# نحت — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%AA/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AD%D8%AA/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نحت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%AA.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: نحت

نحت
نَحَتَ - يَنْحِتُ
نَحَتَ - يَنْحِتُ + كائن + من شيء + شيئاً: يحفر في الصخر أو الحجر أو ما شابه، حفراً دقيقاً فيشكل مجسماً لجسم أو عمود وما شابه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة " استئصال أجزاء صغيرة من الشيء على شكل قطع صغيرة، بالبري والنحت والبرادة، وإزالتها عن الشيء، لتشكيله بشكل مجسم "، وهي:
خَضَد - يَخْضِدُ، قَلَمَ - يَقْلِمُ، زَلَمَ - يَزْلِمُ، نَحَتَ - يَنْحِتُ، سَحَلَ - يَسْحَلُ، قَدَحَ - يَقْدَحُ
تنحتون
 	﴿واذكروا إذ جعلكم خلفاء من بعد عاد وبوأكم في الأرض تتخذون من سهولها قصورا وتنحتون الجبال بيوتا فاذكروا آلاء الله ولا تعثوا في الأرض مفسدين(74)﴾ الأعراف ﴿وكانوا ينحتون من الجبال بيوتا آمنين(82)﴾ الحجر ﴿وتنحتون من الجبال بيوتا فارهين(149)﴾ الشعراء
 	﴿قال أتعبدون ما تنحتون (95)﴾ الصافات
مختار الصحاح
● [نحت] ن ح ت: نَحَتَهُ براه وبابه ضرب وقطع أيضا نقله الأزهري و النُّحاتَةُ البُراية
الراغب
نحت
- نحت الخشب والحجر ونحوهما من الأجسام الصلبة. قال تعالى: }وتنحتون من الجبال بيوتا فارهين{ [الشعراء/149] والنحاتة: ما يسقط من المنحوت، والنحيتة: الطبيعة التي نحت عليها الإنسان كما أن الغريزة ما غرز عليها الإنسان.
ملخص اللسان
1.     النَّحْتُ: النَّشْرُ والقَشْر. والنَّحْتُ: نَحْتُ النَّجَّارِ  الخَشَبَ. نَحَت الخشبةَ ونحوَها يَنْحِتُها ويَنْحَتُها نَحْتاً،  فانْتَحَتَتْ.  والنُّحاتة: ما نُحِتَ من الخَشَب.ونَحَتَ الجبلَ يَنْحِتُه: قَطَعَه
2.     نَحَتَه يَنْحِتُه، بالكسر، نَحْتاً أَي بَراه.والنُّحاتَةُ: البُرايةُ.
3.     والمِنْحَتُ: ما يُنْحَتُ به.
4.     والنَّحِيتُ: الدَّخِيلُ في القوم
5.     والنَّحِيتة: الطبيعة التي نُحِتَ عليها الإِنسانُ أَي قُطِعَ،  والكَرَمُ من نَحْتِه أَي أَصلِه الذي قُطِعَ منه، إِنه لكَريمُ الطَّبيعة والنَّحِيتة والغَريزة، بمعنى واحد
لسان العرب
● -   نحت: النَّحْتُ: النَّشْرُ والقَشْر. والنَّحْتُ: نَحْتُ النَّجَّارِ  الخَشَبَ. نَحَت الخشبةَ ونحوَها يَنْحِتُها ويَنْحَتُها نَحْتاً،  فانْتَحَتَتْ.  والنُّحاتة: ما نُحِتَ من الخَشَب.  ونَحَتَ الجبلَ يَنْحِتُه: قَطَعَه، وهو من ذلك. وفي التنزيل العزيز:  وتَنْحِتُونَ من الجبال بيوتاً آمنين.  والنَّحائِتُ: آبار معروفة، صفة غالبة لأَنها نُحِتَتْ أَي قُطِعَتْ؛  قال زهير:  قَفْراً بِمُنْدَفَع النَّحائِت، من  صَفَوَا أُولاتِ الضالِ والسِّدْرِ  ويروى: من ضَفَوى. ونَحَتَ السَّفَرُ البعيرَ والإِنسانَ: نَقَصه،  وأَرَقَّه على التَّشْبِيه.  