **النحب**: semizlik. **النحب**: şiddet. Ve kumar; o, bahse girişmeye yakındır. **النحب**: develerden büyük olan; bunu Ṣâġānî nakletti. Mecazdandır: **نحبوا تنحيبا**; bu, işlerinde ciddileştikleri zamandır. Cevherî bunu Ebû Amr’dan nakletti. Ṭufeyl dedi:
  Başka bir şey için değil, yalnızca **ينحبـن** ederek Alâl’ı ziyaret ederler;                      her yünlü örtüyle, başı dağınık, ihramlı.
Veya **نحبوا**: yürüdükleri zaman; böylece yoruldular, ta yaklaşıncaya kadar; **كرم** babından; sudan; masdar: **التنحيب**; o, suya yaklaşmanın şiddetidir. Zü’r-Rumme dedi:
  Nice geniş çöl ki, atılgan bir yaban eşeği fırlatır;                      suya yaklaşmanın **منحب**’ını, öldürerek yok eder.
**نحب السفر فلانا**: çok yürüdüğü ve onu yorduğu zaman. Mecazdandır: **سير نحب**; ve **منحت** **محدث** gibi; yani hızlı; aynı şekilde adam. **الصحاح**’ta: falan **على نحب** yürüdü: yürüdü de yürüyüşü yorduğu zaman; sanki bir şey üzerine tehlikeye attı da ciddileşti. Şair dedi:
  Ondan beş **نحب** ile katar kuşu suya geldi.
Yani: sürekli. Ve ona üç gece **منحبات** olarak yürüdük; yani sürekli. Ve yürüyüşümüzü **نحبنا**: onu sürekli yaptık. Ve denir: **سار سيرا منحبا**: yani kastederek; ondan başkasını istemez; sanki onu kendine adak kıldı. Kümeyt dedi:
  Bizi, çölün enine ve boyuna götürürler;                      tıpkı sağ elinin Yemen’inden **المنحب**’ın yürüdüğü gibi.

**المنحب**: adamdır. İbn Sîde dedi: Bu beyti Sa‘leb okuttu ve açıkladı; dedi ki: Bu adam yemin etti: “Eğer galip gelmezsem, elimi keserim.” Sanki onu adak manasına götürdü; **لسان العرب**’da böyle; onda düşünme vardır. **النحبة**; zamme ile: kura; bu, “**ناحبه**” sözlerinden alınmıştır; onu muhakeme ettiği ve onunla övündüğü zaman; çünkü o, kura çekmede hükmeden gibidir. O da mecazdandır. Ve **ناحبت الرجل إلى فلان**: **حاكمته** gibi. **الصحاح**’ta: Ṭalḥa b. Ubeydillâh, İbn Abbâs’a—Allah ikisinden de razı olsun—dedi: “Peki, senin için var mı: sana **أناحبك** edeyim ve Peygamber’i—Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun—yükseltesin?” Ebû Ubeyd dedi: Asma‘î dedi: **ناحبت الرجل**: onu muhakeme ettiğim veya onu bir adama götürüp yargılattığım zaman. Başkası dedi: **ناحبته** ve **نافرته** onun gibidir. Ebû Mansûr dedi: Ṭalḥa bu manayı istedi; sanki İbn Abbâs’a dedi ki: “Sana **أنافرُك**; yani seninle övünür ve seni muhakeme ederim; sen faziletlerini ve soyunu sayarsın, ben de faziletlerimi sayarım; faziletlerinde Peygamber’i—Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun—ve ona yakın akrabalığını anma; çünkü bu fazilet sana teslim edilmiştir; onu baştan kaldır; ve onun dışındakilerle seninle övünüşeyim.” Yani: o, bunun dışındaki övünmelerde ondan geri kalmaz. Bunun benzeri **الصحاح**’ın kenarında kısaltılmıştır. Hadiste: “İnsanlar birinci safta ne olduğunu bilselerdi, onun üzerine birbirleriyle dövüşürlerdi; ve ancak bir **نحبة** ile öne geçerlerdi”; yani kura ile. **المناحبة**: tehlikeye atma ve bahse girişme. Ve denir: **ناحبه**: onunla bahse girdiği zaman. Ebû Bekir’in—Allah ondan razı olsun—hadisinde, **مناحبة** hakkında: **الم غلبت الروم**; yani Kureyş’e, Rum ile Fars arasında yaptığı bahse girişmesi. Ve **انتحب الرجل**: ağladığı ve nefes aldığı zaman; yani nefesini şiddetle yukarı çıkardı. Ve denir: **تناحبوا**: belli bir vakte kadar savaşmak üzere sözleştikleri zaman; **التناحب** savaş için olmayan şeyde de olabilir. Müellifin üzerine istidrâk edilenlerdendir: **النواحب**; onlar ağlayanlardır: **ناحبة**’nin çoğuludur. Mecazdandır: **التنحيب**: bir şeye kapanmak; ondan ayrılmamak. Ve denir: falan, işi üzerine **نحب** etti. Ve bir bedevîye diken battı da onun üzerine **نحب** etti; onu çıkarıyor; yani onun üzerine kapandı. Aynı şekilde her şeyde: o, şunda **منحب**’dır. **النحيب**: Basra’da bir yerdir; orada Abdullah b. Âmir b. Kurayz’a ait bir köşk vardır.
