# نحت — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%AA/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AD%D8%AA/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نحت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%AA.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: نحت

نَحَتَ
1 نَحَتَ ذ , aor. نَخِتَ , (S, L, K,) contr. to analogy, (TA,) and نَخَتَ , (L, K,) which is the form preferred by IJ, because of the guttural letter, but this is disputed by MF, (TA,) and نَخُتَ , (K,) which is the form of weakest authority, (TA,) inf. n. نَحْتٌ, (S,) He cut, or hewed; formed, or fashioned, by cutting; cut out, hewed out, or shaped out; chipped: syn. بَرَى: (S, K:) he worked wood and the like as a carpenter; syn. نَجَرَ: he pared, peeled, barked, or deprived of its outer covering by paring, abrasure, or wearing away the exterior: he sawed. (L.) [See also لَحَتَ.] Accord. to some, the operation termed نحت is only performed upon something hard and strong, as stone and wood and the like. (MF.) [↓ انتحت seems to signify He cut, &c., for himself:] you say, اِنْتَحِتْ مِنَ الخَشَبِ مَا يَكْفِيكَ لِلْوَقُودِ [Cut, or hew, for thyself, of the wood, what will suffice thee for fuel]: (A.) ― -b2- نَحَتَ بَيْتًا فِى الجَبَلِ, aor. نَخِتَ and نَخَتَ , inf. n. نَحْتٌ, He cut out, or hewed out, a house in the mountain. In the Kur, xv. 82, El-Hasan [El-Basree] reads يَنْحَتُونَ. (Msb.) [Accord. to the K, his reading is يَنْحَاتُونَ, (in the CK, تَنْحَاتُونَ,) but this I find nowhere else, and I believe it to be a mistake.] ― -b3- نُحِتَ عَلَى الكَرَمِ (tropical:) [He was fashioned after the model of generosity; made by nature generous]. (A.) ― -b4- نَحَتَ Inivit puellam: (K:) as also لَحَتَ; but the latter is the better known. (TA.) ― -b5- نَحَتَ, inf. n. نَحْتٌ, (tropical:) He beat, struck, or smote, him with a staff, or stick: (TA:) [as also لَحَتَ]. ― -b6- نَحَتَ He threw him down prostrate. (K.) ― -b7- نَحَتَ بِلِسَانِهِ (tropical:) He blamed; reprehended; reviled a man. (L.) [See also لَحَتَ.] ― -b8- نَحَتَ (tropical:) It (a journey, or travel,) emaciated a camel: (K:) it made a man less; made him thin, or slender. (TA.) ― -b9- نَحَتَ, (TA,) [aor. نَخِتَ and نَخَتَ ?] inf. n. نَحِيتٌ and نَحِيتَةٌ, He sighed aloud: the inf. ns. syn. with نَئِيتٌ and زَحِيرٌ. (K.)

8 اِنْتَخَتَ see 1. ― -b2- انتحت It (wood or the like) was [cut, or hewn; formed, or fashioned, by cutting; cut out, hewed out, or shaped out; chipped;] worked by a carpenter: [pared, peeled, barked, or deprived of its outer covering: sawn]. (L.) ― -b3- انتحت مَنَاسِمُهُ (tropical:) His (a camel's) مناسم [i. e. toes or feet] were worn, abraded, wasted, lessened, or attenuated. (L.)

نَحْتٌ
نَحْتٌ ذ and ↓ نَحَاتٌ (K) and ↓ نَحِيتَةٌ (S, K) (tropical:) Nature; natural, or native, disposition, temper, or other property; (S, K;) a particular cast, or fashion, of constitution, after which a man is [as it were] cut out [by the Creator]: (TA:) and the first, the source, or origin, from which one is [as it were] cut out: [see also ↓ مَنْحَتٌ]. (Lh.) ― -b2- الكَرَمُ مِنْ نَحْتِهِ Generosity is [a part] of his nature; or, [derived] from his source. or origin. (Lh.) ― -b3- هَوُ عَجِيبُ النَّحْتِ He is of a wonderful nature. (TA.) ― -b4- ↓ هَوُ كَرِيمُ النَّحِيتَةِ He is generous in nature, or disposition. (AZ.) -A2- بَرْدٌ نَحْتٌ Unmixed [i. e. sever] cold: (K:) but this is said to be a corruption of بَحْتٌ. (TA.) [See also لَحْتٌ.]