وجَمَل نَحِيتٌ: انْتُحِتَتْ مَناسِمُه؛ قال:  وهو من الأَيْنِ حَفٍ نَحِيتُ  والنَّحِيتةُ: جِذْمُ شجرةٍ يُنْحَتُ، فيُجَوَّفُ كهيئة الحُبِّ  للنَّحْلِ، والجمع نُحُتٌ.  الجوهري: نَحَتَه يَنْحِتُه، بالكسر، نَحْتاً أَي بَراه.  والنُّحاتَةُ: البُرايةُ.  والمِنْحَتُ: ما يُنْحَتُ به. والنَّحِيتُ: الدَّخِيلُ في القوم؛ قالت  الخِرْنِقُ أُخْتُ طَرَفةَ:  الضارِبِينَ لَدَى أَعِنَّتِهم،  والطاعِنِينَ، وخَيْلُهم تَجْرِي  الخالِطينَ نَحِيتَهم بنُضارِهِمْ  وذَوي الغِنى منهم بِذي الفَقْرِ  هذا ثَنائِي ما بَقِيتُ لهم،  فإِذا هَلَكْتُ، أَجَنَّني قَبْري  قال ابن بري: صوابه والخالطين، بالواو. والنُّضارُ: الخالصُ النَّسَب.  وأَرادت بالبيت الثالث أَنها قد قام عُذْرُها في تركها الثناء عليهم إِذا  ماتت، فهذا ما وُضِعَ فيه السببُ موضعَ المُسَبَّب، لأَن المعنى: فإِذا  هَلَكْتُ انقطع ثنائي؛ وإِنما قالت: أَجَنَّنِي قبري، لأَن موتها سبب  انقطاع الثناء. ويروى بيت الاستشهاد لحاتم طَيِّئ، وهو البيت الثاني.  والحافرُ النَّحِيتُ: الذي ذَهَبَتْ حُروفه.  والنَّحِيتة: الطبيعة التي نُحِتَ عليها الإِنسانُ أَي قُطِعَ، وقال  اللحياني: هي الطبيعة والأَصل.  والكَرَمُ من نَحْتِه أَي أَصلِه الذي قُطِعَ منه.  أَبو زيد: إِنه لكَريمُ الطَّبيعة والنَّحِيتة والغَريزة، بمعنى واحد.  وقال اللحياني: الكَرَمُ من نَحْتِه ونِحاسِه، وقد نُحِتَ على الكَرَم  وطُبِعَ عليه.  ونَحَتَه بلسانه يَنْحِتُه ويَنْحَتُهُ نَحْتاً: لامه وشَتَمه.  والنَّحِيتُ: الرَّديءُ من كل شيء.  ونَحَته بالعصا، يَنْحِتُه نَحْتاً: ضَرَبه بها، ونَحَتَ يَنْحِتُ  نَحِيتاً: زحَرَ. ونَحَتَ المرأَةَ يَنْحِتُها: نكَحَها، والأَعْرَفُ  لَحَتَها.
مقاييس اللغة:
(نحت) النون والحاء والتاء كلمة تدل على نَجْرِ شيءٍ وتسويتهِ بحديدة. ونَحَتَ النَّجَّار الخشبةَ ينحَتُها نحتاً. والنَّحيتة: الطَّبيعة، يريدون الحالةَ التي نُحِت عليها الإنسان، كالغريزة التي غُرِز عليها الإنسان. وما سقط من المنحوت نُحاتَةٌ.
القاموس المحيط:
نحَتَه يَنْحَتُه، كيَضْرِبه ويَنْصُرُه ويَعْلَمُه بَراه، والسَّفَرُ البعيرَ أنْضاهُ، وفلاناً صَرَعَهُ، والجارِيةَ نَكَحها. وبَرْدٌ نَحْتٌ خالِصٌ. والنَّحْتُ والنَّحاتُ والنَّحيتَةُ الطَّبيعةُ. والنَّحيتُ النَّئيتُ، والزَّحيرُ، كالنَّحيتَةِ، والمُشْطُ، والذَّاهِبُ الحُروفِ من الحَوافِرِ، والدَّخيلُ في القَوْمِ، والبعيرُ المُنْضى. والنُّحاتَةُ، بالضم البُرايةُ. والمِنْحَتُ ما يُنْحَتُ بِهِ. والنَّحائِتُ ع م. وقَرَأ الحَسنُ " تَنْحاتونَ من الجبالِ بِيوتاً " وهو بمعْنَى تَنْحِتونَ. والوَليدُ بنُ نُحَيْتٍ، كزُبَيْرٍ قاتِلُ جَبَلَةَ بنِ زَحْرٍ.
