# نحض — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%B6/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AD%D8%B6/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نحض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%B6.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نحض

النحض: اللحم نفسه، قاله الليث، أو النحض والنحضة: المكتنز منه كلحم الفخذ، قاله الجوهري. وأنشد الصاغاني للنابغة:
  مقذوفة بدخيس النحض بازلهـا                      له صريف صريف القعو بالمسد وفي الأساس: أطعمهم النحض، وسقاهم المحض، وهو اللحم المكتنز. ويقال: اشو لنا هذه النحضة، بهاء: القطعة الكبيرة منه، قاله الليث، وكل بضعة لحم لا عظم فيها: لفئة، نحو النحضة، والهبرة، والوذرة، ج نحوض ونحاض. وأنشد الجوهري لعبيد بن الأبرص:
  ثم أبري نحاضها فتراهـا                      ضامرا بعد بدنها كالهلال

  وقد نحض، ككرم، نحاضة: كثر لحم بدنه. وفي الصحاح: اكتنز لحمه، فهو نحيض، وهي نحيضة. والمنحوض، والنحيض: الذاهبا اللحم، أو الكثيراه. ضد، وقال ابن السكيت: النحيض من الأضداد، يكون الكثير اللحم، ويكون القليل اللحم، كأنه نحض، كعني نحضا، أي قل لحمه، وقد نحضا نحاضة: كثر لحمهما. وقال الأزهري: ونحاضتهما: كثرة لحمهما، وهي منحوضة ونحيض. ونحض، كعني، فهو منحوض: ذهب لحمه، كانتحض، بالضم. ونحض، كمنع، ينحض نحوضا: نقص لحمه، كانتحض، بالضم. وقال ابن دريد: رجل نحض: كثير اللحم، ونحيض: قليل اللحم، وانتحض الرجل، على ما لم يسم فاعله، أي ذهب لحمه. ونحض اللحم، كمنع، وضرب، ينحضه، وينحضه نحضا: قشره فهو منحوض. ومن المجاز: نحض فلانا، إذا ألح عليه في سؤاله حتى يكون ذلك السؤال كنحض اللحم عن العظم. وفي الأساس: نحضه، إذا نهكه بالسؤال. ومن المجاز: نحض السنان وكذا النصل، إذا رققه وأرهفه وأحده على المسن، فهو نحيض ومنحوض، كأنك لما رققته أخذت نحضه، قال أبو سهم أسامة بن الحارث الهذلي يصف حمارا:
  وشقوا بمنحوض القطاع فؤاده                      لهم قترات قد بنين محـاتـد وفي الصحاح: قال امرؤ القيس يصف الجنب، قال ابن بري: صوابه يصف الخد، وصدره:
  يباري شباة الرمح خد مـذلـق                      كصفح السنان الصلبي النحيض ونحض العظم نحوضا: أخذ لحمه، كانتحضه، وفي الصحاح: نحضت ما على العظم من اللحم، وانتحضته، أي اعترقته. ومما يستدرك عليه: المناحضة: المماحكة واللوم، كما في التكملة. وفي الأساس: ناحضته: ماحكته ولاحيته، وهو مجاز. ونقل ابن بري عن أبي زيد: نحض الرجل: سأله ولامه، وأنشد لسلامة بن عبادة الجعدي:
  أعطى بلا من ولا تقارض
  ولا سؤال مع نحض الناحض ونحض الشيء نحوضا: قلمه، عن ابن القطاع. ونحضه الدهر: أضر به، وهو مجاز.

### Türkçe

**النحض**: etin kendisi; bunu Leys söylemiştir; yahut **النحض** ve **النحضة**: ondan (etten) dolgun olan, uyluk eti gibi; bunu Cevherî söylemiştir. Sâgânî, Nâbiga’dan şu beyti rivayet etti:
  “Atılmıştır; **النحض**’ın koyu yağıyla, koltuk altlarıyla;
  onun için, bükülmüş ipteki kabakların gıcırtısı gibi bir gıcırtı vardır.”
Ve **الأساس**’ta: Onlara **النحض** yedirdi, onlara **المحض** içirdi; o, dolgun ettir. Ve denilir: “Bize şu **النحضة**’yi kızart”; **بهاء** ile: ondan büyük parça; bunu Leys söylemiştir. Ve içinde kemik bulunmayan her et parçası: bir **لفئة**’dir; **النحضة** gibi, ve **الهبرة** ve **الوذرة**; çoğulu **نحوض** ve **نحاض**. Cevherî, Ubeyd b. el-Ebras’a ait şu beyti rivayet etti:
  “Sonra onun **نحاض**’ını yontarım da onu görürsün;
  semizliğinden sonra zayıf, hilâl gibi.”