نَحِيتٌ
نَحِيتٌ ذ A comb: syn. مُشْطٌ or مَشْطٌ. (So in different copies of the K.) -A2- حَافِرٌ نَحِيتٌ A hoof of which the edges have gone [or become abraded, been worn away]; (S, K;) [and so ↓ حافر مَنْحَوتٌ, occurring in the K in art. حك, where, in its place in the S, we find حافر نَحِيتٌ.] ― -b2- نَحِيتٌ (tropical:) An emaciated camel: (K:) a camel whose feet are worn, abraded, or wasted. (L.) ― -b3- ↓ نَحِيتَةٌ A [portion of the] trunk of a tree, which is hewn out, and hollowed, in the form of a jar such as is called حُبّ, for bees: pl. نُحُتٌ. (L.) ― -b4- نَحِيتٌ Anything bad; what is bad of anything. (L.) -A3- نَحِيتٌ One who introduces himself among a people, and lives with them, not being of their race. (S, K.)

نَحَاتٌ
نَحَاتٌ ذ : see نَحْتٌ.

نُحَاتَةٌ
نُحَاتَةٌ ذ Cuttings, chips, parings, and the like, (S, K,) of wood [&c.]. (TA.)

نَحِيتَةٌ
نَحِيتَةٌ ذ : see نَحْتٌ and نَحِيتٌ.

مَنْحَتٌ
مَنْحَتٌ ذ (tropical:) The source, or origin, of a man, [from which he is, as it were, cut out]: pl. مَنَاحِتُ. (TA.) See also نَحْتٌ. ― -b2- هُوَ مِنْ مَنْحَتِ صِدْقٍ He is of an excellent source, or origin. (A.) ― -b3- هُمْ كِرَامُ المَنَاحِتِ They are of generous sources, or origins. (A.)

مِنْحَتٌ
مِنْحَتٌ ذ (S, K) and ↓ مِنْحَاتٌ (Msb, TA) An implement with which one performs the operation of cutting, hewing, and the like; (S, K, L;) an adz, or addice. (Msb.)

مِنْحَاتٌ
مِنْحَاتٌ ذ : see مِنْحَتٌ.

فَرَسٌ مُنَحَّتُ الحَوَافِرِ
فَرَسٌ مُنَحَّتُ الحَوَافِرِ ذ [A horse having the hoofs much worn.] (IDrd, K, art. حك.)

مَنْحُوتٌ
مَنْحُوتٌ ذ : see نَحِيتٌ. -A2- A word compounded of two [or more] words; such as بَسْمَلَ, حَمْدَلَ, حَوْقَلَ, حَسْبَلَ, &c. (Msb, TA, art. بسمل.)