تاج العروس:
ن - ح - ت
" نَحَتَهُ يَنْحُتهُ كيَضْرِبُهُ وَيَنْصُرُه ويَعْلَمهُ " يعني مُثَلَّثَ الآتي واقتَصَرَ في الفَصِيحِ على كَسْرِ الآتِي وتَبِعَهُ الجَوْهَرِيُّ ؛ لأَنَّهُ الوارِدُ في القِرَاءَة المَشْهُورَةِ المُتَوَاتِرَةِ وهو على خلافِ القِيَاسِ كيَرْجِعُ ونحوِه والضَّمُّ حكاه صاحِبُ الوَاعِي وابنُ مَالِكٍ في المُثَلَّثَاتِ وهو أَضعفُهَا والفتحُ قَرَأَ بهِ الحَسَنُ في الآيَات وقال ابنُ جِنّي في المُحْتَسب : والفَتْحُ أَجْوَدُ اللُّغَتَيْنِ ؛ لأَجْلِ حَرْف الحَلْقِ الذِي فيه كسَحَرَ يَسْحَرُ نقلَه شيخُنا ونازَعه . " : بَراهُ " ونَشَرَهُ وقَشَرَهُ . وفي اللِّسَان : النَّحْتُ : نَحْتُ النَّجّارِ الخَشَبَ نَحَتَ الخَشَبَةَ ونَحْوَهَا يَنْحِتُها ويَنْحَتُها نَحْتاً فانْتَحَتَتْ . وفي الأَساس : انْتَحِتْ من الخَشَبِ ما يَكْفيكَ للوَقُودِ . نَحَتَ " السَّفَرُ البَعِيرَ : أَنْضَاهُ " والإِنْسَانَ : نَقَصَه وأَرَقَّه على التَّشْبِيهِ . ومنه أَيضا نَحَتَه بلسانِه يَنْحَتُه نَحْتاً : لاَمَه وشَتَمه وبالعَصَا يَنْحِتُه نَحْتاً : ضَرَبَه " وفُلاناً : صَرَعَهُ " . نَحَتَ " الجَارِيَةَ : نَكَحَهَا " والأَعْرفُ لَحَتَهَا " . " وبَرْدٌ نَحْتٌ : خالِصٌ " وقيل : صادِقٌ . " والنَّحْتُ والنَّحَاتُ " بالفَتْح " والنَّحِيتَةُ : الطَّبِيعَةُ " التي نُحِتَ عَلَيْهَا الإِنسانُ أَي قُطِعَ وهو مَجَازٌ . في الأَساس : يقال : هو كَرِيمُ النَّحِيتَةِ وهو مِنْ مَنْحَتِ صِدْقٍ وهمِ كرِامُ المَنابِتِ والمَنَاحِتِ ونُحِتَ على الكَرَمِ والكَرَمُ من نَحْتِه وتقول : هو عَجِيبُ " النَّعْتِ كَرِيمُ " النَّحْتِ . وقال اللّحْيَانيّ : هي الطَّبِيعَةُ والأَصْلُ والكَرَمُ من نَحْتِه أَي أَصْلِه الذي قُطِعَ منه وقالَ أبو زَيْد : إِنَّه لكَرِيمُ الطَّبِيعَةِ والنَّحِيتَةِ والغَرِيزَةِ بمعنىً واحِدٍ . وقال اللِّحْيَانيّ : الكَرَمُ من نَحْتِه ونِحَاسِهِ وقد نُحتَ على الكَرَمِ وطُبِعَ عَلَيْهِ . نَحَتَ يَنْحِتُ نَحِيتاً : زَحَرَ . " النَّحِيتُ : النَّئِيتُ " وقد تقدَّم " والزَّحِيرُ كالنَّحِيَتِة " بزيادة الها . النَّحِيتُ " : المُشْطُ " نقله ابن بَرّىّ في : م ش ط . " والذَّاهِبُ الحُرُوفِ من الحَوَافِرِ " يقال : حافِرٌ نَحِيتٌ . النَّحِيتُ " الدَّخِيُل في القَوْمِ " قالت الخِرْنِقُ أُخْتُ طَرَفَةَ :
