# نحر (ن-ح-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AD%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Burun deliği demektir

- Harfler: ن - ح - ر
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 11 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [وَانْحَرْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%92%D8%AD%D9%8E%D8%B1%D9%92.md) | وَافْعَلْ | Ve boğazla | 1 | 1 | [108:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%B1/ayet/108:2.md) |

## Mücavir kökler — 2 mücavir (2 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [صلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Namaz
2. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ribve, tümsek demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نحر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [ذبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A8%D8%AD.md), [عقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%B1.md), [سفك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%83.md) |
| Zıt Kök | [حيا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%A7.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Devenin göğüs çukuruna mızrak saplayarak kanını akıtmak, göğsün üst kısmı |
| Çekirdek Özet 2 | En değerli varlığı ve tüm yönelişi tam cepheden yalnızca Allah'a has kılarak adamak |
| Çekirdek Özet 3 | Mülkiyet ve can bağını çözerek tevhidî teslimiyeti eylemle görünür kılma |
| Kritik Hata Riski | Eylemin sadece mekanik bir hayvan boğazlama olarak anlaşılıp tevhidi göğüsleme ve adanış boyutunun yitirilmesi |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نح | İçten dışa doğru dar bir açıklıktan yönelme, soluk ve ses çıkarma, oyukluk ve incelme | ر | Çekirdekteki oyukluk ve içten dışa yönelme hareketini, boynun göğüsle birleştiği anatomik çukura ve bedenin en ön cephesine odaklayarak orada açma, delme ve yüz yüze durma fiiline dönüştürür; bu anlam akrabalığı [نحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%A8.md), [نحت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%AA.md), [نحس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%B3.md), [نحل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D9%84.md) köklerinde de görülür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Bedenin içinden geçen can akışını, soluk sürekliliğini ve hayat damarını simgeler. |
| ح | çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Göğüs kafesinin üst sınırını, canı çevreleyen bedensel çatıyı ve koruyucu boğaz eşiğini temsil eder. |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Bedenin en üst cephesini, başın hemen altındaki giriş kapısını ve doğrudan yöneliş noktasını ifade eder. |
| نحر | Can akışını koruyan göğüs kafesinin en üst eşiğindeki açıklığa yönelerek bedeni doğrudan hedefe çevirme ve hayat kanalını açarak teslim etme hareketi. |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Devenin göğsünün üst kısmında, boynun bittiği yerdeki köprücük kemikleri çukuruna (el-menhar) kargı saplayarak kanını boşaltmak; bedenin ön cephesi, göğsün en üst bölgesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Kümeyt b. Zeyd el-Esedî bir beytinde hilalin ilk belirdiği günleri nitelemek üzere bu kökten türeyen kelimeyi ayın ön cephesi anlamında kullanmıştır: والغيث بكر لم تأنقا - ت من الأهلة في النواحر / Ayın henüz ilk günlerinde, hilalin ön cephesinde erken yağan bol yağmur. |
| Erken Arapça kullanım | Klasik bedevi dilinde deve kesimi için müstakil olarak bu kök kullanılmış; ayrıca evlerin karşılıklı bakması durumuna «منازل تتناحر», yolun karşısına dikilmeye de «نحر الطريق» denilmiştir. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça نحر kökü, Sami dillerinde özellikle soluk borusu, boğazlama, nefes alma ve göğüs bölgesiyle ilişkili ilksel köklerle fonetik ve anlamsal bir ortaklık taşır. İbranicede hırıltı çıkarmak, burnundan şiddetle solumak veya soluk borusunun ses vermesi anlamındaki kökle (İbranice נחר nakhar) fonetik bakımdan örtüşen bu semantik çekirdek, canın çıktığı ve soluğun geçtiği üst solunum kanalına işaret eder. Klasik Arapçada bu kök, devenin anatomik yapısına uygun olarak ayakta dururken boyun kökündeki çukurdan kargı saplanarak kanının süratle boşaltılması işlemine tahsis edilmiş; göğüs göğüse gelme, doğrudan karşılama ve cepheden durma gibi türevlerle anlamsal genişleme kazanmıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Boynun göğüsle birleştiği çukurluk (el-menhar), devenin kargıyla boğazlanması ve cepheden göğüsleme | Göğsün en üst açık noktasından canı tahliye etme ve hedefe dosdoğru yönelme anlamı merkezdedir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice נחר (nakhar) biçiminde soluma, nefes borusu ve hırıldama anlamlarıyla akrabalık | Canın nefesle çıktığı anatomik merkeze ve soluk kanalına odaklanan ortak bir arka plana dayanır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik dillerde boğaz, soluk ve kesim eylemlerini ifade eden ilksel köklerle olası bağlantı | Veri bulunamadı | Muhtemel |

Kaynak: David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نحر | Anlamlı | Boğazlamak, göğüslemek, karşılamak | Deveyi göğüs çukurundan kesmek; göğsün üst kısmı; ayın ve günün ilk vakti. | Kur'an'da geçer, hedef kök. |
| نرح | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kayıtlıdır, Kur'an'da geçmez. |
| [حنر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D8%B1.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kayıtlıdır, Kur'an'da geçmez. |
| [حرن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%86.md) | Anlamlı | Direnmek, inat etmek, durmak | Bineğin huysuzluk edip yürümemesi, serkeşlik ederek sabit kalması. | Hedef kökün teslimiyet ve akış hareketine zıt bir inatlaşma içerir; Kur'an'da geçmez. |
| [رنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%86%D8%AD.md) | Anlamlı | Sendelemek, başı dönmek | Başı dönüp bayılacak gibi sallanmak, dengesini kaybedip sendelemek. | Kur'an'da geçmez. |
| رحن | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kayıtlıdır, Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نحر | Merkez | Göğüsten kurban etmek, cepheden yönelmek | Devenin ayakta iken göğüs çukurundan mızrakla vurulup kanının akıtılması; tam karşı duruş | İbadette bedenin ve en kıymetli malın doğrudan adanışını ifade eder. |
| [ذبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A8%D8%AD.md) | Komşu | Boğazlamak ve kesmek | Çene altından boğazı ve şah damarlarını enlemesine keserek hayvanı kurban etmek | Genellikle küçükbaş ve sığır cinsi hayvanların yere yatırılarak kesilmesini anlatır. |
| [عقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%B1.md) | Komşu | Yaralayarak devirmek | Bineğin veya kaçan hayvanın bacaklarını keserek yere düşürmek | Güç yetirilemeyen devenin önce bacaklarının kesilip hareketsiz kılınmasını belirtir. |
| [سفك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%83.md) | Komşu | Akıtmak ve dökmek | Sıvıyı veya kanı zorlayarak, şiddetle boşaltıp zayi etmek | Anatomik bölgeye değil, kanın haksızca veya yoğun biçimde dökülmesine odaklanır. |
| [حيا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%A7.md) | Zıt | Yaşatmak ve can vermek | Canı bedende tutmak, canlılığı muhafaza etmek ve varlığı sürdürmek | Canı teslim alıp kanı akıtmanın aksine hayatı devam ettirme fiilidir. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نحر | Göğüsten kurban etmek, göğüslemek | Deveyi göğüs çukurundan boğazlamak veya cepheden dosdoğru karşılamak | Kesin |
| Latince | Iugulare, immolare | Boğazlamak, kurban sunmak | Iugulare gırtlaktan kesmeyi, immolare ise sunağa kurban adamayı karşılar; devenin özel nahr yöntemini içermez | Güçlü |
| İngilizce | To slaughter by spearing, to sacrifice | Mızrakla boğazlamak, kurban etmek | Slaughter genel kesimi, sacrifice ibadet kastını verir; göğüs çukuruna özgü anatomik ayrımı tam yansıtmaz | Güçlü |
| Almanca | Schlachten, opfern | Boğazlamak, kurban sunmak | Schlachten kesme eylemini, opfern dini adanışı verir; devenin ayakta kargılanması tekniğini kapsamaz | Güçlü |
| Fransızca | Égorger, sacrifier | Boğazını kesmek, kurban etmek | Égorger gırtlak kesimini, sacrifier kurban etmeyi anlatır; Arapçadaki menhar çukuruna özgü daralmayı vermez | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ | Kurban kesmek, devenin göğüs çukurundan kanını akıtarak Allah'a adamak | Kevser nimetine karşılık şükür ve ihlasla kurban ibadetini ifa etme bağlamı; Kevser [108:2](https://lisan.digital/tr/ayet/108:2.md). |
| فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ | Namazda elleri göğüs hizasına kaldırmak veya göğüs üstünde bağlamak | Namazın iftitah tekbirinde veya kıyamında ellerin duruş yerine işaret eden fıkhî-tefsirî vecih; Kevser [108:2](https://lisan.digital/tr/ayet/108:2.md). |
| فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ | Kıbleye göğüsle yönelmek ve doğrudan cephe almak | Şirke ve putlara sırt çevirip bedeni ve kalbi dosdoğru Allah'a tevcih etme vechi; Kevser [108:2](https://lisan.digital/tr/ayet/108:2.md). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Tevhid ve şükür akidesi | Kurbanın yalnızca Allah adına kesilmesinin imanın zorunlu rüknü olması, putlar adına kan akıtmanın şirki temsil etmesi | İbadetin ve kan akıtmanın yalnızca Yaratıcıya tahsis edilmesi. |
| Fıkıh | Hedy ve kurban hükümleri | Devenin ayakta iken sol ön ayağı bağlanarak nahr edilmesi ile diğer hayvanların zebh edilme usulü; namazda ellerin göğüs üzerine konulması | Kesim tekniğinin ibadetteki sıhhat şartı ve namaz heyetindeki sünnet sınırları. |
| Tefsir | Müşrik adetlerinin reddi | Müşriklerin putları adına ibadet etmelerine karşılık, namazın ve kurbanın yalnızca Rabbe özgü kılınması | Tevhidî ibadetin biçimsel ve kalbî istikameti. |
| Hadis | Zilhicce kurbanı (Yevmü'n-Nahr) | Bayram namazından sonra kurban kesilmesi, hayvana eziyet edilmeden en seri şekilde canının alınması usulü | Nebevî sünnette kurbanın vakti, mekânı ve hayvanın canını süratle teslim alma adabı. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhidî kulluk ve kurban | En değerli varlığı adama | Şükrü fiiliyata dökmek | Canın ve nimetin gerçek sahibini ikrar ederek şirk şaibesini ortadan kaldırır. | Güçlü |
| İlmi | Zooloji ve biyoloji | Hızlı ve acısız kan tahliyesi | Canı süratle sonlandırmak | Kalbe ve beyne giden ana damarların kesiştiği göğüs çukurunu hedef alarak hayvana asgari acı verir. | Kesin |
| Siyasi | Toplumsal duruş ve sebat | Batıla karşı göğüs germe | Hakikati cepheden savunmak | Tehdit ve baskılara karşı geri adım atmaksızın dosdoğru yönelerek izzeti muhafaza eder. | Muhtemel |
| İktisadi | Servetin dolaşımı ve infak | Büyükbaş ve deve varlığını paylaşma | Sosyal adaleti sağlamak | Toplumun en değerli sermayesini kurban yoluyla ihtiyaç sahiplerine dağıtarak tekelciliği kırar. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Basınçlı akışkan hattında kritik tahliye noktası | Yüksek debili bir kapalı devrenin en stratejik birleşim noktasından kontrollü olarak açılarak potansiyel enerjinin hızla sıfırlanması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kriz anında cepheden yüzleşme ve nihai fedakarlık | Bireyin veya topluluğun varoluşsal bir tehdit karşısında kaçış yollarını terk ederek tam cepheden göğüs germesi ve en değerli unsurunu feda etmesi. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir et tedariki veya kan dökme işlemine indirgeyerek göğüsleme, yönelme ve en kıymetliyi adama boyutunu dışarıda bırakmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Namazla eşleşen, tevhidî aidiyetin en üst seviyede tescillendiği, devenin cüssesiyle temsil edilen en büyük maddi değeri ve bedenin en ön cephesini Allah'a vakfetme bütünlüğü. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetteki emri mekanik bir kasaplık eylemine indirgemek; böylece surenin ebter suçlamasına karşı getirdiği ontolojik bereket ve cephe alış cevabını kavrayamamak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Tek bir ayette (Kevser [108:2](https://lisan.digital/tr/ayet/108:2.md)) geçmesine rağmen, Kur'an'ın kurban anlayışını pagan gelenekten koparıp tevhide bağlayan, namaz ile fedakarlığı birleştiren kilit bir eylemi temsil eder. |
| Hangi ayet groupsunda belirleyicidir? | Kurban, hac kurbanları (hedy hükümleri), namazın rükünleri ve şirk adetlerinin reddedildiği bağlamlarda kavramsal eksendir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kurbanın kandan hoşlanan bir ilaha bedel sunma olduğu yönündeki müşrik algıyı yıkar; canın ve nimetin yegane sahibine şükür ve toplumsal dayanışma için göğüs göğüse bir yöneliş olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Devenin göğsünün üst kısmındaki çukura kargı saplayarak kanını akıtmak; göğüs bölgesini öne çıkarıp doğrudan hedefe dönmek.
- Soyut anlam: En değerli varlığı ve bedenin en açık, savunmasız ön cephesini mutlak Hakikate adayarak şirk unsurlarından arınmak ve fedakarlıkta bulunmak.
- Sistematik karşılık: İbadet sisteminde namazın bedeni yönelişini, kurbanın ise iktisadi ve hayati boyutta mülkiyet bağını çözerek tevhide teslim oluşunu temsil eden eylem mekanizması.
- LaTeX modeli: $$O = \vec{D} \cdot \vec{F} + \lim_{\Delta t \to 0} \frac{\Delta E}{\Delta t}$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $\vec{D}$ doğrudan ve tavizsiz yöneliş vektörünü, $\vec{F}$ bedenin ve iradenin en açık ön cephesini (göğüsleme halini), $E$ feda edilen en değerli yaşamsal ve iktisadi enerjiyi, $t$ zamanı ve $O$ yönelişin nihai odağı olan tek ilahi mercii simgeler. Göğsün hedefle tam örtüşmesi ($\vec{D} \cdot \vec{F}$) ile en kıymetli kaynağın tereddütsüz tahliyesi ($\frac{\Delta E}{\Delta t}$), nahr eyleminin somuttan soyuta türeyen tevhidî yönelişini ve teslimiyet dinamiğini ifade eder.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AD%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [Kevser 108:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%B1/ayet/108:2.md) — وَانْحَرْ

فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ

Meal (IK): Öyleyse Rabbın için namaz kıl ve kurban kes.

## Sözlükler (11)

### ★ Akevler Sözlüğü

Burun deliği demektir. İçi boş kemik anlamına da gelmektedir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

النَحْرُ: موضع القلادة من الصدر، وهو المَنْحَرُ. والمَنحَرُ أيضاً: الموضع الذي يُنْحَرُ فيه الهَدِيُ وغيره. ونَحْرُ النهارِ: أوَّله. والنَحْرُ في اللَبَّةِ: مثل الذبح في الحَلْقِ. ورجلٌ مِنْحارٌ، وهو للمبالغة يوصَف بالجود. ومن كلام العرب: إنَّه لَمِنْحارٌ بَوائِكَها، أي يَنْحَرُ سِمانَ الإبل. ونَحَرْتُ الرجلَ: أصبن نحرَهُ، وكذلك إذا صرت في نَحْرِهِ. والنَحيرَةُ: آخر يومٍ من الشهر. قال الكميت يصف فعل الأمطار بالديار:
والغَيْثُ بالمُـتَـألِّـقـاتِ من الأَهِلَّةِ والنَواحِرْ
وقال أبو الغوث: النَحيرَةُ: آخر ليلةٍ من الشهر مع يومها، لأنَّها تَنْحَرُ الشهرَ الذي بعدها. أي تصير في نَحْرِهِ، أو تصيب نَحْرَهُ، فهي ناحِرَةٌ، والجمع النَواحِرْ. واحتجَّ بقول ابن أحمر الباهليّ:
ثم اسْتَمَرَّ عليها واكِفٌ هَمِـعٌفي ليلةٍ نَحَرَتْ شوَّالَ أو رَجَبا
والنِحْريرُ: العالِمُ المُتْقِنُ. والناحِرانِ: عِرقان في صدر الفرس. ودائرةُ الناحِرِ تكون في الجِرانِ إلى أسفل من ذلك. ويقال: انْتَحَرَ الرجل، أي نَحَرَ نفسه. وفي المثل: "سُرِقَ السارقُ فانْتَحَرَ". وانْتَحَرَ القومُ على الشيء، إذا تَشاحُّوا عليه حِرصاً. وتَناحَروا في القتال.

##### Türkçe

**النَحْرُ**: göğsün gerdanlık yeri; o, **المَنْحَرُ**’dır. Ve **المَنحَرُ** da: **الهَدِيُ** ve başkasının boğazlandığı yer. Ve **نَحْرُ النهارِ**: onun evveli. Ve **النَحْرُ** **اللَبَّةِ**’dedir: **الحَلْقِ**’ta boğazlama gibi. Ve bir adam **مِنْحارٌ**dur; o, mübalağa içindir, cömertlikle nitelenir. Arapların sözünden: “Şüphesiz o, onun **بَوائِكَها**’sının **لَمِنْحارٌ**’udur”; yani semiz develeri boğazlar. Ve “**نَحَرْتُ الرجلَ**”: onun **نحرَهُ**’unu isabet ettim; yine, onun **نَحْرِهِ**’nde olduğun zaman da böyledir. Ve **النَحيرَةُ**: ayın son günü. **الكميت** yağmurların diyarlar üzerindeki fiilini vasfederek dedi:
والغَيْثُ بالمُـتَـألِّـقـاتِ من الأَهِلَّةِ والنَواحِرْ
Ve **أبو الغوث** dedi: **النَحيرَةُ**: ayın son gecesi, günüyle birlikte; çünkü o, ondan sonraki ayı boğazlar; yani onun **نَحْرِهِ**’nde olur, yahut onun **نَحْرَهُ**’unu isabet eder; böylece o **ناحِرَةٌ**’dir; çoğulu **النَواحِرْ**. Ve **ابن أحمر الباهليّ**’nin sözüyle delil getirdi:
ثم اسْتَمَرَّ عليها واكِفٌ هَمِـعٌفي ليلةٍ نَحَرَتْ شوَّالَ أو رَجَبا
Ve **النِحْريرُ**: sağlam (muhkem) âlim. Ve **الناحِرانِ**: atın göğsünde iki damardır. Ve **دائرةُ الناحِرِ** **الجِرانِ**’da, bundan aşağıya doğru olur. Ve denir: “**انْتَحَرَ الرجل**”; yani kendini boğazladı. Ve meselde: “**سُرِقَ السارقُ فانْتَحَرَ**”. Ve “**انْتَحَرَ القومُ**” bir şey üzerine; ona hırsla çekiştikleri zaman. Ve savaşta **تَناحَروا**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

