# نحف (ن-ح-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AD%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - ح - ف
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والنون والفاء معهما
ح ن ف، ن ح ف، ح ف ن، ن ف ح مستعملات
حنف:
الحَنَفُ: مَيْلٌ في صدر القَدَم، ورجلٌ أَحْنَفُ، ورِجْلٌ حَنْفاءُ، ويقال: سُمِّيَ الأحنفُ بنُ قَيْسٍ به لحَنَفٍ كان في رِجْله، وقالتْ حاضِنة الأحنَف:
واللهِ لولا حَنَفٌ بِرجِلْـهِ		ما كانَ في فِتْيانِكم كمِثْلِهِ
والسُّيُوف الحَنَفيّة تُنْسَبُ إليه لأنّه أوّلُ من عَمِلَها، أي: أمَرَ باتّخاذها، وهو في القياس: سَيْفٌ أحنَفيّ.
وبُنُو حَنيفَة حيٌّ من ربَيعة. ويقال: تَحَنَّفَ فلان إلى الشيء تحنُّفاً إذا مال إليه.
وحَسَبٌ حَنيف أي: حديث إسلامي لا قديمَ له، وقال ابن حبناء التميمي:
وماذا غيْرَانّكَ ذو سِـبـالٍ		تُمَسِّحُها وذو حَسَبٍ حَنيفِ
والحَنيفُ في قولٍ: المُسلْمُِ الذي يستَقبِل قِبْلةَ البَيت الحَرام على مِلّةِ إبراهيم حَنيفاً مُسْلِماً.
والقول الآخر: الحنيف كلُّ من أسْلَمَ في أمر الله فلم يَلْتَوِفي شيءٍ منه. وأحَبُّ الأديان إلى اللهِ الحَنيفية السَّمْحة وهي مِلّة النبي- صلى الله عليه وعلى آله وسلم- لا ضيِقٌ فيها ولا حَرَج.
نحف:
نَحُفَ الرجُلُ يَنْحُفُ نَحافةً فهو نَحيفٌ قَضيفٌ، ضَرِبُ الجِسْمِ قَليلُ اللَّحْم، قال:
تَرَى الرجُلَ النَّحيف فتَزْدَريهِ		وفي أثوابـه أَسَـدٌ مَـزيرُ
نفح:
نَفَحَ الطِّيبُ يَنْفَحُ نَفْحاً ونُفُوحاً، وله نَفْحةٌ طيّبةٌ ونَفْحَةٌ خَبيثةٌ ونَفَحَتِ الدابَّة إذا رَمِحَت برِجْلها ورَمَتْ بحَدِّ حافرها.
ونَفَحَهُ بالسيف أي: تَناوَلَه من بعيد شَزْراً.
ونَفَحَه بالمال نَفْحاً، ولا تَزال له نَفَحاتٌ من المعروف، واللهُ النَّفّاحُ المُنْعِمُ على عباده. والإنْفَحَةُ لا تكونُ إلاّ لكلّ ذي كَرِشٍ، وهو شيءٌ يُسْتَخْرَج من بطن ذيهِ أصفَرُ يُعْصَرُ في صُوفةٍ مُبْتَلَّةٍ في اللَّبَن فيغْلُظُ كالجُبْنِ.
حفن:
الحَفْنُ: أخْذُكَ الشيءَ براحة كَفِّكَ، والأصابعُ مَضموُمةٌ، ومِلءْ كُلِّ كَفٍّ حَفْنَةٌ.
واحْتَفَنْتُ: أخَذْتُ لنفسي. والمِحْفَنُ: الرجل ذو الحَفْن الكثير، وكان مِحْفَنٌ أبو بَطْحاءَ تُنْسَبُ إليه الدَّوابُّ البَطْحاوية.
والحَفْنَةُ: الحُفْرة، وجمعها حُفَن.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **النون** ve **الفاء** bunlarla birlikte

**ح ن ف**، **ن ح ف**، **ح ف ن**، **ن ف ح** kullanımdadırlar
**حنف**:
**الحَنَفُ**: ayağın üst kısmında bir eğriliktir; ve **رجلٌ أَحْنَفُ** (eğri ayaklı bir adam); ve **رِجْلٌ حَنْفاءُ** (eğri bir ayak). Ve denilir ki: **الأحنفُ بنُ قَيْسٍ** buna, ayağında bulunan bir **حَنَفٍ** sebebiyle adlandırılmıştır. Ve **الأحنَف**’in sütannesi dedi ki:
Allah’a yemin olsun, eğer ayağında bir **حَنَفٌ** olmasaydı		sizin delikanlılarınız içinde onun gibisi olmazdı
Ve **السُّيُوف الحَنَفيّة** ona nispet edilir; çünkü onu ilk yapan odur; yani: onların yapılmasını emretti. Ve bu kıyasta: **سَيْفٌ أحنَفيّ**’dir.
Ve **بُنُو حَنيفَة**: **ربَيعة**’den bir kabiledir. Ve denilir ki: **تَحَنَّفَ** falan kimse şeye **تحنُّفاً** (yönelme) ile yöneldiğinde, ona meyletti.
Ve **حَسَبٌ حَنيف**: yani, eski tarafı olmayan yeni bir İslâmî soy-sop. Ve **ابن حبناء التميمي** dedi ki:
Ve bıyıklı bir kimse olan senin kıskançlığından başka nedir		onları sıvazlayan; ve **حَسَبٍ حَنيفِ** sahibi olan
Ve **الحَنيفُ** bir görüşte: **المُسلْمُِ**; **إبراهيم**’in milleti üzere, **حَنيفاً مُسْلِماً** olarak **البَيت الحَرام**’ın kıblesine yönelen kimsedir.
Ve diğer söz: **الحنيف** Allah’ın emrinde İslâm’a giren ve ondan hiçbir şeyde eğrilmeyen herkes. Ve dinlerin Allah’a en sevgilisi **الحَنيفية السَّمْحة**’dır; ve o, Peygamber’in -Allah ona ve âline salât etsin- milletidir; onda ne darlık vardır ne de güçlük.

**نحف**:
**نَحُفَ** adam **يَنْحُفُ** **نَحافةً** (zayıflık) ile; o hâlde o **نَحيفٌ قَضيفٌ** (zayıf, ince)dir; bedeni ince, eti az. Dedi ki:
Zayıf adamı görürsün de onu küçümsersin		halbuki elbiselerinin içinde kükreyen bir aslan vardır

**نفح**:
**نَفَحَ** koku **يَنْفَحُ** **نَفْحاً** ve **نُفُوحاً** (koku yaymak) ile; ve onun güzel bir **نَفْحةٌ**’si ve kötü bir **نَفْحَةٌ**’si vardır. Ve **نَفَحَتِ** binek hayvanı: ayağıyla teptiğinde ve toynağının keskin ucu ile attığında.
Ve **نَفَحَهُ** kılıçla: yani, onu uzaktan yan bakışla vurdu.
Ve **نَفَحَه** mal ile **نَفْحاً** (bağışlamak) ile; ve onun için iyilikten **نَفَحاتٌ** (esintiler/bağışlar) kesilmez. Ve Allah **النَّفّاحُ**’tır; kullarına nimet verendir. Ve **الإنْفَحَةُ** ancak her karın sahibi için olur; o, onun karnından çıkarılan sarı bir şeydir; sütte ıslatılmış bir yün parçası içinde sıkılır da peynir gibi koyulaşır.

**حفن**:
**الحَفْنُ**: parmaklar bitişik olduğu hâlde avuç içiyle şeyi almandır. Ve her avucun dolusu bir **حَفْنَةٌ**’dir.
Ve **احْتَفَنْتُ**: kendim için aldım. Ve **المِحْفَنُ**: çok **الحَفْن** sahibi adamdır. Ve **مِحْفَنٌ** **أبو بَطْحاءَ** idi; ona **الدَّوابُّ البَطْحاوية** nispet edilir.
Ve **الحَفْنَةُ**: çukurdur; çoğulu **حُفَن**’dir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

النَحافَةُ: الهُزالُ. وقد نَحفُ بالضم فهو نَحيفٌ، وأنْحَفَهُ غيره.