الضَّارِبِينَ لَدَى أَعِنَّتِهِمْ ... والطَّاعِنِينَ وخَيْلُهُمْ تَجْرِى
الخَالِطِينَ نَحيتَهُمْ بنُضَارِهِمْ ... وذَوِي الغِنَى مِنْهُمْ بِذِي الفَقْرِ
هذَا ثَنَائِي ما بَقِيتُ لَهْمُ ... فَإِذَا هَلَكْتُ أَجَنَّنِي قَبْرِي قال ابنُ بَرِّىّ : النُّضَارُ : الخَالِصُ النَّسَبِ . ويُرْوَى بيتُ الاستشهادِ وهو البيْتُ الثّاني لحاتم طَيِّىء . النَّحِيتُ " : البَعِيرُ المُنْضَى " وهو الذي انْتُحِتَتْ مَنَاسِمُه من السَّفَر قال رُؤبَةُ :
يُمْسِى بها ذُو الشِّرّةِ السَّبُوتُ ... وهْوَ منَ الأَيْنِ حَفٍ نَحِيتُ " والنُّحَاتَةُ بالضَّمِّ " : ما نُحِتَ من الخَشَبِ و " : البُرَايَةُ " كذا في نسختنا على الصواب وفي بعضِها : البُرادَة . " والمِنْحَتُ " بالكَسْرِ والمِنْحاتُ " : ما يُنْحَتُ بِه " أَي هو آلَةُ النَّحْتِ " والنَّحائِتُ : ع " وفي اللسان : آبارٌ مَعْرُوفَةٌ صِفةٌ غالِبَة ؛ لأَنّها نُحِتَتْ أَي قُطِعَتْ قال زُهَيْر :
قَفْراً بِمُنْدَفَعِ النَّحائِتِ مِنْ ... صَفَوَا أُولاَتِ الضَّالِ والسِّدْرِ نَحَتَ الجَبَلَ يَنْحِتُهُ : قَطَعَه وفي التَّنْزِيل " وتَنْحِتُونَ " و " قرأَ الحَسَن " بن سعيدٍ البصريّ سيِّدُ التّابعين : " تَنْحَاتُونً مِنَ الجِبَالِ بُيُوتاً " آمنِين " وهو بِمَعْنَى تَنْحِتُونَ " قال شَيْخُنا : وقَيَّد بعضُهُمْ النَّحْتَ في الشَّيْءِ الذي فيه صلاَبَةٌ وقُوَّة كالحجَرَ ِوالخَشَبِ ونحوِ ذلك . " والوَلِيدُ بنُ نُحَيْتٍ كزُبَيْرٍ : قاتِلُ جَبَلَةَ بنِ زَحْرٍ " يَوْمَ الجَمَاجِمِ
ومما يستدرك عليه : النَّحِيتَةُ : جِذْمُ شَجَرَةٍ يُنْحَتُ فَيُجَوَّفُ كَهَيْئةِ الحُبِّ للنَّحْلِ والجمعُ نُحُتٌ عن ابنُ دُريد . والنَّحِيتُ : الرَّدِىءُ من كُلِّ شَيْءٍ

### Türkçe

نحت
**نَحَتَ** - **يَنْحِتُ**
Pazartesi, 14 Şubat/Şubat 2011 09:56 yazar: Administrator
**نَحَتَ** - **يَنْحِتُ** + bir varlık + bir şeyden + bir şeyi: kayada veya taşta yahut benzerinde kazar; ince bir kazıma ile, böylece bir cisim veya sütun ve benzeri için kabartma/üç boyutlu bir şekil oluşturur.