#### Madde başı: *نحر

(باب النون والحاء وما يثلثهما)
(*نحر)  النون والحاء والراء. كلمة واحدة يتفرّعُ منها كلماتُ الباب. هي النَّحْر للإنسانِ وغيره، والجمع نُحور. والنَّحْر: البَزْل([1]) في النَّحْر. ونَحَرتُ البعيرَ نَحْراً. والنَّاحِران: عِرْقان في صَدر الفَرَس. ودائرة النَّاحر تكون في الجران إلى أسفَلَ من ذلك. وانتَحَروا على الشَّيء: تشاحُّوا عليه حِرصاً، كأنَّ كلَّ واحدٍ منهم يريد نَحرَ صاحبِه. ويقال: النَّحيرة: آخرُ يومٍ من الشَّهر، لأنّه ينحر الذي يدخل([2])، وأظن معنى يَنحره يَلِي نَحْرَه. والعالم بالشّيء المجرِّب نِحْرِير، وهو إن كان من القياس الذي ذكرناه، بمعنى أنّه ينحر العلمَ نحراً، كقولك: قَتلتُ هذا الشَّيءَ عِلْماً.
 (نحز)  النون والحاء والزاء أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدهما على معنى النَّخس والدّقّ، والآخر على امتدادٍ في شيء.
فالأول النَّحْز: النَّخْس. ونَحَزَه نَحْزاً. والراكب يَنْحَزُ بصدره واسِطةَ الرَّحْل. ونَحزْتُ النّاقةَ برِجلي: ركلتُها. والنَّاحز: أن يصيب المِرفَقُ كركرةَ البعير، يقال به ناحِز. والنُّحَاز: داءٌ يأخذ الإبل في رِئاتها. والقياس فيهما واحد.
ومن الباب نَحَز الشَّيءَ: دقَّه. والمِنحاز: شيء يُدَقُّ فيه الأشياء.
والأصل الآخر: النَّحِيزة: طِبَّةٌ تكونُ في الأرض ممتدة كالفَرسَخ. والنّحائز: نَسَائِجُ كالحُزُم والشُّقَق العريضة، تكون للرِّحال. ويقولون: النَّحيزة: طبيعة الإنسان. والذي نقوله([3]) أنَّ النَّحيزة على معنى التَّشبيه، وإنَّما يُراد بها الحال التي كأنَّه نُسِجَ عليها، فيقولون: هو ضعيفُ النَّحيزة، أي هذه الحالُ منه ضعيفة.
(نحس)  النون والحاء والسين أصلٌ واحد يدلُّ على خِلاف السَّعد. ونُحِسَ هو فهو مَنحوس. والنُّحَاس: الدُّخَان لا لَهَبَ فيه. قال:
* شياطين يُرمَى بالنُّحاسِ رَجيمُها *
والنُّحَاس من هذه الجواهرِ كأنه لمَّا خالف الجواهرَ الشَّريفَةَ كالذَّهب والفِضّة سُمِّي نُحَاساً. هذا على وجه الاحتمال. ويقال: يومٌ نَحْسٌ ويومٌ نَحِسٌ. وقرئ: {في أيَّامٍ نَحِسَاتٍ. [فصلت 16]. و نَحْسَاتٍ([4]).
ويحتمل أنَّ النُّحاس: الأصل، على ما ذكره بعضهم، ولمَّا كان أصلاً لكثيرٍ من الجواهر قيل لمبلغ أصلِ الشَّيء نُحاس.
(نحص)  النون والحاء والصاد كلمةٌ واحدة، هي النَّحُوص: الأتَان الحائل في شعر امرئ القيس. قال:
أرَنَّ عليه قارباً وانتحَتْ لهُ *** طُوَالةُ أرساغِ اليدينِ نَحوصُ([5]) (نحض)  النون والحاء والضاد كلمةٌ واحدة، وهي اللَّحْم. يقال لِلَّحْم نَحْض. وامرأةٌ نَحِيضة: كثيرة اللَّحم، فإذا ذَهَب لحمها فَمنحوضَة، من قولهم: نحضْتُ العَظْم: أخذتُ ما عليه من لَحم. ويقولون: نَحَضْت السِّنانَ: رقّقته، كأنَّك لما رقَّقته أخذت عنه نَحضَه. (نحط)  النون والحاء والطاء كلمةٌ تدلُّ على حكايةِ صوت. من ذلك النَّحِيط كالزَّفير. والنَّحَّاط: الرّجل المتكبِّر ينحطُ من الغَيظ. والنَّحْطة: داءٌ يأخذ الإبل في صَدرها تَنحَطُ منه فلا تكاد تَسلم معَه.
(نحف)  النون والحاء والفاء كلمةٌ تدلُّ على دِقّة وذُبول. نحو([6]) نَحُف الرّجُل نحافةً فهو نحيف، إذا قلَّ لحمُه وهُزِل. وهُم نِحافٌ.
(نحل)  النون والحاء واللام كلماتٌ ثلاث: الأولى تدلُّ على دِقّةٍ وهُزال، والأخرى على عطاء، والثالثة على ادِّعاء.
فالأولى نَحَل جِسُمه نُحولاً فهو ناحل، إذا دقَّ، وأنْحلَه الهمُّ. والنَّواحل: السُّيوف التي رَقَّت ظُباتُها من كثرة الضَّرْب بها.
والثانية: نَحلْتُه كذا، أي أعطيتُه. والاسم النُّحْل. قال أبو بكر([7]): سمِّي الشَّي المُعطَى النُّحْلان. ويقولون: النُّحْل: أن تُعطِيَ شيئاً بلا استِعْواض. ونَحَلْتُ المرأةَ مَهْرَها* نِحلةً، أي عن طِيب نَفْسٍ من غير مطالَبة. كذا قال المفسِّرون في قوله تعالى: ﴿وَآتُوا النِّسَاءَ صَدُقَاتِهِنَّ نِحْلَةً﴾ [النساء 4].
والثالثة قولهم: انْتحَلَ كذا، إذا تعاطاه وادَّعاء. وقال قوم: انتحلَه، إذا ادّعاه مُحِقّاً؛ وتَنَحَّله، إذا ادَّعاه مُبطِلاً. وليس هذا عندنا بشيء. ومعنى انتحل وتَنَحَّل عندنا سواء. والدليل على ذلك قولُ الأعشى:
فكيف أنا وانتحالِي القوَا *** فِ بعدَ المشيبِ كفى ذاك عارا([8])(نحو)  النون والحاء والواو كلمةٌ تدلُّ على قصد. ونحوْتُ نَحْوَه. ولذلك سمِّي نَحْوُ الكلام، لأنه يَقصِد أصول الكلام فيتكلمُ على حَسَب ما كان العرب تتكلَّم به. ويقال إنَّ بني نَحْوٍ: قومٌ من العرب([9]). وأمّا [أهل([10])] المَنْحَاةِ فقد قيل: القوم البُعَداء غيرُ الأقارب.
ومن الباب: انتحَى فلانٌ لفلانٍ: قصَدَه وعَرَض له.
(نحي)  النون والحاء والياء كلمةٌ واحدة، هي النِّحْي: سِقاء السَّمْن.
(نحب)  النون والحاء والباء أصلانِ: أحدهما يدلُّ على نَذْرٍ وما أشبَهَه من خَطَر أو إخطار شيء، والآخر على صوتٍ من الأصوات.
فالأوّل: النَّحْب: النَّذْر. وسار فلانٌ على نَحْبٍ، إذا جهد، فكأنَّه خاطَرَ على شيءٍ فَجدَّ. قال:
* كما سار عن إحدى يديه المُنَحِّبُ([11]) *
أي المُخاطِر. وقد كان التَّنْحِيب([12]) في العرب، وهو كالمخاطَرة، تقول: إن كان كذا فلك عليَّ كذا وإلاَّ فلي عليك. وجاء الإسلامُ بالنَّهي عنه. ومنه ناحَبْتُه إلى فلانٍ، إذا حاكمتَه. والقياسُ فيهما واحد. وكذا النَّحْب: الموت، كأنَّه نذْرٌ ينذُِرُهُ الإنسان يَلزَمُه الوفاءُ به، ولا بُدَّ له منه.
والأصل الآخر النَّحيب: [نحيبُ] الباكِي، وهو بكاؤُه مع صوتٍ وإعوال. ومنه النُّحَاب: سُعال الإبل. ونَحَب البعيرُ يَنْحَب.
(نحت)  النون والحاء والتاء كلمة تدل على نَجْرِ شيءٍ وتسويتهِ بحديدة. ونَحَتَ النَّجَّار الخشبةَ ينحَتُها نحتاً. والنَّحيتة: الطَّبيعة، يريدون الحالةَ التي نُحِت عليها الإنسان، كالغريزة التي غُرِز عليها الإنسان. وما سقط من المنحوت نُحاتَةٌ.
--------------ـــ
([1]) البزل: الشق. وفي الأصل: "النزل".
([2]) في اللسان: "لأنها تنحر الذي يدخل بعدها أي، تصير في نحره فهي ناحرة".
([3])  في الأصل: "يقوله".
([4]) من الآية 16 في سورة فصلت. وقراءة "نحسات" بفتح فسكون هي قراءة الحرميين وأبي عمرو والنخعي وعيسى والأعرج. تفسير أبي حيان (7: 490). والحرميان هما نافع وابن كثير. غيث النفع للصفاقسي 18.
([5])  ديوان امرئ القيس برواية الطوسي (مخطوطة دار الكتب)، وفيه: "أرن عليها".
([6])  كذا وردت هذه الكلمة، وأراها مقحمة.
([7]) الجمهرة (2: 192).
([8]) ديوان الأعشى 41 واللسان (نحل). والقواف، هي القوافي، مثل ما جاء في قول الله: ﴿وجفان كالجواب﴾ [سبأ 13]، أي كالجوابي. وفي الديوان: "فما أنا أم ما انتحالي القواف".
([9]) في اللسان: "بطن من الأزد". وهم في الاشتقاق 300 بنو نحو بن شمس.
([10]) التكملة من المجمل واللسان.
([11])  للكميت، كما في اللسان (نحب) وروايته فيه: "كما صار". وصدره:
* يخدن بنا عرض الفلاة وطولها *
([12])  في الأصل: "النحيب".

ـ

##### Türkçe

(باب **النون** ve **الحاء** ve ikisini üçleyen şey)

(*نحر)  **النون** ve **الحاء** ve **الراء**. Tek bir kelime; ondan babın kelimeleri dallanır. O, insan ve başkası için **النَّحْر**’dır; çoğulu **نُحور**. Ve **النَّحْر**: **البَزْل**([1])’dir; **النَّحْر**’da. Ve “deveyi **نَحْراً** boğazladım”. Ve **النَّاحِران**: atın göğsünde iki damardır. Ve **النَّاحر** dairesi **الجران**’da, bundan daha aşağıda olur. Ve “şey üzerine **انتَحَروا**”: ona karşı hırsla çekiştiler; sanki onlardan her biri arkadaşının boğazını kesmek istiyor. Ve denir ki: **النَّحيرة**: ayın son günü; çünkü gireni boğazlar([2]); ve zannederim **يَنحره**’nin manası, onun boğazını izler. Ve şey hakkında bilen, tecrübeli olan **نِحْرِير**’dir; ve o, eğer zikrettiğimiz kıyastan ise, manası: ilmi boğazlar gibi boğazlar; senin “bu şeyi ilimce öldürdüm” demen gibi.

(نحز)  **النون** ve **الحاء** ve **الزاء** iki sahih asıldır; ikisinden biri **النَّخس** ve vurup ezme manasına delalet eder, diğeri bir şeyde uzamaya.
Birincisi **النَّحْز**: **النَّخْس**. Ve onu **نَحْزاً** **نَحَزَه**. Ve binen, göğsüyle semerin ortasını **يَنْحَزُ**. Ve “dişi deveyi ayağımla **نَحزْتُ**”: onu tekmeledim. Ve **النَّاحز**: dirseğin devenin göğüs çıkıntısına isabet etmesidir; onunla **ناحِز** denir. Ve **النُّحَاز**: develeri akciğerlerinde tutan bir hastalıktır. Ve ikisinde kıyas birdir.
Ve babdandır: “şeyi **نَحَز**”: onu dövdü/ezdi. Ve **المِنحاز**: içinde şeylerin dövüldüğü bir şeydir.
Ve diğer asıl: **النَّحِيزة**: yerde fersah gibi uzanmış bir tümsektir. Ve **النّحائز**: kuşaklar ve geniş yarıklar gibi dokumalardır; semerler içindir. Ve derler ki: **النَّحيزة**: insanın tabiatı. Bizim söylediğimiz([3]) şudur ki: **النَّحيزة** teşbih manası üzerinedir; onunla ancak, sanki onun üzerine dokunmuş olduğu hâl kastedilir; derler ki: “o **ضعيفُ النَّحيزة**’dir”, yani bu hâl ondan zayıftır.

(نحس)  **النون** ve **الحاء** ve **السين** tek bir asıldır; saadetin zıddına delalet eder. O **نُحِسَ**; o hâlde o **مَنحوس**’tur. Ve **النُّحَاس**: içinde alev olmayan dumandır. Dedi ki:
* Şeytanlar; onların recmedileni **بالنُّحاسِ** ile atılır *
Ve bu cevherlerden **النُّحَاس** sanki altın ve gümüş gibi şerefli cevherlere muhalefet edince **نُحَاساً** diye adlandırıldı. Bu, ihtimal yönündendir. Ve denir: **يومٌ نَحْسٌ** ve **يومٌ نَحِسٌ**. Ve okundu: {في أيَّامٍ **نَحِسَاتٍ**. [Fussilet 16]. Ve **نَحْسَاتٍ**([4]).
Ve muhtemeldir ki **النُّحاس**: asıldır; bazılarının zikrettiği üzere; ve birçok cevher için asıl olunca, şeyin aslının miktarına **نُحاس** denildi.

(نحص)  **النون** ve **الحاء** ve **الصاد** tek bir kelimedir; o, İmru’ul-Kays’ın şiirinde **النَّحُوص**’tur: gebe olmayan dişi eşek. Dedi ki:
أرَنَّ عليه قارباً وانتحَتْ لهُ *** طُوَالةُ أرساغِ اليدينِ **نَحوصُ**([5])

(نحض)  **النون** ve **الحاء** ve **الضاد** tek bir kelimedir; o da ettir. Ete **نَحْض** denir. Ve **امرأةٌ نَحِيضة**: çok etli; eti gidince **فَمنحوضَة**; onların “kemiği **نحضْتُ**: üzerindeki eti aldım” sözünden. Ve derler ki: “mızrak ucunu **نَحَضْت**”: onu incelttim; sanki onu inceltince ondan onun **نَحض**’ını almış oldun.

(نحط)  **النون** ve **الحاء** ve **الطاء** bir kelimedir; bir sesin taklidine delalet eder. Ondandır: **النَّحِيط**; nefes verme gibi. Ve **النَّحَّاط**: kibirli adam; öfkeden **ينحطُ**. Ve **النَّحْطة**: develeri göğüslerinde tutan bir hastalıktır; ondan **تَنحَطُ**; onunla neredeyse selamet bulmaz.

(نحف)  **النون** ve **الحاء** ve **الفاء** bir kelimedir; inceliğe ve zayıflayıp solmaya delalet eder. **نحو**([6]) “adam **نَحُف** **نحافةً**; o hâlde o **نحيف**’tir”: eti azaldığında ve zayıfladığında. Ve onlar **نِحافٌ**’dır.

(نحل)  **النون** ve **الحاء** ve **اللام** üç kelimedir: birincisi inceliğe ve zayıflığa delalet eder; diğeri bağışa; üçüncüsü iddiaya.
Birincisi: “bedeni **نَحَل** **نُحولاً**; o hâlde o **ناحل**’dir”: inceldiğinde; ve gam onu **أنْحلَه**. Ve **النَّواحل**: çok vurulmadan dolayı ağızları incelmiş kılıçlardır.
İkincisi: “ona şunu **نَحلْتُ**”, yani ona verdim. İsim **النُّحْل**’dür. Ebû Bekir([7]) dedi: verilen şeye **النُّحْلان** denildi. Ve derler ki: **النُّحْل**: bir şeyi karşılık istemeksizin vermendir. Ve “kadına mehirini **نَحَلْتُ** * **نِحلةً**”: yani gönül hoşluğuyla, talep olmaksızın. Müfessirler, Yüce Allah’ın şu sözü hakkında böyle dediler: ﴿وَآتُوا النِّسَاءَ صَدُقَاتِهِنَّ **نِحْلَةً**﴾ [Nisâ 4].
Üçüncüsü onların sözü: “şunu **انْتحَلَ**”, onu üstlendiğinde ve iddia ettiğinde. Ve bir kavim dedi: “onu **انتحلَه**”: onu haklı olarak iddia ettiğinde; ve “onu **تَنَحَّله**”: onu bâtıl olarak iddia ettiğinde. Bu, bizim yanımızda bir şey değildir. Bizim yanımızda **انتحل** ve **تَنَحَّل**’in manası birdir. Bunun delili A‘şâ’nın sözü:
فكيف أنا وانتحالِي القوَا *** فِ بعدَ المشيبِ كفى ذاك عارا([8])

(نحو)  **النون** ve **الحاء** ve **الواو** bir kelimedir; kasda delalet eder. “Onun yönüne **نحوْتُ**”. Bundan dolayı sözün **نَحْوُ**’u diye adlandırıldı; çünkü sözün asıllarını kasteder; böylece Arapların konuştuğu üzere konuşur. Ve denir ki: **بني نَحْوٍ**: Araplardan bir kavimdir([9]). Ama **المَنْحَاةِ** ehli hakkında denildi: uzak kavim; akraba olmayanlar.
Ve babdandır: “falanca, falancaya **انتحَى**”: onu kastetti ve ona yöneldi.

(نحي)  **النون** ve **الحاء** ve **الياء** tek bir kelimedir; o **النِّحْي**’dir: yağ tulumu.

(نحب)  **النون** ve **الحاء** ve **الباء** iki asıldır: birincisi adak ve ona benzer, bir şeyin tehlikesi yahut tehlikeye atılması manasına delalet eder; diğeri seslerden bir sese.
Birincisi: **النَّحْب**: adak. Ve “falanca bir **نَحْبٍ** üzere yürüdü”: çabaladı; sanki bir şey üzerine tehlikeye girdi de ciddileşti. Dedi ki:
* كما سار عن إحدى يديه **المُنَحِّبُ**([11]) *
Yani tehlikeye giren. Araplarda **التَّنْحِيب**([12]) vardı; o, tehlikeye atılma gibidir; dersin ki: eğer şöyle olursa bana karşı şunlar vardır, yoksa sana karşı bende şunlar vardır. İslâm onu yasaklamakla geldi. Ondandır: “onu falancaya kadar **ناحَبْتُه**”: onu muhakeme ettim. Ve ikisinde kıyas birdir. Ve yine **النَّحْب**: ölümdür; sanki insanın adadığı bir adaktır; onu yerine getirmek ona gerekir; ve ondan kaçınılmaz.
Diğer asıl **النَّحيب**: ağlayanın [**نحيبُ**]’idir; o, ses ve feryat ile ağlamasıdır. Ondandır **النُّحَاب**: develerin öksürüğü. Ve deve **نَحَب**; **يَنْحَب**.

(نحت)  **النون** ve **الحاء** ve **التاء** bir kelimedir; bir şeyi yontmaya ve onu demirle düzeltmeye delalet eder. Marangoz tahtayı **نَحَتَ**; onu **نحتاً** yontar. Ve **النَّحيتة**: tabiat; insanın üzerine yontulduğu hâli kastederler; insanın üzerine yerleştirildiği içgüdü gibi. Ve yontulandan düşen şeye **نُحاتَةٌ** denir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- النحر: موضع القلادة من الصدر. ونحرته: أصبت نحره، ومنه: نحر البعير، وقيل في حرف عبد الله: (فنحروها وما كادوا يفعلون) [البقرة/71] (وهي قراءة شاذة) وانتحروا على كذا: تقاتلوا تشبيها بنحر البعير، ونحرة الشهر ونحيره: أوله، وقيل: آخر يوم من الشهر (انظر: المجمل 3/858؛ واللسان (نحر) )، كأنه ينحر الذي قبله، وقوله: ﴿فصل لربك وانحر﴾ [الكوثر/ 2] هو حث على مراعاة هذين الركنين، وهما الصلاة، ونحر الهدي، وأنه لا بد من تعاطيهما، فذلك واجب في كل دين وفي كل ملة، وقيل: أمر بوضع اليد على النحر (قال ابن عباس: إن الله أوحى إلى رسوله أن ارفع يديك حذاء نحرك إذا كبرت للصلاة، فذاك النحر. الدر المنثور 8/650) وقيل: حث على قتل النفس بقمع الشهوة. والنحرير: العالم بالشيء والحاذق به.