##### Türkçe

**النَحافَةُ**: zayıflık (cılızlık). Ve (fiil) **نَحفُ** (damme ile) oldu; o hâlde o **نَحيفٌ**dur; ve onu başkası **أنْحَفَهُ** (zayıflattı).

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ن ف
نحن ، حنف ، حفن ، نحف ، نفح : ( مستعملة ) .
فحن : أما فحن فمهملٌ عند الليث . وفَيْحَانُ اسم موضع ، وأظُنُّهُ فَيْعَالاً من فَحَنَ ، والأكثر أنه فَعْلاَن من الأفْيَحِ وهو الواسِعُ وسمَّت العرب المرأة فَيْحُونَةَ .
حنف : قال الليث : الحَنَفُ مَيَلٌ في صدر القدَمِ ، فالرَّجُلُ أَحْنَفُ والرجْلُ حَنْفَاءُ ، ويقال : سُمي الأحنفُ بنُ قَيْسٍ به لِحَنَفٍ كان في رِجْله .
وروى ثعلبٌ عن أبي نصر عن الأصمعي أنه قال : الحَنَفُ أن تُقْبِلَ إبْهِامُ الرجْلِ اليُمْنَى على أُخْتِهَا من اليُسْرَى وأَنْ تُقْبِلَ الأُخْرَى إلَيْها إقْبَالاً شديداً .
وأنشد لِدَايَةِ الأحْنفِ وكانت ترقصُه وهو طفل :
والله لولاَ حَنَفٌ برِجْلِهِ
ما كانَ في فِتْيَانِكُمْ مِنْ مِثْلِه
ومِنْ صلةٌ هَهُنا .
عمرو عن أبيه قال : الحنيفُ المائِل من خَيْرٍ إلى شَرَ ومن شَرَ إلى خَيْرٍ .
قال ثعلب ومنه أُخِذَ الحَنَفُ .
ورَوَى ابْنُ نجدة عن أبي زيد أنه قال الحنيف المستقيم ، وأنشد :
تعلَّمْ أن سيَهْدِيكُم إلَيْنَا
طريقٌ لا يَجُورُ بِكم حَنِيفُ
وقال الليث : الحنيفُ المسلم الذي يستقبِلُ البيتَ الحرامَ على مِلَّةِ إبراهيمَ فهو حنيفٌ . وقيل : كلُّ من أَسْلَمَ لأمرِ الله ولم يلْتَوِ فهو حنيفٌ .
وقال أبو عبيدة في قول الله جلّ وعزّ : ( بَلْ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا ) ( البَقَرَة : 135 ) .
قال : مَنْ كان على دين إبراهيمَ فهو حنيفٌ .
قال : وكان عَبَدَةُ الأوْثَانِ في الجاهليَّة يقولون : نحن حُنَفَاءُ على دين إبراهيم ، فلمَّا جاء الإسلامُ سَمَّوا المُسْلِمَ حنِيفاً .
وقال الأخْفش : الحنيفُ المُسْلِمُ وكان في الجاهلية يُقَال لِمَن اخْتَتَن وحَجَّ البيْتَ حنيفٌ ؛ لأَنَّ العربَ لم تتمسَّكْ في الجاهليّة بشيء من دين إبراهيم غيرَ الخِتَان وحَج البيت ، فكلُّ من اخْتَتَن وحَجَّ قيل له حَنِيفٌ . فلمَّا جاءَ الإسلامُ عادت الحنيفيَّةُ فالحنيف المسلم .
حدَّثَنَا الحسين قال حدثنا عثمان قال حدثنا وكيعٌ عن مرزوق قال سمعت الضَّحَّاك يقول في قوله تعالى : ( حُنَفَآءَ للَّهِ غَيْرَ مُشْرِكِينَ بِهِ ) ( الحَجّ : 31 ) قال حُجَّاجاً وكذلك قال السّدي قال حنفاء حُجَّاجاً .
وقال أبو إسحاق الزجاج نَصَبَ ) حَنِيفًا ( في هذه الآيةِ على الحَالِ ، المعنى بل نَتَّبِعُ مِلَّةَ إبراهيم في حَالِ حَنِيفِيَّتِه ، ومَعْنَى الحَنِيفِيَّةِ في اللغة المَيْلُ ، والمعنى أَنَّ إبراهيم حَنَفَ إلى دين الله ودين الإسلام فإنما أُخِذَ الحَنَفُ من قولهم : رِجْل حَنْفَاءُ ورَجُلٌ أَحْنَفُ ، وهو الذي تَمِيلُ قَدَمَاه كلُّ واحدةٍ إلى أُختِها بِأَصَابعها .
وقال الفرَّاءُ : الحنيفُ مَنْ سُنَّتُهُ الاخْتِتَانُ .
وقال اللَّيْثُ السُّيُوف الحنيفية تنسب إلى الأحْنفِ بْنِ قَيْسٍ لأنه أَوَّلُ مَنْ أَمَرَ باتخَاذِها . قال : والقياس أحْنَفِيُّ . وبنو حنيفةَ حَيٌّ من ربيعةَ . ويقال : تَحَنَّفَ فلانٌ إلى الشيء تحنُّفاً إذا مال إليه . وحَسَبٌ حَنِيفٌ أي حديث إسلامي لا قَدِيمَ له .
وقال بن حَبْنَاء التميميُّ :
وماذَا غيرَ أنك ذو سِبَالٍ
تُمَسحُها وذُو حَسَبٍ حَنِيفِ
ثعلب عن ابن الأعرابي : الْحَنْفَاءُ شجرةٌ . والحَنْفَاءُ القوس ، والحَنْفَاءُ الموسى ، والحَنْفَاءُ السُّلَحْفَاةُ ، والحنْفَاء الحرباءة ، والحَنْفَاء الأَمَة المتلوّنة تكسَل مَرة وتنشط أُخْرَى .
نحف : قال اللَّيثُ : نَحُفَ الرجل يَنْحُفُ نحافة فهو نَحِيفٌ قَضِيفٌ ضَرِبٌ قليل اللحم ، وأنشد :
ترى الرَّجُلَ النحيفَ فَتَزْدَرِيه
وتَحْتَ ثِيَابِه رَجُلٌ مَزِير
نفح : أخبرني المنذريُّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي قال : النَّفِيحُ والمِنفَحُ والمِعَنُّ الداخل مع القومِ وليس شأنُه شَأْنَهُم .
قال الأزهري : هكذا جَاء به في هذا الموضع .
وقال في موضع آخر : النَّفِيج بالجيم الذي يَعْتَرِض بين القوم وَلا يُصلح ولا يفسد ، وهَذَا قَوْلُ ثعلب .
قال : وقال ابن الأعرابي : النَّفِيحُ الذي يَجيءُ أَجْنَبِيّاً فيدخلُ بين القوم ويسُلّ بينهم ويُصلح أمرهم .
وقال اللَّيْثُ : نَفَح الطيبُ يَنْفَحُ نَفْحاً ونُفُوحاً إذا فَاح رِيحُه ، وله نَفْحَةٌ طيبةٌ ونَفْحَةٌ خبيثَةٌ ونَفَحت الدابة إذا رمِحت بِرِجْلِها ورمت بحدّ حافرها .
ونَفَحَهُ بالسّيف إذا تناوله شَزْراً ، ونَفَحَه بالمال نَفْحاً ؛ ولا تزال له نَفَحَاتٌ من المعْرُوفِ أي دفعات . قال : والله هو النَّفَّاحُ المُنْعِمُ على عبَادِه . قلت : لم أَسْمَعْ النَّفَّاحَ في صفات الله التي جاءت في القرآن ثُمَّ في سُنَّةِ المصطفى عليه السلام ، ولا يجوز عند أَهْلِ العِلْم أن يُوصف الله جل وعز بصفة لم يُنْزِلْها في كتابه ، ولم يبينْهَا على لسان نَبِيه ج . وإذا قِيلَ للرَّجُل نَفَّاحٌ فمعناه الكثير العَطَايَا .
وأخبرني المنذري عن أبي الهيثم أنه قال في قول الله جلّ وعزّ : ( وَلَئِن مَّسَّتْهُمْ نَفْحَةٌ مِّنْ عَذَابِ رَبِّكَ ) ( الأنبيَاء : 46 ) فقال : أصابَتْنَا نَفْحَةُ الصَّبا أي رَوْحَةٌ وَطِيبٌ لا غَمّ فيها ولا كَرْبَ ، وأصابتنا نَفْحَةٌ من سَمُومٍ : أي حَرٌّ وغمٌّ وكربٌّ وأنشد في طيب الصَّبا :
إذا نَفَحَتْ مِنْ عَنْ يمين المَشَارِق
ونَفَحُ الطيب إذا فَاحَ رِيحُه وقال جِرانُ العود يذكر جارَته :
لَقدْ عَاجَلَتْنِي بالقَبِيح وَثوْبُها
جَدِيدٌ ومن أَرْدَانِها المسْكُ يَنْفَحُ
أي يفُوح طيبُه ، فجعل النَّفْحَةَ مَرَّة أشَدَّ العذابِ لقول الله جلّ وعزّ : ( وَلَئِن مَّسَّتْهُمْ نَفْحَةٌ مِّنْ عَذَابِ رَبِّكَ ( . وجعلها مرةً ريحَ مِسْكٍ . وقال الأصمعيُّ : ما كان من الريح سَمُوماً فله لَفْحٌ وما كان بارِداً فله نَفْحٌ .
وقال الليث : الإنْفَحَةُ لا تكُونُ إلا لكل ذي كَرِش ، وهو شيء يُسْتَخْرَجُ من بَطْنِ ذِيهِ أصفرُ يُعْصَرُ في صوفَةٍ مُبْتَلَّةٍ في اللبن فيغلَظُ كالجُبن . الحراني عن ابن السكيت هي إِنْفَحَةُ الجَدْي وإِنْفَحَّةُ الْجدي ولا تقل أَنْفِحَة . قال : وحضرني أَعْرابِيَّانِ فَصيحَانِ من بني كلابٍ ، فقال أحدهما : لا أقول إلاَّ إنْفَحَةً وقال الآخَرُ : لا أقولُ إلا مِنْفَحَةٍ ، ثم افترقا على أن يسألاَ عنهما أشياخ بَنِي كلاب ، فاتفقت جماعةٌ على قولِ ذَا وجماعةٌ على قولِ ذَا ، فهما لُغتانِ .
وقال أبو عبيد : هي الإنْفَحَةُ بكسر الألف وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي : إِنْفَحَةٌ وإِنْفَحَةٌ وهي اللغة الجَيدَة ، ويقال مِنْفَحَةٌ وبِنَفْحَةٌ .
وفي الحديث : ( أَوَّلُ نَفْحَةٍ من دم الشهيد ) ، قال شمر قال خالد بن جَنْبة : نفحة الدّم أَوَّلُ فَوْرَةٍ مِنْهُ ودَفْعَةٍ . وقال الراعي :
نَرْجُو سِجَالاً من المعروف ينفحها
لِسَائِلِيه فلا مَنٌّ ولا حَسَدُ
وقال أبو الهيثم : الجَفْرُ من أَوْلادِ الضَأَنِ والمعز ما قد استكرش وفُطِمَ خمسينَ يَوْماً من الوِلادة أو شَهْرَيْنِ أو صارت إِنْفَحَتهُ كَرِشَاً حين رَعَى النَّبْتَ وإنما تكون إنْفَحَةً ما دام يَرْضَعْ . وقال الفراء طعنة نَفُوحٌ يَنْفَحُ دَمُها سَريعاً .
وقال أبو زيد : من الضُّروع النَّفُوحُ وهي التي لا تحبس لَبَنَها ثعلب عن ابن الأعرابي : النَّفْحُ الذبُّ عن الرَّجُلِ ، يقال : هو يُنَافِحُ عن فُلانٍ . وقال غيره : هو يُنَاضِحُ عنه . وقال ابن السكيت : النَّفِيحةُ القَوْسُ وهي شطيبة من نَبْعٍ وقال مُليحٌ الهذلي :
أَنَاخُوا مُعِيداتِ الوَجيفِ كأَنَّها
نَفَائِحُ نَبْعٍ لم تَربَّعْ ذَوَابِل
ويقال للقوس النفيحة أيضاً ، وهي الفجواءُ المُنفَحَّة .
حفن : قال الليث : الحَفْنُ أَخْذُكَ الشَّيْءَ بِرَاحَةِ الكَف والأصابِع مضمومةً . ومِلْءُ كُل كفَ حَفْنَةٌ . واحْتَفَنْتُ إذا أخذتَ لنفسك .
والمحْفَنُ ذُو الجَفْنِ الكثيرِ . وكان مِحْفَنٌ أبا بَطحَاءَ إليه ينسب الدوابّ البَطْحَاوِيَّةُ .
أبو عبيد عن أبي زيد : احتَفَنْتُ الرجلَ احْتِفَاناً إذا اقتلعَته من الأرض .
قال وقال أبو عمرو : الحُفْنَةُ الحُفْرَةُ ، وجمعها حُفَن .
وقال شمر : الحُفنة الحُفْرَةُ وأنشد :
هَلْ تَعْرِفُ الدَّارَ تَعفَّتْ بالحُفَنْ
قال : وهي قَلَتَاتٌ يَحْتَفِرُها الماءُ كَهَيْئَةِ البِرَكِ .
وقال ابْنُ السكيتِ : الحُفَن : نُقرٌ يكون الماءُ فيها ، وفي أَسْفَلِها حَصًى وتُرابٌ . وأنشدني أبو بكر الإيادي لعَدِيّ بن الرقاع العاملي .
بِكْرُ تُرَيثها آثَارُ مُنْبَعِقٍ
تَرى بِه حُفَنَاً زُرْقاً وغُدْرَانَا