Ve (kişi) **نحض** etti, **كرم** gibi, **نحاضة** olarak: bedeninin eti çoğaldı. Ve **الصحاح**’ta: eti dolgunlaştı; o hâlde o **نحيض**’dir, o (dişi) **نحيضة**’dir. Ve **المنحوض** ve **النحيض**: eti gitmiş olan ikisi; yahut eti çok olan ikisi. Zıttır. İbn es-Sikkît dedi: **النحيض** zıtlar cümlesindendir; çok etli olur, az etli olur; sanki **نحض** etti, **عني** gibi, **نحضا** olarak; yani eti azaldı. Ve ikisi **نحضا** etti, **نحاضة** olarak: ikisinin eti çoğaldı. Ezherî dedi: Ve ikisinin **نحاضتهما**’sı: ikisinin etinin çokluğudur; ve o (dişi) **منحوضة**’dur ve **نحيض**’dir. Ve (kişi) **نحض** etti, **عني** gibi; o hâlde o **منحوض**’dur: eti gitti; **انتحض** gibi, zamme ile. Ve (kişi) **نحض** etti, **منع** gibi; **ينحض** **نحوضا** olarak: eti eksildi; **انتحض** gibi, zamme ile. İbn Düreyd dedi: **رجل نحض**: eti çok olan; ve **نحيض**: eti az olan. Ve adam **انتحض** etti, faili anılmayan üzere; yani eti gitti. Ve eti **نحض** etti, **منع** gibi ve **ضرب** gibi; onu **ينحضه** ve onu **ينحضه** **نحضا** olarak: onu soydu; o hâlde o **منحوض**’dur. Mecazdan: Birini **نحض** etti; ona sorusunda ısrar ettiğinde; ta ki o soru, kemiğin üzerinden etin **نحض** edilmesi gibi olsun. Ve **الأساس**’ta: Onu **نحض** etti; ona soruyla eziyet ettiğinde. Mecazdan: **السنان**’ı ve aynı şekilde **النصل**’i **نحض** etti; onu incelttiğinde ve sivrilttiğinde ve bileği taşında keskinleştirdiğinde; o hâlde o **نحيض** ve **منحوض**’dur; sanki onu incelttiğinde onun **نحض**’ını almışsın. Ebû Sehm Üsâme b. el-Hâris el-Hüzelî, bir eşeği vasfederek dedi:
  “Onun yüreğini, keskinleştirilmiş bir kesiciyle yardılar;
  onlar için, (duman) halkaları vardır; (onlar) ocaklar bina etmişlerdir.”
Ve **الصحاح**’ta: İmru’ul-Kays, yan tarafı vasfederek dedi; İbn Berrî dedi: Doğrusu, yanağı vasfeder; ve onun beyti:
  “Mızrağın keskinliğine yarışır; kaygan bir yanak;
  sert **السنان**’ın yüzü gibi, **النحيض**.”
Ve kemiği **نحوضا** olarak **نحض** etti: onun etini aldı; onu **انتحض** etti gibi. Ve **الصحاح**’ta: Kemiğin üzerindeki etten olanı **نحضت** ettim ve onu **انتحضته** ettim; yani onu sıyırıp çıkardım. Üzerine istidrâk edilenlerdendir: **المناحضة**: çekişme ve kınama; **التكملة**’de olduğu gibi. Ve **الأساس**’ta: Onunla **ناحضته**: onunla çekiştim ve onunla atıştım; ve o mecazdır. İbn Berrî, Ebû Zeyd’den nakletti: Adam **نحض** etti: onu sordu ve onu kınadı. Selâme b. Ubâde el-Ca‘dî’ye ait şu beyti rivayet etti:
  “Minnetsiz verdi ve karşılıklı ödünçleşme yoktur;
  ve **الناحض**’ın **نحض**’ı ile beraber ne soru vardır.”
Ve şeyi **نحوضا** olarak **نحض** etti: onu yonttu; İbn el-Kattâ‘dan. Ve zaman onu **نحض** etti: ona zarar verdi; ve o mecazdır.
