# نحز — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%B2/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AD%D8%B2/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نحز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%B2.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: نحز

باب الحاء والزاي والنون معهما
ح ز ن، ز ح ن، ن ز ح، ن ح ز مستعملات
حزن:
الحُزْن والحَزَن، لغتان إذا ثقّلوا فتحوا، وإذا ضحّوا خفّفوا، يقال: أصابه حَزَنٌ شديدٌ، وحُزْنٌ شديد، ويقال: حَزَنَني الأمرُ يَحْزُنُني فأنا محزون وأحزنني فأنا مُحْزَنٌ، وهو مُحْزِنٌ، لغتان أيضاً، ولا يقال حازن.
ورُوى عن أبي عمرو: إذا جاء الحَزَنُ منصوباً فَتَحوه، وإذا جاء مكسوراً مرفوعاً ضَمَّوه، قال الله عز وجل-: "وابيَضَّتْ عيناهُ من الحُزْن" وقال -عزَّ اسمُه-: "تَرَى أعيُنَهم تَفيضُ من الدَّمْع حَزَناً".
وقوله -عز وجل-: "إنَّما أشكو بَثّني وحُزْني إلى الله".
ضَمُّوا الحاءَ هنا لكَسْرة النون، كأنّه مجرور في استعمال الفعل.
وإذا أفردُوا الصَّوْتَ والأمْرَ قالوا: أمْرٌ مُحزن وصَوْتٌ محُزن ولا يقال: حازن.
والحَزْنُ من الأرض والدَّوابِّ: ما فيه خُشونة، والأنثى حَزْنة، وقد حَزُنَ حُزونةً. وحُزانةُ الرجل: من يَتَحَزَّن بأمره.
ويُسَمِّي سَفَنْجقانية العرب على العجم في أوَّل قُدومهم الذي استَحَقُّوا به استَحَقُّوا من الدور والضياع حُزانة.
زحن:
زَحَنَ الرجلُ يزْحَنُ زَحْناً، وتَزَحَّنَ تَزَحُّناً أي: أبطَأَ عن أمره وعَمَله. وإذا أرادَ رَحيلاً فعَرَضَ له شُغْل فبَطَّأَ به قلت: له زَحْنةٌ بعدُ.
والرجل الزِّيحنّة: المُتَباطِئ عند الحاجة تُطلَب إليه، قال:
إذا ما التَوَى الزِّيحَنَّةُ المُتآزِفُ
نزح:
نَزَحَتِ الدارُ تَنْزَح نُزُوحاً أي بَعُدَت.
ووَصْل نازح أي بعيد، قال:
أم نازحُ الوصْل مِخلافٌ لشِيمته
ونَزَحْتُ البِئْرَ، ونَزَحْتُ ماءَها، وبئر نَزوحٌ ونَزَحٌ أي قليلة الماء، ونَزَحَتِ البِئْرٌ، أي: قلّ ماؤها والصَّواب عندي: نُزِحَتِ البئرُ أي: اسْتُقِيَ ما فيها.
نحز:
النَحْز كالنَّخْس. والنَّحْز شَبْهُ الدَّقّ.
والراكبُ يَنْحَزُ بصدره واسِطَ الرَّحْل، قال ذو الرمة:
إذا نَحَزَ الإدْلاجُ ثُغرةَ نَـحْـره		به أَنَّ مُستْرخي العِمامِة ناعِسُ
قال: والنُّحازُ داءٌ يأخُذُ الإبل والدَّوابَّ في رِئاتها، وناقةٌ ناحِز: بها نُحاز، قال القطامي:
تَرَى منه صُدورَ الخَيْل زَوْراً		كأنَّ بها نُحازاً أو دُكـاعـا
والنّاحزِ أيضاً: أن يُصيبَ المِرفقُ كِرْكِرةَ البعير، فيقال: به ناحز، وإذا أصابَ حَرْفَ الكِرْكَرة المِرفقُ فحزَّة قيلَ: بها حازٌّ، مُضاعَف، فإذا كان من اضطغاط عند الأبِطْ قيل بها ضاغِط.
والمِنْحاز ما يُدَقُّ به . ونَحيزة الرجل : طبيعتُه ، وتجمع : نَحائز .
ونَحيزةُ الأرض كالطِّبَّة ممدودةٌ في بَطن الأرض تقود الفَراسِخَ وأقلّ من ذلك، ويجيء في الشعر نَحائز يُعْنَى بها طِبَبٌ من الخِرَق والأَدَم إذا قُطِعَتْ شرُكُاً طِوالاً.