Ve lafız, “şeyden küçük parçaları küçük parçalar şeklinde; rendeleme, yontma ve törpüleme ile koparıp çıkarma ve onları şeyden giderme; onu kabartma/üç boyutlu bir şekil halinde biçimlendirmek için” grubuna mensuptur; o da şunlardır:
**خَضَد** - **يَخْضِدُ**، **قَلَمَ** - **يَقْلِمُ**، **زَلَمَ** - **يَزْلِمُ**، **نَحَتَ** - **يَنْحِتُ**، **سَحَلَ** - **يَسْحَلُ**، **قَدَحَ** - **يَقْدَحُ**
**تنحتون**
 	﴿“Ve hatırlayın: Âd’dan sonra sizi halifeler kıldığı ve sizi yeryüzünde yerleştirdiği vakti; onun düzlüklerinden köşkler edinirsiniz ve dağları evler olarak **تنحتون**; öyleyse Allah’ın nimetlerini anın ve yeryüzünde bozguncular olarak azgınlık etmeyin (74)”﴾ **الأعراف** ﴿“Ve onlar dağlardan güven içinde evler **ينحتون** idi(82)”﴾ **الحجر** ﴿“Ve siz dağlardan evler **تنحتون**; şımarıkça(149)”﴾ **الشعراء**
 	﴿“Dedi: **تنحتون** olan şeye mi tapıyorsunuz (95)”﴾ **الصافات**
**مختار الصحاح**
● [**نحت**] ن ح ت: **نَحَتَهُ** onu rendeledi; kapısı **ضرب**’dır; ve “kesti” de (demektir); bunu el-Ezherî nakletti. Ve **النُّحاتَةُ**: rendeleme.
**الراغب**
**نحت**
- **نحت**: sert cisimlerden olan odunu ve taşı ve benzerlerini yontmak. Yüce Allah dedi ki: ﴿“Ve dağlardan evler **تنحتون**; şımarıkça”﴾ [**الشعراء**/149]. Ve **النحاتة**: yontulandan düşen şey. Ve **النحيتة**: insanın üzerine yontulduğu tabiat; tıpkı **الغريزة**’nin insanın üzerine yerleştirildiği şey olması gibi.
**ملخص اللسان**
1.     **النَّحْتُ**: yayma/yarma ve soyma. Ve **النَّحْتُ**: marangozun odunu yontması. **نَحَت** tahtayı ve benzerini **يَنْحِتُها** ve **يَنْحَتُها** **نَحْتاً**; böylece **فانْتَحَتَتْ**. Ve **النُّحاتة**: odundan yontulan şey. Ve **نَحَتَ** dağı **يَنْحِتُه**: onu kesti.
2.     **نَحَتَه** **يَنْحِتُه**; kesre ile; **نَحْتاً**: yani onu rendeledi. Ve **النُّحاتَةُ**: rendeleme.
3.     Ve **المِنْحَتُ**: kendisiyle yontulan şey.
4.     Ve **النَّحِيتُ**: kavim içinde yabancı/sonradan giren.
5.     Ve **النَّحِيتة**: insanın üzerine yontulduğu tabiat; yani kesildi. Ve kerem, onun **نَحْتِه**’indendir; yani kendisinden kesildiği aslıdır. Şüphesiz o, tabiatça ve **النَّحِيتة** ve **الغَريزة** bakımından kerimdir; anlamca birdir.
**لسان العرب**
● -   **نحت**: **النَّحْتُ**: yayma/yarma ve soyma. Ve **النَّحْتُ**: marangozun odunu yontması. **نَحَت** tahtayı ve benzerini **يَنْحِتُها** ve **يَنْحَتُها** **نَحْتاً**; böylece **فانْتَحَتَتْ**. Ve **النُّحاتة**: odundan yontulan şey. Ve **نَحَتَ** dağı **يَنْحِتُه**: onu kesti; ve bu ondandır. Ve aziz tenzilde: “Ve dağlardan evler **تَنْحِتُونَ**; güven içinde.” Ve **النَّحائِتُ**: bilinen kuyular; baskın bir sıfat; çünkü onlar **نُحِتَتْ** yani kesildi; Züheyr dedi ki:
  Issız; **النَّحائِت**’in akıntı yerinde; **صَفَوَا**’nın, **الضال** ve **السِّدْر** sahiplerinin...