### Türkçe

**نَحَتَ**
1 **نَحَتَ** **ذ**, muzârîsi **نَخِتَ**, (S, L, K,) kıyasa aykırı olarak, (TA,) ve **نَخَتَ**, (L, K,) ki boğaz harfi sebebiyle IJ’nin tercih ettiği şekil budur; fakat bu, MF tarafından ihtilâflıdır, (TA,) ve **نَخُتَ**, (K,) ki bu en zayıf rivayetli şekildir, (TA,) mastarı **نَحْتٌ**, (S,) O kesti yahut yonttu; kesmekle şekil verdi yahut biçimlendirdi; oydu, yonttu yahut şekillendirdi; yontup parça kopardı: eş anlamlısı **بَرَى**: (S, K:) marangoz gibi odunu ve benzerini işledi; eş anlamlısı **نَجَرَ**: dışını yontma, aşındırma yahut dışı aşınıp gitmek suretiyle dış örtüsünü soydu, kabuğunu soydu yahut dış örtüsünden arındırdı: testereyle kesti. (L.) [Ayrıca **لَحَتَ**’e bak.] Bazılarına göre **نحت** diye adlandırılan işlem ancak taş ve odun ve benzeri gibi sert ve sağlam bir şey üzerinde yapılır. (MF.) [↓ **انتحت** “Kendisi için kesti, vb.” mânasına gelir gibi:] şöyle dersin: **اِنْتَحِتْ مِنَ الخَشَبِ مَا يَكْفِيكَ لِلْوَقُودِ** [Odunun içinden, yakıt için sana yetecek olanı kendin için kes yahut yont]: (A.) ― -b2- **نَحَتَ بَيْتًا فِى الجَبَلِ**, muzârîsi **نَخِتَ** ve **نَخَتَ**, mastarı **نَحْتٌ**, Dağda bir evi oydu yahut yonttu. Kur’ân’da, xv. 82’de, El-Hasan [El-Basrî] **يَنْحَتُونَ** diye okur. (Msb.) [K’ye göre onun kıraati **يَنْحَاتُونَ**’dur, (CK’de, **تَنْحَاتُونَ**, ) fakat bunu başka hiçbir yerde bulmuyorum ve bunun bir hata olduğuna inanıyorum.] ― -b3- **نُحِتَ عَلَى الكَرَمِ** (mecaz:) [Cömertlik örneği üzere biçimlendirildi; tabiatça cömert kılındı]. (A.) ― -b4- **نَحَتَ** Kızla cinsel ilişkiye girdi: (K:) **لَحَتَ** da böyledir; fakat ikincisi daha meşhurdur. (TA.) ― -b5- **نَحَتَ**, mastarı **نَحْتٌ**, (mecaz:) Ona bir değnek yahut sopa ile vurdu, dövdü yahut çarptı: (TA:) [**لَحَتَ** da böyledir]. ― -b6- **نَحَتَ** Onu yüzüstü yere serdi. (K.) ― -b7- **نَحَتَ بِلِسَانِهِ** (mecaz:) Bir adamı ayıpladı; kınadı; sövdü. (L.) [Ayrıca **لَحَتَ**’e bak.] ― -b8- **نَحَتَ** (mecaz:) O (yolculuk yahut sefer) bir deveyi zayıflattı: (K:) bir adamı azalttı; onu ince yahut zayıf yaptı. (TA.) ― -b9- **نَحَتَ**, (TA,) [muzârîsi **نَخِتَ** ve **نَخَتَ** ?] mastarı **نَحِيتٌ** ve **نَحِيتَةٌ**, Yüksek sesle iç çekti: bu mastarlar **نَئِيتٌ** ve **زَحِيرٌ** ile eş anlamlıdır. (K.)

8 **اِنْتَخَتَ**: 1’e bak. ― -b2- **انتحت** O (odun yahut benzeri) [kesildi yahut yontuldu; kesmekle şekil verildi yahut biçimlendirildi; oyuldu, yontuldu yahut şekillendirildi; yontup parça koparıldı;] marangoz tarafından işlendi: [yontuldu, soyuldu, kabuğu soyuldu yahut dış örtüsünden arındırıldı: testereyle kesildi]. (L.) ― -b3- **انتحت مَنَاسِمُهُ** (mecaz:) Onun (devenin) **مناسم**’i [yani parmakları yahut ayakları] aşındı, sürtünmeyle yıprandı, zayi oldu, azaldı yahut inceldi. (L.)

**نَحْتٌ**
**نَحْتٌ** **ذ** ve ↓ **نَحَاتٌ** (K) ve ↓ **نَحِيتَةٌ** (S, K) (mecaz:) Tabiat; tabiî yahut doğuştan huy, mizaç yahut başka bir özellik; (S, K;) bir adamın [sanki] Yaratıcı tarafından ondan oyulup çıkarıldığı özel bir bünyesel kalıp yahut biçim: (TA:) ve birinin [sanki] ondan oyulup çıkarıldığı ilk kaynak yahut menşe: [ayrıca ↓ **مَنْحَتٌ**’e bak]. (Lh.) ― -b2- **الكَرَمُ مِنْ نَحْتِهِ** Cömertlik onun tabiatındandır; yahut, onun kaynağından yahut menşeinden [gelmiştir]. (Lh.) ― -b3- **هَوُ عَجِيبُ النَّحْتِ** O, şaşılacak bir tabiattadır. (TA.) ― -b4- ↓ **هَوُ كَرِيمُ النَّحِيتَةِ** O, tabiatça yahut mizaca göre cömerttir. (AZ.) -A2- **بَرْدٌ نَحْتٌ** Katışıksız [yani şiddetli] soğuk: (K:) fakat bunun **بَحْتٌ**’ün bozulmuşu olduğu söylenir. (TA.) [Ayrıca **لَحْتٌ**’e bak.]

