# نحل — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AD%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نحل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نحل

النَّحْل: ذُباب العسل، واحدته نَحْلة. وفي حديث ابن عباس: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، نهَى عن قَتْل النَّحْلة والنَّمْلة والصُّرَد والهُدْهُد؛ وروي عن إِبراهيم الحربي أَنه قال: إِنما نهى عن قتلهنَّ لأَنهنَّ لا يؤْذِين الناسَ، وهي أَقل الطيور والدوابِّ ضرراً على الناس، ليس هي مثل ما يتأَذى الناسُ به من الطيور الغُرابِ وغيره، قيل له: فالنَّمْلة إِذا عَضَّت تُقْتَل؟ قال: النَّمْلة لا تعَضّ إِنما يَعَضّ الذر، قيل له: إِذا عضَّت الذرة تُقتَل؟ قال: إِذا آذَتْك فاقتلها. والنَّحْل: دَبْر العسل، الواحدة نحلة. وقال أَبو إِسحق الزجاج في قوله عز وجل: وأَوحَى ربُّك إِلى النَّحْل؛ جائز أَن يكون سمي نَحْلاً لأَن الله عز وجل نَحَل الناسَ العسلَ الذي يخرج من بطونها. وقال غيره من أَهل العربية: النَّحْل يذكَّر ويؤنث وقد أَنثها الله عز وجل فقال: أَنِ اتَّخِذِي من الجِبال بيوتاً؛ ومن ذكَّر النَّحْل فلأَنَّ لفظه مذكر، ومن أَنثه فلأَنه جمع نَحْلة. وفي حديث ابن عمر: مَثَلُ المؤْمِن مَثَلُ النَّحْلة؛ المشهور في الرواية بالخاء المعجمة، وهي واحدة النَّخْل، وروي بالحاء المهملة، يريد نَحْلة العسل، ووجه المشابهة بينهما حِذْق النَّحْل وفِطْنته وقلَّة أَذاه وحَقارته ومنفعتُه وقُنوعه وسعيُه في الليل وتنزُّهه عن الأَقذار وطيبُ أَكله وأَنه لا يأْكل من كسب غيره ونحُوله وطاعتُه لأَمِيره؛ وإِنّ للنَّحْل آفاتٍ تقطعه عن عمله منها: الظلمةُ والغَيْمُ والريحُ والدخانُ والماء والنارُ، وكذلك المؤْمن له آفات تفتِّره عن عمله: ظلمةُ الغفلة وغيمُ الشكّ وريحُ الفتنة ودُخَان الحرامِ وماءُ السَّعةِ ونارُ الهوَى. الجوهري: النَّحْل والنحْلة الدَّبْر، يقع على الذكر والأُنثى حتى تقول يَعْسُوب. والنَّحْل: الناحِلُ؛ وقال ذو الرمة:
يَدَعْنَ الجَلْسَ نَحْلاً قَتالُها
(* انظر رواية هذا البيت لاحقاً في هذه الكلمة).