### Türkçe

باب **الحاء** ve **الزاي** ve **النون** onlarla birlikte

**ح ز ن**، **ز ح ن**، **ن ز ح**، **ن ح ز** kullanımdadırlar.

**حزن**:
**الحُزْن** ve **الحَزَن**; iki lehçedir: ağırlaştırdıklarında fetha yaparlar, hafiflettiklerinde hafifletirler; denir: “Ona şiddetli bir **حَزَنٌ** isabet etti” ve “şiddetli bir **حُزْنٌ**”; ve denir: “İş beni **حَزَنَني**; beni **يَحْزُنُني**; ben **محزون**um” ve “Beni **أحزنني**; ben **مُحْزَنٌ**üm”; ve o **مُحْزِنٌ**dür; bunlar da iki lehçedir; ve **حازن** denmez.

Ebû Amr’dan rivayet olundu: **الحَزَنُ** mansub geldiğinde onu fetha yaptılar; meksur, merfu geldiğinde onu damme yaptılar. Aziz ve celil Allah dedi: “Ve iki gözü **الحُزْن**den bembeyaz oldu”; ve ismi aziz olan dedi: “Görürsün gözlerini, **حَزَناً** gözyaşından taşar.”

Ve O’nun (aziz ve celil) sözü: “Ben ancak **بَثّني**mi ve **حُزْني**mi Allah’a şikâyet ederim.”

Burada **الحاء**’yı, **النون**’un kesresi için damme yaptılar; sanki fiilin استعمالında mecrurdur.

Ve sesi ve işi tekil kıldıklarında dediler: “**مُحزن** bir iş ve **محُزن** bir ses”; ve **حازن** denmez.

Ve **الحَزْنُ**, yerden ve binek hayvanlarından: içinde pürüzlülük olan şeydir; dişisi **حَزْنة**dir; ve **حَزُنَ** **حُزونةً**. Ve erkeğin **حُزانةُ**si: onun işiyle **يَتَحَزَّن** eden kimsedir.

Ve Arapların Acemler üzerine, ilk gelişlerinin başında, onunla evlerden ve mülklerden hak ettikleri şeyi hak ettikleri (şey)e **حُزانة** adını verir.

**زحن**:
Adam **زَحَنَ** eder; **يزْحَنُ**; **زَحْناً**; ve **تَزَحَّنَ** eder; **تَزَحُّناً**; yani: işi ve ameli hakkında ağır davrandı. Ve bir yolculuk istediğinde, ona bir meşgale arız olup onunla ağırlaştırdığında, “Ona hâlâ bir **زَحْنةٌ** var” dersin.

Ve **الزِّيحنّة** adam: kendisine ihtiyaçta başvurulup istenildiğinde ağır davranan kimsedir. Dedi ki:
إذا ما التَوَى الزِّيحَنَّةُ المُتآزِفُ

**نزح**:
Ev **نَزَحَتِ**; **تَنْزَح**; **نُزُوحاً**; yani uzaklaştı.

Ve **نازح** bir وصل: yani uzak. Dedi ki:
أم نازحُ الوصْل مِخلافٌ لشِيمته

Ve ben kuyuyu **نَزَحْتُ**; ve suyunu **نَزَحْتُ**; ve **نَزوحٌ** ve **نَزَحٌ** kuyu: yani suyu az. Ve kuyu **نَزَحَتِ**; yani suyu azaldı. Ve bana göre doğru olan: “Kuyu **نُزِحَتِ**”; yani içindekinin suyu çekildi.

**نحز**:
**النَحْز** **النَّخْس** gibidir. Ve **النَّحْز** dövmenin benzeridir.

Ve binen kimse, göğsüyle eyerin ortasını **يَنْحَزُ** eder. Zû’r-Rumme dedi ki:
إذا نَحَزَ الإدْلاجُ ثُغرةَ نَـحْـره		به أَنَّ مُستْرخي العِمامِة ناعِسُ

Dedi ki: **النُّحازُ**, develeri ve binek hayvanlarını akciğerlerinde tutan bir hastalıktır. Ve **ناحِز** bir dişi deve: onda **نُحاز** vardır. Katamî dedi ki:
تَرَى منه صُدورَ الخَيْل زَوْراً		كأنَّ بها نُحازاً أو دُكـاعـا

Ve **النّاحزِ** de: dirseğin devenin **كِرْكِرة**sine isabet etmesidir; “onda **ناحز** var” denir. Ve dirsek **كِرْكَرة**nin kenarına isabet ederse, bir **حزَّة** ise “onda **حازٌّ** var” denir; iki katlıdır. Eğer koltuk altında bir sıkışmadan olursa “onda **ضاغِط** var” denir.

Ve **المِنْحاز**: onunla dövülen şeydir. Ve adamın **نَحيزة**si: tabiatıdır; ve çoğulu: **نَحائز**.

Ve yerin **نَحيزةُ**si, yerin karnında uzatılmış **الطِّبَّة** gibidir; fersahları ve ondan daha azını sürer. Ve şiirde **نَحائز** gelir; onunla, kesildiklerinde uzun şeritler olarak (olan) bez ve deriden **طِبَبٌ** kastedilir.