##### Türkçe

- **النحر**: göğsün gerdanlık yeri. Ve **نحرته**: onun **نحر**’ını vurdum; bundan: **نحر البعير**. Ve Abdullah’ın harfinde şöyle denildi: (**فنحروها وما كادوا يفعلون**) [البقرة/71] (ve o, şâz bir kıraattir). Ve **انتحروا على كذا**: deve boğazlamaya benzetme olarak, savaştılar. Ve **نحرة الشهر** ve **نحيره**: onun başı; ve denildi ki: ayın son günü (bak: المجمل 3/858؛ واللسان (**نحر**) )؛ sanki kendinden öncekini boğazlar. Ve onun sözü: ﴿فصل لربك وانحر﴾ [الكوثر/ 2] bu iki rüknü gözetmeye teşviktir; ve onlar namaz ve kurbanlık boğazlamadır; ve ikisini yapmanın zorunlu olduğudur; böylece bu, her dinde ve her millette vaciptir. Ve denildi ki: eli **النحر** üzerine koymaya emirdir (İbn Abbas dedi: Allah, resulüne vahyetti ki: namaz için tekbir aldığında ellerini **نحر**’ının hizasına kaldır; işte bu **النحر**’dır. الدر المنثور 8/650). Ve denildi ki: şehveti bastırmakla nefsi öldürmeye teşviktir. Ve **النحرير**: şeyde âlim olan ve onda mahir olan.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ح ر
ضرب نحره ونحورهم‏.‏
ونه‏:‏ نحر البعير‏:‏ طعن في نحره نحراً ونحر الإبل وإبل منحرة وهذا منحر البدن وهذه مناحرها وهم نحّارون للجزر‏.‏
وتناحروا في الحرب‏.‏
ومن المجاز‏:‏ جاء في نحر النهار ونحر الشهر وناحرته ونحيرته‏.‏
وما أراه إلا في نحور الشهور ونحائرها ونواحرها‏.‏
قال الكميت‏:‏ والغيث بلالمتألقا - ت من الأهلّة في النواحر إذا وقع الغيث في أوّل الشهر كان غزيراً‏.‏
وجلس فلان في نحر فلان‏:‏ قابله ونحرته نحراً‏:‏ قابلته‏.‏
ومنازل القوم تتناحر وتتناوح وديارهم تنحر الطريق‏:‏ تقابله‏.‏
قال‏:‏ أبا حكم ها أنت عم مجالد وسيد أهل الأبطح المتناحر ونحر الأمور علماً‏.‏
ومنه‏:‏ هو نحرير من النحارير‏.‏
وعن زيد بن كثوة‏:‏ ما نحر هلالاً شمالٌ إلا وردته وصدور العيس مسنفةٌ والصبح بالكوكب الدريّ منحور وسئل جرير عن شعراء الإسلام فقال‏:‏ نبعة الشعر للفرزدق فقيل له ما تركت لنفسك فقال‏:‏ أنا نحرت الشعر نحراً‏.‏
وانتحروا على الأمر وتناحروا عليه‏:‏ تشاحّوا وحرصوا‏.‏
وفي مثل ‏"‏ سرق السارق فانتحر ‏"‏‏.‏
وطريق منتحر‏:‏ واسع بيّن‏.‏
قال أبو وجزة‏:‏ يعلو بهنّ قراديدا وراح له موعس في سواد الليل منتحر موطأ من وعس المكان يعسه إذا وطئه‏.‏
وانتحر السحاب‏:‏ انبعق بالمطر‏.‏
قال الراعي‏:‏ فمرّ على منازلها فألقى بها الأثقال وانتحر انتحارا وقال ابن ميادة‏:‏ أطاع لها نبت الخزامى وجادها بأوطانها غرّ السحاب المنحّر وتناحروا على الطريق وغيره‏:‏ تتابعوا عليه‏.‏
قال‏:‏ لقد ظلمتني عامر وتناحروا عليّ وما مثلي مجمران يقتل وتناحروا عن الطريق‏:‏ عدلوا عنه‏.‏
والعيس من عاسج أو واسج خبيباً ينحزن في جانبيها وهي تنسلب وقلقت نحائزها‏:‏ أنساعها الواحدة تحيزة‏.‏
وهو كريم النحيزة‏.‏
وبه نحازٌ‏:‏ سعال وهو منحوز‏.‏

##### Türkçe

ن ح ر
**نحره**’ini ve onların **نحور**’larını vurdu.

Ve ondan: **نحر البعير**: onun **نحر**’ına bir **نحر** ile mızrak sapladı; ve **نحر الإبل**: develeri boğazladı; ve **إبل منحرة**: boğazlanmış develer; ve bu, bedenin **منحر**’ıdır; ve bunlar onun **مناحر**’ıdır; ve onlar kesim için **نحّارون**’dur.

Ve savaşta birbirleriyle **تناحروا**.

Ve mecazdan: günün **نحر**’ında ve ayın **نحر**’ında geldi; ve onunla **ناحرته** ve **نحيرته**.

Ve onu ancak ayların **نحور**’larında ve onların **نحائر**’larında ve **نواحر**’larında görüyorum.

El-Kumeyt dedi:
Ve yağmur, parıldayan bir ıslaklıkla — hilâllerden **النواحر**’da; yağmur ayın başında düştüğünde bol olur.

Ve falan, falanın **نحر**’ında oturdu: ona karşı durdu; ve onu bir **نحر** ile **نحرته**: ona karşı durdum.

Ve kavmin konakları birbirine **تتناحر** ve **تتناوح**; ve onların yurtları yolu **تنحر**: ona karşı gelir.

Dedi:
Ey Ebû Hakem, işte sen Mücâlid’in amcasısın, ve karşı karşıya olan Ebṭaḥ ehlinin efendisi; ve işlerin **نحر**’ı, ilimce.

Ve ondan: o, **نحرير**’dir, **النحارير**’den.

Ve Zeyd b. Kaṯve’den: **شمالٌ** bir **هلالاً**’ı **نحر** etmedi ki onu geri çevirmiş olmasın; ve **العيس**’in göğüsleri **مسنفةٌ**; ve sabah, parlak yıldızla **منحور**. Cerîr’e İslâm şairleri hakkında soruldu da dedi: “Şiirin **نبعة**’sı el-Ferazdak’ındır.” Ona: “Kendin için ne bıraktın?” denildi; dedi: “Ben şiiri bir **نحر** ile **نحرت** ettim.”

Ve iş üzerinde **انتحروا** ve onun üzerinde **تناحروا**: çekiştiler ve hırslandılar.

Ve şu meselde: “Hırsız çaldı da **فانتحر**.”

Ve **طريق منتحر**: geniş, açık.

Ebû Vecze dedi:
Onlarla **قراديدا**’ları aşar; ve ona, gecenin karalığında **منتحر** bir **موعس** oldu; yerin **وعس**’ından, onu çiğnediğinde **يعسه**; yani onu çiğnedi.

Ve **انتحر السحاب**: yağmurla yarılıp boşandı.

Er-Râʿî dedi:
Onun konaklarının üzerinden geçti de oraya yükleri bıraktı; ve bir **انتحارا** ile **انتحر** etti. Ve İbn Miyâde dedi:
Ona **الخزامى**’nın bitişi itaat etti; ve onu yurtlarında, **المنحّر** parlak bulut suladı. Ve yol ve başkası üzerinde **تناحروا**: onun üzerinde ardı ardına geldiler.

Dedi:
Âmir bana zulmetti ve benim üzerime **تناحروا**; ve benim gibisi, öldürülen iki **مجمران** değildir.

Ve yoldan **تناحروا**: ondan saptılar.

Ve **العيس**: **عاسج**’den yahut **واسج**’den; **خبيباً**; onun iki yanında **ينحزن** ederler, o ise sıyrılıp gider; ve onun **نحائز**’i kaygılandı: onun kayışları; bir tanesi **تحيزة**.

Ve o, **النحيزة**’si kerimdir.

Ve onda **نحازٌ** vardır: öksürük; ve o **منحوز**’dur.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النَّحْرُ: الصَّدْر. والنُّحُورُ: الصدُور. ابن سيده: نَحْرُ الصدر أَعلاه، وقيل: هو موضعُ القلادة منه، وهو المَنْحَر، مدكر لا غير؛ صرح اللحياني بذلك، وجمعه نُحور لا يُكَسَّر على غير ذلك. ونَحَره ينْحَره نَحْراً: أَصاب نَحْرَه. ونَحَر البعيرَ ينحَره نحراً: طَعَنه في مَنْحَرِه حيث يبدو الحُلقوم من أَعلى الصدْر؛ وجَمَلٌ نَحِير في جمال نَحْرى ونُحَراء ونَحائِرَ، وناقة نَحِير ونَحِيرَة في أَنْيُق نَحْرى ونُحَرَاء ونَحائرَ. ويومُ النَّحر: عاشر ذي الحجة يومُ الأَضحى لأَن البُدْنَ تُنحر فيه. والمنْحَر: الموضع الذي يُنحر فيه الهدْي وغيره.
وتَناحَرَ القومُ على الشيء وانْتَحَرُوا: تَشاحُّوا عليه فكاد بعضهم يَنْحَر بعضاً من شِدّة حِرْصِهم، وتناحَرُوا في القِتال. والنَّاحِرَانِ والنَّاحِرَتانِ: عِرْقان في النحر، وفي الصحاح: الناحِران عِرْقانِ في صَدر الفَرَس. المحكم: والناحِرَتانِ ضِلعان من أَضلاع الزَّوْرِ، وقيل: هما الواهِنَتانِ، وقال ابن الأَعرابي: الناحِرَتان التَّرْقُوَتانِ من الناس والإِبِل وغيرهم. غيرُه: والجَوانِحُ ما رُفِع عليه الكَتِف من الدابة والبعير، ومن الإِنسان الدَّأْيُ، والدَّأْيُ ما كان من قِبَلِ الظهر، وهي سِتٌّ ثلاثٌ من كل جانب، وهي من الصدر الجوانح لِجُنُوحِها على القلب؛ وقال: الكتف على ثلاثة أَضلاع من جانب وستة أَضلاع من جانب، وهذه الستة يقال لها الدَّأَياتُ. أَبو زيد: الجوانح أَدنى الضلوع من المنحر، وفيهن الناحِرات وهي ثلاث من كل جانب، ثم الدَّأَياتُ وهي ثلاث من كل شقٍّ، ثم يبقى بعد ذلك ست من كل جانب متصلات بالشَّراسِيفِ لا يسمونها إِلا الأَضلاع، ثم ضِلَع الخَلْفِ وهي أَواخر الضلوع. ونَحْرُ النهار: أَولُه. وأَتيتُه في نَحْرِ النهار أَي أَوله، وكذلك في نَحْرِ الظهيرة. وفي حديث الهجرة: أَتانا رسول اللَّه ، صلى اللَّه عليه وسلم ، في نَحْرِ الظَّهِيرَةِ؛ هو حين تبلغ الشمس مُنتهاها من الارتفاع كأَنها وصَلَتْ إِلى النحر، وهو أَعلى الصدر. وفي حديث الإِفْكِ: حتى أَتينا الجيشَ في نَحْرِ الظهيرة. وفي حديث وابِصَةَ: أَتاني ابن مسعود في نَحْرِ الظهيرة فقلت: أَيَّةُ ساعةِ زيادةٍ ونُحُورُ الشُّهور: أَوائِلُها، وكل ذلك على المَثَلِ. والنَّحِيرَةُ: أَوّل يوم من الشهر، ويقال لآخر ليلة من الشهرِ نَحِيرَةٌ لأَنها تَنْحَرُ الهلال؛ قال الكميت: فَبادَرَ لَيْلَةَ لا مُقْمِرٍ،
نَحِيرَةَ شهرٍ لِشهرٍ سَِرَارَا
أَراد ليلة لا رَجُلٍ مُقْمِرٍ، والسِّرارُ: مردودٌ على الليلة، ونَحِيرَة: فعيلة بمعنى فاعلة لأَنها تَنْحَر الهلال أَي تَسْتقبِله، وقيل: النَّحِيرَة آخر يوم من شهر لأَنه يَنْحَر الذي يَدخل بعده، وقيل: النَّحِيرة لأَنها تنحَر التي قبلها أَي تستقبلها في نحرها، والجمع ناحِراتٌ ونَواحِرُ، نادران؛ قال الكميت يصف فعل الأَمطار بالديار: والغَيْثُ بالمُتَأَلِّقا
تِ من الأَهلَّة في النَّواحِرْ
(* قوله« والغيث إلخ» أورده الصحاح في مادة نحر، بالواو بدل في، فقال: والنواحر.)
وقال: النَّحِيرة آخر ليلة من الشهر مع يومها لأَنها تَنْحَر الذي يدخل بعدها أَي تصير في نحره، فهي ناحرة؛ وقال ابن أَحمر الباهلي: ثم اسْتمرّ عليه واكِفٌ هَمِعٌ،
في ليلة نَحَرَتْ شعبانَ أَو رجبا
قال الأَزهري: معناه أَنه يَستقبل أَوّل الشهر ويقال له ناحِرٌ. وفي الحديث: أَنه خرج وقد بَكَّروا بصلاة الضحى، فقال: نَحَرُوها نَحَرَهُمُ لله أي صَلَّوْها في أَول وقتها من نَحْرِ الشهر، وهو أَوله؛ قال ابن الأَثير: وقوله نحرهم الله يحتمل أَن يكون دعاءً لهم، أَي بكَّرهم الله بالخير كما بكَّروا بالصلاة في أَول وقتها، ويحتمل أَن يكون دعاءً عليهم بالنَّحْرِ والذبح لأنهم غَيَّروا وقتها؛ وقوله أَنشده ثعلب: مرفوعةٌ مِثلُ نَوْءِ السِّمَا
كِ، وافَقَ غُرَّةَ شهرٍ نَحِيرا
قال ابن سيده: أَرى نَحِيراً فعيلاً بمعنى مفعول، فهو هلى هذا صفة لِلْغُرَّة، قال: وقد يجوز أَن يكون النَّحِيرُ لغة في النَّحِيرة. والدَّارَانِ تَتناحَرَانِ أَي تَتقابلانِ، وإِذا استقبلتْ دَارٌ دَاراً قيل: هذه تَنْحَرُ تلك؛ وقال الفرّاء: سمعت بعض العرب يقول منازلُهم تَناحَرُ هذا بِنَحْرِ هذا أَي قُبالَتِهِ؛ قال وأَنشدني بعض بني أَسد: أَبا حَكَمٍ، هل أَنتَ عمُّ مُجالِدٍ،
وسيِّدُ أَهلِ الأَبْطَحِ المُتناحِرِ؟
وفي الحديث: حتى تُدْعَقَ الخيول في نَواحِرِ أَرضهم أَي مُقابِلاتِها؛ يقال: منازل بني فلان تَتَناحَرُ أَي تَتَقابَلُ؛ وقول الشاعر: أَوْرَدْتُهم وصُدورُ العِيسِ مُسْنَفَةٌ،
والصبحُ بالكَوكَبِ الدُّرِّيِّ مَنْحُورُ
أَي مستقبَلٌ. ونَحَرَ الرجلُ في الصلاة يَنْحَرُ: انتصب ونَهَدَ صَدْرُه. وقوله تعالى: فصلِّ لربك وانحرْ؛ قيل: هو وضع اليمين على الشمال في الصلاة؛ قال ابن سيده: وأَراها لغة شرعية، وقيل: معناه وانْحَرِ البُدْن، وقال طائفة: أُمِرَ بنحر النُّسك بعد الصلاة، وقيل: أَمر بأَن ينتصِب بنَحْره بإِزاء القبلة وأَن لا يلتفتَ يميناً ولا شمالاً؛ وقال الفراء: معناه استقبل القبلة بِنَحْرِك. ابن الأَعرابي: النَّحْرَة انتصاب الرجلُ في الصلاة بإِزاء المحراب.
والنَّحْرُ والنِّحْريرُ: الحاذق الماهر العاقل المجرِّب، وقيل: النِّحريرُ الرجل الطَّبِنُ الفطِن المُتْقِن البصِير في كل شيء، وجمعه النَّحارِير. وفي حديث حُذيفة: وُكِّلَتِ الفِتنةُ بثلاثة: بالحادِّ النحرير، وهو الفطِن البصير بكل شيء.
والنَّحْرُ في اللَّبَّة: مثلُ الذبح في الحلق. ورجل مِنْحار، وهو للمبالغة: يوصف بالجود. ومن كلام العرب: إِنه لَمِنْحارٌ بَوائِكَها أَي يَنْحَرُ سِمانَ الإِبلِ.
ويقال للسحاب إِذا انْعَقَّ بماء كثير: انْتَحَرَ انْتِحاراً؛ وقال الراعي:
فمرّ على منازِلِها، وأَلقى
بها الأَثْقالَ، وانْتَحر انْتِحارا
وقال عديّ بن زيد يصف الغيث:
مَرِحٌ وَبْلُهُ يَسُحُّ سُيُوبَ الـ
ـماءِ سَحّاً، كأَنه مَنْحُورُ
ودائرةُ الناحِرِ تكون في الجِرَانِ إِلى أَسفل من ذلك. ويقال: انْتَحر الرجلُ اي نَحَر نفسه. وفي المثل: سُرِقَ السارِقُ فانْتَحَر. وبَرَقَ نَحْرُهُ: اسم رجل؛ وأَورد الجوهري في نخر بيتاً لغَيلان بن حُريث شاهداً على مُنْخورِه لغة في الأَنْفِ وهو:
من لَدُ لَحْيَيْه إِلى مُنْخُورِه
قال ابن بري: صواب إِنشاده كما أَنشده سيبويه إِلى مُنْحُورِهِ، بالحاء. والمُنْحُورُ: النحر؛ وصف الشاعر فرساً بطول العنق فجعله يستوعب من حبله مقدار باعين من لحييه إِلى نَحْرِه.

##### Türkçe

**النَّحْرُ**: göğüs. Ve **النُّحُورُ**: göğüsler. İbn Sîde: Göğsün **نَحْرُ**’u onun en üstüdür; ve denildi ki: ondan gerdanlığın yeri olan mevzidir; ve o **المَنْحَر**’dır, yalnızca müzekkerdir; el-Lihyânî bunu açıkça söylemiştir; ve onun çoğulu **نُحور**’dur, bunun dışında bir şeye kırık çoğul yapılmaz. Ve **نَحَره ينْحَره نَحْراً**: onun **نَحْر**’una isabet etti. Ve **نَحَر البعيرَ ينحَره نحراً**: onu **مَنْحَرِه**’inde, boğazın göğsün üst tarafından göründüğü yerde mızrakladı; ve **جَمَلٌ نَحِير**: **جمال نَحْرى ونُحَراء ونَحائِرَ** içinde; ve **ناقة نَحِير ونَحِيرَة**: **أَنْيُق نَحْرى ونُحَرَاء ونَحائرَ** içinde. Ve **يومُ النَّحر**: Zilhicce’nin onuncusu, kurban bayramı günüdür; çünkü **البُدْنَ** onda boğazlanır. Ve **المنْحَر**: hedyin ve başkasının boğazlandığı yer.

Ve **تَناحَرَ القومُ على الشيء وانْتَحَرُوا**: onun üzerinde çekiştiler; öyle ki hırslarının şiddetinden neredeyse bazısı bazısını boğazlayacaktı; ve savaşta **تَناحَرُوا**.

