# نحس — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%B3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AD%D8%B3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نحس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%B3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نحس

النَّحْسُ: الجهد والضُّر. والنَّحْسُ: خلاف السَّعْدِ من النجوم وغيرها، والجمع أَنْحُسٌ ونُحوسٌ. ويوم ناحِسٌ ونَحْسٌ ونَحِسٌ ونَحِيسٌ من أَيام نَواحِس ونَحْساتٍ ونَحِساتٍ، من جعله نعتاً ثقّله، ومن أَضاف اليوم إِلى النَّحْسِ فبالتخفيف لا غير. ويوم نَحْسٌ وأَيام نَحْسٌ. وقرأَ أَبو عمرو: فأَرسلنا عليهم ريحاً صرصراً في أَيام نَحْساتٍ؛ قال الأَزهري: هي جمع أَيام نَحْسَة ثم نَحْسات جمع الجمع، وقرئت: في أَيام نَحِساتٍ، وهي المشؤومات عليهم في الوجهين، والعرب تسمي الريح الباردة إِذا دَبِرَتْ نَحْساً، وقرئ قوله تعالى: في يومٍ نَحْسٍ، على الصفة والإضافةُ أَكثرُ وأَجودُ. وقد نَحِسَ الشيءُ، فهو نَحِسٌ أَيضاً؛ قال الشاعر: أَبْلِغْ جُذاماً ولَخْماً أَنَّ إِخْوَتَهُمْ
طَيّاً وبَهْراءَ قَوْمٌ، نَصْرُهُمْ نَحِسُ
ومنه قيل: أَيام نَحِسات. والنَّحْسُ: الغُبار. يقال: هاج النَّحْسُ أَي الغبار؛ وقال الشاعر:
إِذا هاجَ نَحْسٌ ذو عَثانِينَ، والتَقَتْ
سَباريتُ أَغْفالٍ بها الآلُ يمضح
وقيل: النَّحْسُ الرِّيح ذات الغُبار، وقيل: الرِّيح أَيّاً كانت؛ وأَنشد ابن الأَعرابي:
وفي شَمُولٍ عُرِّضتْ للنَّحْسِ
والنَّحْسُ: شدة البَرْد؛ حكاه الفارسي؛ وأَنشد لابن أَحمر: كأَنَّ مُدامَةً عُرِضَتْ لِنَحْسٍ،
يُحِيلُ شَفِيفُها الماءَ الزُّلالا
وفسره الأَصمعي فقال: لِنَحْسٍ أَي وُضِعت في ريح فَبَرَدَت. وشَفِيفُها: بَرْدها. ومعنى يُحِيل: يَصُب؛ يقول: بردها يصب الماء في الحلق ولولا بردها لم يشرب الماء. والنِّحاسُ والنُّحاس: الطَّبيعة والأَصل والخَلِيقَة. ونِحاسُ الرجل ونُحاسه: سَجِيَّته وطَبيعته. يقال: فلان كريم النِّحاس والنُّحاس أَيضاً، بالضم، أَي كريم النِّجار؛ قال لبيد:
يا أُيُّها السَّائلُ عن نِحاسِي
قال النّحاس
(* هكذا بالأصل.):
وكَمْ فِينا، إِذا ما المَحْلُ أَبْدى
نِحاسَ القَوْمِ، من سَمْحٍ هَضُومِ
والنِّحاسُ: ضَرْبٌ من الصُّفْر والآنية شديدُ الحمرة. والنُّحاس، بضم النون: الدُّخانُ الذي لا لهب فيه. وفي التنزيل: يُرْسَل عليكما شُواظٌ من نار ونُحاس؛ قال الفراء: وقرئ ونِحاسٍ، قال: النُّحاسُ الدُّخان؛ قال الجعدي:
يُضِيءُ كَضَوْء سِراجٍ السَّلِيــطِ لَمْ يَجْعَل اللَّهُ فيه نُحاسا قال الأَزهري: وهو قول جميع المفسرين. وقال أَبو حنيفة: النُّحاس الدُّخان الذي يعلو وتَضْعُف حرارته ويخلص من اللهب. ابن بُزُرج: يقولون النُّحاس، بالضم، الصُّفْر نفسه، والنِّحاس، مكسور، دخانه. وغيره يقول للدُّخان نُحاسٌ.
ونَحَّسَ الأَخْبار وتَنَحَّسَها واسْتَنْحَسَها: تَنَدَّسَها وتَجَسَّسَها، واسْتَنْحَسَ عنها: طلبها وتَتَبَّعَها بالاستخبار، يكون ذلك سرّاً وعلانية. وفي حديث بدر: فجعل يَتَنَحَّس الأَخبار أَي يَتَتَبَّع. وتَنَحَّس النصارى: تركوا أَكل الحيوان؛ قال ابن دريد: هو عربي صحيح ولا أَدري ما أَصله.