ونَحِل جسمُه ونَحَل يَنْحَل ويَنْحُل نُحولاً، فهو ناحِل: ذهَب من مرض أَو سفَر، والفتح أَفصح؛ وقول أَبي ذؤَيب:
وكنتُ كعَظْم العاجِماتِ اكْتَنَفْنَه
بأَطْرافها، حتى استَدقَّ نُحولُها
إِنما أَراد ناحِلها، فوضع المصدر موضع الاسم، وقد يكون جمع ناحِل كأَنه جعل كل طائفة من العظم ناحِلاً، ثم جمعه على فُعُول كشاهِد وشُهود، ورجل نَحِيل من قوم نَحْلَى وناحِل، والأُنثى ناحِلة، ونساءٌ نَواحِل ورجال نُحَّل. وفي حديث أُم معبَد: لم تَعِبْه نحْلَة أَي دِقَّة وهُزال. والنُّحْل الاسم؛ قال القتيبي: لم أَسمع بالنُّحْل في غير هذا الموضع إِلا في العَطِيَّة. والنُّحُول: الهُزال، وأَنْحَله الهمُّ، وجملٌ ناحِل: مهزول دَقِيقٌ. وجمل ناحِل: رقيق. والنواحِلُ: السيوف التي رقَّت ظُباها من كثرة الاستعمال. وسيف ناحل: رقيق، على المَثل؛ وقول ذي الرمة:
أَلم تَعْلَمِي، يا مَيُّ، أَنَّا وبيننا
مَهاوٍ يَدَعْنَ الجَلْسَ نَحْلاً قَتالُها
هو جمع ناحِل، جعل كل جزءٍ منها ناحِلاً؛ قال ابن سيده: وهو عندي اسم للجمع لأَن فاعِلاً ليس مما يكسَّر على فَعْل، قال: ولم أَسمع به إِلا في هذا البيت. الأَزهري: السيف الناحِل الذي فيه فُلُول فيُسَنُّ مرَّة بعد أُخرى حتى يَرِقَّ ويذهب أَثَرُ فُلُوله، وذلك أَنه إِذا ضُرِب به فصَمَّم انفلَّ فيُنْحِي القَيْنُ عليه بالمَداوِس والصَّقْل حتى تَذهب فُلوله؛ ومنه قول الأَعشى:
مَضارِبُها، من طُول ما ضَرَبوا بها،
ومِن عَضِّ هامِ الدَّارِعِين، نَواحِلُ
وقمرٌ ناحِل إِذا دقَّ واسْتَقْوَس. ونَحْلةُ: فرس سُبَيْع بن الخَطِيم. والنُّحْل، بالضم: إِعْطاؤُك الإِنسانَ شيئاً بلا اسْتِعاضةٍ، وعمَّ به بعضهم جميعَ أَنواع العَطاء، وقيل: هو الشيء المُعْطى، وقد أَنْحَله مالاً ونَحَله إِياه، وأَبى بعضُهم هذه الأَخيرة. ونُحْل المرأَةِ: مَهْرُها، والاسم النِّحْلة، تقول: أَعطيتها مهرَها نِحْلة، بالكسر، إِذا لم تُرِد منها عِوَضاً. وفي التنزيل العزيز: وآتوا النِّساءَ صَدُقاتِهِنَّ نِحْلةً. وقال أَبو إِسحق: قد قيل فيه غيرُ هذا القول، قال بعضهم: فَرِيضةً، وقال بعضهم: دِيانةً، كما تقول فلان يَنْتَحِل كذا وكذا أَي يَدِينُ به، وقيل: نِحْلةً أَي دِيناً وتَدَيُّناً، وقيل: أَراد هِبةً، وقال بعضهم: هي نِحْلة من الله لهنَّ أَن جعل على الرجل الصَّداق ولم يجعل على المرأَة شيئاً من الغُرْم، فتلك نِحْلة من الله للنِّساء. ونَحَلْت الرجلَ والمرأَةَ إِذا وهبت له نِحْلة ونُحْلاً، ومثلُ نِحْلة ونُحْل حِكْمةٌ وحُكْمٌ. وفي التهذيب: والصداقُ فرض لأَن أَهل الجاهلية كانوا لا يُعطون النساء من مُهورِهنَّ شيئاً، فقال الله تعالى: وآتوا النساء صَدُقاتِهنَّ نحلة، هبة من الله للنساء فريضة لهنَّ على الأَزواج، كان أَهل الجاهلية إِذا زوَّج الرجل ابنته استَجْعل لنفسه جُعْلاً يسمَّى الحُلْوان، وكانوا يسمون ذلك الشيء الذي يأْخذه النافِجَة، كانوا يقولون بارك الله لك في النافِجَة فجعل الله الصَّدُقة للنساء فأَبطل فعلَهم. الجوهري: النُّحْل، بالضم، مصدر قولك نَحَلْته من العطيَّة أَنْحَلُه نُحْلاً، بالضم. والنِّحْلة، بالكسر: العطيَّة. والنُّحْلى: العطية، على فُعْلى. ونَحَلْتُ المرأَة مهرَها عن طِيب نفس من غير مطالبة أَنْحَلُها، ويقال من غير أَن يأْخذ عوضاً، يقال: أَعطاها مهرَها نِحْلةً، بالكسر؛ وقال أَبو