Ve **النَّاحِرَانِ** ve **النَّاحِرَتانِ**: boğazda iki damardır; ve es-Sıhâh’ta: **الناحِران** atın göğsünde iki damardır. el-Muhkem: ve **الناحِرَتانِ** **الزَّوْرِ** kaburgalarından iki kaburgadır; ve denildi ki: onlar **الواهِنَتانِ**’dır. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الناحِرَتان** insanlardan, develerden ve başkalarından iki köprücük kemiğidir. Başkası: ve **الجَوانِحُ** binek hayvanında ve devede omuzun üzerine kaldırıldığı şeydir; insanda ise **الدَّأْيُ**’dir; ve **الدَّأْيُ** sırt tarafında olan şeydir; ve o altıdır, her yandan üçtür; ve onlar göğüsten **الجوانح**’tır, kalbin üzerine eğilmelerinden dolayı; ve dedi: omuz bir yanda üç kaburga, bir yanda altı kaburga üzerindedir; ve bu altıya **الدَّأَياتُ** denir. Ebû Zeyd: **الجوانح** **المنحر**’a en yakın kaburgalardır; ve onların içinde **الناحِرات** vardır, her yandan üçtür; sonra **الدَّأَياتُ** gelir, her yarımdan üçtür; sonra bundan sonra her yandan **الشَّراسِيفِ**’e bitişik altı kalır, onlara ancak **الأَضلاع** derler; sonra **ضِلَع الخَلْفِ** gelir, o kaburgaların sonlarıdır.

Ve **نَحْرُ النهار**: onun başlangıcıdır. Ve ona günün **نَحْرِ**’inde geldim, yani onun başında; aynı şekilde öğlenin **نَحْرِ**’inde. Hicret hadîsinde: Allah’ın Resûlü, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, bize öğlenin **نَحْرِ**’inde geldi; o, güneşin yükselmede en sonuna vardığı zamandır; sanki **النحر**’a ulaşmış gibidir; ve o göğsün en üstüdür. **الإِفْكِ** hadîsinde: nihayet orduya öğlenin **نَحْرِ**’inde geldik. Vâbisa hadîsinde: İbn Mes‘ûd öğlenin **نَحْرِ**’inde bana geldi; ben de dedim: hangi saat fazlalık? Ve **نُحُورُ الشُّهور**: onların başlangıçlarıdır; bütün bunlar temsil üzerinedir. Ve **النَّحِيرَةُ**: ayın ilk günüdür; ve ayın son gecesine **نَحِيرَةٌ** denir; çünkü o hilâli **تَنْحَرُ**; el-Kumeyt dedi:
فَبادَرَ لَيْلَةَ لا مُقْمِرٍ،
نَحِيرَةَ شهرٍ لِشهرٍ سَِرَارَا
Ay ışığı olan bir adamın olmadığı bir geceyi kastetti; ve **السِّرارُ**: geceye döndürülmüştür. Ve **نَحِيرَة**: **فعيلة** vezninde, **فاعلة** mânâsındadır; çünkü o hilâli **تَنْحَرُ**, yani onu karşılar; ve denildi ki: **النَّحِيرَة** bir ayın son günüdür; çünkü ondan sonra gireni **يَنْحَر**; ve denildi ki: **النَّحِيرة** ondan öncekini **تنحَر** diye; yani onun **نحر**’ında onu karşılar. Ve çoğulu **ناحِراتٌ** ve **نَواحِرُ**’dur; ikisi de nadirdir. el-Kumeyt, yağmurların diyarlar üzerindeki fiilini vasfederek dedi:
والغَيْثُ بالمُتَأَلِّقا
تِ من الأَهلَّة في النَّواحِرْ
(* Onun “والغيث إلخ” sözü, es-Sıhâh tarafından **نحر** maddesinde, **في** yerine **الواو** ile rivayet edilmiştir; şöyle dedi:
والنواحر.)
Ve dedi: **النَّحِيرة** ayın son gecesidir, günüyle birlikte; çünkü ondan sonra gireni **تَنْحَرُ**, yani onun **نحر**’ında olur; o hâlde o **ناحرة**’dır. İbn Ahmer el-Bâhilî dedi:
ثم اسْتمرّ عليه واكِفٌ هَمِعٌ،
في ليلة نَحَرَتْ شعبانَ أَو رجبا
el-Ezherî dedi: mânâsı, ayın ilkini karşılamasıdır; ve ona **ناحِرٌ** denir. Hadîste: kuşluk namazını erkene aldıkları hâlde çıktı; dedi ki: **نَحَرُوها نَحَرَهُمُ لله**; yani onu ayın **نَحْرِ**’ından, o da onun başı olmak üzere, vaktinin ilkinde kıldılar. İbnü’l-Esîr dedi: “**نحرهم الله**” sözü, onlar için bir dua olmayı muhtemel kılar; yani namazı vaktinin başında erkene aldıkları gibi Allah da onları hayırla erkene alsın; ve onlara karşı **النَّحْرِ** ve boğazlama ile bir beddua olmayı da muhtemel kılar; çünkü onlar onun vaktini değiştirdiler. Ve onun, Sa‘leb’in okuduğu şiir:
مرفوعةٌ مِثلُ نَوْءِ السِّمَا
كِ، وافَقَ غُرَّةَ شهرٍ نَحِيرا
İbn Sîde dedi: **نَحِيراً**’ı **فعيل** vezninde, **مفعول** mânâsında görüyorum; bu hâlde o, **لِلْغُرَّة** için sıfattır. Dedi: ve **النَّحِيرُ**’ün **النَّحِيرة** için bir lehçe olması da caizdir.

Ve **والدَّارَانِ تَتناحَرَانِ**: yani birbirine karşı dururlar; ve bir ev bir evi karşıladığında: “bu, şunu **تَنْحَرُ**” denir. el-Ferrâ dedi: Araplardan bazısını “onların meskenleri, bunun **نَحْرِ**’ı ile bunun **نَحْرِ**’ı **تَناحَرُ**” derken işittim; yani onun karşısıdır. Dedi: Benî Esed’den bazısı bana şu beyti okudu:
أَبا حَكَمٍ، هل أَنتَ عمُّ مُجالِدٍ،
وسيِّدُ أَهلِ الأَبْطَحِ المُتناحِرِ؟
Hadîste: “ta ki atlar onların toprağının **نَواحِرِ**’inde çamura batıncaya kadar”; yani onun karşı taraflarında. Denir ki: falan oğullarının meskenleri **تَتَناحَرُ**; yani karşı karşıyadır. Şairin sözü:
أَوْرَدْتُهم وصُدورُ العِيسِ مُسْنَفَةٌ،
والصبحُ بالكَوكَبِ الدُّرِّيِّ مَنْحُورُ
Yani karşılanmış. Ve **نَحَرَ الرجلُ في الصلاة يَنْحَرُ**: doğruldu ve göğsü yükseldi. Ve Yüce Allah’ın sözü: **فصلِّ لربك وانحرْ**; denildi ki: namazda sağ eli solun üzerine koymaktır. İbn Sîde dedi: ve onu şer‘î bir dil olarak görüyorum. Ve denildi ki: mânâsı **البُدْن**’ı boğazla. Ve bir topluluk dedi: namazdan sonra **النُّسك**’u boğazlamakla emrolundu. Ve denildi ki: **نَحْر**’ı ile kıbleye karşı doğrulması ve sağa sola dönmemesi emredildi. el-Ferrâ dedi: mânâsı, **نَحْرِك** ile kıbleyi karşılamandır. İbnü’l-A‘râbî: **النَّحْرَة** mihrabın karşısında namazda adamın doğrulmasıdır.

Ve **النَّحْرُ** ve **النِّحْريرُ**: usta, mahir, akıllı, tecrübeli (kimse). Ve denildi ki: **النِّحريرُ** her şeyde sağlam, anlayışlı, mükemmel, basiretli, zeki adamdır; ve onun çoğulu **النَّحارِير**’dir. Huzeyfe hadîsinde: fitne üç şeye vekil kılındı: **بالحادِّ النحرير**; ve o, her şeyde basiretli zeki olandır.

Ve **النَّحْرُ** **اللَّبَّة**’de, boğazda kesme gibi, gırtlakta kesme gibidir. Ve **رجل مِنْحار**: mübalağa içindir; cömertlikle vasfedilir. Arapların sözünden: “o, onun felâketlerinin **لَمِنْحارٌ**’ıdır”; yani semiz develeri boğazlar.

Ve buluta, çok su ile yarıldığında: **انْتَحَرَ انْتِحاراً** denir. er-Râ‘î dedi:
فمرّ على منازِلِها، وأَلقى
بها الأَثْقالَ، وانْتَحر انْتِحارا
Ve ‘Adiyy b. Zeyd, yağmuru vasfederek dedi:
مَرِحٌ وَبْلُهُ يَسُحُّ سُيُوبَ الـ
ـماءِ سَحّاً، كأَنه مَنْحُورُ
Ve **دائرةُ الناحِرِ** **الجِرَانِ**’da, bundan daha aşağıda olur. Ve denir ki: **انْتَحر الرجلُ**; yani kendini boğazladı. Ve meselde: “hırsız çalındı da **فانْتَحَر**.”

Ve **وبَرَقَ نَحْرُهُ**: bir adamın adıdır. Ve el-Cevherî, **نخر** maddesinde, Ghaylân b. Hurays’tan bir beyti, **مُنْخورِه**’nin burunda bir lehçe olduğuna şahit olarak getirdi; o:
من لَدُ لَحْيَيْه إِلى مُنْخُورِه
İbn Berrî dedi: onun doğru okunması, Sîbeveyh’in okuduğu gibi, **إِلى مُنْحُورِهِ**’dir; **الحاء** ile. Ve **المُنْحُورُ**: **النحر**’dır. Şair, bir atı boynun uzunluğu ile vasfetti; böylece onu, ipinden, iki arşın miktarını, iki çenesinden **نَحْرِه**’ine kadar kapsar kıldı.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ح ر * * النَّحْرُ * و * المَنْحَرُ * بوزن المَذْهب موضع القِلادة من الصدر والمَنْحَر أيضا موضع نَحْر الهَدْي وغيره و * النَّحْرُ * في اللَّبَّة كالذبح في الحلق وبابه قطع و * النِّحْرِيرُ * بوزن المِسكين العالم المُتقن و * انْتَحَرَ * الرجل * نَحَرَ * نفسه و * انْتَحَرَ * القوم على الشيء تشاحوا عليه حِرصا و * تَنَاحَرُوا * في القتال

##### Türkçe

* ن ح ر * * **النَّحْرُ** * ve * **المَنْحَرُ** * (vezin olarak **المَذْهب** vezninde): göğsün gerdanlık yeri; ve **المَنْحَرُ** ayrıca kurbanlık (hedy) ve başkasının boğazlanma yeri; ve **النَّحْرُ**, gırtlak çukurunda, boğazda kesme gibi olup; babı **قطع**’tır. Ve * **النِّحْرِيرُ** * (vezin olarak **المِسكين** vezninde): sağlam (mükemmel) bilen âlim. Ve **انْتَحَرَ** adam: **نَحَرَ** kendisini. Ve **انْتَحَرَ** kavim bir şey üzerinde: ona karşı çekiştiler, hırsla. Ve **تَنَاحَرُوا** savaşta.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

نحر الصدر: أعلاه. وقيل: النحر: هو الصدر بنفسه، كالمنحور، بالضم، قال غيلان:

  يستوعب البوعين من جريره                      من لد لحييه إلى منحـوره قال الصاغاني: ويروى: حنجوره، ويروى منخوره، بالخاء معجمة. أو النحر: موضع القلادة من الصدر، وهو المنحر، مذكر لا غير، صرح به اللحياني، ج نحور، لا يكسر على غير ذلك. نحره، ينحره، كمنعه، نحرا بالفتح، وتنحارا بالكسر: أصاب نحره. ونحر البعير ينحره نحرا: طعنه في منحره حيث يبدو الحلقوم من أعلى الصدر. وجمل نحير، كأمير، من جمال نحرى، كسكرى، ونحراء، بالضم ممدودا، ونحائر، وناقة نحير ونحيرة من أنيق نحرى ونحراء ونحائر. ويوم النحر: عاشر ذي الحجة الحرام يوم الأضحى، لأن البدن تنحر فيه. يقال: انتحر الرجل، إذا نحر، أي قتل نفسه. وفي مثل: سرق السارق فانتحر. وهو مجاز. من المجاز: انتحر القوم على الأمر، إذا تشاحوا عليه وحرصوا فكاد بعضهم ينحر بعضا، أي يقتل، كتناحروا. ويقال: تناحروا في القتال كذلك، ولكنه مستعمل في حقيقته. والناحرتان: عرقان في اللحي، هكذا في سائر النسخ. وفي اللسان، في النحر، كالناحران، وفي بعض النسخ: كالناحرين، وفي الصحاح: عرقان في صدر الفرس. في المحكم: الناحرتان: ضلعان من أضلاع الزور، أو هما الواهنتان. وقال ابن الأعرابي: الناحرتان: الترقوتان من الإبل والناس وغيرهم. وقال أبو زيد: الجوانح: أدنى الضلوع من المنحر، وفيهن الناحرات، وهي ثلاث من كل جانب، ثم الدأيات، وهي ثلاث من كل شق، ثم يبقى بعد ذلك ست من كل جانب متصلات بالشراسيف لا يسمونها إلا الأضلاع، ثم ضلع الخلف وهي أواخر الضلوع. من المجاز: جاء في نحر النهار ونحر الشهر، أي أوله، وكذلك نحر الظهيرة، كالناحرة، وفي حديث الإفك:  حتى أتينا الجيش في نحر الظهيرة  ، وهو حين تبلغ الشمس منتهاها من الارتفاع، كأنها وصلت إلى النحر، ج نحور. والنحيرة كسفينة: أول يوم من الشهر أو آخره، لأنه ينحر الذي يدخل بعده. وقيل: لأنها تنحر التي قبلها، أي تستقبلها في نحرها. وفي الحديث:  أنه خرج وقد بكروا بصلاة الأضحى فقال: نحروها نحرهم الله  أي صلوها في أول وقتها، من نحر الشهر وهو أوله. وقال ابن الأثير: وقوله: نحرهم الله، يحتمل أن يكون دعاء لهم أي بكرهم الله بالخير كما بكروا بالصلاة في أول وقتها، ويحتمل أن يكون دعاء عليهم بالنحر والذبح؛ لأنهم غيروا وقتها. أو النحيرة: آخر ليلة منه مع يومها، لأنها تنحر الذي يدخل بعدها، أي تصير في نحره، فهي ناحرة، فعيلة بمعنى فاعلة، قال ابن أحمر الباهلي:
  ثم استمر عليه واكف هـمـع                      في ليلة نحرت شعبان أو رجبا قال الأزهري: معناه أنه يستقبل أول الشهر، ويقال له ناحر، كالنحير، وبه فسر ما أنشده ثعلب:
  مرفوعة مثل نوء السمـا                      ك وافق غرة شهر نحيرا وقال ابن سيده: أرى نحيرا فعيلا بمعنى مفعول، ج ناحرات ونواحر، نادران. قال الكميت يصف فعل الأمطار بالديار:
  والغيث بالـمـتـألـقـا                      ت من الأهلة في النواحر من المجاز: الداران تتناحران، أي تتقابلان، يقال: منازل بني فلان تتناحر، أي تتقابل. وقال الفراء: سمعت بعض العرب يقول: منازلهم تتناحر، هذا بنحر هذا: أي قبالته، قال: وأنشدني بعض بني أسد:
  أبا حكم هل أنت عم مجالد                      وسيد أهل الأبطح المتناحر

  ونحرت الدار الدار، كمنع: استقبلتها، فهي تنحرها، وكذلك ناحرت، وهو مجاز. نحر الرجل في الصلاة: انتصب ونهد صدره، وبه فسر بعض قوله تعالى:  فصل لربك وانحر  أو نحر الرجل في الصلاة، إذا وضع يمينه على شماله، وبه فسرت الآية. قال ابن سيده: وأراها لغة شرعية، وقيل معناها: وانحر البدن، وقال طائفة: أمر بنحر النسك بعد الصلاة. قال في البصائر: ففيه تحريض على فضل هذين الركنين، وفعلهما، فإنه لا بد من تعاطيهما فإنه واجب في كل ملة. وقيل أمر بوضع اليد على النحر. قلت: وقال ابن القطاع: نحر الرجل: قام في الصلاة فرفع يديه عند ذلك. أو نحر: انتصب بنحره إزاء القبلة ولم يلتفت يمينا ولا شمالا. وقال الفراء في معنى الآية: أي استقبل القبلة بنحرك. وقال ابن الأعرابي: النحر: انتصاب الرجل في الصلاة بإزاء المحراب. وقال في البصائر: وقيل: فيه حث على قتل النفس بقمع الشهوة وكف النفس عن هواها. فحاصل ما ذكر من الأقوال سبعة، وزاد الصاغاني فقال عن قوم: وانحر، أي استقبل نحر النهار، أي أوله. فصارت الأقوال ثمانية. من المجاز: النحر والنحرير، بكسرهما: الحاذق الماهر العاقل المجرب، وقيل: النحرير: الرجل الطبن المتقن الفطن البصير بكل شيء، مأخوذ من قولهم: نحر الأمور علما، أي لأنه ينحر العلم نحرا، والجمع النحارير، وسئل جرير عن شعراء الإسلام قال: نبعة الشعر للفرزدق. قيل: فما تركت لنفسك? قال: أنا نحرت الشعر نحرا. قاله الزمخشري. وبرق نحره: لقب رجل، كتأبط شرا، وذرى حبا، وغيرهما. من المجاز: منتحر الطريق: سننه الواسع البين. من كلام العرب: إنه لمنحار بوائكها، أي ينحر سمان الإبل، وهو للمبالغة، يوصف بالجود. والمنحر: الموضع الذي ينحر فيه الهدي وغيره، والجمع المناحر. ومسجد النحر معروف بمنى، وكذلك المنحر بها. من المجاز: تناحروا عن الطريق: عدلوا عنه، كذا في الأساس. يقال: لقيته صحرة بحرة نحرة، منونات، أي عيانا، نقله الصاغاني، وقد سبق ذكر كل من صحرة وبحرة في محلهما. ومما يستدرك عليه: النحيرة: المنحورة. والناحر: أول الشهر. ونحر الصلاة: صلاها في أول وقتها. ونحائر الشهر: مقابلاتها. ورجل منحار، بالكسر: جواد. والمنحور: المستقبل، وبه فسر قول الشاعر:
  أوردتهم وصدور العيس مسنفةوالصبح بالكوكب الدري منحور وقال عدي بن زيد يصف الغيث:
  مرح وبله يسح سيوب ال                      ماء سحا كأنه منحـور أي مذبوح. ويقال للسحاب إذا انعق بماء كثير: قد انتحر انتحارا، قال الراعي:
  فمر على منازلها فألقـى                      بها الأثقال فانتحر انتحارا

  وهو مجاز. ودائرة الناحر: تكون في الجران إلى أسفل من ذلك. وقعد فلان في نحر فلان: قابله. ونحرته نحرا: قابلته. وتناحروا على الطريق وغيره، إذا تتابعوا عليه. وهو مجاز. والنحارية: قرية بمصر من أعمال الغربية. ونحيزة الرجل. كسفينة: طبيعته. والنحيزة أيضا: طرة تنسج ثم تخاط على الفساطيط شبه الشقة. والنحيزة: العرقة، وقال ابن شميل: النحيزة: طريقة سوداء كأنها خط مستوية مع الأرض خشنة لا يكون عرضها ذراعين وإنما هي علامة في الأرض من حجارة أو طين أسود. وقال الأصمعي: النحيزة: الطريق بعينه شبه بخطوط الثوب، وقال أبو زيد: النحيزة من الشعر يكون عرضها شبرا تعلق على الهودج يزينونه بها. وربما رقموها بالعهن. وقال أبو عمرو: النحيزة: النسيجة شبه الحزام يكون على الفساطيط التي تكون على البيوت تنسج وحدها وكأن النحائز من الطرق مشبهة بها. وقال أبو خيرة: النحيزة: الجبل المنقاد في الأرض، والأصل في جميع ما ذكر واحد، وهو الطريقة المستدقة. والنحيزة: واد في ديار غطفان، عن أبي موسى.