##### Türkçe

ح ن ف
**نحن** , **حنف** , **حفن** , **نحف** , **نفح** : (kullanılan).

**فحن** : **فحن**’a gelince, o, el-Leys nezdinde ihmaldir. **فَيْحَانُ** bir yer adıdır; ve ben onu **فَحَنَ**’dan **فَيْعَالاً** sanıyorum; ve daha çok, **الأفْيَحِ**’den **فَعْلاَن**’dır; o da geniş olandır. Araplar kadına **فَيْحُونَةَ** adını vermiştir.

**حنف** : el-Leys dedi: **الحَنَفُ** ayağın üst kısmında bir meyildir; böylece adam **أَحْنَفُ**tur, ayak **حَنْفَاءُ**dır. Ve denilir ki: **الأحنفُ بنُ قَيْسٍ** ona, ayağında bulunan bir **حَنَفٍ** sebebiyle adlandırılmıştır.

Sa‘leb, Ebû Nasr’dan, el-Asma‘î’den rivayet etti; dedi ki: **الحَنَفُ**, sağ ayağın başparmağının, soldaki kardeşine yönelmesi ve ötekinin de ona şiddetli bir yönelişle yönelmesidir.

**الأحْنفِ**’in dadısı için inşad etti; o, o çocuk iken onu oynatırdı:
Allah’a yemin olsun, eğer ayağında bir **حَنَفٌ** olmasaydı
Sizin delikanlılarınız içinde onun gibisi olmazdı

Ve burada **مِنْ** bir sıla’dır.

Amr, babasından: **الحنيفُ** hayırdan şerre ve şerden hayra meyleden kimsedir, dedi.

Sa‘leb dedi: Bundan **الحَنَفُ** alınmıştır.