  Ve şöyle rivayet edilir: **ضَفَوى**’dan. Ve **نَحَتَ** yolculuk/deve sürüşü deveyi ve insanı: onu eksiltti ve benzetme yoluyla onu inceltti. Ve **جَمَل نَحِيتٌ**: toynakları **انْتُحِتَتْ**; dedi ki:
  Ve o, **الأَيْن**’den (dolayı) yorgun; toynağı yontulmuş.
  Ve **النَّحِيتةُ**: yontulan bir ağacın kütüğü; oyulur da arılar için petek kabı biçimi gibi olur; çoğulu **نُحُتٌ**’tur. el-Cevherî: **نَحَتَه** **يَنْحِتُه**, kesre ile, **نَحْتاً**: yani onu rendeledi. Ve **النُّحاتَةُ**: rendeleme. Ve **المِنْحَتُ**: kendisiyle yontulan şey. Ve **النَّحِيتُ**: kavim içinde yabancı/sonradan giren; el-Hırnık, Tarafe’nin kız kardeşi, dedi ki:
  Dizginlerinin yanında vuranlar...
  Ve mızraklayanlar; atları koşar...
  Saf soylarıyla onların **نَحِيت**’lerini karıştıranlar...
  Ve onların zenginleriyle fakirleri...
  Bu, onlara övgümdür; onlarda kaldığım müddetçe...
  Artık helâk olursam, kabrim beni örter.
  İbn Berrî dedi ki: doğrusu “**والخالطين**”dir; vav ile. Ve **النُّضارُ**: saf nesep. Ve üçüncü beyitle, öldüğünde onlara övgüyü terk etmesinde özrünün gerçekleştiğini kastetti; işte bu, sebebin müsebbeb yerine konulduğu yerdir; çünkü anlam: “Helâk olursam övgüm kesilir”dir. Ancak “kabrim beni örter” dedi; çünkü ölümü, övgünün kesilmesinin sebebidir. Ve istişhad beyti, Hâtim Tayyi’ için rivayet edilir; o da ikinci beyittir. Ve **الحافرُ النَّحِيتُ**: harfleri (kenarları) gitmiş olan. Ve **النَّحِيتة**: insanın üzerine yontulduğu tabiat; yani kesildi. el-Lihyânî dedi ki: o, tabiat ve asıldır. Ve kerem, onun **نَحْتِه**’indendir; yani kendisinden kesildiği aslıdır. Ebû Zeyd: Şüphesiz o, tabiatça ve **النَّحِيتة** ve **الغَريزة** bakımından kerimdir; anlamca birdir. el-Lihyânî dedi ki: kerem, onun **نَحْتِه** ve **نِحاسِه**’indendir; ve kerem üzerine yontulmuş ve onun üzerine tabiatlandırılmıştır. Ve **نَحَتَه** diliyle **يَنْحِتُه** ve **يَنْحَتُهُ** **نَحْتاً**: onu ayıpladı ve sövdü. Ve **النَّحِيتُ**: her şeyin kötüsü. Ve **نَحَتَه** değnekle, **يَنْحِتُه** **نَحْتاً**: onunla ona vurdu. Ve **نَحَتَ** **يَنْحِتُ** **نَحِيتاً**: azarladı. Ve **نَحَتَ** kadını **يَنْحِتُها**: onunla cinsel ilişkiye girdi; daha bilinen **لَحَتَها**’dır.
**مقاييس اللغة:**
(**نحت**) **النون** ve **الحاء** ve **التاء**: demir bir aletle bir şeyi yontmaya ve düzeltmeye delalet eden bir kelimedir. Ve marangoz tahtayı **نَحَتَ**; onu **ينحَتُها** **نحتاً**. Ve **النَّحيتة**: tabiat; insanın üzerine yontulduğu hâli isterler; tıpkı insanın üzerine yerleştirildiği **الغريزة** gibi. Ve yontulandan düşen şey **نُحاتَةٌ**’dır.