##### Türkçe

**نحر الصدر**: onun üst tarafı. Ve denildi: **النحر**: bizzat göğüstür; **المنحور** gibi, zamme ile. Ğaylân dedi ki:

  Cerîresinden iki kol boyunu tamamen kaplar                      iki çenesinin yanından **منحـوره**’una kadar
Es-Sağânî dedi: Ve şöyle rivayet edilir: **حنجوره**; ve **منخوره** rivayet edilir; **الخاء** mu‘ceme ile. Yahut **النحر**: göğüsten gerdanlık yeridir; o, **المنحر**’dır; yalnızca müzekkerdir, başkası değil; bunu el-Lihyânî açıkça söyledi; çoğulu **نحور**; bunun dışında kırık çoğul yapılmaz. **نحره، ينحره**; **منعه** gibi; fetha ile **نحرا** ve kesra ile **تنحارا**: onun **نحر**’ına isabet etti. Ve **نحر البعير ينحره نحرا**: onu **منحر**’ında, göğsün üst tarafından **الحلقوم**’un göründüğü yerde mızrakladı. Ve **جمل نحير**; **أمير** gibi; **جمال نحرى**’dan, **سكرى** gibi; ve zamme ile uzatılmış **نحراء**; ve **نحائر**. Ve **ناقة نحير** ve **نحيرة**; **أنيق نحرى**’dan ve **نحراء** ve **نحائر**. Ve **يوم النحر**: haram Zilhicce’nin onuncusu, Kurban Bayramı günü; çünkü **البدن** onda boğazlanır. Denir: **انتحر الرجل**; **نحر** ettiği zaman; yani kendini öldürdü. Ve bir meselde: **سرق السارق فانتحر**. Bu mecazdır. Mecazdan: **انتحر القوم على الأمر**; onun üzerinde çekiştikleri ve hırslandıkları zaman; öyle ki bazısı bazısını boğazlayacak gibi oldu; yani öldürür; **كتناحروا** gibi. Ve denir: **تناحروا في القتال** da böyledir; fakat o, hakikatinde kullanılmıştır. Ve **الناحرتان**: çenede iki damardır; bütün nüshalarda böyledir. Ve **اللسان**’da, **النحر** maddesinde: **كالناحران**; ve bazı nüshalarda: **كالناحرين**; ve **الصحاح**’ta: atın göğsünde iki damardır. **المحكم**’de: **الناحرتان**: **الزور** kaburgalarından iki kaburga; yahut onlar **الواهنتان**’dır. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الناحرتان**: develerden, insanlardan ve başkalarından iki köprücük kemiğidir. Ebû Zeyd dedi: **الجوانح**: **المنحر**’dan kaburgaların en yakınıdır; ve onların içinde **الناحرات** vardır; her yandan üçtür; sonra **الدأيات**; her taraftan üçtür; sonra bundan sonra her yandan **الشراسيف**’e bitişik altı kalır; onlara ancak **الأضلاع** derler; sonra **ضلع الخلف**; o da kaburgaların sonlarıdır. Mecazdan: **نحر النهار** ve **نحر الشهر**’da geldi; yani onun başı; ve aynı şekilde **نحر الظهيرة**; **كالناحرة** gibi. Ve **حديث الإفك**’te:  **حتى أتينا الجيش في نحر الظهيرة**  ; o, güneşin yükselişte nihayetine ulaştığı zamandır; sanki **النحر**’a ulaşmış gibidir; çoğulu **نحور**. Ve **النحيرة**; **سفينة** gibi: ayın ilk günü yahut sonu; çünkü ondan sonra gireni boğazlar. Ve denildi: çünkü ondan öncekini boğazlar; yani onu **نحر**’ında karşılar. Ve hadiste:  onun çıktığı ve onların Kurban namazını erken kıldıkları; bunun üzerine dedi ki: **نحروها نحرهم الله**  ; yani onu vaktinin ilkinde kıldılar; **نحر الشهر**’dan, o da onun başıdır. İbnü’l-Esîr dedi: Ve onun sözü **نحرهم الله**; onlara dua olması muhtemeldir; yani namazı vaktinin ilkinde erken kıldıkları gibi Allah da onları hayırla erkene alsın; ve onlara karşı boğazlama ve kesme ile beddua olması da muhtemeldir; çünkü onun vaktini değiştirdiler. Yahut **النحيرة**: onun son gecesi, günüyle birlikte; çünkü ondan sonra gireni boğazlar; yani onun **نحر**’ında olur; o halde o **ناحرة**’dır; **فعيلة** vezninde, **فاعلة** manasında. İbn Ahmer el-Bâhilî dedi ki:
  Sonra onun üzerinde devam etti, dökülen gözyaşı                      Şa‘bân’ı yahut Receb’i boğazlayan bir gecede
El-Ezherî dedi: manası, ayın başını karşılamasıdır; ve ona **ناحر** denir; **كالنحير** gibi. Ve bununla Sa‘leb’in okuduğunu tefsir etti:
  Yükseltilmiş, göğün yıldız doğuşu gibi                      bir ayın **غرة**’sine **نحيرا** olarak rastlayan
İbn Sîde dedi: **نحيرا**’yı, **مفعول** manasında **فعيل** görüyorum; çoğulu **ناحرات** ve **نواحر**; ikisi de nadirdir. El-Kumeyt, yağmurların diyarlar üzerindeki fiilini vasfederek dedi ki:
  Ve yağmur, parıldayanlarda                      hilallerden **النواحر**’da
Mecazdan: iki ev **تتناحران**; yani karşı karşıya gelirler. Denir: falan oğullarının menzilleri **تتناحر**; yani karşı karşıyadır. El-Ferrâ dedi: Bazı Arapların şöyle dediğini işittim: onların menzilleri **تتناحر**; bu, bunun **نحر**’ıyladır; yani onun karşısıdır. Dedi: Benî Esed’den biri bana şu beyti okudu:
  Ey Ebâ Hakem, sen Mücâlid’in amcası mısın                      ve karşı karşıya olan Ebṭaḥ ehlinin efendisi?

  Ve **نحرت الدار الدار**; **منع** gibi: onu karşıladım; o da onu karşılar; ve aynı şekilde **ناحرت**; bu mecazdır. **نحر الرجل في الصلاة**: doğruldu ve göğsünü kaldırdı; ve bununla Allah Teâlâ’nın şu sözü tefsir edildi:  **فصل لربك وانحر**  . Yahut **نحر الرجل في الصلاة**: sağını solunun üzerine koyduğu zaman; ve ayet bununla tefsir edildi. İbn Sîde dedi: Onu şer‘î bir dil görüyorum. Ve denildi: manası: **وانحر البدن**. Ve bir topluluk dedi: namazdan sonra **نحر النسك** ile emrolundu. **البصائر**’de dedi: Onda bu iki rüknün faziletine ve onları yapmaya teşvik vardır; çünkü onlara girişmek zorunludur; zira her millette vaciptir. Ve denildi: elin **النحر** üzerine konulmasıyla emrolundu. Dedim: İbnü’l-Kattâ‘ da dedi: **نحر الرجل**: namazda ayağa kalktı; o sırada ellerini kaldırdı. Yahut **نحر**: kıbleye karşı **نحر**’ıyla doğruldu ve sağa sola dönmedi. El-Ferrâ ayetin manasında dedi: yani **نحر**’ınla kıbleyi karşıla. İbnü’l-A‘râbî dedi: **النحر**: mihraba karşı namazda adamın doğrulmasıdır. **البصائر**’de dedi: Ve denildi: onda, şehveti bastırmakla ve nefsi hevasından alıkoymakla nefsi öldürmeye teşvik vardır. Böylece zikredilen görüşlerden hasıl olan yedidir; es-Sağânî artırdı ve bir kavimden şöyle dedi: **وانحر**; yani **نحر النهار**’ı karşıla; yani onun başını. Böylece görüşler sekiz oldu. Mecazdan: **النحر** ve **النحرير**; ikisinin de kesrası ile: usta, mahir, akıllı, tecrübeli. Ve denildi: **النحرير**: her şeyi iyi bilen, sağlam yapan, zeki, anlayışlı, basiretli adamdır; onların şu sözünden alınmıştır: **نحر الأمور علما**; yani çünkü o, ilmi **نحرا** ile boğazlar. Çoğulu **النحارير**. Cerîr’e İslâm şairleri hakkında soruldu; dedi: şiirin filizi el-Ferezdak’ındır. Denildi: peki kendine ne bıraktın? Dedi: ben şiiri **نحرا** ile boğazladım. Bunu ez-Zemahşerî söyledi. Ve **برق نحره**: bir adamın lakabıdır; **كتأبط شرا** ve **ذرى حبا** ve başkaları gibi. Mecazdan: **منتحر الطريق**: onun geniş, açık seçik yolu. Arapların sözünden: o, onun sürülerinin **منحار**’ıdır; yani semiz develeri boğazlar; bu, mübalağa içindir; cömertlikle vasfedilir. Ve **المنحر**: hedyin ve başkasının boğazlandığı yerdir; çoğulu **المناحر**. Ve **مسجد النحر** Minâ’da bilinir; ve aynı şekilde oradaki **المنحر**. Mecazdan: **تناحروا عن الطريق**: ondan saptılar; **الأساس**’ta böyledir. Denir: **لقيته صحرة بحرة نحرة**; tenvinli; yani göz göre göre; es-Sağânî nakletti; ve **صحرة** ile **بحرة**’nin her birinin zikri yerlerinde geçmişti. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **النحيرة**: **المنحورة**. Ve **الناحر**: ayın başı. Ve **نحر الصلاة**: onu vaktinin ilkinde kıldı. Ve **نحائر الشهر**: onun karşılıkları. Ve kesra ile **رجل منحار**: cömert. Ve **المنحور**: karşılayan; ve bununla şairin sözü tefsir edildi:
  Onları suya götürdüm; ve yük develerinin göğüsleri yukarı kalkık; ve sabah, parlak yıldızla **منحور**
Adî b. Zeyd, yağmuru vasfederek dedi ki:
  Sevinç ve bol; su sellerini döker                      döküşle; sanki o **منحـور**
yani boğazlanmış. Ve çok su ile yüklendiği zaman buluta denir: **قد انتحر انتحارا**. Er-Râ‘î dedi ki:
  Onun menzillerinin üzerinden geçti de attı                      orada yükleri; böylece **انتحر انتحارا**

Ve o, mecazdır. **دائرة الناحر**: **الجران**’da ondan aşağıya doğru olur. “Falan, falanın **نحر**’ında oturdu”: ona karşı durdu. “Onu **نحرا** **نحرته**”: ona karşı durdum. “Yol ve başkası üzerinde **تناحروا**”, onun üzerinde art arda geldikleri zaman. Ve o, mecazdır. **النحارية**: Mısır’da **الغربية** amellerinden bir köydür. **نحيزة الرجل**. **كسفينة**: tabiatı. **النحيزة** ayrıca: çadırlar üzerine, şakka benzeri, dokunup sonra dikilen bir saçak. **النحيزة**: **العرقة**; İbn Şümeyl dedi ki: **النحيزة**: sanki bir çizgi gibi, yerle aynı hizada, pürüzlü, siyah bir yol; genişliği iki arşın olmaz; ancak o, taşlardan yahut siyah çamurdan, yerde bir işarettir. el-Asmaî dedi ki: **النحيزة**: yolun bizzat kendisi; elbisenin çizgilerine benzetilmiştir. Ebû Zeyd dedi ki: **النحيزة** kıldan olur; genişliği bir karıştır; **الهودج** üzerine asılır; onunla süslerler. Bazen onu **بالعهن** ile nakşederler. Ebû Amr dedi ki: **النحيزة**: kuşak benzeri bir dokumadır; evler üzerinde bulunan çadırlar üzerinde olur; tek başına dokunur; sanki yollardan olan **النحائز** ona benzetilmiştir. Ebû Hayra dedi ki: **النحيزة**: yerde uzayıp giden dağ; ve zikredilenlerin hepsinde asıl birdir; o da incelmiş yol/izdir. **النحيزة**: Gatafân diyarında bir vadidir; Ebû Mûsâ’dan.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَحَرَ
1 نَحَرَ ذ , (A, Msb, K,) aor. نَحَرَ , (Msb, K,) inf. n. نَحْرٌ (S, Msb, K) and مَنْحَرٌ (Msb) and تَنْحَارٌ [an intensive form], (K,) He stabbed, or stuck, (A, K,) a camel, (A, TA,) or a beast, (Msb,) [but generally the former,] in his نَحْر, (A,) or in his مَنْحَر, (TA,) where the windpipe (حُلْقُوم) commences in the uppermost part of the breast; (K, TA;) [i. e., in the لَبَّة; for] نَحْرٌ in the لَبَّة is like ذَبْحٌ in the throat. (S.) [Hence,] يَوْمٌ النَّحْرِ [The day of the stabbing of the camels &c.]; (K;) and عِيدُ النَّحْرِ [the festival of the stabbing of the camels &c.]; (Msb;) the tenth of [the month] Dhu-l-Hijjeh; (K;) because then the camels and cows and bulls brought as offerings to Mekkeh, for sacrifice, are stabbed. (TA.) ― -b2- He slew. (TA.) ― -b3- نَحَرَهُ, aor. and inf. ns. as above, He hit, or hurt, his نَحْر. (K.) You say نَحَرْتُ الرَّجُلَ I hit, or hurt, the نَحْر of the man. (S.) -A2- [Hence,] نَحَرَ الأُمُورَ عِلْمًا (tropical:) [He mastered affairs, or the affairs, by knowledge, or science]: (A): he knew affairs soundly, or thoroughly. (Har, 2nd ed. of Paris, p. 95, Com.) And يَنْحَرُ العِلْمَ نَحْرًا (tropical:) [He masters knowledge, or science, indeed]. (A, K.) Jereer was asked respecting the Islلmee poets, and answered, نَبْعَةُ الشُّعَرَآءِ لِلْفَرَزْدَقِ [meaning, “ The bow, ” or “ the arrow, of the poets belongs to El-Farezdak; ” applying the term نبعة in this manner because bows and arrows were made of the tree called نَبْع]: so it was said, “ Then what hast thou left for thyself? ” and he answered, أَنَا نَحَرْتُ الشِّعْرَ نَحْرًا (tropical:) [I have mastered poetry indeed]. (A.) You say also, نَحَرْتُ الشَّىْءَ عِلْمًا (assumed tropical:) I knew the thing thoroughly, or superlatively well; as also قَتَلْتُهُ عِلْمًا. (Bd in iv. 156.) -A3- [Hence also,] نَحَرَ الصَّلَاةَ (tropical:) He performed, or recited, the prayer in the first part of its time. (TA.) ― -b2- نَحَرَهُمُ اللّٰهُ, occurring in a trad., may mean either (assumed tropical:) May God hasten to do them good, or may God slay them. (IAth.) -A4- [Hence also,] نَحَرْتُ الرَّجُلَ, (S, A,) inf. n. نَحْرٌ, (A,) (tropical:) I became opposite to the man; syn. صِرْتُ فِى نَحْرِهِ; (S;) I faced, or fronted, him; syn. قَابَلْتُهُ. (A, TA.) And نَحَرَ الدَّارُ الدَّارَ, [or نَحَرَت,] (K,) aor. نَحَرَ , (TA,) (tropical:) The house faced, or fronted, the house; (K, TA;) as also ↓ نَاحَرَت. (TA.) And دِيَارُهُمْ تَنْحَرُ الطَّرِيقَ (tropical:) Their houses face, or front, the road. (A.) [See also 6.] And Abu-lGheyth says, that the last night of the month, with its day, is called النَّحِيرَةُ for this reason, لِأَنَّهَا تَنْحَرُ الشَّهْرَ الَّذِى بَعْدَهَا, i. e., Because it becomes opposite to the month that is after it: or because it reaches the first part of the month that is after it. (S.)

3 نَاْحَرَ see 1, near the end.

تَنَاحَرُوا فِى القِتَالِ
6 تَنَاحَرُوا فِى القِتَالِ ذ (S, TA) They stabbed one another in the نَحْر, or slew one another, in fight. Here the verb is used in its proper sense. (TA.) ― -b2- [Hence,] تَنَاحَرَ القَوْمُ عَلَى الأَمْرِ, (A, K,) and عَلَيْهِ ↓ انتحروا, (S, A, K,) (tropical:) The people were mutually niggardly, or tenacious, or avaricious, of the thing, (S, A, K,) so that they almost slew one another. (K, * TA.) -A2- الدَّارَانِ تَتَنَاحَرَانِ (tropical:) The two houses face, or front, each other. (K.) [The like is also said in the A.] Fr. says, I have heard some of the Arabs say مَنَازِلُهُمْ تَنَاحَرُ, [for تَتَنَاحَرُ,] (tropical:) Their places of abode face, or front, one another; this is opposite to this. (TA.)

انتحر
8 انتحر ذ He (a man, S) stabbed himself in the نَحْر, (S,) or slew himself. (K.) It is said in a proverb, سُرِقَ السَّارِقُ فَانْتَحَرَ [The robber was robbed, and in consequence slew himself]: (S:) or سَرَقَ السَّارِقُ فَانْتَحَرَ [app. meaning, (tropical:) The robber robbed, and so occasioned his own slaughter: for it is said that the verb is here used tropically]. (TA; and so in a copy of the S, and of the A.) [The former reading, which I prefer, is given in Freytag's Arab. Prov, q. v., vol. i. p. 618.] ― -b2- (tropical:) It (a cloud) burst with much water. (A.) -A2- See also 6.

النَّحْرُ
النَّحْرُ ذ , (S, Msb,) or نَحْرُ الصَّدْرِ, (A, K,) The uppermost part of the breast, or chest; (A, K;) as also ↓ المُنْحُورُ: (Sb, IB, K:) or the place of the collar or necklace: (A, K:) or that part of the breast or chest which is the place of the collar or necklace; (S, Msb;) so accord. to A'Obeyd: (TA, art. ترب:) which is also called ↓ المَنْحَرُ: (S:) or the breast or bosom or chest itself: (TA:) or النُّحُورُ, the pl., is also applied to the breasts or chests: (Msb:) and النَّحْرُ, (A,) or ↓ المَنْحَرُ, (S, A, Msb, K, TA,) also signifies the part in which a camel is stabbed, or stuck; (A, TA; where the windpipe (حُلْقُوم) commences, in the uppermost part of the breast: (TA:) or the place where the هَدْى [or animal brought as an offering to Mekkeh or to the Kaabeh or to the Haram, such as a camel, cow, bull, sheep, or goat, to be sacrificed,] &c., is stabbed, or stuck: (S, K:) or the place, in the throat, where a beast is stabbed, or stuck: (Msb:) نَحْرٌ is masc., (Lh, K,) only: (Lh:) [or sometimes fem.: see an ex., voce تَرِبَ:] its pl. is نُحُورٌ, (A, Msb, K,) only: (TA:) and the pl. of ↓ مَنْحَرٌ is مَنَاحِرُ. (A.) -A2- نَحْرٌ also signifies (tropical:) The first, the first part, or the commencement, of the day; (S, K;) and of the month, (K,) as also ↓ نَاحِرٌ; (TA;) and of the ظَهِيرَة, which is when the sun has reached its highest point, [especially in summer,] as though it had reached the نَحْرٌ, as also ↓ نَاحِرَةٌ: (TA:) pl. نُحُورٌ. (K.) You say جَآءَ فِى نَحْرِ النَّهَارِ, &c., (tropical:) He came in the first part of the day, &c. (TA.) See also نَحِيرَةٌ. -A3- Also, قَعَدَ فُلَانٌ فِى نَحْرِ فُلَانٍ (tropical:) Such a one sat in front of such a one; facing him; opposite to him. (A.) And صَارَ فِى نَحْرِهِ [(tropical:) He, or it, became in front of, or opposite to, him, or it]. (S.) And هٰذَا بِنَحْرِ هٰذَا (tropical:) This is in front of, facing, or opposite to, this. (Fr, TA.)