عمرو: هي التسمية أَن يقول نَحَلْتُها كذا وكذا ويَحُدّ الصداق ويُبَيِّنه. وفي الحديث: ما نَحَلَ والدٌ ولداً من نُحْلٍ أَفضَل من أَدبٍ حَسَنٍ؛ النُّحْلُ: العطية والهبة ابتداء من غير عوض ولا استحقاق. وفي حديث أَبي هريرة: إِذا بلغ بنو أَبي العاص ثلاثين كان مالُ الله نُحْلاً؛ أَراد يصير الفيء عطاء من غير استحقاق على الإِيثار والتخصيص. المحكم: وأَنْحَلَ ولدَه مالاً ونَحَله خصَّه بشيء منه، والنُّحْل والنُّحْلانُ اسم ذلك الشيء المعطى. والنِّحْلةُ: الدَّعْوَى. وانْتَحَل فلانٌ شِعْر فلانٍ. أَو قالَ فلانٍ إِذا ادّعاه أَنه قائلُه. وتَنَحَّلَه: ادَّعاه وهو لغيره. وفي الخبر: أَنَّ عُرْوَة بن الزبير وعبيد الله بن عتبة بن مسعود دَخلا على عمر بن عبد العزيز، وهو يومئذ أَمير المدينة، فجرى بينهم الحديث حتى قال عُرْوَة في شيء جرى من ذِكْر عائشة وابن الزبير: سمعت عائشة تقول ما أَحْبَبْتُ أَحداً حُبِّي عبدَ الله بنَ الزبير، لا أَعني رسول الله، صلى الله عليه وسلم، ولا أَبَوَيَّ، فقال له عمر: إِنكم لتَنْتَحِلون عائشة لابن الزبير انْتِحال مَنْ لا يَرَى لأَحد معه فيها نصيباً فاستعاره لها؛ وقال ابن هَرْمة:
ولم أَتَنَحَّلِ الأَشعارَ فيها،
ولم تُعْجِزْنيَ المِدَحُ الجِيادُ
ونَحَله القولَ يَنْحَله نَحْلاً: نَسَبه إِليه. ونَحَلْتُه القولَ أَنْحَلُه نَحْلاً، بالفتح: إِذا أَضَفْت إِليه قولاً قاله غيره وادّعيتَه عليه. وفلان يَنْتَحِلُ مذهبَ كذا وقبيلةَ كذا إِذا انتسب إِليه. ويقال: نُحِل الشاعرُ قصيدة إِذا نُسِبَت إِليه وهي من قِيلِ غيره؛ وقال الأَعشى في الانتحال:
فكيْفَ أَنا وانتِحالي القَوا
فِيَ، بَعدَ المَشِيب، كفَى ذاك عارا
وقَيَّدَني الشِّعْرُ في بيتِه،
كما قَيَّد الأُسُراتُ الحِمارا
أَراد انتِحالي القوافيَ فدَلَّت كسرة الفاء من القوافي على سقوط الياء فحذفها، كما قال الله عز وجل: وجِفانٍ كالجوابِ، وتَنَحَّلَه مثلُه؛ قال الفرزدق:
إِذا ما قُلْتُ قافِيةً شَرُوداً،
تَنَحَّلَها ابنُ حَمْراءِ العِجانِ
وقال أَبو العباس أَحمد بن يحيى في قولهم انْتَحَلَ فلانٌ كذا وكذا: معناه قد أَلزَمَه نفْسه وجعله كالمِلْك له، وهي الهبة
(* قوله «كالملك له
وهي الهبة» كذا في الأصل. وعبارة المحكم: كالملك له، أخذ من النحلة وهي الهبة وبها يظهر مرجع الضمير) والعطية يُعْطاها الإِنسانُ. وفي حديث قتادة بن النعمان: كان بُشَيرُ بن أُبَيْرِق يقولُ الشعرَ ويهجو به أَصحابَ النبي، صلى الله عليه وسلم، ويَنْحَلُه بعضَ العرب أَي يَنْسُبه إِليهم من النِّحْلة وهي النِّسْبة بالباطِل. ويقال: ما نِحْلَتُكَ أَي ما دِينُكَ؟ الأَزهري: الليث يقال نَحَلَ فلانٌ فلاناً إِذا سابَّه فهو يَنْحَله يُسابُّه؛ قال طرفة:
فَدَعْ ذا، وانْحَل النُّعمانَ قَوْلاً
كنَحْت الفأْسِ، يُنْجِد أَو يَغُور
قال الأَزهري: نَحَلَ فلانٌ فلاناً إِذا سابَّه باطلٌ، وهو تصحيف لنَجَل فلانٌ فلاناً إِذا قطعَه بالغِيبة. ويروى الحديث: من نَجَل الناسَ نَجَلوه أَي مَنْ عابَ الناس عابوه ومن سبَّهم سبُّوه، وهو مثل ما روي عن أَبي الدرداء: إِن قارَضْتَ الناس قارَضُوك، وإِن تَرَكْتَهم لم يَتْركوك؛ قوله: إِن قارضتهم مأْخوذ من قول النبي، صلى الله عليه وسلم: رفَع اللهُ الحرجَ إِلا مَنِ اقترَضَ عِرْضَ امرئٍ مسلم فذلك الذي حَرِج، وقد فسر في موضعه.