İbn Nucde, Ebû Zeyd’den rivayet etti; dedi ki: **الحنيف** dosdoğru olandır; ve inşad etti:
Bil ki, sizi bize iletecek olan
Sizi saptırmayan bir yol, **حَنِيفُ**tur

el-Leys dedi: **الحنيفُ**, İbrahim’in milleti üzere Beyt-i Haram’a yönelen Müslümandır; o halde o **حنيفٌ**tir. Ve denildi: Allah’ın emrine teslim olan ve eğrilmeyen her kimse **حنيفٌ**tir.

Ebû Ubeyde, Allah’ın aziz ve celil sözü hakkında: (**بَلْ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا**) (**البَقَرَة : 135**).
Dedi: İbrahim’in dini üzere olan kimse **حنيفٌ**tir.
Dedi: Cahiliyede putlara tapanlar: Biz İbrahim’in dini üzere **حُنَفَاءُ**yız, derlerdi; İslam gelince Müslümana **حنِيفاً** adını verdiler.

el-Ahfeş dedi: **الحنيفُ** Müslümandır. Cahiliyede sünnet olan ve Beyt’i hacc eden kimseye **حنيفٌ** denirdi; çünkü Araplar cahiliyede İbrahim’in dininden sünnet ve Beyt’in haccı dışında bir şeye tutunmadılar; böylece sünnet olan ve hacc eden her kimseye **حَنِيفٌ** denirdi. İslam gelince **الحنيفيَّةُ** geri döndü; artık **الحنيف** Müslümandır.

Bize el-Hüseyin haber verdi; dedi: Bize Osman haber verdi; dedi: Bize Vekî‘ haber verdi; Merzûk’tan; dedi: ed-Dahhâk’ı, Yüce Allah’ın sözü hakkında: (**حُنَفَآءَ للَّهِ غَيْرَ مُشْرِكِينَ بِهِ**) (**الحَجّ : 31**) şöyle derken işittim: “Haccedenler” dedi. es-Süddî de böyle dedi; dedi: **حنفاء** “haccedenler”dir.

Ebû İshak ez-Zeccâc dedi: Bu ayette **حَنِيفًا**’yı hâl üzere nasb etti; mana: İbrahim’in milletine, onun **حَنِيفِيَّتِه** hâlinde uyarız. Dil bakımından **الحَنِيفِيَّةِ**’nin manası meyildir; mana: İbrahim Allah’ın dinine ve İslam dinine meyletti. Şu halde **الحَنَفُ**, onların “**رِجْل حَنْفَاءُ** ve **رَجُلٌ أَحْنَفُ**” sözünden alınmıştır; o, ayaklarının her birinin parmaklarıyla ötekine meylettiği kimsedir.

el-Ferrâ’ dedi: **الحنيفُ**, sünneti sünnet olmak olan kimsedir.

el-Leys dedi: **السُّيُوف الحنيفية** **الأحْنفِ بْنِ قَيْسٍ**’e nisbet edilir; çünkü onu edinmeyi emreden ilk kimse odur. Dedi: Kıyas **أحْنَفِيُّ**dur. Ve **بنو حنيفةَ** Rebîa’dan bir kabiledir. Ve denilir: Falan, şeye **تَحَنَّفَ** eder, **تحنُّفاً**; ona meylettiği zaman. Ve **حَسَبٌ حَنِيفٌ**: yani eski olmayan, İslami bir nesep.

İbn Habnâ’ et-Temîmî dedi ki:
Ve nedir, bıyıkları olan bir kimse olmandan başka,
Onları sıvazlarsın; ve **حَسَبٍ حَنِيفِ** sahibi olmandan başka?

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الْحَنْفَاءُ** bir ağaçtır. Ve **الحَنْفَاءُ** yaydır; ve **الحَنْفَاءُ** usturadır; ve **الحَنْفَاءُ** kaplumbağadır; ve **الحنْفَاء** bukalemundur; ve **الحَنْفَاء** renk değiştiren cariyedir; bir kere tembellik eder, başka bir kere canlanır.

**نحف** : el-Leys dedi: Adam **نَحُفَ** eder, **يَنْحُفُ** eder; **نحافة**; o halde o **نَحِيفٌ**dür; **قَضِيفٌ**dür; **ضَرِبٌ**dür; eti azdır. Ve inşad etti:
İnce adamı görürsün de onu küçümsersin,
Oysa elbiselerinin altında güçlü bir adam vardır

**نفح** : el-Münzirî bana haber verdi; Sa‘leb’den; İbnü’l-A‘râbî’den; dedi ki: **النَّفِيحُ** ve **المِنفَحُ** ve **المِعَنُّ**, kavimle birlikte içeri giren, hâli onların hâli olmayan kimsedir.

el-Ezherî dedi: Onu bu yerde böyle getirdi.

Başka bir yerde dedi ki: **النَّفِيج** (ج ile) kavmin arasına girip araya giren; ne düzeltir ne bozar; bu Sa‘leb’in sözüdür.

Dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: **النَّفِيحُ**, yabancı olarak gelip kavmin arasına giren, aralarında arayı açan ve işlerini ıslah eden kimsedir.

el-Leys dedi: Güzel koku **نَفَح** eder, **يَنْفَحُ** eder; **نَفْحاً** ve **نُفُوحاً**; kokusu yayıldığı zaman. Onun hoş bir **نَفْحَةٌ**si ve kötü bir **نَفْحَةٌ**si vardır. Ve binek **نَفَحت**; ayağıyla çifte attığı ve toynağının keskinliğiyle fırlattığı zaman.

Ve onu kılıçla **نَفَحَهُ**; ona yan bakışla uzandığı zaman. Ve onu malla **نَفَحَهُ**; **نَفْحاً**; ve onun için iyilikten **نَفَحَاتٌ** (yani defalar) eksik olmaz. Dedi: Allah, kullarına nimet veren **النَّفَّاحُ**tır. Dedim: Kur’an’da sonra da seçilmiş peygamberin sünnetinde gelen Allah’ın sıfatları içinde **النَّفَّاحَ**’ı işitmedim; ilim ehli nezdinde, Allah’ın aziz ve celil, kitabında indirmediği ve peygamberinin dili üzere açıklamadığı bir sıfatla vasfedilmesi caiz değildir. Bir adama **نَفَّاحٌ** denilirse manası: bağışları çok olandır.

el-Münzirî bana haber verdi; Ebû’l-Heysem’den; dedi ki: Allah’ın aziz ve celil sözü hakkında: (**وَلَئِن مَّسَّتْهُمْ نَفْحَةٌ مِّنْ عَذَابِ رَبِّكَ**) (**الأنبيَاء : 46**) şöyle dedi: Bize **نَفْحَةُ الصَّبا** isabet etti; yani içinde gam ve keder olmayan bir esinti ve hoşluk. Ve bize **نَفْحَةٌ** bir **سَمُومٍ**dan isabet etti: yani sıcaklık, gam ve keder. Ve **الصَّبا**’nın hoşluğu hakkında inşad etti:
Doğuların sağ tarafından **نَفَحَتْ** ettiği zaman

Ve güzel koku **نَفَحُ** eder; kokusu yayıldığı zaman. Ve Cırânu’l-‘Ûd, komşusunu anarak dedi:
Çirkinlikle bana acele etti; oysa elbisesi
Yenidir; ve eteklerinden misk **يَنْفَحُ**
Yani hoş kokusu yayılır. Böylece **النَّفْحَةَ**’yı, Allah’ın aziz ve celil sözü sebebiyle azabın en şiddetlisinin bir defası kıldı: (**وَلَئِن مَّسَّتْهُمْ نَفْحَةٌ مِّنْ عَذَابِ رَبِّكَ**). Ve onu bir defa misk kokusu kıldı. el-Asma‘î dedi: Rüzgârdan **سَمُوم** olanın **لَفْحٌ**ı vardır; soğuk olanın **نَفْحٌ**ı vardır.

el-Leys dedi: **الإنْفَحَةُ** ancak işkembesi olan her şey için olur; o, onun karnından çıkarılan sarı bir şeydir; süte, ıslatılmış bir yün parçası içinde sıkılır da peynir gibi koyulaşır. el-Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: O, **إِنْفَحَةُ الجَدْي** ve **إِنْفَحَّةُ الْجدي**’dir; **أَنْفِحَة** deme. Dedi: Beni Kilâb’dan iki fasih bedevi yanıma geldi; ikisinden biri: Ben ancak **إنْفَحَةً** derim, dedi; öteki: Ben ancak **مِنْفَحَةٍ** derim, dedi. Sonra, ikisi hakkında Beni Kilâb’ın şeyhlerine sormak üzere ayrıldılar; bir topluluk bunun sözü üzerinde, bir topluluk da şunun sözü üzerinde birleşti; böylece ikisi iki lehçedir.