**القاموس المحيط:**
**نحَتَه** **يَنْحَتُه**, **كيَضْرِبه** ve **يَنْصُرُه** ve **يَعْلَمُه** (vezinlerinde): onu rendeledi. Ve yolculuk/deve sürüşü deveyi: onu zayıf düşürdü. Ve falancayı: onu yere serdi. Ve cariyeyi: onunla cinsel ilişkiye girdi. Ve **بَرْدٌ نَحْتٌ**: saf/katışıksız. Ve **النَّحْتُ** ve **النَّحاتُ** ve **النَّحيتَةُ**: tabiat. Ve **النَّحيتُ**: uzak olan; ve **الزَّحيرُ**; **النَّحيتَة** gibi; ve **المُشْطُ**; ve toynakların kenarlarından harfleri gitmiş olan; ve kavim içinde yabancı/sonradan giren; ve zayıf düşürülmüş deve. Ve **النُّحاتَةُ**, damme ile: rendeleme. Ve **المِنْحَتُ**: kendisiyle yontulan şey. Ve **النَّحائِتُ**: (çoğul) ع م. Ve Hasan “**تَنْحاتونَ** dağlardan evler” diye okudu; o, **تَنْحِتونَ** anlamındadır. Ve **الوَليدُ بنُ نُحَيْتٍ**, **كزُبَيْرٍ**: **جَبَلَةَ بنِ زَحْرٍ**’ın öldürücüsü.
**تاج العروس:**
ن - ح - ت
“**نَحَتَهُ يَنْحُتهُ كيَضْرِبُهُ وَيَنْصُرُه ويَعْلَمهُ**” yani gelenin üçlü (hareke) oluşunu kasteder; ve **الفَصِيح**’te gelenin kesresiyle yetindi; el-Cevherî de ona tâbi oldu; çünkü meşhur mütevatir kıraatte vârid olan odur; ve o, **يَرْجِعُ** ve benzeri gibi kıyasa aykırıdır. Ve dammeyi **الوَاعِي** sahibı ve İbn Mâlik **المُثَلَّثَات**’ta hikâye etti; ve o, onların en zayıfıdır. Ve fethayı Hasan âyetlerde onunla okudu. Ve İbn Cinnî **المُحْتَسب**’te dedi ki: “Fetha iki lugatin daha iyisidir; içindeki boğaz harfi sebebiyle; **سَحَرَ يَسْحَرُ** gibi.” Bunu şeyhimiz nakletti; ve ona itiraz edildi. “: onu rendeledi” ve onu yaydı/yardı ve soydu. Ve **اللِّسَان**’da: **النَّحْتُ**: marangozun odunu yontması; tahtayı ve benzerini **يَنْحِتُها** ve **يَنْحَتُها** **نَحْتاً** yonttu; böylece **فانْتَحَتَتْ**. Ve **الأَساس**’ta: “Odunun içinden, yakacağa yetecek kadar **انْتَحِتْ**.” **نَحَتَ**: yolculuk/deve sürüşü deveyi: onu zayıf düşürdü; ve insanı: onu eksiltti ve benzetme yoluyla onu inceltti. Ve ondan ayrıca: **نَحَتَه** diliyle **يَنْحَتُه** **نَحْتاً**: onu ayıpladı ve sövdü; ve değnekle **يَنْحِتُه** **نَحْتاً**: ona vurdu. “Ve falancayı: onu yere serdi.” **نَحَتَ**: cariyeyi: onunla cinsel ilişkiye girdi; daha bilinen **لَحَتَهَا**’dır. “Ve **بَرْدٌ نَحْتٌ**: saf/katışıksız”; “denildi ki: doğru.” “Ve **النَّحْتُ** ve **النَّحَاتُ**” fetha ile “ve **النَّحِيتَةُ**: tabiat”; insanın üzerine yontulduğu; yani kesildi; ve o mecazdır. **الأَساس**’ta: “O, **النَّحِيتَة**’si kerimdir” denir; ve o, doğruluk **مَنْحَت**’indendir; ve onlar, menşe ve **المَنَاحِت** bakımından kerimlerdir; ve kerem üzerine yontulmuş ve onun üzerine