### Türkçe

**النَّحْل**: bal arısı; onun teki **نَحْلة**’dir. İbn Abbas hadîsinde: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, **النَّحْلة**’yi, **النَّمْلة**’yi, **الصُّرَد**’i ve **الهُدْهُد**’ü öldürmeyi yasakladı; İbrahim el-Harbî’den rivayet olunduğuna göre o şöyle dedi: Ancak onları öldürmeyi, insanların zarar görmemeleri sebebiyle yasakladı; onlar, insanlara zarar bakımından kuşların ve dört ayaklıların en az zararlısıdır; insanların kuşlardan **الغُراب** ve başkası gibi kendisiyle eziyet gördüğü şey gibi değildir. Ona denildi ki: Peki **النَّمْلة** ısırdığı zaman öldürülür mü? Dedi: **النَّمْلة** ısırmaz; ancak **الذر** ısırır. Ona denildi ki: **الذرة** ısırdığı zaman öldürülür mü? Dedi: Sana eziyet ederse onu öldür. Ve **النَّحْل**: bal arısı; onun teki **نحلة**’dir. Ebû İshak ez-Zeccâc, Aziz ve Celîl olanın şu sözü hakkında: “Ve Rabbin **النَّحْل**’e vahyetti”; caizdir ki ona **نَحْلاً** adı verilmiş olsun; çünkü Allah, Aziz ve Celîl, insanların, onun karınlarından çıkan balı onlara **نَحَل** etti (bağışladı). Arapçadan başkaları dedi ki: **النَّحْل** müzekker de yapılır müennes de; Allah, Aziz ve Celîl, onu müennes yaptı ve şöyle dedi: “Dağlardan evler edin”; **النَّحْل**’i müzekker yapan kimse için, çünkü lafzı müzekkerdir; onu müennes yapan kimse için ise, çünkü o **نَحْلة**’nin cem‘idir. İbn Ömer hadîsinde: “Mü’minin misali **النَّحْلة**’nin misali gibidir”; rivayette meşhur olan, **الخاء** mu‘ceme iledir; o, **النَّخْل**’in tekidir. **الحاء** muhmela ile de rivayet olundu; bal **نَحْلة**’sini kasteder. İkisi arasındaki benzerliğin yönü: **النَّحْل**’in mahareti ve zekâsı, eziyetinin azlığı ve küçüklüğü, faydası ve kanaati, geceleyin çalışması, pisliklerden uzak durması, yemeğinin hoşluğu, başkasının kazancından yememesi, zayıflığı ve emîrine itaati; ve şüphesiz **للنَّحْل** için, onu işinden kesen âfetler vardır; onlardan: karanlık, bulut, rüzgâr, duman, su ve ateş. Aynı şekilde mü’min için de, onu işinden gevşeten âfetler vardır: gafletin karanlığı, şüphenin bulutu, fitnenin rüzgârı, haramın dumanı, bolluğun suyu ve hevânın ateşi. Cevherî: **النَّحْل** ve **النحْلة** bal arısıdır; **يَعْسُوب** diyinceye kadar erkek ve dişiye vâki olur. Ve **النَّحْل**: **الناحِل** (zayıflayan); Zû’r-Rumme dedi ki:
يَدَعْنَ الجَلْسَ نَحْلاً قَتالُها
(* bu beytin rivayetine bu kelimede daha sonra bak).