Ebû Ubeyd dedi: O, elifi kesreli olarak **الإنْفَحَةُ**’dır. Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: **إِنْفَحَةٌ** ve **إِنْفَحَةٌ**; o iyi dildir. Ve denilir: **مِنْفَحَةٌ** ve **بِنَفْحَةٌ**.

Hadiste: (**أَوَّلُ نَفْحَةٍ من دم الشهيد**). Şemmer dedi: Hâlid b. Cenbe dedi: Kanın **نفحة**’si, ondan ilk fışkırma ve ilk itiştir. Ve er-Râ‘î dedi:
İyilikten bolca akış umarız; onu
İsteyenlerine **ينفحها**; ne başa kakma vardır ne haset

Ebû’l-Heysem dedi: **الجَفْرُ**, koyun ve keçi yavrularından, işkembesi oluşmuş ve doğumdan elli gün yahut iki ay sütten kesilmiş olan; yahut bitki otladığı zaman **إِنْفَحَتهُ** işkembe olmuş olandır. **إنْفَحَةً** ancak emdiği müddetçe olur. el-Ferrâ’ dedi: **طعنة نَفُوحٌ**; kanı hızlıca **يَنْفَحُ** eder.

Ebû Zeyd dedi: Memelerden **النَّفُوحُ**; o, sütünü tutmayan memedir. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **النَّفْحُ** adamı savunmadır; denilir: O, falan için **يُنَافِحُ** eder. Başkası dedi: O, onun için **يُنَاضِحُ** eder. İbnü’s-Sikkît dedi: **النَّفِيحةُ** yaydır; o, **نَبْعٍ**dan bir parçadır. Ve Müleyh el-Hüzelî dedi:
Hızlı gidişin iade edilenlerini çöktürdüler; sanki onlar
**نَفَائِحُ نَبْعٍ**dır; kuruyup sertleşmemiş

Ve yaya **النفيحة** da denilir; o, geniş olan **المُنفَحَّة**’dir.

**حفن** : el-Leys dedi: **الحَفْنُ**, avuç içiyle ve parmaklar bitişik halde şeyi almandır. Her avucun dolusu bir **حَفْنَةٌ**dir. Ve **احْتَفَنْتُ**; kendin için aldığın zaman.

Ve **المحْفَنُ**, kabı çok olan kimsedir. Ve **مِحْفَنٌ**, Ebû Bathâ’ idi; ona nisbetle binekler **البَطْحَاوِيَّةُ** diye nisbet edilir.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: Adamı **احتَفَنْتُ**; **احْتِفَاناً**; onu yerden söküp çıkardığın zaman.

Dedi: Ebû Amr dedi: **الحُفْنَةُ** çukurdur; çoğulu **حُفَن**’dir.

Şemmer dedi: **الحُفنة** çukurdur; ve inşad etti:
Evi tanır mısın; **بالحُفَنْ** ile silinip yok olmuş

Dedi: O, suyun, havuzlar gibi kazdığı küçük çukurlardır.

İbnü’s-Sikkît dedi: **الحُفَن**: içinde su bulunan oyuklardır; alt tarafında çakıl ve toprak vardır. Ebû Bekir el-İyâdî bana, Adiyy b. er-Rikâ‘ el-Âmilî’den okudu:
Bir ilk doğuran; onu, fışkıran bir şeyin izleri geciktirir;
Orada mavi **حُفَنَاً** ve gölcükler görürsün