### Türkçe

**النَّحْسُ**: çaba ve zarar. Ve **النَّحْسُ**: yıldızlardan ve başkalarından **السَّعْدِ**’in zıddı; çoğulu **أَنْحُسٌ** ve **نُحوسٌ**’tur. Ve **يوم ناحِسٌ** ve **نَحْسٌ** ve **نَحِسٌ** ve **نَحِيسٌ**, **نَواحِس** ve **نَحْساتٍ** ve **نَحِساتٍ** günlerdendir; onu sıfat yapan ağırlaştırdı; günü **النَّحْسِ**’e izafe eden ise, yalnızca hafifletme iledir, başka değil. Ve **يوم نَحْسٌ** ve **أَيام نَحْسٌ**. Ve Ebû Amr okudu: “Böylece onların üzerine uğultulu bir rüzgâr gönderdik, **أَيام نَحْساتٍ** içinde”; el-Ezherî dedi: o, **أَيام نَحْسَة**’nin cem‘idir, sonra **نَحْسات** cem‘in cem‘idir; ve “**أَيام نَحِساتٍ** içinde” diye de okunmuştur; iki vecihte de onların üzerine uğursuz olanlardır; ve Araplar, eğer soğuk rüzgâr arkadan eserse ona **نَحْساً** adını verirler; ve Yüce sözü “**في يومٍ نَحْسٍ**” diye okunmuştur; sıfat üzere; izafe ise daha çok ve daha iyidir. Ve şey **نَحِسَ** olmuştur; o hâlde o **نَحِسٌ**’tir, ayrıca; şair dedi:
“Cüzâm’a ve Lahm’a bildir ki onların kardeşleri,
Tayy ve Behrâ’dır; bir kavimdir; onların yardımı **نَحِسُ**tur.”
Ve bundan denildi: **أَيام نَحِسات**. Ve **النَّحْسُ**: toz. Denilir: **هاج النَّحْسُ** yani toz kabardı; şair dedi:
“Ne zaman ki, **نَحْسٌ** (toz) çok kıllı olarak kabarsa ve karşılaşsa,
içinde serap parıldayan, kapalı (gözlü) atların yeleleri.”
Ve denildi: **النَّحْسُ** tozlu rüzgârdır; ve denildi: rüzgâr, her ne olursa olsun; İbnü’l-A‘râbî inşad etti:
“Ve bir **شَمُولٍ** içinde, **النَّحْسِ**’e maruz bırakıldı.”
Ve **النَّحْسُ**: soğuğun şiddeti; el-Fârisî onu nakletti; ve İbn Ahmer’den inşad etti:
“Sanki bir şarap, bir **نَحْسٍ**’e maruz bırakılmıştır;
onun **شَفِيفُها**’sı berrak suyu döker.”
Ve onu el-Asma‘î tefsir etti, dedi ki: **لِنَحْسٍ** yani bir rüzgâra konuldu da soğudu. Ve **شَفِيفُها**: onun soğuğudur. Ve **يُحِيل**’in manası: döker; der ki: onun soğuğu suyu boğaza döker; ve eğer onun soğuğu olmasaydı su içmezdi. Ve **النِّحاسُ** ve **النُّحاس**: tabiat, asıl ve yaratılış. Ve erkeğin **نِحاسُ**’ı ve **نُحاسه**: onun seciyesi ve tabiatıdır. Denilir: falan **كريم النِّحاس** ve **النُّحاس** da, zamme ile, yani soyu temizdir; Lebîd dedi:
“Ey benim **نِحاسِي**’m hakkında soran!”
dedi: **النّحاس**
(* asılda böyle.):
“Ve nice (kimse) vardır içimizde, kıtlık ortaya koyduğunda
kavmin **نِحاسَ**’ını, cömert, yumuşak huyludan.”
Ve **النِّحاسُ**: **الصُّفْر**’dan bir tür ve kap-kacak; şiddetli kızıllıktadır. Ve **النُّحاس**: **النون**’un zammesiyle: içinde alev olmayan dumandır. Ve tenzilde: “İkinize ateşten bir alev ve **نُحاس** gönderilir”; el-Ferrâ dedi: ve **ونِحاسٍ** diye de okunmuştur; dedi ki: **النُّحاسُ** dumandır; el-Ca‘dî dedi:
“Zeytinyağı kandilinin ışığı gibi ışık verir; Allah onda **نُحاسا** kılmadı.”
el-Ezherî dedi: bu, bütün müfessirlerin sözüdür. Ve Ebû Hanîfe dedi: **النُّحاس**; yükselen, harareti zayıflayan ve alevden arınan dumandır. İbn Büzürc: derler ki **النُّحاس**, zamme ile, **الصُّفْر**’un kendisidir; ve **النِّحاس**, kesreli, onun dumanıdır. Ve başkası dumana **نُحاسٌ** der.

Ve **نَحَّسَ الأَخْبار** ve **تَنَحَّسَها** ve **اسْتَنْحَسَها**: onu yokladı ve onu gözetledi; ve **اسْتَنْحَسَ عنها**: onu istedi ve onu haber alma ile izledi; bu, gizlice ve açıktan olur. Ve Bedir hadîsinde: “Böylece **يَتَنَحَّس الأَخبار** oldu” yani izlerdi. Ve **تَنَحَّس النصارى**: hayvan yemeyi terk ettiler; İbn Düreyd dedi: o, sahih Arapçadır ve aslının ne olduğunu bilmiyorum.