نِحْرٌ
نِحْرٌ ذ : see نِحْرِيرٌ.

لَقِيتُهُ صَحْرَةً بَحْرَةً نَحْرَةً
لَقِيتُهُ صَحْرَةً بَحْرَةً نَحْرَةً ذ , with tenween, (assumed tropical:) I met him in open view. (Sgh, K.) See بَحْرَة and صَحْرَة.

نِحْرِيرٌ
نِحْرِيرٌ ذ (S, A, K) and ↓ نِحْرٌ (K) (tropical:) Soundly, or thoroughly, learned; (S;) or skilled or skilful, intelligent, experienced, (A, K, TA,) or, as some say, (TA,) sound in what he does, skilful and intelligent, knowing and skilful in everything: because he masters (يَنْحَرُ) knowledge or science: (A, K, TA:) pl. of the former, نَحَارِيرُ. (A.)

نَحِيرٌ
نَحِيرٌ ذ A camel [or other beast] stabbed, or stuck, (K. TA,) in the مَنْحَر, (TA,) where the windpipe (حُلْقُوم) commences, in the uppermost part of the breast; (K, TA;) and ↓ مَنْحُورٌ signifies [the same: and] slaughtered: (TA:) the former is masc. and fem., and the fem. is also نَحِيرَةٌ: (TA:) pl. of نحير, (K,) and of نحيرة, (TA,) نَحْرَى and نُحَرَآءُ and نَحَائِرُ. (K, TA.) ― -b2- (tropical:) A son devoted to be sacrificed: of the measure فَعِيلٌ in the sense of the measure مَفْعُولٌ. (Mgh.) -A2- ↓ النَّحِيرَةُ (tropical:) The first day of the month; [as also, app., الشَّهْرِ ↓ نَحْرُ, and ↓ نَاحِرَتُهُ, and ↓ نَحِيرَتُهُ:] or the last thereof; (K;) as also ↓ النَّاحِرُ: (TA:) or the last night thereof; (S, K;) as also النَّحِيرٌ: (K:) or the last night thereof with its day [i. e. the day immediately following]; as also ↓ النَّاحِرَةُ; because it becomes opposite to that which is next after it, or because it reaches to the first part thereof [or of the following month]: (Abu-l-Gheyth, S:) pl. نَوَاحِرُ (S, K) and نَاحِرَاتٌ, (K,) both extr. [as pls. of نَحِيرَةٌ, but reg. as pls. of نَاحِرَةٌ], (TA,) [and app. نَحَائِرُ, being agreeable with rule as pl. of نَحِيرَةٌ: or] نَحَائِرُ الشَّهْرِ signifies i. q. نُحُورُهُ: see نَحْرٌ. (TA.) You say also جَآءَ فِى نَحْرِ الشَّهْرِ, and نَاحِرَتِهِ, and نَحِيرَتِهِ, (tropical:) [app. signifying He came on the first day of the month.] And مَا أَرَاهُ اِلَّا فِى نُحُورِ الشُّهُورِ, and نَوَاحِرِهَا, and نَحَائِرِهَا, (tropical:) [app., I see him not save on the first days of the months.] (A.)

نَحِيرَةٌ
نَحِيرَةٌ ذ : see نَحِيرٌ.

نَحَّارٌ
نَحَّارٌ ذ : see مِنْحَارٌ.

نَاحرٌ
نَاحرٌ ذ and نَاحِرَةٌ: see نَحْرٌ and نَحِيرٌ. -A2- نَوَاحِرُ الأَرْضِ, [pl. of نَاحِرَةٌ,] (tropical:) The parts facing, in front of, or opposite to, the earth or land. (TA.)

المَنْحَرُ
المَنْحَرُ ذ : see النَّحْرُ, in two places.

مِنْحَارٌ
مِنْحَارٌ ذ an intensive epithet applied to a man, [A great slaughterer of camels; as also ↓ نَحَّارٌ:] and signifying (assumed tropical:) Liberal; bountiful; munificent; or generous. (S, TA.) You say اِنَّهُ لَمِنْحَارُ بَوَائِكِهَا Verily he is a [great] slaughterer of the fat camels: (S, K:) and هُمْ نَحَّارُونَ لِلْجُزُرِ [They are great slaughterers of camels]. (A.)

مَنْحُورٌ
مَنْحُورٌ ذ : see نَحِيرٌ. -A2- (tropical:) Faced, or fronted. (TA.)

المُنْخُورُ
المُنْخُورُ ذ : see النَّحْرُ.

##### Türkçe

نَحَرَ
1 **نَحَرَ** ذ , (A, Msb, K,) muzâri‘ı **نَحَرَ** , (Msb, K,) mastarı **نَحْرٌ** (S, Msb, K) ve **مَنْحَرٌ** (Msb) ve **تَنْحَارٌ** [mübalağa sigası], (K,) bir deveyi, (A, TA,) yahut bir hayvanı, (Msb,) [fakat genellikle birincisini,] onun **نَحْر**’inde, (A,) yahut onun **مَنْحَر**’inde, (TA,) yani nefes borusunun (**حُلْقُوم**) göğsün en üst kısmında başladığı yerde; (K, TA;) [yani **لَبَّة**’de; çünkü] **لَبَّة**’deki **نَحْرٌ**, boğazdaki **ذَبْحٌ** gibidir. (S.) [Bundan dolayı,] **يَوْمٌ النَّحْرِ** [develerin vb. **نَحْر** edilmesi günü]; (K;) ve **عِيدُ النَّحْرِ** [develerin vb. **نَحْر** edilmesi bayramı]; (Msb;) [ay] Zülhicce’nin onuncusu; (K;) çünkü o vakit kurban edilmek üzere Mekke’ye getirilen develer, inekler ve boğalar **نَحْر** edilir. (TA.) ― -b2- Öldürdü. (TA.) ― -b3- **نَحَرَهُ**, muzâri‘ı ve mastarları yukarıdaki gibi, onun **نَحْر**’ine vurdu yahut onu incitti. (K.) **نَحَرْتُ الرَّجُلَ** dersin: Adamın **نَحْر**’ine vurdum yahut onu incittim. (S.) -A2- [Bundan dolayı,] **نَحَرَ الأُمُورَ عِلْمًا** (mecaz:) işleri ilimle kavradı: (A): işleri sağlamca yahut bütünüyle bildi. (Har, 2nd ed. of Paris, p. 95, Com.) Ve **يَنْحَرُ العِلْمَ نَحْرًا** (mecaz:) ilmi gerçekten kavrar. (A, K.) Cerîr’e İslâmî şairler hakkında soruldu ve o da cevap verdi: **نَبْعَةُ الشُّعَرَآءِ لِلْفَرَزْدَقِ** [mânâsı: “Şairlerin yayı” yahut “şairlerin oku” Ferazdak’ındır; **نَبْع** denilen ağaçtan yaylar ve oklar yapıldığı için **نبعة** lafzını bu şekilde kullanarak]: bunun üzerine “Öyleyse kendin için ne bıraktın?” denildi; o da cevap verdi: **أَنَا نَحَرْتُ الشِّعْرَ نَحْرًا** (mecaz:) Ben şiiri gerçekten kavradım. (A.) Yine dersin: **نَحَرْتُ الشَّىْءَ عِلْمًا** (farazî mecaz:) şeyi bütünüyle yahut fevkalâde iyi bildim; bunun gibi **قَتَلْتُهُ عِلْمًا**. (Bd in iv. 156.) -A3- [Yine bundan dolayı,] **نَحَرَ الصَّلَاةَ** (mecaz:) namazı vaktinin ilk kısmında eda etti yahut okudu. (TA.) ― -b2- **نَحَرَهُمُ اللّٰهُ**, bir rivayette vârid olup iki mânâya gelebilir: (farazî mecaz:) Allah onlara iyiliği çabuklaştırsın; yahut Allah onları öldürsün. (IAth.) -A4- [Yine bundan dolayı,] **نَحَرْتُ الرَّجُلَ**, (S, A,) mastarı **نَحْرٌ**, (A,) (mecaz:) adamın karşısına geçtim; eş anlamlısı **صِرْتُ فِى نَحْرِهِ**; (S;) ona yüz yüze geldim; eş anlamlısı **قَابَلْتُهُ**. (A, TA.) Ve **نَحَرَ الدَّارُ الدَّارَ**, [yahut **نَحَرَت**], (K,) muzâri‘ı **نَحَرَ** , (TA,) (mecaz:) ev eve karşı oldu; (K, TA;) bunun gibi ↓ **نَاحَرَت**. (TA.) Ve **دِيَارُهُمْ تَنْحَرُ الطَّرِيقَ** (mecaz:) onların evleri yola karşıdır. (A.) [Bkz. ayrıca 6.] Ve Ebu’l-Gays der ki: ayın son gecesi, gündüzüyle birlikte, şu sebeple **النَّحِيرَةُ** diye adlandırılır: **لِأَنَّهَا تَنْحَرُ الشَّهْرَ الَّذِى بَعْدَهَا**, yani: Çünkü kendisinden sonra gelen aya karşı olur: yahut çünkü kendisinden sonra gelen ayın ilk kısmına ulaşır. (S.)

3 **نَاْحَرَ**: 1’e, sonlara yakın, bak.

تَنَاحَرُوا فِى القِتَالِ
6 **تَنَاحَرُوا فِى القِتَالِ** ذ (S, TA) savaşta birbirlerini **نَحْر**’den **نَحَر** ettiler yahut birbirlerini öldürdüler. Burada fiil hakikî mânâsında kullanılmıştır. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **تَنَاحَرَ القَوْمُ عَلَى الأَمْرِ**, (A, K,) ve onun üzerine ↓ **انتحروا**, (S, A, K,) (mecaz:) kavim o şey üzerinde birbirlerine karşı cimri/eli sıkı yahut inatla tutucu yahut hırslı oldular, (S, A, K,) öyle ki neredeyse birbirlerini öldüreceklerdi. (K, * TA.) -A2- **الدَّارَانِ تَتَنَاحَرَانِ** (mecaz:) iki ev birbirine karşıdır. (K.) [Benzeri A’da da söylenmiştir.] Fr. der ki: Araplardan bazılarının **مَنَازِلُهُمْ تَنَاحَرُ**, [**تَتَنَاحَرُ** yerine,] (mecaz:) onların meskenleri birbirine karşıdır; bu, şu şunun karşısındadır, sözünü işittim. (TA.)

انتحر
8 **انتحر** ذ o (bir adam, S) kendini **نَحْر**’inden **نَحَر** etti, (S,) yahut kendini öldürdü. (K.) Bir darbımeselde şöyle denir: **سُرِقَ السَّارِقُ فَانْتَحَرَ** [Hırsız soyuldu da bunun sonucunda kendini öldürdü]: (S:) yahut **سَرَقَ السَّارِقُ فَانْتَحَرَ** [görünüşe göre mânâsı, (mecaz:) Hırsız çaldı da böylece kendi boğazlanmasına sebep oldu: çünkü burada fiilin mecazî kullanıldığı söylenmiştir]. (TA; ve S’nin ve A’nın bir nüshasında da böyledir.) [Birinci kıraat, ki ben onu tercih ederim, Freytag’s Arab. Prov’da verilmiştir, bkz., c. i. s. 618.] ― -b2- (mecaz:) O (bir bulut) çok su ile yarıldı. (A.) -A2- 6’ya da bak.

النَّحْرُ
**النَّحْرُ** ذ , (S, Msb,) yahut **نَحْرُ الصَّدْرِ**, (A, K,) göğsün yahut sadrın en üst kısmı; (A, K;) bunun gibi ↓ **المُنْحُورُ**: (Sb, IB, K:) yahut gerdanlığın yahut kolyenin yeri: (A, K:) yahut göğsün yahut sadrın, gerdanlığın yahut kolyenin yeri olan kısmı; (S, Msb;) A‘Obeyd’e göre böyledir: (TA, art. ترب:) buna ayrıca ↓ **المَنْحَرُ** da denir: (S:) yahut göğsün yahut bağrın yahut sadrın kendisi: (TA:) yahut çoğulu **النُّحُورُ**, göğüslere yahut sadırlara da uygulanır: (Msb:) ve **النَّحْرُ**, (A,) yahut ↓ **المَنْحَرُ**, (S, A, Msb, K, TA,) ayrıca devenin **نَحْر** edildiği yer mânâsına gelir; (A, TA; nefes borusunun (**حُلْقُوم**) göğsün en üst kısmında başladığı yer: (TA:) yahut **هَدْى**’nin [yahut Mekke’ye veya Kâbe’ye veya Harem’e adak olarak getirilen, deve, inek, boğa, koyun veya keçi gibi, kurban edilecek hayvanın] vb.’nin **نَحْر** edildiği yer: (S, K:) yahut boğazda, bir hayvanın **نَحْر** edildiği yer: (Msb:) **نَحْرٌ** yalnız müzekkerdir, (Lh, K,) sadece: (Lh:) [yahut bazen müennestir: bir örnek için, **تَرِبَ** maddesinde bak:] çoğulu yalnız **نُحُورٌ**’dur, (A, Msb, K,) sadece: (TA:) ve ↓ **مَنْحَرٌ**’ın çoğulu **مَنَاحِرُ**’dir. (A.) -A2- **نَحْرٌ** ayrıca (mecaz:) günün ilki, ilk kısmı yahut başlangıcı mânâsına gelir; (S, K;) ve ayın, (K,) bunun gibi ↓ **نَاحِرٌ**; (TA;) ve güneşin en yüksek noktasına ulaştığı vakit olan **ظَهِيرَة**’nin (özellikle yazın) başlangıcı; sanki **نَحْرٌ**’e ulaşmış gibi; bunun gibi ↓ **نَاحِرَةٌ**: (TA:) çoğulu **نُحُورٌ**. (K.) **جَآءَ فِى نَحْرِ النَّهَارِ** vb. dersin, (mecaz:) günün ilk kısmında geldi, vb. (TA.) **نَحِيرَةٌ**’ye de bak. -A3- Yine, **قَعَدَ فُلَانٌ فِى نَحْرِ فُلَانٍ** (mecaz:) falan, falanın önünde oturdu; ona yüz yüze; ona karşı. (A.) Ve **صَارَ فِى نَحْرِهِ** [(mecaz:) o yahut o şey, onun yahut onun karşısında/önünde oldu]. (S.) Ve **هٰذَا بِنَحْرِ هٰذَا** (mecaz:) bu, bunun önündedir, yüz yüzedir yahut karşısındadır. (Fr, TA.)

نِحْرٌ
**نِحْرٌ** ذ : **نِحْرِيرٌ**’e bak.

لَقِيتُهُ صَحْرَةً بَحْرَةً نَحْرَةً
**لَقِيتُهُ صَحْرَةً بَحْرَةً نَحْرَةً** ذ , tenvin ile, (farazî mecaz:) onu açıkça, göz önünde gördüm. (Sgh, K.) **بَحْرَة** ve **صَحْرَة**’ye bak.

نِحْرِيرٌ
**نِحْرِيرٌ** ذ (S, A, K) ve ↓ **نِحْرٌ** (K) (mecaz:) sağlamca yahut bütünüyle âlim; (S;) yahut mahir/ustalıklı, zeki, tecrübeli, (A, K, TA,) yahut bazılarının dediğine göre, (TA,) yaptığı işte sağlam, mahir ve zeki, her şeyde bilen ve mahir: çünkü ilmi (**يَنْحَرُ**) kavrar: (A, K, TA:) birincisinin çoğulu **نَحَارِيرُ**. (A.)

نَحِيرٌ
**نَحِيرٌ** ذ **مَنْحَر**’de, (TA,) yani nefes borusunun (**حُلْقُوم**) göğsün en üst kısmında başladığı yerde, (K, TA;) **نَحْر** edilmiş bir deve [yahut başka hayvan]; (K. TA,) ve ↓ **مَنْحُورٌ** [aynı mânâya gelir: ve] boğazlanmış: (TA:) birincisi müzekker ve müennestir; müennesi ayrıca **نَحِيرَةٌ**’dir: (TA:) **نحير**’in, (K,) ve **نحيرة**’nin, (TA,) çoğulu **نَحْرَى** ve **نُحَرَآءُ** ve **نَحَائِرُ**. (K, TA.) ― -b2- (mecaz:) kurban edilmek üzere adanmış bir oğul: **فَعِيلٌ** vezninde olup **مَفْعُولٌ** vezni mânâsındadır. (Mgh.) -A2- ↓ **النَّحِيرَةُ** (mecaz:) ayın ilk günü; [ve ayrıca görünüşe göre, ↓ **نَحْرُ** **الشَّهْرِ**, ve ↓ **نَاحِرَتُهُ**, ve ↓ **نَحِيرَتُهُ**:] yahut onun sonu; (K;) bunun gibi ↓ **النَّاحِرُ**: (TA:) yahut onun son gecesi; (S, K;) bunun gibi **النَّحِيرٌ**: (K:) yahut onun son gecesi, gündüzüyle birlikte [yani hemen ardından gelen gün]; bunun gibi ↓ **النَّاحِرَةُ**; çünkü kendisinden sonra gelene karşı olur, yahut onun [yahut sonraki ayın] ilk kısmına ulaşır: (Abu-l-Gheyth, S:) çoğulu **نَوَاحِرُ** (S, K) ve **نَاحِرَاتٌ**, (K,) ikisi de şâz [**نَحِيرَةٌ**’nin çoğulları olarak; fakat **نَاحِرَةٌ**’nin çoğulları olarak kaideye uygundur], (TA,) [ve görünüşe göre **نَحَائِرُ**, kaideye uygun olarak **نَحِيرَةٌ**’nin çoğulu olmak üzere: yahut] **نَحَائِرُ الشَّهْرِ**, **نُحُورُهُ** ile aynı mânâdadır: **نَحْرٌ**’e bak. (TA.) Yine dersin: **جَآءَ فِى نَحْرِ الشَّهْرِ**, ve **نَاحِرَتِهِ**, ve **نَحِيرَتِهِ**, (mecaz:) [görünüşe göre mânâsı: ayın ilk gününde geldi.] Ve **مَا أَرَاهُ اِلَّا فِى نُحُورِ الشُّهُورِ**, ve **نَوَاحِرِهَا**, ve **نَحَائِرِهَا**, (mecaz:) [görünüşe göre: onu ancak ayların ilk günlerinde görürüm.] (A.)

نَحِيرَةٌ
**نَحِيرَةٌ** ذ : **نَحِيرٌ**’e bak.

نَحَّارٌ
**نَحَّارٌ** ذ : **مِنْحَارٌ**’a bak.

نَاحرٌ
**نَاحرٌ** ذ ve **نَاحِرَةٌ**: **نَحْرٌ** ve **نَحِيرٌ**’e bak. -A2- **نَوَاحِرُ الأَرْضِ**, [**نَاحِرَةٌ**’nin çoğulu,] (mecaz:) yerin yahut arazinin karşısındaki/önündeki kısımlar. (TA.)

المَنْحَرُ
**المَنْحَرُ** ذ : **النَّحْرُ**’e, iki yerde, bak.

مِنْحَارٌ
**مِنْحَارٌ** ذ bir adama nispetle mübalağa sıfatı; [develeri çok boğazlayan; bunun gibi ↓ **نَحَّارٌ**:] ve (farazî mecaz:) cömert; eli açık; ihsan sahibi; yahut kerem sahibi mânâsına gelir. (S, TA.) **اِنَّهُ لَمِنْحَارُ بَوَائِكِهَا** dersin: Şüphesiz o, semiz develerinin [çok] boğazlayıcısıdır: (S, K:) ve **هُمْ نَحَّارُونَ لِلْجُزُرِ** [Onlar develerin çok boğazlayıcılarıdır]. (A.)