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والحاء وما يثلثهما)
(*نحر)  النون والحاء والراء. كلمة واحدة يتفرّعُ منها كلماتُ الباب. هي النَّحْر للإنسانِ وغيره، والجمع نُحور. والنَّحْر: البَزْل([1]) في النَّحْر. ونَحَرتُ البعيرَ نَحْراً. والنَّاحِران: عِرْقان في صَدر الفَرَس. ودائرة النَّاحر تكون في الجران إلى أسفَلَ من ذلك. وانتَحَروا على الشَّيء: تشاحُّوا عليه حِرصاً، كأنَّ كلَّ واحدٍ منهم يريد نَحرَ صاحبِه. ويقال: النَّحيرة: آخرُ يومٍ من الشَّهر، لأنّه ينحر الذي يدخل([2])، وأظن معنى يَنحره يَلِي نَحْرَه. والعالم بالشّيء المجرِّب نِحْرِير، وهو إن كان من القياس الذي ذكرناه، بمعنى أنّه ينحر العلمَ نحراً، كقولك: قَتلتُ هذا الشَّيءَ عِلْماً.
 (نحز)  النون والحاء والزاء أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدهما على معنى النَّخس والدّقّ، والآخر على امتدادٍ في شيء.
فالأول النَّحْز: النَّخْس. ونَحَزَه نَحْزاً. والراكب يَنْحَزُ بصدره واسِطةَ الرَّحْل. ونَحزْتُ النّاقةَ برِجلي: ركلتُها. والنَّاحز: أن يصيب المِرفَقُ كركرةَ البعير، يقال به ناحِز. والنُّحَاز: داءٌ يأخذ الإبل في رِئاتها. والقياس فيهما واحد.
ومن الباب نَحَز الشَّيءَ: دقَّه. والمِنحاز: شيء يُدَقُّ فيه الأشياء.
والأصل الآخر: النَّحِيزة: طِبَّةٌ تكونُ في الأرض ممتدة كالفَرسَخ. والنّحائز: نَسَائِجُ كالحُزُم والشُّقَق العريضة، تكون للرِّحال. ويقولون: النَّحيزة: طبيعة الإنسان. والذي نقوله([3]) أنَّ النَّحيزة على معنى التَّشبيه، وإنَّما يُراد بها الحال التي كأنَّه نُسِجَ عليها، فيقولون: هو ضعيفُ النَّحيزة، أي هذه الحالُ منه ضعيفة.
(نحس)  النون والحاء والسين أصلٌ واحد يدلُّ على خِلاف السَّعد. ونُحِسَ هو فهو مَنحوس. والنُّحَاس: الدُّخَان لا لَهَبَ فيه. قال:
* شياطين يُرمَى بالنُّحاسِ رَجيمُها *
والنُّحَاس من هذه الجواهرِ كأنه لمَّا خالف الجواهرَ الشَّريفَةَ كالذَّهب والفِضّة سُمِّي نُحَاساً. هذا على وجه الاحتمال. ويقال: يومٌ نَحْسٌ ويومٌ نَحِسٌ. وقرئ: {في أيَّامٍ نَحِسَاتٍ. [فصلت 16]. و نَحْسَاتٍ([4]).
ويحتمل أنَّ النُّحاس: الأصل، على ما ذكره بعضهم، ولمَّا كان أصلاً لكثيرٍ من الجواهر قيل لمبلغ أصلِ الشَّيء نُحاس.
(نحص)  النون والحاء والصاد كلمةٌ واحدة، هي النَّحُوص: الأتَان الحائل في شعر امرئ القيس. قال:
أرَنَّ عليه قارباً وانتحَتْ لهُ *** طُوَالةُ أرساغِ اليدينِ نَحوصُ([5]) (نحض)  النون والحاء والضاد كلمةٌ واحدة، وهي اللَّحْم. يقال لِلَّحْم نَحْض. وامرأةٌ نَحِيضة: كثيرة اللَّحم، فإذا ذَهَب لحمها فَمنحوضَة، من قولهم: نحضْتُ العَظْم: أخذتُ ما عليه من لَحم. ويقولون: نَحَضْت السِّنانَ: رقّقته، كأنَّك لما رقَّقته أخذت عنه نَحضَه. (نحط)  النون والحاء والطاء كلمةٌ تدلُّ على حكايةِ صوت. من ذلك النَّحِيط كالزَّفير. والنَّحَّاط: الرّجل المتكبِّر ينحطُ من الغَيظ. والنَّحْطة: داءٌ يأخذ الإبل في صَدرها تَنحَطُ منه فلا تكاد تَسلم معَه.
(نحف)  النون والحاء والفاء كلمةٌ تدلُّ على دِقّة وذُبول. نحو([6]) نَحُف الرّجُل نحافةً فهو نحيف، إذا قلَّ لحمُه وهُزِل. وهُم نِحافٌ.
(نحل)  النون والحاء واللام كلماتٌ ثلاث: الأولى تدلُّ على دِقّةٍ وهُزال، والأخرى على عطاء، والثالثة على ادِّعاء.
فالأولى نَحَل جِسُمه نُحولاً فهو ناحل، إذا دقَّ، وأنْحلَه الهمُّ. والنَّواحل: السُّيوف التي رَقَّت ظُباتُها من كثرة الضَّرْب بها.
والثانية: نَحلْتُه كذا، أي أعطيتُه. والاسم النُّحْل. قال أبو بكر([7]): سمِّي الشَّي المُعطَى النُّحْلان. ويقولون: النُّحْل: أن تُعطِيَ شيئاً بلا استِعْواض. ونَحَلْتُ المرأةَ مَهْرَها* نِحلةً، أي عن طِيب نَفْسٍ من غير مطالَبة. كذا قال المفسِّرون في قوله تعالى: ﴿وَآتُوا النِّسَاءَ صَدُقَاتِهِنَّ نِحْلَةً﴾ [النساء 4].
والثالثة قولهم: انْتحَلَ كذا، إذا تعاطاه وادَّعاء. وقال قوم: انتحلَه، إذا ادّعاه مُحِقّاً؛ وتَنَحَّله، إذا ادَّعاه مُبطِلاً. وليس هذا عندنا بشيء. ومعنى انتحل وتَنَحَّل عندنا سواء. والدليل على ذلك قولُ الأعشى:
فكيف أنا وانتحالِي القوَا *** فِ بعدَ المشيبِ كفى ذاك عارا([8])(نحو)  النون والحاء والواو كلمةٌ تدلُّ على قصد. ونحوْتُ نَحْوَه. ولذلك سمِّي نَحْوُ الكلام، لأنه يَقصِد أصول الكلام فيتكلمُ على حَسَب ما كان العرب تتكلَّم به. ويقال إنَّ بني نَحْوٍ: قومٌ من العرب([9]). وأمّا [أهل([10])] المَنْحَاةِ فقد قيل: القوم البُعَداء غيرُ الأقارب.
ومن الباب: انتحَى فلانٌ لفلانٍ: قصَدَه وعَرَض له.
(نحي)  النون والحاء والياء كلمةٌ واحدة، هي النِّحْي: سِقاء السَّمْن.
(نحب)  النون والحاء والباء أصلانِ: أحدهما يدلُّ على نَذْرٍ وما أشبَهَه من خَطَر أو إخطار شيء، والآخر على صوتٍ من الأصوات.
فالأوّل: النَّحْب: النَّذْر. وسار فلانٌ على نَحْبٍ، إذا جهد، فكأنَّه خاطَرَ على شيءٍ فَجدَّ. قال:
* كما سار عن إحدى يديه المُنَحِّبُ([11]) *
أي المُخاطِر. وقد كان التَّنْحِيب([12]) في العرب، وهو كالمخاطَرة، تقول: إن كان كذا فلك عليَّ كذا وإلاَّ فلي عليك. وجاء الإسلامُ بالنَّهي عنه. ومنه ناحَبْتُه إلى فلانٍ، إذا حاكمتَه. والقياسُ فيهما واحد. وكذا النَّحْب: الموت، كأنَّه نذْرٌ ينذُِرُهُ الإنسان يَلزَمُه الوفاءُ به، ولا بُدَّ له منه.
والأصل الآخر النَّحيب: [نحيبُ] الباكِي، وهو بكاؤُه مع صوتٍ وإعوال. ومنه النُّحَاب: سُعال الإبل. ونَحَب البعيرُ يَنْحَب.
(نحت)  النون والحاء والتاء كلمة تدل على نَجْرِ شيءٍ وتسويتهِ بحديدة. ونَحَتَ النَّجَّار الخشبةَ ينحَتُها نحتاً. والنَّحيتة: الطَّبيعة، يريدون الحالةَ التي نُحِت عليها الإنسان، كالغريزة التي غُرِز عليها الإنسان. وما سقط من المنحوت نُحاتَةٌ.
--------------ـــ
([1]) البزل: الشق. وفي الأصل: "النزل".
([2]) في اللسان: "لأنها تنحر الذي يدخل بعدها أي، تصير في نحره فهي ناحرة".
([3])  في الأصل: "يقوله".
([4]) من الآية 16 في سورة فصلت. وقراءة "نحسات" بفتح فسكون هي قراءة الحرميين وأبي عمرو والنخعي وعيسى والأعرج. تفسير أبي حيان (7: 490). والحرميان هما نافع وابن كثير. غيث النفع للصفاقسي 18.
([5])  ديوان امرئ القيس برواية الطوسي (مخطوطة دار الكتب)، وفيه: "أرن عليها".
([6])  كذا وردت هذه الكلمة، وأراها مقحمة.
([7]) الجمهرة (2: 192).
([8]) ديوان الأعشى 41 واللسان (نحل). والقواف، هي القوافي، مثل ما جاء في قول الله: ﴿وجفان كالجواب﴾ [سبأ 13]، أي كالجوابي. وفي الديوان: "فما أنا أم ما انتحالي القواف".
([9]) في اللسان: "بطن من الأزد". وهم في الاشتقاق 300 بنو نحو بن شمس.
([10]) التكملة من المجمل واللسان.
([11])  للكميت، كما في اللسان (نحب) وروايته فيه: "كما صار". وصدره:
* يخدن بنا عرض الفلاة وطولها *
([12])  في الأصل: "النحيب".

ـ

##### Türkçe

(باب **النون** ve **الحاء** ve ikisini üçleyenler)

(*نحر)  **النون** ve **الحاء** ve **الراء**. Tek bir kelimedir; ondan babın kelimeleri dallanır. O, insan ve başkası için **النَّحْر**’dır; çoğulu **نُحور**’dur. Ve **النَّحْر**: **النَّحْر**’da **البَزْل**([1])’dir. Ve “deveyi **نَحْراً** boğazladım”: **نَحَرتُ البعيرَ نَحْراً**. Ve **النَّاحِران**: atın göğsünde iki damardır. Ve **دائرة النَّاحر** **الجران**’da, bundan daha aşağıda olur. Ve “şey üzerine **انتَحَروا**”: ona hırsla çekiştiler; sanki onlardan her biri arkadaşını boğazlamak istiyor. Ve denir ki: **النَّحيرة**: ayın son günü; çünkü gireni boğazlar([2]); ve zannederim **يَنحره**’nin manası, onun **نَحْر**’ını izler. Ve bir şeyi bilen, tecrübeli olan **نِحْرِير**’dir; ve o, eğer zikrettiğimiz kıyastan ise, manası: ilmi boğazlar gibi boğazlar; senin “bu şeyi ilimce öldürdüm” demen gibi: **قَتلتُ هذا الشَّيءَ عِلْماً**.