Ve onun bedeni **نَحِل** oldu; ve **نَحَل** **يَنْحَل** ve **يَنْحُل** **نُحولاً**; o hâlde o **ناحِل**’dir: hastalıktan yahut yolculuktan (eti) gitti. Fetha daha fasîhtir. Ebû Züeyb’in sözü:
وكنتُ كعَظْم العاجِماتِ اكْتَنَفْنَه
بأَطْرافها، حتى استَدقَّ نُحولُها

Ancak onunla **ناحِلها**’yı kastetti; böylece masdarı isim yerine koydu. Ve **ناحِل**’in cem‘i de olabilir; sanki kemiğin her taifesini **ناحِلاً** kıldı, sonra onu **فُعُول** üzere, **شاهِد** ve **شُهود** gibi cem‘ etti. Ve bir adam **نَحِيل** (zayıf) olur; **نَحْلَى** ve **ناحِل** kavminden. Dişisi **ناحِلة**’dir; ve kadınlar **نَواحِل**, erkekler **نُحَّل**. Ümm Ma‘bed hadîsinde: “Onda **نحْلَة** ayıplamadı” yani incelik ve zayıflık. Ve **النُّحْل** isimdir; Kuteybî dedi ki: Bu yerin dışında **النُّحْل**’ü, ancak **العَطِيَّة** (bağış) hakkında işitmedim. Ve **النُّحُول**: zayıflık; gam onu **أَنْحَله** etti. Ve **جملٌ ناحِل**: zayıf, ince. Ve **جمل ناحِل**: narin. Ve **النواحِلُ**: çok kullanımdan ötürü ağızları incelen kılıçlar. Ve **سيف ناحل**: narin; mesel üzere. Zû’r-Rumme’nin sözü:
أَلم تَعْلَمِي، يا مَيُّ، أَنَّا وبيننا
مَهاوٍ يَدَعْنَ الجَلْسَ نَحْلاً قَتالُها

O, **ناحِل**’in cem‘idir; onun her parçasını **ناحِلاً** kıldı. İbn Sîde dedi ki: O, benim yanımda cem‘ için bir isimdir; çünkü **فاعِل** vezni, **فَعْل** üzere kırılanlardan değildir. Dedi: Onu ancak bu beyitte işittim. Ezherî: **السيف الناحِل** o kılıçtır ki onda **فُلُول** (gedikler) vardır; bir kere sonra bir kere daha bilenir; ta ki incelsin ve gediklerinin izi gitsin. Bu, çünkü onunla vurulduğu zaman (keskinliği) katılaşır, sonra gediklenir; böylece demirci, **المَداوِس** ve **الصَّقْل** ile onun üzerine eğilir; ta ki gedikleri gitsin. Ondan A‘şâ’nın sözü:
مَضارِبُها، من طُول ما ضَرَبوا بها،
ومِن عَضِّ هامِ الدَّارِعِين، نَواحِلُ

Ve **قمرٌ ناحِل**: inceldiği ve yay gibi kıvrıldığı zaman. Ve **نَحْلةُ**: Sübey‘ b. el-Hatîm’in atı. Ve **النُّحْل** (ضم ile): insanın bir şeye karşılık istemeksizin bir şeyi vermendir; bazısı onunla bağışın bütün türlerini umumîleştirdi. Ve denildi ki: o, verilen şeydir. Ve ona mal **أَنْحَله** ve onu ona **نَحَله**; bazısı bu sonuncusunu reddetti. Ve kadının **نُحْل**’ü: mehiridir; isim **النِّحْلة**’dir. Dersin ki: Onun mehirini **نِحْلة** olarak verdim, kesre ile; ondan bir karşılık istemediğin zaman. Aziz tenzîlde: “Ve kadınlara sadakalarını **نِحْلةً** olarak verin.” Ebû İshak dedi ki: Bunun hakkında bu sözden başka da söylenmiştir: bazısı “farîza” dedi; bazısı “diyânet” dedi; senin “falanca **يَنْتَحِل** şunu şunu” demen gibi, yani onunla dindar olur. Ve denildi ki: **نِحْلةً** yani din ve dindarlık. Ve denildi ki: “hibe”yi kastetti. Bazısı dedi ki: O, Allah’tan onlar