**نَحِيتٌ**
**نَحِيتٌ** **ذ** Bir tarak: eş anlamlısı **مُشْطٌ** yahut **مَشْطٌ**. (K’nin farklı nüshalarında böyle.) -A2- **حَافِرٌ نَحِيتٌ** Kenarları gitmiş [yahut aşınmış, yıpranıp yok olmuş] bir toynak; (S, K;) [ve böylece ↓ **حافر مَنْحَوتٌ**, K’de **حك** maddesinde geçer; S’deki yerinde **حافر نَحِيتٌ** buluruz.] ― -b2- **نَحِيتٌ** (mecaz:) Zayıflamış bir deve: (K:) ayakları aşınmış, sürtünmeyle yıpranmış yahut zayi olmuş bir deve. (L.) ― -b3- ↓ **نَحِيتَةٌ** Arılar için **حُبّ** denilen küp gibi bir kap biçiminde yontulup oyulmuş ve içi boşaltılmış bir ağacın gövdesinden bir [parça]: çoğulu **نُحُتٌ**. (L.) ― -b4- **نَحِيتٌ** Kötü olan her şey; herhangi bir şeyin kötü olanı. (L.) -A3- **نَحِيتٌ** Bir kavim arasına kendini sokan ve onlarla birlikte yaşayan, onların soyundan olmayan kimse. (S, K.)

**نَحَاتٌ**
**نَحَاتٌ** **ذ**: **نَحْتٌ**’e bak.

**نُحَاتَةٌ**
**نُحَاتَةٌ** **ذ** Odunun [&c.] yongaları, kırpıntıları, yontu artıkları ve benzerleri, (S, K,). (TA.)

**نَحِيتَةٌ**
**نَحِيتَةٌ** **ذ**: **نَحْتٌ** ve **نَحِيتٌ**’e bak.

**مَنْحَتٌ**
**مَنْحَتٌ** **ذ** (mecaz:) Bir adamın [sanki] ondan oyulup çıkarıldığı kaynak yahut menşe: çoğulu **مَنَاحِتُ**. (TA.) Ayrıca **نَحْتٌ**’e bak. ― -b2- **هُوَ مِنْ مَنْحَتِ صِدْقٍ** O, mükemmel bir kaynaktandır yahut menşedendir. (A.) ― -b3- **هُمْ كِرَامُ المَنَاحِتِ** Onlar, cömert kaynakların yahut menşelerin sahipleridir. (A.)

**مِنْحَتٌ**
**مِنْحَتٌ** **ذ** (S, K) ve ↓ **مِنْحَاتٌ** (Msb, TA) Kesme, yontma ve benzeri işlemi yapmak için kullanılan bir âlet; (S, K, L;) bir keser yahut adze. (Msb.)

**مِنْحَاتٌ**
**مِنْحَاتٌ** **ذ**: **مِنْحَتٌ**’e bak.

**فَرَسٌ مُنَحَّتُ الحَوَافِرِ**
**فَرَسٌ مُنَحَّتُ الحَوَافِرِ** **ذ** [Toynakları çok aşınmış bir at.] (IDrd, K, **حك** maddesi.)

**مَنْحُوتٌ**
**مَنْحُوتٌ** **ذ**: **نَحِيتٌ**’e bak. -A2- İki [yahut daha çok] kelimeden birleştirilmiş bir kelime; **بَسْمَلَ**, **حَمْدَلَ**, **حَوْقَلَ**, **حَسْبَلَ**, vb. gibi. (Msb, TA, **بسمل** maddesi.)