(نحز)  **النون** ve **الحاء** ve **الزاء** iki sahih asıldır; ikisinden biri dürtme ve vurup ezme manasına, diğeri bir şeyde uzama manasına delalet eder.
Birincisi **النَّحْز**: **النَّخْس**’tır. Ve onu **نَحْزاً** dürttü: **نَحَزَه نَحْزاً**. Ve binen kimse, göğsüyle eyerin ortasını iter: **يَنْحَزُ بصدره واسِطةَ الرَّحْل**. Ve “dişi deveyi ayağımla dürttüm”: **نَحزْتُ النّاقةَ برِجلي**; yani onu tekmeledim. Ve **النَّاحز**: dirseğin devenin göğüs çıkıntısına isabet etmesidir; bununla “**ناحِز**” denir. Ve **النُّحَاز**: develeri akciğerlerinde tutan bir hastalıktır. Ve ikisinde kıyas birdir.
Ve babdan: “şeyi **نَحَز** etti”: onu ezdi. Ve **المِنحاز**: içinde şeylerin ezildiği bir şeydir.
Diğer asıl: **النَّحِيزة**: yerde fersah gibi uzanmış bir tümsektir. Ve **النّحائز**: kuşaklar ve geniş yarıklar gibi dokumalardır; eyerler için olur. Ve derler ki: **النَّحيزة**: insanın tabiatı. Bizim söylediğimiz([3]) şudur ki: **النَّحيزة** teşbih manası üzerinedir; onunla ancak, sanki onun üzerine dokunmuş olduğu hâl kastedilir; böylece derler ki: “o **ضعيفُ النَّحيزة**’dir”; yani ondaki bu hâl zayıftır.

(نحس)  **النون** ve **الحاء** ve **السين** tek bir asıldır; saadetin zıddına delalet eder. O uğursuz oldu; o hâlde o **مَنحوس**’tur: **نُحِسَ هو فهو مَنحوس**. Ve **النُّحَاس**: içinde alev olmayan dumandır. Dedi ki:
* شياطين يُرمَى بالنُّحاسِ رَجيمُها *
Ve bu cevherlerden **النُّحَاس** sanki, altın ve gümüş gibi şerefli cevherlere muhalefet edince **نُحَاساً** diye adlandırıldı. Bu, ihtimal yönü üzerinedir. Ve denir ki: **يومٌ نَحْسٌ** ve **يومٌ نَحِسٌ**. Ve okundu: {في أيَّامٍ **نَحِسَاتٍ**. [فصلت 16]. Ve **نَحْسَاتٍ**([4]).
Ve muhtemeldir ki **النُّحاس** asıldır; bazılarının zikrettiği üzere; ve çok cevher için asıl olunca, şeyin aslının ulaştığı dereceye **نُحاس** denildi.

(نحص)  **النون** ve **الحاء** ve **الصاد** tek bir kelimedir; o **النَّحُوص**’tur: İmru’ul-Kays’ın şiirinde gebe olmayan dişi eşek. Dedi ki:
أرَنَّ عليه قارباً وانتحَتْ لهُ *** طُوَالةُ أرساغِ اليدينِ نَحوصُ([5])

(نحض)  **النون** ve **الحاء** ve **الضاد** tek bir kelimedir; o da ettir. Ete **نَحْض** denir. Ve **امرأةٌ نَحِيضة**: çok etli kadın; eti gidince **فَمنحوضَة**; onların “kemiği **نحضْتُ**: üzerindeki eti aldım” sözünden. Ve derler ki: “mızrak ucunu **نَحَضْت**”: onu incelttim; sanki onu inceltince ondan **نَحض**’ını almış oldun.

(نحط)  **النون** ve **الحاء** ve **الطاء** bir kelimedir; bir sesin taklidine delalet eder. Ondan: **النَّحِيط**; nefes verme gibi. Ve **النَّحَّاط**: kibirli adam; öfkeden aşağı iner: **ينحطُ من الغَيظ**. Ve **النَّحْطة**: develeri göğüslerinde tutan bir hastalıktır; ondan **تَنحَطُ** ederler; onunla beraber neredeyse kurtulmaz.

(نحف)  **النون** ve **الحاء** ve **الفاء** bir kelimedir; incelik ve zayıflayıp solmaya delalet eder. Meselâ([6]) adam zayıfladı: **نَحُف الرّجُل نحافةً فهو نحيف**; eti azaldığında ve zayıfladığında. Ve onlar **نِحافٌ**’dır.

(نحل)  **النون** ve **الحاء** ve **اللام** üç kelimedir: birincisi incelik ve zayıflığa delalet eder; ikincisi bağışa; üçüncüsü iddiaya.
Birincisi: bedeni inceldi: **نَحَل جِسُمه نُحولاً فهو ناحل**; inceldiğinde; ve gam onu inceltti: **وأنْحلَه الهمُّ**. Ve **النَّواحل**: çok vurulmadan ağızları incelmiş kılıçlardır.
İkincisi: “ona şunu verdim”: **نَحلْتُه كذا**; yani ona verdim. İsim **النُّحْل**’dür. Ebû Bekir([7]) dedi ki: verilen şeye **النُّحْلان** adı verildi. Ve derler ki: **النُّحْل**: bir şeyi karşılık istemeksizin vermendir. Ve “kadına mehirini gönül hoşluğuyla, talep olmaksızın verdim”: **ونَحَلْتُ المرأةَ مَهْرَها نِحلةً**. Müfessirler, Yüce Allah’ın şu sözü hakkında böyle demişlerdir: ﴿وَآتُوا النِّسَاءَ صَدُقَاتِهِنَّ نِحْلَةً﴾ [النساء 4].
Üçüncüsü onların sözü: “şunu **انْتحَلَ** etti”: onu üstlendi ve iddia ettiğinde. Ve bir kavim dedi ki: “onu **انتحلَه** etti”: haklı olarak iddia ettiğinde; ve “onu **تَنَحَّله** etti”: bâtıl olarak iddia ettiğinde. Bu, bize göre bir şey değildir. **انتحل** ve **تَنَحَّل**’in manası bize göre birdir. Bunun delili A‘şâ’nın sözü:
فكيف أنا وانتحالِي القوَا *** فِ بعدَ المشيبِ كفى ذاك عارا([8])

(نحو)  **النون** ve **الحاء** ve **الواو** bir kelimedir; kast etmeye delalet eder. “Onun yönüne kastettim”: **ونحوْتُ نَحْوَه**. Bundan dolayı sözün nahvi diye adlandırıldı; çünkü sözün asıllarını kasteder; böylece Arapların konuştuğu üzere konuşur. Ve denir ki: **بني نَحْوٍ**: Araplardan bir kavimdir([9]). Ama **المَنْحَاةِ** ehli hakkında denilmiştir ki: uzak kavim; akraba olmayanlar.
Ve babdan: “falanca falancaya **انتحَى**”: ona kastetti ve ona ilişti.

(نحي)  **النون** ve **الحاء** ve **الياء** tek bir kelimedir; o **النِّحْي**’dir: yağ tulumu.

(نحب)  **النون** ve **الحاء** ve **الباء** iki asıldır: birisi adak ve ona benzer tehlike yahut bir şeyi tehlikeye atma manasına delalet eder; diğeri seslerden bir sese.
Birincisi: **النَّحْب**: **النَّذْر**’dür. Ve “falanca bir **نَحْب** üzere yürüdü”: çabaladığında; sanki bir şey üzerine tehlikeye girmiş de ciddileşmiş. Dedi ki:
* كما سار عن إحدى يديه المُنَحِّبُ([11]) *
Yani tehlikeye giren. Araplarda **التَّنْحِيب**([12]) vardı; o, tehlikeye girme gibidir; dersin ki: “eğer şöyle olursa benden sana şu vardır; yoksa senden bana.” İslâm onu yasaklamakla geldi. Ondan: “onu falancaya karşı **ناحَبْتُه**”: onu muhakeme ettiğimde. Ve ikisinde kıyas birdir. Ve yine **النَّحْب**: ölümdür; sanki insanın adadığı bir adaktır; onu yerine getirmek ona gerekir; ondan kaçınılmaz.
Diğer asıl **النَّحيب**: ağlayanın [**نحيبُ**]’idir; o, ses ve feryat ile ağlamasıdır. Ondan **النُّحَاب**: develerin öksürüğüdür. Ve deve böğürdü: **نَحَب البعيرُ يَنْحَب**.