için bir **نِحْلة**’dir; erkeğin üzerine sadakı kıldı da kadının üzerine bir şeyden **الغُرْم** (yükümlülük) kılmadı; işte bu, Allah’tan kadınlar için bir **نِحْلة**’dir. Ve erkeğe ve kadına **نَحَلْت**; ona **نِحْلة** ve **نُحْلاً** hibe ettiğin zaman. Ve **نِحْلة** ile **نُحْل**’ün misali: **حِكْمةٌ** ve **حُكْمٌ**. Tehzîb’de: Sadak farzdır; çünkü câhiliye ehli, kadınlara mehirlerinden hiçbir şey vermezlerdi. Böylece Allah Teâlâ dedi: “Ve kadınlara sadakalarını **نحلة** olarak verin”; kadınlar için Allah’tan bir hibedir; kocalar üzerine onlar için bir farzdır. Câhiliye ehli, adam kızını evlendirdiği zaman kendisi için bir ücret isterdi; ona **الحُلْوان** denirdi. Ve onlar, **النافِجَة**’nin aldığı o şeye isim verirlerdi; “Allah sana **النافِجَة**’de bereket versin” derlerdi. Böylece Allah sadakayı kadınlar için kıldı ve onların fiilini iptal etti. Cevherî: **النُّحْل** (ضم ile), “ona bağıştan **نَحَلْته**” sözünün masdarıdır; onu **أَنْحَلُه نُحْلاً** (ضم ile). Ve **النِّحْلة** (kesre ile): bağış. Ve **النُّحْلى**: bağış; **فُعْلى** üzere. Ve kadına mehirini, gönül hoşluğuyla, talep olmaksızın **نَحَلْتُ**; onu **أَنْحَلُها**. Ve “karşılık almaksızın” denilir. “Ona mehirini **نِحْلةً** olarak verdi” denilir, kesre ile. Ebû Amr dedi ki: O, adlandırmadır; “ona şunu şunu **نَحَلْتُ**” demesi ve sadakı sınırlandırıp açıklamasıdır. Hadîste: “Bir baba, bir evlâda, **نُحْل**’den daha faziletli olarak güzel edepten başka bir şey **نَحَلَ** etmedi”; **النُّحْل**: karşılıksız ve hak ediş olmaksızın başlangıç olarak bağış ve hibedir. Ebû Hureyre hadîsinde: “Ebû’l-Âs oğulları otuza ulaştığı zaman Allah’ın malı **نُحْلاً** olur”; kastetti: fey, hak ediş olmaksızın, tercih ve tahsis üzere bir bağış olur. Muhkem: Çocuğuna mal **أَنْحَلَ** etti ve onu **نَحَله**: ondan bir şeyle onu tahsis etti. Ve **النُّحْل** ve **النُّحْلانُ**, verilen o şeyin adıdır. Ve **النِّحْلةُ**: iddiadır. “Falanca, falancanın şiirini **انْتَحَل** etti”; yahut “falancanın” dedi; onu, kendisinin söyleyeni olduğunu iddia ettiği zaman. Ve onu **تَنَحَّلَه**: onu iddia etti, hâlbuki o başkasınındır. Haberde: Urve b. ez-Zübeyr ile Ubeydullah b. Utbe b. Mes‘ûd, Ömer b. Abdülazîz’in yanına girdiler; o günlerde Medine emîri idi. Aralarında konuşma yürüdü; nihayet Urve, Âişe ve İbn ez-Zübeyr’in zikrinden geçen bir şey hakkında dedi ki: Âişe’yi şöyle derken işittim: “Ben, Abdullah b. ez-Zübeyr’i sevdiğim gibi hiç kimseyi sevmedim; Resûlullah’ı, sallallahu aleyhi ve sellem, ve anne-babamı kastetmiyorum.” Ömer ona dedi ki: Şüphesiz siz, Âişe’yi İbn ez-Zübeyr için, onda onunla birlikte hiç kimseye pay görmeyenin **انْتِحال**’i gibi **تَنْتَحِلون** ediyorsunuz; böylece onu onun için ödünç almış oldu. İbn Herme dedi ki:
ولم أَتَنَحَّلِ الأَشعارَ فيها،
ولم تُعْجِزْنيَ المِدَحُ الجِيادُ

Ve ona sözü **نَحَله**; onu **يَنْحَله نَحْلاً**: onu ona nisbet etti. Ve sözü ona **نَحَلْتُه**; onu **أَنْحَلُه نَحْلاً** (fetha ile): başkasının söylediği bir sözü ona izafe ettiğin ve onu onun aleyhine iddia ettiğin zaman. Ve falanca, şu mezhebi ve şu kabileyi **يَنْتَحِلُ** eder; ona nisbet ettiği zaman. Ve denilir: Şaire bir kaside **نُحِل** olundu; ona nisbet olunduğu zaman, hâlbuki o başkasının sözündendir. A‘şâ, **الانتحال** hakkında dedi ki:
فكيْفَ أَنا وانتِحالي القَوا
فِيَ، بَعدَ المَشِيب، كفَى ذاك عارا
وقَيَّدَني الشِّعْرُ في بيتِه،
كما قَيَّد الأُسُراتُ الحِمارا

**القوافيَ**’yi **انتِحالي**’yi kastetti; böylece **القوافي**’den **الفاء**’nın kesresi, yâ’nın düşmesine delâlet etti; onu hazf etti; Allah, Aziz ve Celîl, şöyle dediği gibi: “Ve **جِفانٍ** **كالجوابِ**”; ve onu **تَنَحَّلَه** de onun gibidir. Ferazdak dedi ki:
إِذا ما قُلْتُ قافِيةً شَرُوداً،
تَنَحَّلَها ابنُ حَمْراءِ العِجانِ

Ebû’l-Abbâs Ahmed b. Yahyâ, onların “falanca şunu şunu **انْتَحَلَ** etti” sözünde dedi ki: Manası, onu nefsine ilzâm etti ve onu kendisi için mülk gibi kıldı; ve o, hibedir
(* “**كالملك له وهي الهبة**” sözü: asılda böyle. Muhkem’in ibaresi: “**كالملك له، أخذ من النحلة وهي الهبة**” ve bununla zamirin merci‘i ortaya çıkar) ve insana verilen bağıştır. Katâde b. en-Nu‘mân hadîsinde: Beşîr b. Ubeyrik şiir söylerdi ve onunla Peygamber’in, sallallahu aleyhi ve sellem, ashabını hicvederdi; ve onu bazı Araplara **يَنْحَلُه** ederdi; yani onu onlara nisbet ederdi; **النِّحْلة**’den, o da bâtıl ile nisbet demektir. Ve denilir: “Senin **نِحْلَتُكَ** nedir?” yani dinin nedir? Ezherî: Leys, “falanca falancaya **نَحَلَ**” denilir; ona sövdüğü zaman; o da onu **يَنْحَله**; ona sövüşür. Tarafe dedi ki:
فَدَعْ ذا، وانْحَل النُّعمانَ قَوْلاً
كنَحْت الفأْسِ، يُنْجِد أَو يَغُور

Ezherî dedi ki: “Falanca falancaya **نَحَلَ**” sözü, ona bâtıl olarak sövdüğü zaman (denir); o, “falanca falancayı **نَجَل** etti”nin tashîfidir; “falanca falancayı **نَجَل** etti”: onu gıybetle kestiği zaman. Hadîs şöyle rivayet olunur: “Kim insanları **نَجَل** ederse, onu **نَجَل** ederler”; yani kim insanları ayıplarsa onu ayıplarlar; kim onlara söverse ona söverler. Bu, Ebû’d-Derdâ’dan rivayet olunanın benzeridir: “Eğer insanlarla **قارَضْتَ** edersen onlar da seninle **قارَضُوك** ederler; eğer onları bırakırsan seni bırakmazlar.” Onun sözü: “Eğer onlarla **قارضتهم**” Peygamber’in, sallallahu aleyhi ve sellem, şu sözünden alınmıştır: “Allah, haracı kaldırdı; ancak bir Müslüman kişinin ırzını **اقترَضَ** eden kimse müstesna; işte o, haraca düşendir.” Ve o, yerinde tefsir edilmiştir.