tabiatlandırılmıştır. Ve kerem, onun **نَحْتِه**’indendir; ve dersin ki: o, “**النَّعْتِ**’i acayip, **النَّحْتِ**’i kerim”dir. el-Lihyânî dedi ki: o, tabiat ve asıldır; ve kerem, onun **نَحْتِه**’indendir; yani kendisinden kesildiği aslıdır. Ebû Zeyd dedi ki: şüphesiz o, tabiatça ve **النَّحِيتَة** ve **الغَرِيزَة** bakımından kerimdir; tek bir anlamdadır. el-Lihyânî dedi ki: kerem, onun **نَحْتِه** ve **نِحَاسِهِ**’indendir; ve kerem üzerine yontulmuş ve onun üzerine tabiatlandırılmıştır. **نَحَتَ** **يَنْحِتُ** **نَحِيتاً**: azarladı. “**النَّحِيتُ**: uzak olan”; daha önce geçti. “Ve **الزَّحِيرُ** **كالنَّحِيَتِة**” hâ’nın ziyadesiyle. **النَّحِيتُ**: “**المُشْطُ**”; bunu İbn Berrî **م ش ط**’da nakletti. “Ve toynaklardan harfleri giden”; “**حافِرٌ نَحِيتٌ**” denir. **النَّحِيتُ**: “kavim içinde yabancı/sonradan giren”; el-Hırnık, Tarafe’nin kız kardeşi, dedi ki:
الضَّارِبِينَ لَدَى أَعِنَّتِهِمْ ... والطَّاعِنِينَ وخَيْلُهُمْ تَجْرِى
الخَالِطِينَ نَحيتَهُمْ بنُضَارِهِمْ ... وذَوِي الغِنَى مِنْهُمْ بِذِي الفَقْرِ
هذَا ثَنَائِي ما بَقِيتُ لَهْمُ ... فَإِذَا هَلَكْتُ أَجَنَّنِي قَبْرِي
İbn Berrî dedi ki: **النُّضَارُ**: saf nesep. Ve istişhad beyti, Hâtim Tayyi’ için ikinci beyit olarak rivayet edilir. **النَّحِيتُ**: “zayıf düşürülmüş deve”; o, yolculuktan dolayı toynakları yontulmuş olandır; Rü’be dedi ki:
يُمْسِى بها ذُو الشِّرّةِ السَّبُوتُ ... وهْوَ منَ الأَيْنِ حَفٍ نَحِيتُ
Ve **النُّحَاتَةُ** damme ile: odundan yontulan şey; ve: rendeleme; bizim nüshamızda doğru olarak böyledir; bazılarında: törpüleme. Ve **المِنْحَتُ** kesre ile ve **المِنْحاتُ**: kendisiyle yontulan şey; yani yontma âletidir. “Ve **النَّحائِتُ**: ع.” Ve **اللسان**’da: bilinen kuyular; baskın bir sıfat; çünkü onlar **نُحِتَتْ** yani kesildi; Züheyr dedi ki:
قَفْراً بِمُنْدَفَعِ النَّحائِتِ مِنْ ... صَفَوَا أُولاَتِ الضَّالِ والسِّدْرِ
**نَحَتَ** dağı **يَنْحِتُهُ**: onu kesti. Ve tenzilde: “**وتَنْحِتُونَ**”. Ve “Hasan”, Saîd el-Basrî, tâbiînin efendisi, “**تَنْحَاتُونً مِنَ الجِبَالِ بُيُوتاً**” “güven içinde” diye okudu; o, “**تَنْحِتُونَ**” anlamındadır. Şeyhimiz dedi ki: bazısı, **النَّحْت**’i; taş ve odun ve bunun benzeri gibi sertlik ve kuvvet bulunan şeyde kayıtladı. “Ve **الوَلِيدُ بنُ نُحَيْتٍ** **كزُبَيْرٍ**: **جَبَلَةَ بنِ زَحْرٍ**’ın öldürücüsü”; **يَوْمَ الجَمَاجِمِ** günü.
Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **النَّحِيتَةُ**: yontulan bir ağacın kütüğü; oyulur da arılar için petek kabı biçimi gibi olur; çoğulu **نُحُتٌ**; İbn Düreyd’den. Ve **النَّحِيتُ**: her şeyin kötüsü.