مَنْحُورٌ
**مَنْحُورٌ** ذ : **نَحِيرٌ**’e bak. -A2- (mecaz:) karşılanmış; yüz yüze gelinmiş. (TA.)

المُنْخُورُ
**المُنْخُورُ** ذ : **النَّحْرُ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَحَرَ
نَحَرَ A ( n. ac. نَحْر 1 ,  مَنْحَر 17 ,  تَنْحَاْر 62 ),
a.  Jugulated; slaughtered, slew.

b.  Faced, fronted.

نَاْحَرَ
نَاْحَرَ III ,
a.  see I (a) .

تَنَاْحَرَ
تَنَاْحَرَ VI
a.  [ 'Ala ], Seized each other by the throat.

b.  Faced each   other.

c.  [ Fī ], Stabbed each other in ( fight ).

d.  [ 'An ], Turned aside from.

اِنْتَحَرَ
اِنْتَحَرَ VIII ,
a.  see VI (a) .

b.  Slew himself, committed suicide.

نَحْر
نَحْر 1 , ( pl. نُحُوْر 27 ),
a.  Throat, neck; collarbone.

b.  Beginning, commencement.

c.  Slaughter.

نِحْر
نِحْر 2 ,
a.  Ingenious, dexterous; clever; adept.

b.  Industrious.

مَنْحَر
مَنْحَر 17 ,
a.  Place of slaughter.

نَاْحِر
نَاْحِر 21 ,
a.  Slaughterer.

نَاْحِرَة
نَاْحِرَة 21t , ( pl. reg. &  نَوَاْحِرُ 41 ),
a.  First or last day of the month.

نَحِيْر
نَحِيْر 25 , ( pl. نَحْرَى 1ya ,  نُحَرَآءُ 43 ,  نَحَاْئِرُ 46 ),
a.  Slaughtered; stabbed in the throat.

b.  see 21t .

نَحِيْرَة
نَحِيْرَة 25t , ( pl. نَحَاْئِرُ 46 ),
a.  fem. of نَحِيْر 25 .

b.  see 21t .

نَحُوْر
نَحُوْر 26 ,
a.  see 21 .

نَحَّاْر
نَحَّاْر 28 ,
a.  see 21 &  45 ( a ).

مِنْحَاْر
مِنْحَاْر 45 ,
a.  Hospitable.

b.  see 21 .

نَحڤرَ
N. P. نَحڤرَ I ,
a.  see 25 (a) .

b.  Faced, fronted.

نَحْرًا
نَحْرًا
a.  Thoroughly.

نِحْرِيْر
نِحْرِيْر ( pl. نَحَاْرِيْ٤ُ 67 ),
a.  see 2 .

أَلنَّاحِرَانِ
أَلنَّاحِرَانِ
a.  The jugular veins.

مُنْحُوْر
مُنْحُوْر
a.  see 1 (a) .

يَوْم النَّحْر
يَوْم النَّحْر
a.  The day of sacrifice, the 10th day of the month

ذُو الحِجَّة
ذُو الحِجَّة

نَحَرَ الْأُمُوْرَ عِلْمًا
نَحَرَ الْأُمُوْرَ عِلْمًا
a.  He has mastered the affairs.

نَحَرَ الصَّلَاة
نَحَرَ الصَّلَاة
a.  He began to recite the prayer.

هٰذَا بِنَحْرِ هٰذَا
هٰذَا بِنَحْرِ هٰذَا
a.  This is in front of this.

##### Türkçe

نَحَرَ
**نَحَرَ** A ( i. ac. **نَحْر** 1 , **مَنْحَر** 17 , **تَنْحَاْر** 62 ),
a. Boğazladı; kesti, öldürdü.

b. Yüz yüze geldi, karşısına geçti.

نَاْحَرَ
**نَاْحَرَ** III ,
a. I (a)’ya bak.

تَنَاْحَرَ
**تَنَاْحَرَ** VI
a. [ 'Ala ], Birbirlerini boğazdan yakaladılar.

b. Birbirleriyle yüz yüze geldiler.

c. [ Fī ], (dövüşte) birbirlerini (boğazından) bıçakladılar.

d. [ 'An ], -den yüz çevirdi.

اِنْتَحَرَ
**اِنْتَحَرَ** VIII ,
a. VI (a)’ya bak.

b. Kendi kendini öldürdü, intihar etti.

نَحْر
**نَحْر** 1 , ( pl. **نُحُوْر** 27 ),
a. Boğaz, boyun; köprücük kemiği.

b. Başlangıç, başlama.

c. Boğazlama, kesme.

نِحْر
**نِحْر** 2 ,
a. Zeki, becerikli; akıllı; mahir.

b. Çalışkan.

مَنْحَر
**مَنْحَر** 17 ,
a. Kesim yeri.

نَاْحِر
**نَاْحِر** 21 ,
a. Boğazlayan.

نَاْحِرَة
**نَاْحِرَة** 21t , ( pl. reg. & **نَوَاْحِرُ** 41 ),
a. Ayın ilk veya son günü.

نَحِيْر
**نَحِيْر** 25 , ( pl. **نَحْرَى** 1ya , **نُحَرَآءُ** 43 , **نَحَاْئِرُ** 46 ),
a. Boğazlanmış; boğazından bıçaklanmış.

b. 21t’ye bak.

نَحِيْرَة
**نَحِيْرَة** 25t , ( pl. **نَحَاْئِرُ** 46 ),
a. **نَحِيْر** 25’in müennesi.

b. 21t’ye bak.

نَحُوْر
**نَحُوْر** 26 ,
a. 21’e bak.

نَحَّاْر
**نَحَّاْر** 28 ,
a. 21 ve 45 (a)’ya bak.

مِنْحَاْر
**مِنْحَاْر** 45 ,
a. Misafirperver.

b. 21’e bak.

نَحڤرَ
N. P. **نَحڤرَ** I ,
a. 25 (a)’ya bak.

b. Yüz yüze geldi, karşısına geçti.

نَحْرًا
**نَحْرًا**
a. Tamamen.

نِحْرِيْر
**نِحْرِيْر** ( pl. **نَحَاْرِيْ٤ُ** 67 ),
a. 2’ye bak.

أَلنَّاحِرَانِ
**أَلنَّاحِرَانِ**
a. Şah damarları.

مُنْحُوْر
**مُنْحُوْر**
a. 1 (a)’ya bak.

يَوْم النَّحْر
**يَوْم النَّحْر**
a. Kurban günü, **ذُو الحِجَّة** ayının 10. günü.

ذُو الحِجَّة
**ذُو الحِجَّة**

نَحَرَ الْأُمُوْرَ عِلْمًا
**نَحَرَ الْأُمُوْرَ عِلْمًا**
a. İşleri ilimce kavradı.

نَحَرَ الصَّلَاة
**نَحَرَ الصَّلَاة**
a. Namazı okumaya başladı.

هٰذَا بِنَحْرِ هٰذَا
**هٰذَا بِنَحْرِ هٰذَا**
a. Bu, bunun önündedir.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