(نحت)  **النون** ve **الحاء** ve **التاء** bir kelimedir; bir şeyi yontmaya ve onu demirle düzeltmeye delalet eder. Ve marangoz tahtayı yonttu: **نَحَتَ النَّجَّار الخشبةَ ينحَتُها نحتاً**. Ve **النَّحيتة**: tabiat; insanın üzerine yontulduğu hâli kastederler; insanın üzerine yerleştirildiği içgüdü gibi. Yontulandan düşen şeye **نُحاتَةٌ** denir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ح ف
رجل نحيف وقد نحف نحافة وأنحفه المرض‏.‏
ومن المجاز‏:‏ فلان نحيف الدّين ونحيف الأمانة‏.‏
وتقول‏:‏ من كان حنيفاً لم يكن نحيفاً‏.‏

##### Türkçe

ن ح ف
**رجل نحيف**: zayıf bir adam. **وقد نحف نحافة**: ve zayıfladı, zayıflık (derecesinde). **وأنحفه المرض**: hastalık onu zayıflattı.
Ve mecazdan: **فلان نحيف الدّين**: falan din bakımından zayıftır; **ونحيف الأمانة**: ve emanet (güvenilirlik) bakımından zayıftır.
Ve dersin ki: **من كان حنيفاً لم يكن نحيفاً**: kim **حنيفاً** olduysa **نحيفاً** olmazdı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النَّحافةُ: الهُزال. نَحُف الرجل نحافة، فهو نَحيف: قَضِيف ضَرْبٌ قليل اللحم؛ وأَنشد قوله:
تَرى الرجلَ النَّحِيفَ فتَزْدرِيه،
وتحتَ ثِيابه رجُل مَريرُ
عاقلٌ
(* قوله: عاقلٌ تفسير لفظة مرير الواردة في البيت.). وأنْحَفه غيره. ورجل نَحِفٌ ونَحِيفٌ: دَقيق من الأَصل ليس من الهُزال، والجمع نُحَفاء ونِحاف، وقد نَحُف ونَحِف. والنحيف: اسم فرس سيدنا رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم.

##### Türkçe

**النَّحافةُ**: zayıflık. **نَحُف** adam **نحافة** (zayıflık) oldu; o hâlde o **نَحيف**tir: **قَضِيف**; (bu) az etli bir türdür; ve onun sözünü inşad etti:
تَرى الرجلَ النَّحِيفَ فتَزْدرِيه،
وتحتَ ثِيابه رجُل مَريرُ
عاقلٌ
(* Onun sözü: **عاقلٌ**, beyitte geçen **مرير** lafzının tefsiridir.). Ve başkası onu **أَنْحَفه** (zayıflattı). Ve bir adam **نَحِفٌ** ve **نَحِيفٌ**: asıldan ince; zayıflıktan (olan) değil; cem‘i **نُحَفاء** ve **نِحاف**tır; ve (kimi) **نَحُف** olur ve **نَحِف** olur. Ve **النحيف**: Efendimiz Allah’ın Resûlü’nün, Allah ona salât etsin, atının adıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ح ف * * النَّحَافَةُ * الهُزال وبابه ظرُف فهو * نَحِيفٌ

##### Türkçe

* ن ح ف * * **النَّحَافَةُ** * zayıflık; ve onun bâbı **ظَرُفَ**’tur; o hâlde o **نَحِيفٌ**’tir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

نحف، كسمع نقله ابن دريد، وقد قالوا: نحف، مثل كرم وعليه اقتصر الجوهري نحافة، وهو منحوف كذا قال ابن دريد منحوف. ورجل نحيف بين النحافة، من قوم نحاف، كما يقال: سمين من قوم سمان، وذلك إذا هزل، أو صار قضيفا ضربا قليل اللحم، خلقة لا هزالا وأنشد الليث لسابق، وأنشده أبو تمام في الحماسة للعباس ابن مرداس السلمي، وليس له، وقال أبو رياش: هو لمعود الحكماء:
  ترى الرجل النحيف فتزدريه                      وفي أثوابـه أسـد مـزير وأنحفه غيره: أهزله.

  ومما يستدرك عليه: رجل نحيف، ككتف: دقيق الأصل. وجمع النحيف: نحفاء. والنحيف: اسم فرس النبي صلى الله عليه وسلم. ومن المجاز: هو نحيف الدين والأمانة. وتقول: من كان حنيفا لم يكن نحيفا.

##### Türkçe

**نحف**, **سمع** gibi; bunu İbn Düreyd nakletmiştir. Ve demişlerdir ki: **نحف**, **كرم** gibi; Cevherî bunun üzerine **نحافة**’yi iktisâr etmiştir. Ve o **منحوف**tur; İbn Düreyd böyle dedi: **منحوف**. Ve **نحيف** adam, **النحافة**si açık olan; **نحاف** kavimdendir; nitekim denilir: **سمين** (adam) **سمان** kavimdendir. Bu, zayıfladığı zaman yahut az etli, ince yapılı, az etli bir darbe (gibi) **قضيف** olduğu zaman olur; yaratılışça, zayıflıktan dolayı değil. Ve Leys, Sâbık’a ait olarak inşâd etti; Ebû Temmâm da **الحماسة**’de Abbâs b. Mirdâs es-Sülemî’ye ait olarak inşâd etti; hâlbuki ona ait değildir. Ebû Riyâş dedi ki: O, hikmet sahiplerinin atasözlerindendir:
  **نحيف** adamı görürsün de onu hor görürsün                      Hâlbuki elbiselerinde kükreyen bir aslan vardır
Ve **أنحفه** onu başkası: onu zayıflattı.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **نحيف** adam, **كتف** gibi: aslı ince. **النحيف**’in çoğulu: **نحفاء**. Ve **النحيف**: Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) atının adıdır. Ve mecazdandır: O, din ve emanetçe **نحيف**tir. Ve dersin ki: Kim **حنيفا** olursa **نحيفا** olmaz.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَحِيفٌ
نَحِيفٌ ذ Slender, slim, thin, spare, lean, or light of flesh.

##### Türkçe

**نَحِيفٌ**

**نَحِيفٌ** **ذ**: İnce, narin, zayıf, cılız, sıska, ya da eti hafif (olan).

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَحِفَ
نَحِفَ A ( n. ac. نَحَف 4 ),
a.  Was thin, slim.

نَحُفَ
نَحُفَ U ( n. ac. نَحَاْفَة 22t ),
a.  see supra.

أَنْحَفَ
أَنْحَفَ IV ,
a.  Made thin; attenuated.

نَحَاْفَة
نَحَاْفَة 22t ,
a.  Thinness, spareness; slimness, attenuation.

نَحِيْف
نَحِيْف 25 , ( pl. نِحَاْف 23 ),
a.  Thin, spare; slender, slim, slight; delicate.

نَحڤفَ
N. P. نَحڤفَ I ,
a.  see 25 .

##### Türkçe

نَحِفَ
**نَحِفَ** A ( n. ac. **نَحَف** 4 ),
a. İnce idi, zayıf idi.

نَحُفَ
**نَحُفَ** U ( n. ac. **نَحَاْفَة** 22t ),
a. Yukarıya bak.

أَنْحَفَ
**أَنْحَفَ** IV ,
a. İnceltti; zayıflattı.

نَحَاْفَة
**نَحَاْفَة** 22t ,
a. İncelik, seyreklik; zayıflık, inceltme.

نَحِيْف
**نَحِيْف** 25 , ( pl. **نِحَاْف** 23 ),
a. İnce, seyrek; narin, zayıf, hafif; nazik.

نَحڤفَ
N. P. **نَحڤفَ** I ,
a. 25’e bak.