نحر
نَحَرَ - يَنْحَرُ
نَحَرَ - يَنْحَرُ + كائناً + كائناً: يطعنه في نحره: يطعنه في أسفل الرقبة عند اتصالها بالصدر: واصطلاحاً هي النسك بذبح الهدي من الإبل أو البقر في الحج والأضحى
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " قتل وإماتة كائن كائناً آخر بكل أشكال القتل"، وهي:
قتَلَ - يَقْتُلُ، حَرِبَ - يَحْرَبُ، ذَبَحَ - يَذْبَحُ، عَقَرَ - يَعْقِرُ، نَحَرَ - يَنْحَرُ، نَسَكَ - يَنْسُكُ
انحر
 	﴿فصل لربك وانحر(2)﴾ الكوثر
مختار الصحاح
● [نحر] ن ح ر: النَّحْرُ و المَنْحَرُ بوزن المَذْهب موضع القِلادة من الصدر والمَنْحَر أيضا موضع نَحْر الهَدْي وغيره و النَّحْرُ في اللَّبَّة كالذبح في الحلق وبابه قطع و النِّحْرِيرُ بوزن المِسكين العالم المُتقن و انْتَحَرَ الرجل نَحَرَ نفسه و انْتَحَرَ القوم على الشيء تشاحوا عليه حِرصا و تَنَاحَرُوا في القتال
معجم الفرائد القرآنية:
ن ح ر
"وَانْحَرْ " في قوله تعالى :" فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ " (2) الكوثر .
نَحَر الشيءَ :  أي أصاب نحره، والنحر قطع الشيء المنحور، وغالبا ما يكون النحر في الإبل، والذبح في البقر والغنم . والنحر هو موضع القلادة من الصدر. ويتم طعن الجمل في هذا الموضع لأنه لا يصلح له الذبح .
الراغب
نحر
- النحر: موضع القلادة من الصدر. ونحرته: أصبت نحره، ومنه: نحر البعير، وقيل في حرف عبد الله: (فنحروها وما كادوا يفعلون) [البقرة/71] (وهي قراءة شاذة) وانتحروا على كذا: تقاتلوا تشبيها بنحر البعير، ونحرة الشهر ونحيره: أوله، وقيل: آخر يوم من الشهر (انظر: المجمل 3/858؛ واللسان (نحر) )، كأنه ينحر الذي قبله، وقوله: }فصل لربك وانحر{ [الكوثر/ 2] هو حث على مراعاة هذين الركنين، وهما الصلاة، ونحر الهدي، وأنه لا بد من تعاطيهما، فذلك واجب في كل دين وفي كل ملة، وقيل: أمر بوضع اليد على النحر (قال ابن عباس: إن الله أوحى إلى رسوله أن ارفع يديك حذاء نحرك إذا كبرت للصلاة، فذاك النحر. الدر المنثور 8/650) وقيل: حث على قتل النفس بقمع الشهوة. والنحرير: العالم بالشيء والحاذق به.
ملخص السان
1.     النَّحْرُ: الصَّدْر. والنُّحُورُ: الصدُور.نَحْرُ  الصدر أَعلاه، وقيل: هو موضعُ القلادة منه، وهو المَنْحَر
2. ونَحَره ينْحَره نَحْراً: أَصاب نَحْرَه. ونَحَر البعيرَ ينحَره نحراً: طَعَنه في  مَنْحَرِه حيث يبدو الحُلقوم من أَعلى الصدْر ،والنَّحْرُ في اللَّبَّة: مثلُ الذبح في الحلق
3.     والمنْحَر: الموضع الذي يُنحر فيه الهدْي وغيره.
4.     وتَناحَرَ القومُ على الشيء وانْتَحَرُوا: تَشاحُّوا عليه فكاد بعضهم  يَنْحَر بعضاً من شِدّة حِرْصِهم، وتناحَرُوا في القِتال
5.     ويقال: انْتَحر  الرجلُ اي نَحَر نفسه
6.     ونَحْرُ النهار: أَولُه. وأَتيتُه في نَحْرِ النهار أَي أَوله، وكذلك في  نَحْرِ الظهيرة
7.     ونَحَرَ الرجلُ في الصلاة يَنْحَرُ: انتصب ونَهَدَ  صَدْرُه. وقوله تعالى: فصلِّ لربك وانحرْ؛ قيل: هو وضع اليمين لى الشمال في  الصلاة؛ وقيل: أَمر بأَن ينتصِب  بنَحْره بإِزاء القبلة وأَن لا يلتفتَ يميناً ولا شمالاً؛ وقال الفراء: معناه  استقبل القبلة بِنَحْرِك. ابن الأَعرابي: النَّحْرَة انتصاب الرجلُ في  الصلاة بإِزاء المحراب
8.     وقوله تعالى: فصلِّ لربك وانحرْ؛ وقيل: معناه وانْحَرِ البُدْن،  وقال طائفة: أُمِرَ بنحر النُّسك بعد الصلاة
9.     والنَّحْرُ والنِّحْريرُ: الحاذق الماهر العاقل المجرِّب،
لسان العرب
● - نحر: النَّحْرُ: الصَّدْر. والنُّحُورُ: الصدُور. ابن سيده: نَحْرُ  الصدر أَعلاه، وقيل: هو موضعُ القلادة منه، وهو المَنْحَر، مدكر لا غير؛ صرح  اللحياني بذلك، وجمعه نُحور لا يُكَسَّر على غير ذلك. ونَحَره ينْحَره  نَحْراً: أَصاب نَحْرَه. ونَحَر البعيرَ ينحَره نحراً: طَعَنه في  مَنْحَرِه حيث يبدو الحُلقوم من أَعلى الصدْر؛ وجَمَلٌ نَحِير في جمال نَحْرى  ونُحَراء ونَحائِرَ، وناقة نَحِير ونَحِيرَة في أَنْيُق نَحْرى ونُحَرَاء  ونَحائرَ. ويومُ النَّحر: عاشر ذي الحجة يومُ الأَضحى لأَن البُدْنَ تُنحر  فيه. والمنْحَر: الموضع الذي يُنحر فيه الهدْي وغيره.  وتَناحَرَ القومُ على الشيء وانْتَحَرُوا: تَشاحُّوا عليه فكاد بعضهم  يَنْحَر بعضاً من شِدّة حِرْصِهم، وتناحَرُوا في القِتال.  والنَّاحِرَانِ والنَّاحِرَتانِ: عِرْقان في النحر، وفي الصحاح:  الناحِران عِرْقانِ في صَدر الفَرَس. المحكم: والناحِرَتانِ ضِلعان من أَضلاع  الزَّوْرِ، وقيل: هما الواهِنَتانِ، وقال ابن الأَعرابي: الناحِرَتان  التَّرْقُوَتانِ من الناس والإِبِل وغيرهم. غيرُه: والجَوانِحُ ما رُفِع عليه  الكَتِف من الدابة والبعير، ومن الإِنسان الدَّأْيُ، والدَّأْيُ ما كان  من قِبَلِ الظهر، وهي سِتٌّ ثلاثٌ من كل جانب، وهي من الصدر الجوانح  لِجُنُوحِها على القلب؛ وقال: الكتف على ثلاثة أَضلاع من جانب وستة أَضلاع من  جانب، وهذه الستة يقال لها الدَّأَياتُ. أَبو زيد: الجوانح أَدنى الضلوع  من المنحر، وفيهن الناحِرات وهي ثلاث من كل جانب، ثم الدَّأَياتُ وهي  ثلاث من كل شقٍّ، ثم يبقى بعد ذلك ست من كل جانب متصلات بالشَّراسِيفِ لا  يسمونها إِلا الأَضلاع، ثم ضِلَع الخَلْفِ وهي أَواخر الضلوع.  ونَحْرُ النهار: أَولُه. وأَتيتُه في نَحْرِ النهار أَي أَوله، وكذلك في  نَحْرِ الظهيرة. وفي حديث الهجرة: أَتانا رسول اللَّه ، صلى اللَّه عليه  وسلم ، في نَحْرِ الظَّهِيرَةِ؛ هو حين تبلغ الشمس مُنتهاها من الارتفاع  كأَنها وصَلَتْ إِلى النحر، وهو أَعلى الصدر. وفي حديث الإِفْكِ: حتى  أَتينا الجيشَ في نَحْرِ الظهيرة. وفي حديث وابِصَةَ: أَتاني ابن مسعود في  نَحْرِ الظهيرة فقلت: أَيَّةُ ساعةِ زيادةٍ ونُحُورُ الشُّهور:  أَوائِلُها، وكل ذلك على المَثَلِ. والنَّحِيرَةُ: أَوّل يوم من الشهر، ويقال  لآخر ليلة من الشهرِ نَحِيرَةٌ لأَنها تَنْحَرُ الهلال؛ قال الكميت:  فَبادَرَ لَيْلَةَ لا مُقْمِرٍ،  نَحِيرَةَ شهرٍ لِشهرٍ سَِرَارَا  أَراد ليلة لا رَجُلٍ مُقْمِرٍ، والسِّرارُ: مردودٌ على الليلة،  ونَحِيرَة: فعيلة بمعنى فاعلة لأَنها تَنْحَر الهلال أَي تَسْتقبِله، وقيل:  النَّحِيرَة آخر يوم من شهر لأَنه يَنْحَر الذي يَدخل بعده، وقيل: النَّحِيرة  لأَنها تنحَر التي قبلها أَي تستقبلها في نحرها، والجمع ناحِراتٌ  ونَواحِرُ، نادران؛ قال الكميت يصف فعل الأَمطار بالديار:  والغَيْثُ بالمُتَأَلِّقا  تِ من الأَهلَّة في النَّواحِرْ  (* قوله« والغيث إلخ» أورده الصحاح في مادة نحر، بالواو بدل في، فقال:  والنواحر.)  وقال: النَّحِيرة آخر ليلة من الشهر مع يومها لأَنها تَنْحَر الذي يدخل  بعدها أَي تصير في نحره، فهي ناحرة؛ وقال ابن أَحمر الباهلي:  ثم اسْتمرّ عليه واكِفٌ هَمِعٌ،  في ليلة نَحَرَتْ شعبانَ أَو رجبا  قال الأَزهري: معناه أَنه يَستقبل أَوّل الشهر ويقال له ناحِرٌ. وفي  الحديث: أَنه خرج وقد بَكَّروا بصلاة الضحى، فقال: نَحَرُوها نَحَرَهُمُ لله  أي صَلَّوْها في أَول وقتها من نَحْرِ الشهر، وهو أَوله؛ قال ابن  الأَثير: وقوله نحرهم الله يحتمل أَن يكون دعاءً لهم، أَي بكَّرهم الله بالخير  كما بكَّروا بالصلاة في أَول وقتها، ويحتمل أَن يكون دعاءً عليهم  بالنَّحْرِ والذبح لأنهم غَيَّروا وقتها؛ وقوله أَنشده ثعلب:  مرفوعةٌ مِثلُ نَوْءِ السِّمَا  كِ، وافَقَ غُرَّةَ شهرٍ نَحِيرا  قال ابن سيده: أَرى نَحِيراً فعيلاً بمعنى مفعول، فهو هلى هذا صفة  لِلْغُرَّة، قال: وقد يجوز أَن يكون النَّحِيرُ لغة في النَّحِيرة.  والدَّارَانِ تَتناحَرَانِ أَي تَتقابلانِ، وإِذا استقبلتْ دَارٌ دَاراً  قيل: هذه تَنْحَرُ تلك؛ وقال الفرّاء: سمعت بعض العرب يقول منازلُهم  تَناحَرُ هذا بِنَحْرِ هذا أَي قُبالَتِهِ؛ قال وأَنشدني بعض بني أَسد:  أَبا حَكَمٍ، هل أَنتَ عمُّ مُجالِدٍ،  وسيِّدُ أَهلِ الأَبْطَحِ المُتناحِرِ؟  وفي الحديث: حتى تُدْعَقَ الخيول في نَواحِرِ أَرضهم أَي مُقابِلاتِها؛  يقال: منازل بني فلان تَتَناحَرُ أَي تَتَقابَلُ؛ وقول الشاعر:  أَوْرَدْتُهم وصُدورُ العِيسِ مُسْنَفَةٌ،  والصبحُ بالكَوكَبِ الدُّرِّيِّ مَنْحُورُ  أَي مستقبَلٌ. ونَحَرَ الرجلُ في الصلاة يَنْحَرُ: انتصب ونَهَدَ  صَدْرُه. وقوله تعالى: فصلِّ لربك وانحرْ؛ قيل: هو وضع اليمين على الشمال في  الصلاة؛ قال ابن سيده: وأَراها لغة شرعية، وقيل: معناه وانْحَرِ البُدْن،  وقال طائفة: أُمِرَ بنحر النُّسك بعد الصلاة، وقيل: أَمر بأَن ينتصِب  بنَحْره بإِزاء القبلة وأَن لا يلتفتَ يميناً ولا شمالاً؛ وقال الفراء: معناه  استقبل القبلة بِنَحْرِك. ابن الأَعرابي: النَّحْرَة انتصاب الرجلُ في  الصلاة بإِزاء المحراب.  والنَّحْرُ والنِّحْريرُ: الحاذق الماهر العاقل المجرِّب، وقيل:  النِّحريرُ الرجل الطَّبِنُ الفطِن المُتْقِن البصِير في كل شيء، وجمعه  النَّحارِير. وفي حديث حُذيفة: وُكِّلَتِ الفِتنةُ بثلاثة: بالحادِّ النحرير، وهو  الفطِن البصير بكل شيء.  والنَّحْرُ في اللَّبَّة: مثلُ الذبح في الحلق. ورجل مِنْحار، وهو  للمبالغة: يوصف بالجود. ومن كلام العرب: إِنه لَمِنْحارٌ بَوائِكَها أَي  يَنْحَرُ سِمانَ الإِبلِ.  ويقال للسحاب إِذا انْعَقَّ بماء كثير: انْتَحَرَ انْتِحاراً؛ وقال  الراعي:  فمرّ على منازِلِها، وأَلقى  بها الأَثْقالَ، وانْتَحر انْتِحارا  وقال عديّ بن زيد يصف الغيث:  مَرِحٌ وَبْلُهُ يَسُحُّ سُيُوبَ الـ  ـماءِ سَحّاً، كأَنه مَنْحُورُ  ودائرةُ الناحِرِ تكون في الجِرَانِ إِلى أَسفل من ذلك. ويقال: انْتَحر  الرجلُ اي نَحَر نفسه. وفي المثل: سُرِقَ السارِقُ فانْتَحَر.  وبَرَقَ نَحْرُهُ: اسم رجل؛ وأَورد الجوهري في نخر بيتاً لغَيلان بن  حُريث شاهداً على مُنْخورِه لغة في الأَنْفِ وهو:  من لَدُ لَحْيَيْه إِلى مُنْخُورِه  قال ابن بري: صواب إِنشاده كما أَنشده سيبويه إِلى مُنْحُورِهِ، بالحاء.  والمُنْحُورُ: النحر؛ وصف الشاعر فرساً بطول العنق فجعله يستوعب من حبله  مقدار باعين من لحييه إِلى نَحْرِه.
مقاييس اللغة:
(*نحر) النون والحاء والراء. كلمة واحدة يتفرّعُ منها كلماتُ الباب. هي النَّحْر للإنسانِ وغيره، والجمع نُحور. والنَّحْر: البَزْل([1]) في النَّحْر. ونَحَرتُ البعيرَ نَحْراً. والنَّاحِران: عِرْقان في صَدر الفَرَس. ودائرة النَّاحر تكون في الجران إلى أسفَلَ من ذلك. وانتَحَروا على الشَّيء: تشاحُّوا عليه حِرصاً، كأنَّ كلَّ واحدٍ منهم يريد نَحرَ صاحبِه. ويقال: النَّحيرة: آخرُ يومٍ من الشَّهر، لأنّه ينحر الذي يدخل([2])، وأظن معنى يَنحره يَلِي نَحْرَه. والعالم بالشّيء المجرِّب نِحْرِير، وهو إن كان من القياس الذي ذكرناه، بمعنى أنّه ينحر العلمَ نحراً، كقولك: قَتلتُ هذا الشَّيءَ عِلْماً.
القاموس المحيط:
نَحْرُ الصَّدْرِ أعْلاهُ، كالمُنْحورِ، بالضم، أو مَوْضِعُ القِلادَةِ، مُذَكَّرٌ ج نُحورٌ. ونَحَرَهُ، كمنَعَهُ، نَحْراً وتنْحاراً أصابَ نَحْرَهُ، البعيرَ طَعَنَهُ حيثُ يَبْدُو الحُلْقُومُ على الصَّدْرِ، وجَمَلٌ نَحيرٌ، من نَحْرَى ونُحَراءَ ونَحائر.
ويومُ النَّحْرِ: عاشِرُ ذي الحِجَّةِ. وانْتَحَرَ: قَتَلَ نَفْسَه،القومُ على الأمرِ: تَشاحُّوا عليه، فَكادَ بعضُهم يَنْحَرُ بعضاً، كتَناحَرُوا. والناحِرَتانِ: عِرْقانِ في اللَّحْيِ، كالناحِرانِ، وضِلَعانِ من أضْلاعِ الزَّوْرِ، أو هُما الواهِنَتانِ والتَّرْقُوَتانِ.
ونَحْرُ النَّهارِ والشَّهْرِ: أوَّلُهُ ج: نُحورٌ. والنَّحيرَةُ: أوَّلُ يَوْمٍ من الشَّهْرِ، أو آخِرُهُ، أو آخِرُ لَيْلَةٍ منه، كالنَّحير ج: ناحِراتٌ ونَواحِرُ. والدَّارانِ تَتَناحَرانِ: تَتَقابَلانِ. ونَحَرَتِ الدارُ الدارَ، كَمَنَعَ: اسْتَقْبَلَتْها، الرَّجُلُ في الصَّلاةِ: انْتَصَبَ، ونَهَدَ صَدْرُهُ، أو وَضَعَ يَمينَهُ على شِمالِهِ، أو انْتَصَبَ بنَحْرِهِ إِزاءَ القِبْلَةِ. والنِحْرُ والنِحْريرُ، بكسرهما: الحاذِقُ الماهِرُ، العاقِلُ المُجَرِّبُ، المُتْقِنُ، الفَطِنُ، البَصيرُ بكُلِّ شيءٍ، لأَنَّهُ يَنْحَرُ العِلْمَ نَحْراً. وبَرَقَ نَحْرُهُ: لَقَبُ رَجُلٍ. ومُنْتَحَرُ الطريقِ: سَنَنُهُ. وإِنَّهُ لَمِنْحارٌ بَوائِكَها، أي: يَنْحَرُ سِمانَ الإِبِلِ. والمَنْحَرُ: المَوْضِعُ يُنْحَرُ فيه الهَدْيُ وغيرُهُ. ومَسْجِدُ النَّحْرِ: بِمنَى. وتَناحَروا عن الطَّريقِ: عَدَلوا عنه. ولَقِيتُهُ صَحْرَةً بَحْرَةً نَحْرَةً، مُنَوَّناتٍ، أي: عَياناً.
تاج العروس:
نحر
نَحْرُ الصَّدْرِ : أعْلاه . وقيل : النَّحْر : هو الصَّدْر بنَفْسِه كالمنْحور بالضمّ قال غَيْلان :
يَسْتَوْعِبُ البُوعَيْنِ من جَريرِهِ ... من لَدُ لَحْيَيْهِ إلى مُنْحُورِهِ قال الصَّاغانِيّ : ويُروى : حُنْجُوره ويروى مُنْخُوره بالخاء مُعجَمَةً . أو النَّحْر : مَوْضِعُ القِلادةِ من الصَّدر وهو المَنْحَر مُذَكَّر لا غير صَرَّح به اللَّحْيانيّ ج نُحور لا يُكَسَّر على غيرِ ذلك . نَحَرَه يَنْحَره كَمَنَعه نَحْرَاً بالفتح وتِنْحاراً بالكسر : أصابَ نَحْرَه . ونَحَرَ البَعيرَ يَنْحَرُه نَحْرَاً : طَعَنَه في مَنْحَره حَيْثُ يَبْدُو الحُلْقوم من أعلى الصدر . وَجَمَلٌ نحيرٌ كأمير من جِمالٍ نَحْرَى كَسَكْرى ونُحَراء بالضمّ مَمْدُوداً ونَحائر وناقةٌ نَحيرٌ ونَحيرةٌ من أَنْيُقٍ نَحْرَى ونُحَراء ونَحائر . ويومُ النَّحْر : عاشِرُ ذي الحِجَّة الحَرام يوم الأضْحى لأنّ البُدْنَ تُنحَر فيه . يقال : انْتَحَر الرجلُ إذا نَحَرَ أي قتلَ نَفْسَه . وفي مَثل : سُرِقَ السارقُ فانْتَحَر . وهو مَجاز . منَ المَجاز : انْتَحَر القومُ على الأمرِ إذا تَشاحُّوا عليه وَحَرَصوا فكادَ بَعْضُهم يَنْحَرُ بَعْضَاً أي يَقْتُل كَتَنَاحروا . ويقال : تَناحَروا في القِتالِ كذلك ولكنه مُستَعمَل في حقيقته . والناحِرَتان : عِرْقان في اللَّحْيِ هكذا في سائر النُّسَخ . وفي اللسان في النَّحْر كالنَّاحِران وفي بعضِ النسخ : كالنَّاحِرَيْن وفي الصّحاح : عِرْقان في صَدْرِ الفَرَس . في المُحكَم : النَّاحِرَتان : ضِلْعان من أضْلاعِ الزَّوْر أو هما الواهِنَتان . وقال ابْن الأَعْرابِيّ : الناَّحِرَتان : التَّرْقُوَتان من الإبلِ والناسِ وغيرهم . وقال أبو زَيْد : الجَوانِحُ : أَدْنَى الضُّلوع من المَنْحَر وفيهِنّ الناحِرات وهي ثلاثٌ من كلِّ جانب ثم الدَّأَيات وهي ثلاثٌ من كلِّ شِقٍّ ثم يبقى بعدَ ذلك سِتٌّ من كلِّ جانب مُتَّصِلاتٌ بالشَّراسيف لا يُسمُّونَها إلاَّ الأَضْلاع ثم ضِلَعُ الخَلْف وهي أواخرُ الضُّلوع . منَ المَجاز : جاءَ في نَحْرِ النهارِ ونَحْرِ الشَّهْرِ أي أولِه وكذلك نَحْر الظهيرة كالناحِرة وفي حديث الإفك : " حتى أَتَيْنا الجيشَ في نَحْرِ الظَّهيرة " وهو حينَ تَبْلُغ الشمسُ مُنتهاها من الارتفاع كأنها وصلتْ إلى النَّحْر ج نُحور . والنَّحيرة كسَفينة : أوّلُ يومٍ من الشهر أو آخره لأنّه يَنْحَر الذي يَدْخُل بَعْدَه . وقيل : لأنّها تَنْحَر التي قَبْلَها أي تَسْتَقْبِلُها في نَحْرِها . وفي الحديث : " أنّه خرجَ وقد بَكَّروا بصلاةِ الأضحى فقال : نَحَروها نَحَرَهُم الله " أي صَلُّوها في أوّل وَقْتِها من نَحْرِ الشهرِ وهو أوّلُه . وقال ابنُ الأثير : وقولُه : نَحَرَهم الله يحتمل أن يكون دُعاءً لهم أي بَكَّرَهم الله بالخير كما بَكَّروا بالصلاة في أوّل وَقْتِها ويُحتمل أن يكون دعاءً عليهم بالنَّحْر والذَّبْح ؛ لأنّهم غَيَّروا وَقْتَها . أو النَّحِيرة : آخِرُ ليلةٍ منه مع يَوْمِها لأنّها تَنْحَرُ الذي يَدْخُل بَعْدَها أي تصير في نَحْرِه فهي ناحِرةٌ فَعِيلَة بمعنى فاعِلة قال ابنُ أحمرَ الباهليُّ :
ثمَّ اسْتَمَرَّ عليهِ واكِفٌ هَمِعٌ ... في ليلةٍ نَحَرَتْ شَعْبَانَ أو رَجَبَا قال الأَزْهَرِيّ : معناه أنه يَسْتَقبِل أوّل الشهر ويقال له ناحِر كالنَّحير وبه فسِّر ما أنشده ثَعْلَب :
مَرْفُوعةٌ مِثلُ نَوْءِ السِّمَا ... كِ وافَقَ غُرَّةَ شَهْرٍ نَحِيرا وقال ابنُ سِيدَه : أُرى نَحيراً فَعيلاً بمعنى مَفْعُول ج ناحِراتٌ ونَواحِر نادِران . قال الكُمَيْت يَصِف فِعْلَ الأَمْطار بالدِّيار :
والغَيْثُ بالمُتَأَلِّقا ... تِ منَ الأَهِلَّةِ في النَّواحِرْ منَ المَجاز : الدَّارانِ تَتَنَاحَران أي تَتَقَابَلان يقال : مَنازلُ بني فلانٍ تَتَنَاحَر أي تَتَقَابَل . وقال الفَرَّاءُ : سمعتُ بعضَ العربِ يقول : مَنازلُهم تَتَنَاحَرُ هذا بنَحْرِ هذا : أي قُبالَتُه قال : وأنشدني بعضُ بني أسد :
أبا حَكَمٍ هل أنتَ عَمُّ مُجالِدٍ ... وسَيِّدُ أَهْلِ الأَبْطَحِ المُتَناحِرِ
وَنَحَرَت الدارُ الدارَ كَمَنَع : استَقْبَلَتْها فهي تَنْحَرها وكذلك ناحَرَتْ وهو مَجاز . نَحَرَ الرجلُ في الصلاة : انْتَصَبَ ونَهَدَ صَدْرُه وبه فَسَّر بعضٌ قَوْلُهُ تَعالى : " فَصَلِّ لِرَبِّكَ وانْحَرْ " أو نَحَرَ الرجلُ في الصَّلاةِ إذا وضعَ يَمينَه على شِمالِه وبه فُسِّرت الآيَة . قال ابنُ سِيدَه : وأُراها لغةً شَرْعِيَّة وقيل معناها : وانْحرِ البُدْنَ وقال طائفةٌ : أُمِرَ بنَحرِ النُّسُك بعد الصلاةِ . قال في البَصائر : ففيه تحريضٌ على فَضْل هذين الرُّكْنَيْن وفِعلِهما فإنّه لا بدّ من تَعاطيهما فإنّه واجبٌ في كلِّ مِلَّة . وقيل أُمِر بوضعِ اليدِ على النَّحْرِ . قلتُ : وقال ابنُ القَطَّاع : نَحَرَ الرجلُ : قامَ في الصلاة فرفعَ يَدَيْه عند ذلك . أو نَحَرَ : انْتَصَبَ بنَحرِه إزاءَ القِبْلَة ولم يَلْتَفِت يَميناً ولا شِمالاً . وقال الفَرَّاءُ في معنى الآية : أي استَقْبِلْ القِبْلَةَ بنَحْرِك . وقال ابْن الأَعْرابِيّ : النَّحْر : انتِصابُ الرجلِ في الصلاة بإزاء المِحْراب . وقال في البَصائر : وقيل : فيه حَثٌّ على قَتْلِ النَّفْس بقَمعِ الشَّهوة وكفِّ النَّفسِ عن هواها . فحاصِلُ ما ذُكِر من الأقوال سَبْعَةٌ وزاد الصَّاغانِيّ فقال عن قوم : وانْحَر أي استقبِلْ نَحْرَ النهار أي أوّله . فصارتْ الأقوالُ ثمانيةً . منَ المَجاز : النِّحْرُ والنِّحْرير بكسرِهما : الحاذِقُ الماهِرُ العاقِلُ المُجرِّب وقيل : النِّحْرير : الرجلُ الطَّبِن المُتقِن الفَطِن البَصيرُ بكلّ شيءٍ مأخوذٌ من قولهم : نَحَرَ الأمورَ عِلماً أي لأنّه يَنْحَرُ العلمَ نَحْرَاً والجمع النَّحارير وسُئلَ جَريرٌ عن شُعراءِ الإسلام قال : نَبْعَةُ الشِّعْرِ للفرَزْدَق . قيل : فما تركتَ لنفْسك ؟ قال : أنا نَحَرْتُ الشِّعرَ نَحْرَاً . قاله الزَّمَخْشَرِيّ . وبَرَقَ نَحْرُه : لقبُ رجلٍ كتأَبَّطَ شرَّاً وذَرَّى حَبَّاً وغيرِهما . منَ المَجاز : مُنْتَحَرُ الطريق : سَنَنُه الواسِعُ البَيِّن . من كلام العرب : إنه لمِنْحارٌ بَوائِكُها أي يَنْحَرُ سِمَانَ الإبل وهو للمُبالَغة يُوصَف بالجُود . والمَنْحَر : المَوْضِع الذي يُنحَر فيه الهَدْيُ وغيرُه والجمع المَناحِر . ومسجِدُ النَّحْرِ معروفٌ بمِنىً وكذلك المَنْحَر بها . منَ المَجاز : تَناحَروا عن الطريق : عدَلوا عنه كذا في الأساس . يقال : لَقِيتُه صَحْرَةً بَحْرَةً نَحْرَةً مُنَوَّنات أي عِياناً نقله الصَّاغانِيّ وقد سبق ذِكرُ كلٍّ من صَحْرَة وبَحْرَة في محلّهما . ومِمّا يُسْتَدْرَك عليه : النَّحيرَةُ : المَنْحُورة . والناحِر : أوّل الشهر . وَنَحَر الصلاةَ : صَلاَّها في أوّل وَقْتِها . ونَحائرُ الشهرِ : مُقابِلاتُها . ورجلٌ مِنْحارٌ بالكسر : جَوَاد . والمَنْحور : المُستَقبَل وبه فُسِّر قولُ الشاعر :
" أَوْرَدْتُهُمْ وصُدورُ العِيسِ مُسْنَفَةٌوالصُّبْحُ بالكَوْكَبِ الدُّرِّيِّ مَنْحُورُ وقال عديُّ بن زَيْد يَصِف الغَيْث :
مَرِحٌ وَبْلُهُ يَسُحُّ سُيوبَ ال ... ماءِ سَحَّاً كأنّه مَنْحُورُ أي مَذْبُوح . ويقال للسّحاب إذا انْعَقَّ بماءٍ كثيرٍ : قد انْتَحَرَ انتِحاراً قال الراعي :
فمَرَّ على مَنازِلِها فَأَلْقى ... بها الأَثْقالَ فانْتَحَرَ انْتِحارا
وهو مجاز . ودائِرَةُ الناحِر : تكون في الجِرَان إلى أسفلَ من ذلك . وقعدَ فلانٌ في نَحْرِ فلان : قابَلَه . ونَحَرْتُه نَحْرَاً : قابَلْتُه . وتَناحَروا على الطريق وغيرِه إذا تَتابعوا عليه . وهو مَجاز . والنَّحَّارية : قرية بمصر من أعمال الغَرْبِيّة . ونَحيزةُ الرجل . كسَفينة : طَبيعته . والنَّحيزةُ أيضاً : طُرَّةٌ تُنسَج ثم تُخاط على الفساطيط شبه الشُّقَّة . والنَّحيزة : العَرْقَة وقال ابنُ شُمَيْل : النّحيزة : طريقةٌ سوداءُ كأنّها خطٌّ مُستَوِيَة مع الأرض خَشِنَة لا يكون عَرْضُها ذِراعَيْن وإنّما هي علامة في الأرض من حجارة أو طين أَسْوَد . وقال الأصمعيّ : النَّحيزة : الطريقُ بعَيْنِه شُبِّه بخطوط الثَّوْب وقال أبو زَيْد : النَّحيزة من الشَّعر يكون عَرْضُها شِبراً تُعلّق على الهَوْدَج يُزَيّنونه بها . وربما رقَموها بالعِهْن . وقال أبو عَمْرُو : النَّحيزة : النَّسيجةُ شِبه الحِزام يكون على الفساطيطِ التي تكون على البيوت تُنسَج وَحْدَها وكأنّ النّحائزَ من الطُّرُق مشَبّهة بها . وقال أبو خَيْرَة : النَّحيزة : الجبلُ المُنْقاد في الأرض والأصلُ في جميع ما ذُكر واحدٌ وهو الطريقة المُسْتدقّة . والنَّحيزة : وادٍ في ديار غَطَفَان عن أبي موسى

_Türkçe çeviri henüz yok_
